22. маха̄нипа̄то

[543] 6. бхӯридаттаджа̄такаван̣н̣ана̄

нагаракан̣д̣ам̣

йам̣ кин̃чи ратанам̣ аттхӣти идам̣ саттха̄ са̄ваттхим̣ упанисса̄йа джетаване вихаранто упосатхике упа̄саке а̄раббха катхеси. те кира упосатхадивасе па̄това упосатхам̣ адхит̣т̣ха̄йа да̄нам̣ датва̄ паччха̄бхаттам̣ гандхама̄ла̄дихаттха̄ джетаванам̣ гантва̄ дхаммассаванавела̄йа екамантам̣ нисӣдим̣су. саттха̄ дхаммасабхам̣ а̄гантва̄ алан̇катабуддха̄сане нисӣдитва̄ бхиккхусан̇гхам̣ олокетва̄ бхиккхуа̄дӣсу пана йе а̄раббха дхаммакатха̄ самут̣т̣ха̄ти, техи саддхим̣ татха̄гата̄ саллапанти, тасма̄ аджджа упа̄саке а̄раббха пуббачарийаппат̣исам̣йутта̄ дхаммакатха̄ самут̣т̣хахиссатӣти н̃атва̄ упа̄сакехи саддхим̣ саллапанто ‘‘упосатхикаттха, упа̄сака̄’’ти упа̄саке пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, бханте’’ти вутте ‘‘са̄дху, упа̄сака̄, калйа̄н̣ам̣ во катам̣, апича аначчхарийам̣ кхо панетам̣, йам̣ тумхе ма̄дисам̣ буддхам̣ ова̄дада̄йакам̣ а̄чарийам̣ лабханта̄ упосатхам̣ кареййа̄тха. пора̄н̣апан̣д̣ита̄ пана ана̄чарийака̄пи махантам̣ йасам̣ паха̄йа упосатхам̣ карим̣суйева̄’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатто на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ ка̄ренто путтасса упараджджам̣ датва̄ тасса махантам̣ йасам̣ дисва̄ ‘‘раджджампи ме ган̣хеййа̄’’ти уппанна̄сан̇ко ‘‘та̄та, твам̣ ито никкхамитва̄ йаттха те руччати, таттха васитва̄ мама аччайена куласантакам̣ раджджам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ питарам̣ вандитва̄ никкхамитва̄ анупуббена йамунам̣ гантва̄ йамуна̄йа ча самуддасса ча паббатасса ча антаре пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄петва̄ ванамӯлапхала̄ха̄ро пат̣ивасати. тада̄ самуддасса хет̣т̣химе на̄габхаване ека̄ матапатика̄ на̄гама̄н̣авика̄ ан̃н̃а̄сам̣ сапатика̄нам̣ йасам̣ олокетва̄ килесам̣ нисса̄йа на̄габхавана̄ никкхамитва̄ самуддатӣре вичарантӣ ра̄джапуттасса падавалан̃джам̣ дисва̄ пада̄нуса̄рена гантва̄ там̣ пан̣н̣аса̄лам̣ аддаса. тада̄ ра̄джапутто пхала̄пхалаттха̄йа гато хоти. са̄ пан̣н̣аса̄лам̣ пависитва̄ кат̣т̣хаттхаран̣ан̃чева сесапариккха̄ре ча дисва̄ чинтеси ‘‘идам̣ екасса паббаджитасса васанат̣т̣ха̄нам̣, вӣмам̣сисса̄ми нам̣ ‘саддха̄йа паббаджито ну кхо но’ти, саче хи саддха̄йа паббаджито бхависсати неккхамма̄дхимутто, на ме алан̇катасайанам̣ са̄дийиссати. саче ка̄ма̄бхирато бхависсати, на саддха̄паббаджито, мама сайанасмим̣йева нипаджджиссати. атха нам̣ гахетва̄ аттано са̄микам̣ катва̄ идхева васисса̄мӣ’’ти. са̄ на̄габхаванам̣ гантва̄ диббапуппха̄ни чева диббагандхе ча а̄харитва̄ диббапуппхасайанам̣ саджджетва̄ пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ пуппхӯпаха̄рам̣ катва̄ гандхачун̣н̣ам̣ викиритва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ алан̇каритва̄ на̄габхаванамева гата̄.

ра̄джапутто са̄йанхасамайам̣ а̄гантва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ павит̣т̣хо там̣ паваттим̣ дисва̄ ‘‘кена ну кхо имам̣ сайанам̣ саджджита’’нти пхала̄пхалам̣ парибхун̃джитва̄ ‘‘ахо сугандха̄ни пуппха̄ни, мана̄пам̣ вата катва̄ сайанам̣ пан̃н̃атта’’нти на саддха̄паббаджитабха̄вена соманассаджа̄то пуппхасайане париваттитва̄ нипанно ниддам̣ оккамитва̄ пунадивасе сӯрийуггамане ут̣т̣ха̄йа пан̣н̣аса̄лам̣ асаммаджджитва̄ пхала̄пхалаттха̄йа агама̄си. на̄гама̄н̣авика̄ тасмим̣ кхан̣е а̄гантва̄ мила̄та̄ни пуппха̄ни дисва̄ ‘‘ка̄ма̄дхимутто еса, на саддха̄паббаджито, сакка̄ нам̣ ган̣хиту’’нти н̃атва̄ пура̄н̣апуппха̄ни нӣхаритва̄ ан̃н̃а̄ни пуппха̄ни а̄харитва̄ татхева навапуппхасайанам̣ саджджетва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ алан̇каритва̄ чан̇каме пуппха̄ни викиритва̄ на̄габхаванамева гата̄. со там̣ дивасампи пуппхасайане сайитва̄ пунадивасе чинтеси ‘‘ко ну кхо имам̣ пан̣н̣аса̄лам̣ алан̇каротӣ’’ти? со пхала̄пхалаттха̄йа агантва̄ пан̣н̣аса̄лато авидӯре пат̣иччханно ат̣т̣ха̄си. итара̄пи бахӯ гандхе чева пуппха̄ни ча а̄да̄йа ассамападам̣ агама̄си. ра̄джапутто уттамарӯпадхарам̣ на̄гама̄н̣авикам̣ дисва̄ва пат̣ибаддхачитто атта̄нам̣ адассетва̄ тасса̄ пан̣н̣аса̄лам̣ пависитва̄ сайанам̣ саджджанака̄ле пависитва̄ ‘‘ка̄си тва’’нти пуччхи. ‘‘ахам̣ на̄гама̄н̣авика̄, са̄мӣ’’ти. ‘‘саса̄мика̄ асса̄мика̄сӣ’’ти. ‘‘са̄ми, ахам̣ пуббе саса̄мика̄, ида̄ни пана асса̄мика̄ видхава̄’’. ‘‘твам̣ пана каттха ва̄сикосӣ’’ти? ‘‘ахам̣ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о путто брахмадаттакума̄ро на̄ма’’. ‘‘твам̣ на̄габхаванам̣ паха̄йа касма̄ идха вичарасӣ’’ти? ‘‘са̄ми, ахам̣ таттха саса̄мика̄нам̣ на̄гама̄н̣авика̄нам̣ йасам̣ олокетва̄ килесам̣ нисса̄йа уккан̣т̣хитва̄ тато никкхамитва̄ са̄микам̣ парийесантӣ вичара̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи бхадде, са̄дху, ахампи на саддха̄йа паббаджито, питара̄ пана ме нӣхаритатта̄ идха васа̄ми, твам̣ ма̄ чинтайи, ахам̣ те са̄мико бхависса̄ми, убхопи идха самаггава̄сам̣ васисса̄ма̄’’ти. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. тато пат̣т̣ха̄йа те убхопи таттхева самаггава̄сам̣ васим̣су. са̄ аттано а̄нубха̄вена маха̄рахам̣ гехам̣ ма̄петва̄ маха̄рахам̣ паллан̇кам̣ а̄харитва̄ сайанам̣ пан̃н̃апеси. тато пат̣т̣ха̄йа мӯлапхала̄пхалам̣ на кха̄ди, диббааннапа̄намева бхун̃джитва̄ джӣвикам̣ каппеси.

апарабха̄ге на̄гама̄н̣авика̄ габбхам̣ пат̣илабхитва̄ путтам̣ виджа̄йи, са̄гаратӣре джа̄татта̄ тасса ‘‘са̄гарабрахмадатто’’ти на̄мам̣ карим̣су. тасса падаса̄ гаманака̄ле на̄гама̄н̣авика̄ дхӣтарам̣ виджа̄йи, тасса̄ самуддатӣре джа̄татта̄ ‘‘самуддаджа̄’’ти на̄мам̣ карим̣су. атхеко ба̄ра̄н̣асива̄сико ваначарако там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ катапат̣исантха̄ро ра̄джапуттам̣ сан̃джа̄нитва̄ катипа̄хам̣ таттха васитва̄ ‘‘дева, ахам̣ тумха̄кам̣ идха васанабха̄вам̣ ра̄джакуласса а̄рочесса̄мӣ’’ти там̣ вандитва̄ никкхамитва̄ нагарам̣ агама̄си. тада̄ ра̄джа̄ ка̄ламака̄си. амачча̄ тасса сарӣракиччам̣ катва̄ саттаме дивасе саннипатитва̄ ‘‘ара̄джакам̣ раджджам̣ на̄ма на сан̣т̣ха̄ти, ра̄джапуттасса васанат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ аттхибха̄вам̣ ва̄ на джа̄на̄ма, пхуссаратхам̣ виссаджджетва̄ ра̄джа̄нам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти мантайим̣су. тасмим̣ кхан̣е ваначарако нагарам̣ патва̄ там̣ катхам̣ сутва̄ амачча̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘ахам̣ ра̄джапуттасса сантике тайо чатта̄ро дивасе васитва̄ а̄гатомхӣ’’ти там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. амачча̄ тасса сакка̄рам̣ катва̄ тена маггана̄йакена саддхим̣ таттха гантва̄ катапат̣исантха̄ра̄ ран̃н̃о ка̄лакатабха̄вам̣ а̄рочетва̄ ‘‘дева, раджджам̣ пат̣ипаджджа̄хӣ’’ти а̄хам̣су.

со ‘‘на̄гама̄н̣авика̄йа читтам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти там̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бхадде, пита̄ ме ка̄лакато, амачча̄ майхам̣ чхаттам̣ усса̄петум̣ а̄гата̄, гаччха̄ма, бхадде, убхопи два̄дасайоджаника̄йа ба̄ра̄н̣асийа̄ раджджам̣ ка̄ресса̄ма, твам̣ сол̣асаннам̣ иттхисахасса̄нам̣ джет̣т̣хика̄ бхависсасӣ’’ти а̄ха. ‘‘са̄ми, на сакка̄ майа̄ ганту’’нти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘майам̣ гхорависа̄ кхиппакопа̄ аппаматтакенапи куджджха̄ма, сапаттиросо ча на̄ма бха̄рийо. сача̄хам̣ кин̃чи дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ куддха̄ олокесса̄ми, бхасма̄мут̣т̣хи вийа виппакириссати. имина̄ ка̄ран̣ена на сакка̄ майа̄ ганту’’нти. ра̄джапутто пунадивасепи йа̄чатева. атха нам̣ са̄ евама̄ха – ‘‘ахам̣ та̄ва кеначи парийа̄йена на гамисса̄ми, име пана ме путта̄ на̄гакума̄ра̄ тава самбхавена джа̄татта̄ мануссаджа̄тика̄. саче те майи синехо аттхи, имесу аппаматто бхава. име кхо пана удакабӣджака̄ сукхума̄ла̄ маггам̣ гаччханта̄ ва̄та̄тапена киламитва̄ мареййум̣, тасма̄ екам̣ на̄вам̣ кхан̣а̄петва̄ удакасса пӯра̄петва̄ та̄йа две путтаке удакакӣл̣ам̣ кӣл̣а̄петва̄ нагарепи антоваттхусмим̣йева поккхаран̣им̣ка̄реййа̄си, евам̣ те на киламиссантӣ’’ти.

са̄ еван̃ча пана ватва̄ ра̄джапуттам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ путтаке а̄лин̇гитва̄ тханантаре нипаджджа̄петва̄ сӣсе чумбитва̄ ра̄джапуттасса ниййа̄детва̄ родитва̄ кандитва̄ таттхева антарадха̄йитва̄ на̄габхаванам̣ агама̄си. ра̄джапуттопи доманассаппатто ассупун̣н̣ехи неттехи нивесана̄ никкхамитва̄ аккхӣни пун̃чхитва̄ амачче упасан̇ками. те там̣ таттхева абхисин̃читва̄ ‘‘дева, амха̄кам̣ нагарам̣ гаччха̄ма̄’’ти вадим̣су. тена хи сӣгхам̣ на̄вам̣ кхан̣итва̄ сакат̣ам̣ а̄ропетва̄ удакасса пӯретва̄ удакапит̣т̣хе ван̣н̣агандхасампанна̄ни на̄на̄пуппха̄ни викиратха, мама путта̄ удакабӣджака̄, те таттха кӣл̣анта̄ сукхам̣ гамиссантӣ’’ти. амачча̄ татха̄ карим̣су. ра̄джа̄ ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ алан̇катанагарам̣ пависитва̄ сол̣асасахасса̄хи на̄т̣акиттхӣхи амачча̄дӣхи ча паривуто маха̄тале нисӣдитва̄ сатта̄хам̣ маха̄па̄нам̣ пивитва̄ путта̄нам̣ аттха̄йа поккхаран̣им̣ ка̄реси. те нибаддхам̣ таттха кӣл̣им̣су.

атхекадивасам̣ поккхаран̣ийам̣ удаке павесийама̄не еко каччхапо пависитва̄ никкхаманат̣т̣ха̄нам̣ апассанто поккхаран̣итале нипаджджитва̄ да̄рака̄нам̣ кӣл̣анака̄ле удакато ут̣т̣ха̄йа сӣсам̣ нӣхаритва̄ те олокетва̄ пуна удаке нимуджджи. те там̣ дисва̄ бхӣта̄ питу сантикам̣ гантва̄ ‘‘та̄та, поккхаран̣ийам̣ еко йаккхо амхе та̄сетӣ’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ ‘‘гаччхатха нам̣ ган̣хатха̄’’ти пурисе а̄н̣а̄песи. те джа̄лам̣ кхипитва̄ каччхапам̣ а̄да̄йа ран̃н̃о дассесум̣. кума̄ра̄ там̣ дисва̄ ‘‘еса, та̄та, писа̄чо’’ти виравим̣су. ра̄джа̄ путтасинехена каччхапасса куджджхитва̄ ‘‘гаччхатхасса каммака̄ран̣ам̣ каротха̄’’ти а̄н̣а̄песи. татра екачче ‘‘айам̣ ра̄джаверико, етам̣ удуккхале мусалехи чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄хам̣су, екачче ‘‘тӣхи па̄кехи пачитва̄ кха̄дитум̣’’, екачче ‘‘ан̇га̄ресу утта̄петум̣,’’ екачче ‘‘антокат̣а̄хейева нам̣ пачитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄хам̣су. еко пана удакабхӣруко амаччо ‘‘имам̣ йамуна̄йа а̄ват̣т̣е кхипитум̣ ват̣т̣ати, со таттха маха̄вина̄сам̣ па̄пун̣иссати. еварӯпа̄ хисса каммака̄ран̣а̄ наттхӣ’’ти а̄ха. каччхапо тасса катхам̣ сутва̄ сӣсам̣ нӣхаритва̄ евама̄ха – ‘‘амбхо, ким̣ те майа̄ апара̄дхо като, кена мам̣ еварӯпам̣ каммака̄ран̣ам̣ вича̄реси. майа̄ хи сакка̄ итара̄ каммака̄ран̣а̄ сахитум̣, айам̣ пана атикаккхал̣о, ма̄ евам̣ авача̄’’ти. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘имам̣ етадева ка̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти йамуна̄йа а̄ват̣т̣е кхипа̄песи. пурисо татха̄ ака̄си. со екам̣ на̄габхаванага̄мим̣ удакава̄хам̣ патва̄ на̄габхаванам̣ агама̄си.

атха нам̣ тасмим̣ удакава̄хе кӣл̣анта̄ дхатарат̣т̣хана̄гаран̃н̃о путта̄ на̄гама̄н̣авака̄ дисва̄ ‘‘ган̣хатха нам̣ да̄са’’нти а̄хам̣су. со чинтеси ‘‘ахам̣ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о хаттха̄ муччитва̄ еварӯпа̄нам̣ пхаруса̄нам̣ на̄га̄нам̣ хаттхам̣ патто, кена ну кхо упа̄йена муччеййа’’нти. со ‘‘аттхесо упа̄йо’’ти муса̄ва̄дам̣ катва̄ ‘‘тумхе дхатарат̣т̣хасса на̄гаран̃н̃о сантака̄ хутва̄ касма̄ евам̣ вадетха, ахам̣ читтачӯл̣о на̄ма каччхапо ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о дӯто, дхатарат̣т̣хасса сантикам̣ а̄гато, амха̄кам̣ ра̄джа̄ дхатарат̣т̣хасса дхӣтарам̣ да̄тука̄мо мам̣ пахин̣и, тасса мам̣ дассетха̄’’ти а̄ха. те соманассаджа̄та̄ там̣ а̄да̄йа ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ таматтхам̣ а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘а̄нетха на’’нти там̣ паккоса̄петва̄ дисва̄ва анаттамано хутва̄ ‘‘евам̣ ла̄макасарӣро дӯтакаммам̣ ка̄тум̣ на саккотӣ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ каччхапо ‘‘ким̣ пана, маха̄ра̄джа, дӯтехи на̄ма та̄лаппама̄н̣ехи бхавитаббам̣, сарӣран̃хи кхуддакам̣ ва̄ махантам̣ ва̄ аппама̄н̣ам̣, гатагатат̣т̣ха̄не камманиппха̄данамева пама̄н̣ам̣. маха̄ра̄джа, амха̄кам̣ ран̃н̃о бахӯ дӯта̄. тхале каммам̣ манусса̄ каронти, а̄ка̄се паккхино, удаке ахамева. ахан̃хи читтачӯл̣о на̄ма каччхапо т̣ха̄нантараппатто ра̄джаваллабхо, ма̄ мам̣ парибха̄сатха̄’’ти аттано гун̣ам̣ ван̣н̣еси. атха нам̣ дхатарат̣т̣хо пуччхи ‘‘кена панаттхена ран̃н̃а̄ песитосӣ’’ти. маха̄ра̄джа, ра̄джа̄ мам̣ евама̄ха ‘‘майа̄ сакаладжамбудӣпе ра̄джӯхи саддхим̣ миттадхаммо като, ида̄ни дхатарат̣т̣хена на̄гаран̃н̃а̄ саддхим̣ миттадхаммам̣ ка̄тум̣ мама дхӣтарам̣ самуддаджам̣ даммӣ’’ти ватва̄ мам̣ пахин̣и. ‘‘тумхе папан̃чам̣ акатва̄ майа̄ саддхим̣йева пурисам̣ песетва̄ дивасам̣ ваваттхапетва̄ да̄рикам̣ ган̣хатха̄’’ти. со тусситва̄ тасса сакка̄рам̣ катва̄ тена саддхим̣ чатта̄ро на̄гама̄н̣аваке песеси ‘‘гаччхатха, ран̃н̃о вачанам̣ сутва̄ дивасам̣ ваваттхапетва̄ етха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ каччхапам̣ гахетва̄ на̄габхавана̄ никкхамим̣су.

каччхапо йамуна̄йа ба̄ра̄н̣асийа̄ ча антаре екам̣ падумасарам̣ дисва̄ екенупа̄йена пала̄йитука̄мо евама̄ха – ‘‘бхо на̄гама̄н̣авака̄, амха̄кам̣ ра̄джа̄ путтада̄ра̄ часса мам̣ удаке гочаратта̄ ра̄джанивесанам̣ а̄гатам̣ дисва̄ва падума̄ни но дехи, бхисамӯла̄ни дехӣти йа̄чанти. ахам̣ тесам̣ аттха̄йа та̄ни ган̣хисса̄ми, еттха мам̣ виссаджджетва̄ мам̣ апассанта̄пи пуретарам̣ ран̃н̃о сантикам̣ гаччхатха, ахам̣ во таттхева пассисса̄мӣ’’ти. те тасса саддахитва̄ там̣ виссаджджесум̣. со таттха екаманте нилӣйи. итарепи нам̣ адисва̄ ‘‘ран̃н̃о сантикам̣ гато бхависсатӣ’’ти ма̄н̣авакаван̣н̣ена ра̄джа̄нам̣ упасан̇камим̣су. ра̄джа̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘куто а̄гататтха̄’’ти пуччхи. ‘‘дхатарат̣т̣хасса сантика̄, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ идха̄гата̄’’ти? ‘‘маха̄ра̄джа, майам̣ тасса дӯта̄, дхатарат̣т̣хо во а̄рогйам̣ пуччхати. саче йам̣ во иччхатха, там̣ но вадетха. тумха̄кам̣ кира дхӣтарам̣ самуддаджам̣ амха̄кам̣ ран̃н̃о па̄дапарича̄рикам̣ катва̄ детха̄’’ти имаматтхам̣ пака̄сента̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄хам̣су –

784. ‘‘йам̣ кин̃чи ратанам̣ аттхи, дхатарат̣т̣ханивесане;

сабба̄ни те упайанту, дхӣтарам̣ дехи ра̄джино’’ти.

таттха сабба̄ни те упайантӯти тасса нивесане сабба̄ни ратана̄ни тава нивесанам̣ упагаччханту.

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

785. ‘‘на но вива̄хо на̄гехи, катапуббо куда̄чанам̣;

там̣ вива̄хам̣ асам̣йуттам̣, катхам̣ амхе каромасе’’ти.

таттха асам̣йуттанти айуттам̣ тираччха̄нехи саддхим̣ сам̣саггам̣ анануччхавикам̣. амхети амхе мануссаджа̄тика̄ сама̄на̄ катхам̣ тираччха̄нагатасамбандхам̣ карома̄ти.

там̣ сутва̄ на̄гама̄н̣авака̄ ‘‘саче те дхатарат̣т̣хена саддхим̣ самбандхо анануччхавико, атха касма̄ аттано упат̣т̣ха̄кам̣ читтачӯл̣ам̣ на̄ма каччхапам̣ ‘самуддаджам̣ на̄ма те дхӣтарам̣ даммӣ’ти амха̄кам̣ ран̃н̃о песеси? евам̣ песетва̄ ида̄ни те амха̄кам̣ ра̄джа̄нам̣ парибхавам̣ каронтасса каттаббайуттакам̣ майам̣ джа̄нисса̄ма. майан̃хи на̄гама̄н̣авака̄’’ти ватва̄ ра̄джа̄нам̣ таджджента̄ две га̄тха̄ абха̄сим̣су –

786. ‘‘джӣвитам̣ нӯна те чаттам̣, рат̣т̣хам̣ ва̄ мануджа̄дхипа;

на хи на̄ге купитамхи, чирам̣ джӣванти та̄диса̄.

787. ‘‘йо твам̣ дева мануссоси, иддхимантам̣ аниддхима̄;

варун̣асса нийам̣ путтам̣, йа̄мунам̣ атиман̃н̃асӣ’’ти.

таттха рат̣т̣хам̣ ва̄ти екам̣сена тайа̄ джӣвитам̣ ва̄ рат̣т̣хам̣ ва̄ чаттам̣. та̄диса̄ти тумха̄диса̄ евам̣ маха̄нубха̄ве на̄ге купите чирам̣ джӣвитум̣ на сакконти, антара̄ва антарадха̄йанти. йо твам̣, дева, мануссосӣти дева, йо твам̣ мануссо сама̄но. варун̣асса̄ти варун̣ана̄гара̄джасса. нийам̣ путтанти аджджхаттикапуттам̣. йа̄мунанти йамуна̄йа хет̣т̣ха̄ джа̄там̣.

тато ра̄джа̄ две га̄тха̄ абха̄си –

788. ‘‘на̄тиман̃н̃а̄ми ра̄джа̄нам̣, дхатарат̣т̣хам̣ йасассинам̣;

дхатарат̣т̣хо хи на̄га̄нам̣, бахӯнамапи иссаро.

789. ‘‘ахи маха̄нубха̄вопи, на ме дхӣтарама̄рахо;

кхаттийо ча видеха̄нам̣, абхиджа̄та̄ самуддаджа̄’’ти.

таттха бахӯнамапӣти пан̃чайоджанасатикасса на̄габхаванасса иссарабха̄вам̣ сандха̄йевама̄ха. на ме дхӣтарама̄рахоти евам̣ маха̄нубха̄вопи пана со ахиджа̄тикатта̄ мама дхӣтарам̣ арахо на хоти. ‘‘кхаттийо ча видеха̄на’’нти идам̣ ма̄типаккхе н̃а̄таке дассенто а̄ха. самуддаджа̄ти со ча видехара̄джапутто мама дхӣта̄ самуддаджа̄ ча̄ти убхопи абхиджа̄та̄. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣ва̄сам̣ араханти. на хеса̄ ман̣д̣ӯкабхаккхасса саппасса ануччхавика̄ти а̄ха.

на̄гама̄н̣авака̄ там̣ таттхева на̄са̄ва̄тена ма̄ретука̄ма̄ хутва̄пи ‘‘амха̄кам̣ дивасам̣ ваваттха̄панаттха̄йа песита̄, имам̣ ма̄ретва̄ гантум̣ на йуттам̣, гантва̄ ран̃н̃о а̄чиккхитва̄ джа̄нисса̄ма̄’’ти таттхева антарахита̄ ‘‘ким̣, та̄та̄, ладдха̄ во ра̄джадхӣта̄’’ти ран̃н̃а̄ пуччхита̄ куджджхитва̄ ‘‘ким̣, дева, амхе ака̄ран̣а̄ йаттха ва̄ таттха ва̄ песеси. сачепи ма̄ретука̄мо, идхева но ма̄рехи. со тумхе аккосати парибха̄сати, аттано дхӣтарам̣ джа̄тима̄нена уккхипатӣ’’ти тена вуттан̃ча авуттан̃ча ватва̄ ран̃н̃о кодхам̣ уппа̄дайим̣су. со аттано парисам̣ саннипа̄тетум̣ а̄н̣а̄пенто а̄ха –

790. ‘‘камбалассатара̄ ут̣т̣хенту, саббе на̄ге ниведайа;

ба̄ра̄н̣асим̣ паваджджанту, ма̄ ча кан̃чи вихет̣хайу’’нти.

таттха камбалассатара̄ ут̣т̣хентӯти камбалассатара̄ на̄ма тасса ма̄тупаккхика̄ синерупа̄де васанана̄га̄, те ча ут̣т̣хаханту. ан̃н̃е ча чатӯсу диса̄су анудиса̄су йаттака̄ ва̄ майхам̣ вачанакара̄, те саббе на̄ге ниведайа, гантва̄ джа̄на̄петха, кхиппам̣ кира саннипа̄тетха̄ти а̄н̣а̄пенто евама̄ха. тато саббехева сӣгхам̣ саннипатитехи ‘‘ким̣ карома, дева̄’’ти вутте ‘‘саббепи те на̄га̄ ба̄ра̄н̣асим̣ паваджджантӯ’’ти а̄ха. ‘‘таттха гантва̄ ким̣ ка̄таббам̣, дева, там̣ на̄са̄ва̄таппаха̄рена бхасмам̣ карома̄’’ти ча вутте ра̄джадхӣтари пат̣ибаддхачиттата̄йа тасса̄ вина̄сам̣ аниччханто ‘‘ма̄ ча кан̃чи вихет̣хайу’’нти а̄ха, тумхесу кочи кан̃чи ма̄ вихет̣хайа̄ти аттхо. айамева ва̄ па̄т̣хо.

атха нам̣ на̄га̄ ‘‘саче кочи мануссо на вихет̣хетаббо, таттха гантва̄ ким̣ карисса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. атха не ‘‘идан̃чидан̃ча каротха, ахампи идам̣ на̄ма карисса̄мӣ’’ти а̄чиккханто га̄тха̄двайама̄ха –

791. ‘‘нивесанесу соббхесу, ратхийа̄ чаччаресу ча;

руккхаггесу ча ламбанту, витата̄ торан̣есу ча.

792. ‘‘ахампи саббасетена, махата̄ сумахам̣ пурам̣;

париккхиписсам̣ бхогехи, ка̄сӣнам̣ джанайам̣ бхайа’’нти.

таттха соббхесӯти поккхаран̣ӣсу. ратхийа̄ти ратхика̄йа. витата̄ти витатасарӣра̄ маха̄сарӣра̄ хутва̄ етесу чева нивесана̄дӣсу два̄раторан̣есу ча оламбанту, еттакам̣ на̄га̄ каронту, каронта̄ ча нивесане та̄ва ман̃чапӣт̣ха̄нам̣ хет̣т̣ха̄ ча упари ча антогаббхабахигаббха̄дӣсу ча поккхаран̣ийам̣ удакапит̣т̣хе ратхика̄дӣнам̣ пассесу чева тхалесу ча маханта̄ни сарӣра̄ни ма̄петва̄ маханте пхан̣е катва̄ камма̄рагаггарӣ вийа дхамама̄на̄ ‘‘сусӯ’’ти саддам̣ каронта̄ оламбатха ча нипаджджатха ча. атта̄нам̣ пана тарун̣ада̄рака̄нам̣ джара̄джин̣н̣а̄нам̣ габбхиниттхӣнам̣ самуддаджа̄йа ча̄ти имесам̣ чатуннам̣ ма̄ дассайиттха. ахампи саббасетена махантена сарӣрена гантва̄ сумахантам̣ ка̄сипурам̣ саттаккхаттум̣ бхогехи париккхиписсам̣, махантена пхан̣ена нам̣ чха̄детва̄ екандхака̄рам̣ катва̄ ка̄сӣнам̣ бхайам̣ джанайанто ‘‘сусӯ’’ти саддам̣ мун̃чисса̄мӣти.

атха саббе на̄га̄ татха̄ акам̣су. таматтхам̣ пака̄сенто саттха̄ а̄ха –

793. ‘‘тасса там̣ вачанам̣ сутва̄, урага̄некаван̣н̣ино;

ба̄ра̄н̣асим̣ паваджджим̣су, на ча кан̃чи вихет̣хайум̣.

794. ‘‘нивесанесу соббхесу, ратхийа̄ чаччаресу ча;

руккхаггесу ча ламбим̣су, витата̄ торан̣есу ча.

795. ‘‘тесу дисва̄на ламбанте, путхӯ кандим̣су на̄рийо;

на̄ге сон̣д̣икате дисва̄, пассасанте мухум̣ мухум̣.

796. ‘‘ба̄ра̄н̣асӣ пабйатхита̄, а̄тура̄ самападжджатха;

ба̄ха̄ паггайха паккандум̣, дхӣтарам̣ дехи ра̄джино’’ти.

таттха анекаван̣н̣иноти нӣла̄дивасена анекаван̣н̣а̄. еварӯпа̄ни хи те рӯпа̄ни ма̄пайим̣су. паваджджим̣сӯти ад̣д̣хараттасамайе пависим̣су. ламбим̣сӯти дхатарат̣т̣хена вуттанийа̄менева те саббесу т̣ха̄несу манусса̄нам̣ сан̃ча̄рам̣ паччхиндитва̄ оламбим̣су. дӯта̄ хутва̄ а̄гата̄ пана чатта̄ро на̄гама̄н̣авака̄ ран̃о сайанасса чатта̄ро па̄де париккхипитва̄ упарисӣсе маханте пхан̣е катва̄ тун̣д̣ехи сӣсам̣ пахаранта̄ вийа да̄т̣ха̄ виваритва̄ пассасанта̄ ат̣т̣хам̣су. дхатарат̣т̣хопи аттана̄ вуттанийа̄мена нагарам̣ пат̣иччха̄деси. пабуджджхама̄на̄ пуриса̄ йато йато хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ паса̄ренти, таттха таттха саппе чхупитва̄ ‘‘саппо, саппо’’ти вираванти. путхӯ кандим̣сӯти йесу гехесу дӣпа̄ джаланти, тесу иттхийо пабуддха̄ два̄раторан̣агопа̄насийо олокетва̄ оламбанте на̄ге дисва̄ бахӯ екаппаха̄ренева кандим̣су. евам̣ сакаланагарам̣ екакола̄халам̣ ахоси. сон̣д̣икатети катапхан̣е.

паккандунти вибха̄та̄йа раттийа̄ на̄га̄нам̣ асса̄сава̄тена сакаланагаре ра̄джанивесане ча уппа̄тийама̄не вийа бхӣта̄ манусса̄ ‘‘на̄гара̄джа̄но кисса но вихет̣хатха̄’’ти ватва̄ тумха̄кам̣ ра̄джа̄ ‘‘дхӣтарам̣ дасса̄мӣ’’ти дхатарат̣т̣хасса дӯтам̣ песетва̄ пуна тасса дӯтехи а̄гантва̄ ‘‘дехӣ’’ти вутто амха̄кам̣ ра̄джа̄нам̣ аккосати парибха̄сати. ‘‘саче амха̄кам̣ ран̃н̃о дхӣтарам̣ на дассати, сакаланагарасса джӣвитам̣ наттхӣ’’ти вутте ‘‘тена хи но, са̄ми, ока̄сам̣ детха, майам̣ гантва̄ ра̄джа̄нам̣ йа̄чисса̄ма̄’’ти йа̄чанта̄ ока̄сам̣ лабхитва̄ ра̄джадва̄рам̣ гантва̄ махантена равена паккантим̣су. бхарийа̄йописса аттано аттано габбхесу нипаннака̄ва ‘‘дева, дхӣтарам̣ дхатарат̣т̣харан̃н̃о дехӣ’’ти екаппаха̄рена кандим̣су. тепи чатта̄ро на̄гама̄н̣авака̄ ‘‘дехӣ’’ти тун̣хехи сӣсам̣ пахаранта̄ вийа да̄т̣ха̄ виваритва̄ пассасанта̄ ат̣т̣хам̣су.

со нипаннакова нагарава̄сӣнан̃ча аттано ча бхарийа̄нам̣ паридевитасаддам̣ сутва̄ чатӯхи ча на̄гама̄н̣авакехи таджджитатта̄ маран̣абхайабхӣто ‘‘мама дхӣтарам̣ самуддаджам̣ дхатарат̣т̣хасса даммӣ’’ти тиккхаттум̣ авача. там̣ сутва̄ саббепи на̄гара̄джа̄но тига̄вутаматтам̣ пат̣иккамитва̄ деванагарам̣ вийа екам̣ нагарам̣ ма̄петва̄ таттха т̣хита̄ ‘‘дхӣтарам̣ кира но песетӯ’’ти пан̣н̣а̄ка̄рам̣ пахин̣им̣су. ра̄джа̄ техи а̄бхатам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ ‘‘тумхе гаччхатха, ахам̣ дхӣтарам̣ амачча̄нам̣ хаттхе пахин̣исса̄мӣ’’ти те уййоджетва̄ дхӣтарам̣ паккоса̄петва̄ упарипа̄са̄дам̣ а̄ропетва̄ сӣхапан̃джарам̣ виваритва̄ ‘‘амма, пассетам̣ алан̇катанагарам̣, твам̣ еттха етасса ран̃н̃о аггамахесӣ бхависсаси, на дӯре ито там̣ нагарам̣, уккан̣т̣хитака̄лейева идха а̄гантум̣ сакка̄, еттха гантабба’’нти сан̃н̃а̄петва̄ сӣсам̣ нха̄петва̄ сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄ пат̣иччханнайогге нисӣда̄петва̄ амачча̄нам̣ хаттхе датва̄ па̄хеси. на̄гара̄джа̄но паччуггаманам̣ катва̄ маха̄сакка̄рам̣ карим̣су. амачча̄ нагарам̣ пависитва̄ там̣ тасса датва̄ бахум̣ дханам̣ а̄да̄йа ниваттим̣су. те ра̄джадхӣтарам̣ па̄са̄дам̣ а̄ропетва̄ алан̇катадиббасайане нипаджджа̄песум̣. тан̇кхан̣ан̃н̃ева нам̣ на̄гама̄н̣авика̄ кхуджджа̄дивесам̣ гахетва̄ мануссапарича̄рика̄ вийа парива̄райим̣су. са̄ диббасайане нипаннаматта̄ва диббапхассам̣ пхуситва̄ ниддам̣ окками.

дхатарат̣т̣хо там̣ гахетва̄ саддхим̣ на̄гапариса̄йа таттха антарахито на̄габхаванейева па̄турахоси. ра̄джадхӣта̄ пабуджджхитва̄ алан̇катадиббасайанам̣ ан̃н̃е ча суван̣н̣апа̄са̄даман̣ипа̄са̄да̄дайо уййа̄напоккхаран̣ийо алан̇катадеванагарам̣ вийа на̄габхаванам̣ дисва̄ кхуджджа̄дипарича̄рика̄йо пуччхи ‘‘идам̣ нагарам̣ ативийа алан̇катам̣, на амха̄кам̣ нагарам̣ вийа, кассета’’нти. ‘‘са̄микасса те сантакам̣, деви, на аппапун̃н̃а̄ еварӯпам̣ сампаттим̣ лабханти, маха̄пун̃н̃ата̄йа те айам̣ ладдха̄’’ти. дхатарат̣т̣хопи пан̃чайоджанасатике на̄габхаване бхерим̣ чара̄песи ‘‘йо самуддаджа̄йа саппаван̣н̣ам̣ дассети, тасса ра̄джадан̣д̣о бхависсатӣ’’ти. тасма̄ екопи тасса̄ саппаван̣н̣ам̣ дассетум̣ саматтхо на̄ма на̄хоси. са̄ мануссалокасан̃н̃а̄йа ева таттха тена саддхим̣ саммодама̄на̄ пийасам̣ва̄сам̣ васи.

нагаракан̣д̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.

упосатхакан̣д̣ам̣

са̄ апарабха̄ге дхатарат̣т̣хам̣ пат̣ичча габбхам̣ пат̣илабхитва̄ путтам̣ виджа̄йи, тасса пийадассанатта̄ ‘‘судассано’’ти на̄мам̣ карим̣су. пуна̄парам̣ путтам̣ виджа̄йи, тасса ‘‘датто’’ти на̄мам̣ акам̣су. со пана бодхисатто. пунекам̣ путтам̣ виджа̄йи, тасса ‘‘субхого’’ти на̄мам̣ карим̣су. апарампи путтам̣ виджа̄йи, тасса ‘‘арит̣т̣хо’’ти на̄мам̣ карим̣су. ити са̄ чатта̄ро путте виджа̄йитва̄пи на̄габхаванабха̄вам̣ на джа̄на̄ти. атхекадивасам̣ тарун̣ана̄га̄ арит̣т̣хасса а̄чиккхим̣су ‘‘тава ма̄та̄ манусситтхӣ, на на̄гинӣ’’ти. арит̣т̣хо ‘‘вӣмам̣сисса̄ми на’’нти екадивасам̣ тханам̣ пивантова саппасарӣрам̣ ма̄петва̄ нан̇гут̣т̣хакхан̣д̣ена ма̄ту пит̣т̣хипа̄де гхат̣т̣еси. са̄ тасса саппасарӣрам̣ дисва̄ бхӣтатасита̄ маха̄равам̣ равитва̄ там̣ бхӯмийам̣ кхипантӣ накхена тасса аккхим̣ бхинди. тато лохитам̣ паггхари. ра̄джа̄ тасса̄ саддам̣ сутва̄ ‘‘киссеса̄ вираватӣ’’ти пуччхитва̄ арит̣т̣хена катакирийам̣ сутва̄ ‘‘ган̣хатха, нам̣ да̄сам̣ гахетва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄петха̄’’ти тадждженто а̄гаччхи. ра̄джадхӣта̄ тасса куддхабха̄вам̣ н̃атва̄ путтасинехена ‘‘дева, путтасса ме аккхи бхиннам̣, кхаматхетасса̄пара̄дха’’нти а̄ха. ра̄джа̄ ета̄йа евам̣ вадантийа̄ ‘‘ким̣ сакка̄ ка̄ту’’нти кхами. там̣ дивасам̣ са̄ ‘‘идам̣ на̄габхавана’’нти ан̃н̃а̄си. тато ча пат̣т̣ха̄йа арит̣т̣хо ка̄н̣а̄рит̣т̣хо на̄ма джа̄то. чатта̄ропи путта̄ вин̃н̃утам̣ па̄пун̣им̣су.

атха несам̣ пита̄ йоджанасатикам̣ йоджанасатикам̣ катва̄ раджджамада̄си, маханто йасо ахоси. сол̣аса сол̣аса на̄гакан̃н̃а̄сахасса̄ни парива̄райим̣су. питу екайоджанасатикамева раджджам̣ ахоси. тайо путта̄ ма̄се ма̄се ма̄та̄питаро пасситум̣ а̄гаччханти, бодхисатто пана анваддхама̄сам̣ а̄гаччхати. на̄габхаване самут̣т̣хитам̣ пан̃хам̣ бодхисаттова катхети. питара̄ саддхим̣ вирӯпаккхамаха̄ра̄джассапи упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, тасса сантике самут̣т̣хитам̣ пан̃хампи сова катхети. атхекадивасам̣ вирӯпаккхе на̄гапариса̄йа саддхим̣ тидасапурам̣ гантва̄ саккам̣ парива̄ретва̄ нисинне дева̄нам̣ антаре пан̃хо самут̣т̣ха̄си. там̣ кочи катхетум̣ на̄саккхи, паллан̇каварагато пана хутва̄ маха̄саттова катхеси. атха нам̣ девара̄джа̄ диббагандхапуппхехи пӯджетва̄ ‘‘датта, твам̣ патхависама̄йа випула̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато, ито пат̣т̣ха̄йа бхӯридатто на̄ма хохӣ’’ти ‘‘бхӯридатто’’ тисса на̄мам̣ ака̄си. со тато пат̣т̣ха̄йа саккасса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто алан̇катаведжайантапа̄са̄дам̣ деваччхара̄хи а̄кин̣н̣ам̣ атиманохарам̣ саккасса сампаттим̣ дисва̄ девалоке пийам̣ катва̄ ‘‘ким̣ ме имина̄ ман̣д̣ӯкабхаккхена аттабха̄вена, на̄габхаванам̣ гантва̄ упосатхава̄сам̣ васитва̄ имасмим̣ девалоке уппаттика̄ран̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ на̄габхаванам̣ гантва̄ ма̄та̄питаро а̄пуччхи ‘‘аммата̄та̄, ахам̣ упосатхакаммам̣ карисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, та̄та, карохи, каронто пана бахи агантва̄ имасмин̃н̃ева на̄габхаване екасмим̣ сун̃н̃авима̄не карохи, бахигата̄нам̣ пана на̄га̄нам̣ махантам̣ бхайа’’нти.

со ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ таттхева сун̃н̃авима̄не ра̄джуййа̄не упосатхава̄сам̣ васати. атха нам̣ на̄на̄тӯрийахаттха̄ на̄гакан̃н̃а̄ парива̄ренти. со ‘‘на майхам̣ идха васантасса упосатхакаммам̣ маттхакам̣ па̄пун̣иссати, мануссапатхам̣ гантва̄ карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ нива̄ран̣абхайена ма̄та̄питӯнам̣ ана̄рочетва̄ аттано бхарийа̄йо а̄мантетва̄ ‘‘бхадде, ахам̣ мануссалокам̣ гантва̄ йамуна̄тӣре нигродхаруккхо аттхи, тасса̄видӯре ваммикаматтхаке бхоге а̄бхуджитва̄ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ адхит̣т̣ха̄йа нипаджджитва̄ упосатхакаммам̣ карисса̄ми. майа̄ саббараттим̣ нипаджджитва̄ упосатхакамме кате арун̣уггаманавела̄йамева тумхе даса даса иттхийо а̄да̄йа ва̄рена ва̄рена тӯрийахаттха̄ мама сантикам̣ а̄гантва̄ мам̣ гандхехи ча пуппхехи ча пӯджетва̄ га̄йитва̄ наччитва̄ мам̣ а̄да̄йа на̄габхаванамева а̄гаччхатха̄’’ти ватва̄ таттха гантва̄ ваммикаматтхаке бхоге а̄бхуджитва̄ ‘‘йо мама чаммам̣ ва̄ нха̄рум̣ ва̄ ат̣т̣хим̣ ва̄ рухирам̣ ва̄ иччхати, со а̄харатӯ’’ти чатуран̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ адхит̣т̣ха̄йа нан̇галасӣсаппама̄н̣ам̣ сарӣрам̣ ма̄петва̄ нипанно упосатхакаммамака̄си. арун̣е ут̣т̣хахантейева там̣ на̄гама̄н̣авика̄ а̄гантва̄ йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджитва̄ на̄габхаванам̣ а̄ненти. тасса имина̄ нийа̄мена упосатхам̣ каронтасса дӣгхо аддха̄ вӣтиватто.

упосатхакхан̣д̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.

гарул̣акхан̣д̣ам̣

тада̄ еко ба̄ра̄н̣асидва̄рага̄мава̄сӣ бра̄хман̣о сомадаттена на̄ма путтена саддхим̣ аран̃н̃ам̣ гантва̄ сӯлайантапа̄сава̄гура̄дӣхи од̣д̣етва̄ миге вадхитва̄ мам̣сам̣ ка̄джена̄харитва̄ виккин̣анто джӣвикам̣ каппеси. со екадивасам̣ антамасо годха̄маттампи алабхитва̄ ‘‘та̄та сомадатта, саче туччхахаттха̄ гамисса̄ма, ма̄та̄ те куджджхиссати, йам̣ кин̃чи гахетва̄ гамисса̄ма̄’’ти ватва̄ бодхисаттасса нипаннаваммикат̣т̣ха̄на̄бхимукхо гантва̄ па̄нӣйам̣ па̄тум̣ йамунам̣ отаранта̄нам̣ мига̄нам̣ падавалан̃джам̣ дисва̄ ‘‘та̄та, мигамагго пан̃н̃а̄йати, твам̣ пат̣иккамитва̄ тит̣т̣ха̄хи, ахам̣ па̄нӣйаттха̄йа а̄гатам̣ мигам̣ виджджхисса̄мӣ’’ти дханум̣ а̄да̄йа мигам̣ олокенто екасмим̣ руккхамӯле ат̣т̣ха̄си. атхеко миго са̄йанхасамайе па̄нӣйам̣ па̄тум̣ а̄гато. со там̣ виджджхи. миго таттха апатитва̄ саравегена таджджито лохитена паггхарантена пала̄йи. пита̄путта̄ нам̣ анубандхитва̄ патитат̣т̣ха̄не мам̣сам̣ гахетва̄ аран̃н̃а̄ никкхамитва̄ сӯрийаттхан̇гаманавела̄йа там̣ нигродхам̣ патва̄ ‘‘ида̄ни ака̄ло, на сакка̄ гантум̣, идхева васисса̄ма̄’’ти мам̣сам̣ екаманте т̣хапетва̄ руккхам̣ а̄руйха вит̣апантаре нипаджджим̣су. бра̄хман̣о паччӯсасамайе пабуджджхитва̄ мигасаддасавана̄йа сотам̣ одахи.

тасмим̣ кхан̣е на̄гама̄н̣авика̄йо а̄гантва̄ бодхисаттасса пуппха̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣. со ахисарӣрам̣ антарадха̄петва̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итам̣ диббасарӣрам̣ ма̄петва̄ саккалӣла̄йа пуппха̄сане нисӣди. на̄гама̄н̣авика̄пи нам̣ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ диббатӯрийа̄ни ва̄детва̄ наччагӣтам̣ пат̣т̣хапесум̣. бра̄хман̣о там̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘ко ну кхо еса, джа̄нисса̄ми на’’нти чинтетва̄ ‘‘путта, путта̄’’ти ватва̄пи путтам̣ пабодхетум̣ асакконто ‘‘сайату еса, киланто бхависсати, ахамева гамисса̄мӣ’’ти руккха̄ оруйха тасса сантикам̣ агама̄си. на̄гама̄н̣авика̄ там̣ дисва̄ саддхим̣ тӯрийехи бхӯмийам̣ нимуджджитва̄ аттано на̄габхаванамева гата̄. бодхисатто екакова ахоси. бра̄хман̣о тасса сантикам̣ гантва̄ пуччханто га̄тха̄двайама̄ха –

797. ‘‘пуппха̄бхиха̄расса ванасса маджджхе, ко лохитаккхо витатантарам̣со;

ка̄ камбука̄йӯрадхара̄ суваттха̄, тит̣т̣ханти на̄рийо даса вандама̄на̄.

798. ‘‘ко твам̣ браха̄ба̄ху ванасса маджджхе, вирочаси гхатаситтова агги;

махесаккхо ан̃н̃атароси йаккхо, уда̄ху на̄госи маха̄нубха̄во’’ти.

таттха пуппха̄бхиха̄расса̄ти бодхисаттасса пӯджанаттха̄йа а̄бхатена диббапуппха̄бхиха̄рена саманна̄гатасса. коти ко на̄ма твам̣. лохитаккхоти раттаккхо. витатантарам̣соти путхулаантарам̣со. камбука̄йӯрадхара̄ти суван̣н̣а̄лан̇ка̄радхара̄. браха̄ба̄хӯти маха̄ба̄ху.

там̣ сутва̄ маха̄сатто ‘‘сачепи ‘сакка̄дӣсу ан̃н̃атарохамасмӣ’ти ваккха̄ми, саддахиссатева̄йам̣ бра̄хман̣о, аджджа пана майа̄ саччамева катхетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ аттано на̄гара̄джабха̄вам̣ катхенто а̄ха –

799. ‘‘на̄гохамасми иддхима̄, теджассӣ дуратиккамо;

д̣ам̣сеййам̣ теджаса̄ куддхо, пхӣтам̣ джанападам̣ апи.

800. ‘‘самуддаджа̄ хи ме ма̄та̄, дхатарат̣т̣хо ча ме пита̄;

судассанаканит̣т̣хосми, бхӯридаттоти мам̣ видӯ’’ти.

таттха теджассӣти висатеджена теджава̄. дуратиккамоти ан̃н̃ена атиккамитум̣ асаккун̣еййо. д̣ам̣сеййанти сача̄хам̣ куддхо пхӣтам̣ джанападам̣ апи д̣ам̣сеййам̣, патхавийам̣ мама да̄т̣ха̄йа патитаматта̄йа саддхим̣ патхавийа̄ мама теджена со саббо джанападо бхасма̄ бхавеййа̄ти вадати. судассанаканит̣т̣хосмӣти ахам̣ мама бха̄ту судассанасса канит̣т̣хо асми. видӯти евам̣ мамам̣ пан̃чайоджанасатике на̄габхаване джа̄нантӣти.

идан̃ча пана ватва̄ маха̄сатто чинтеси ‘‘айам̣ бра̄хман̣о чан̣д̣о пхарусо, ахитун̣д̣икасса а̄рочетва̄ упосатхакаммасса ме антара̄йампи кареййа, йам̣ нӯна̄хам̣ имам̣ на̄габхаванам̣ нетва̄ махантам̣ йасам̣ датва̄ упосатхакаммам̣ аддханийам̣ кареййа’’нти. атха нам̣ а̄ха ‘‘бра̄хман̣а, махантам̣ те йасам̣ дасса̄ми, раман̣ӣйам̣ на̄габхаванам̣, ехи таттха гаччха̄ма̄’’ти. ‘‘са̄ми, путто ме аттхи, тасмим̣ гаччханте а̄гамисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ маха̄сатто ‘‘гаччха, бра̄хман̣а, а̄нехи на’’нти ватва̄ аттано а̄ва̄сам̣ а̄чиккханто а̄ха –

801. ‘‘йам̣ гамбхӣрам̣ сада̄ват̣т̣ам̣, рахадам̣ бхесмам̣ пеккхаси;

еса дибйо мама̄ва̄со, анекасатапорисо.

802. ‘‘майӯракон̃ча̄бхирудам̣, нӣлодам̣ ванамаджджхато;

йамунам̣ пависа ма̄ бхӣто, кхемам̣ ваттаватам̣ сива’’нти.

таттха сада̄ват̣т̣анти сада̄ паваттам̣ а̄ват̣т̣ам̣. бхесманти бхайа̄накам̣. пеккхасӣти йам̣ еварӯпам̣ рахадам̣ пассаси. майӯракон̃ча̄бхируданти убхосу тӣресу ванагхат̣а̄йам̣ васантехи майӯрехи ча кон̃чехи ча абхирудам̣ упакӯджитам̣. нӣлоданти нӣласалилам̣. ванамаджджхатоти ванамаджджхена сандама̄нам̣. пависа ма̄ бхӣтоти еварӯпам̣ йамунам̣ абхӣто хутва̄ пависа. ваттаватанти ваттасампанна̄нам̣ а̄ча̄раванта̄нам̣ васанабхӯмим̣ пависа, гаччха, бра̄хман̣а, путтам̣ а̄нехӣти.

бра̄хман̣о гантва̄ путтасса таматтхам̣ а̄рочетва̄ путтам̣ а̄неси. маха̄сатто те убхопи а̄да̄йа йамуна̄тӣрам̣ гантва̄ тӣре т̣хито а̄ха –

803. ‘‘таттха патто са̄нучаро, саха путтена бра̄хман̣а;

пӯджито майхам̣ ка̄мехи, сукхам̣ бра̄хман̣а ваччхасӣ’’ти.

таттха таттха паттоти твам̣ амха̄кам̣ на̄габхаванам̣ патто хутва̄. майханти мама сантакехи ка̄мехи пӯджито. ваччхасӣти таттха на̄габхаване сукхам̣ васиссати.

евам̣ ватва̄ маха̄сатто убхопи те пита̄путте аттано а̄нубха̄вена на̄габхаванам̣ а̄неси. тесам̣ таттха диббо аттабха̄во па̄тубхави. атха несам̣ маха̄сатто диббасампаттим̣ датва̄ чатта̄ри чатта̄ри на̄гакан̃н̃а̄сата̄ни ада̄си. те маха̄сампаттим̣ анубхавим̣су. бодхисаттопи аппаматто упосатхакаммам̣ ака̄си. анвад̣д̣хама̄сам̣ ма̄та̄питӯнам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ дхаммакатхам̣ катхетва̄ тато ча бра̄хман̣асса сантикам̣ гантва̄ а̄рогйам̣ пуччхитва̄ ‘‘йена те аттхо, там̣ вадеййа̄си, ануккан̣т̣хама̄но абхирама̄’’ти ватва̄ сомадаттенапи саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ аттано нивесанам̣ агаччхи. бра̄хман̣о екасам̣ваччхарам̣ на̄габхаване васитва̄ мандапун̃н̃ата̄йа уккан̣т̣хито мануссалокам̣ гантука̄мо ахоси. на̄габхаванамасса локантаранирайо вийа алан̇катапа̄са̄до бандхана̄га̄рам̣ вийа алан̇катана̄гакан̃н̃а̄ йаккхинийо вийа упат̣т̣хахим̣су. со ‘‘ахам̣ та̄ва уккан̣т̣хито, сомадаттассапи читтам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти тасса сантикам̣ гантва̄ а̄ха ‘‘ким̣, та̄та, уккан̣т̣хасӣ’’ти? ‘‘касма̄ уккан̣т̣хисса̄ми на уккан̣т̣ха̄ми, твам̣ пана уккан̣т̣хаси, та̄та̄’’ти? ‘‘а̄ма та̄та̄’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти. ‘‘тава ма̄ту чева бха̄тубхагинӣнан̃ча адассанена уккан̣т̣ха̄ми, ехи, та̄та сомадатта, гаччха̄ма̄’’ти. со ‘‘на гаччха̄мӣ’’ти ватва̄пи пунаппунам̣ питара̄ йа̄чийама̄но ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи.

бра̄хман̣о ‘‘путтасса та̄ва ме мано ладдхо, саче пана̄хам̣ бхӯридаттасса ‘уккан̣т̣хитомхӣ’ти ваккха̄ми, атирекатарам̣ ме йасам̣ дассати, евам̣ ме гаманам̣ на бхависсати. екена пана упа̄йена тасса сампаттим̣ ван̣н̣етва̄ ‘твам̣ еварӯпам̣ сампаттим̣ паха̄йа ким̣ка̄ран̣а̄ мануссалокам̣ гантва̄ упосатхакаммам̣ каросӣ’ти пуччхитва̄ ‘саггаттха̄йа̄’ти вутте ‘твам̣ та̄ва еварӯпам̣ сампаттим̣ паха̄йа саггаттха̄йа упосатхакаммам̣ кароси, киман̇гам̣ пана майам̣йева парадханена джӣвикам̣ каппема, ахампи мануссалокам̣ гантва̄ н̃а̄таке дисва̄ паббаджитва̄ саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’ти нам̣ сан̃н̃а̄песса̄ми. атха ме со гаманам̣ ануджа̄ниссатӣ’’ти чинтетва̄ екадивасам̣ тена̄гантва̄ ‘‘ким̣, бра̄хман̣а, уккан̣т̣хасӣ’’ти пуччхито ‘‘тумха̄кам̣ сантика̄ амха̄кам̣ на кин̃чи париха̄йатӣ’’ти кин̃чи гаманапат̣ибаддхам̣ аватва̄ва а̄дито та̄ва тасса сампаттим̣ ван̣н̣енто а̄ха –

804. ‘‘сама̄ самантапарито, пахӯтатагара̄ махӣ;

индагопакасан̃чханна̄, собхати харитуттама̄.

805. ‘‘рамма̄ни ваначетйа̄ни, рамма̄ хам̣сӯпакӯджита̄;

опуппхападдха̄ тит̣т̣ханти, поккхаран̃н̃о суниммита̄.

806. ‘‘ат̣т̣хам̣са̄ суката̄ тхамбха̄, саббе вел̣урийа̄майа̄;

сахассатхамбха̄ па̄са̄да̄, пӯра̄ кан̃н̃а̄хи джотаре.

807. ‘‘вима̄нам̣ упапанноси, дибйам̣ пун̃н̃ехи аттано;

асамба̄дхам̣ сивам̣ раммам̣, аччантасукхасам̣хитам̣.

808. ‘‘ман̃н̃е сахассанеттасса, вима̄нам̣ на̄бхикан̇кхаси;

иддхӣ хи тйа̄йам̣ випула̄, саккассева джутӣмато’’ти.

таттха сама̄ самантапаритоти парисамантато саббадиса̄бха̄гесу айам̣ тава на̄габхаване махӣ суван̣н̣араджатаман̣и мутта̄ва̄лука̄парикин̣н̣а̄ саматала̄. пахӯтатагара̄ махӣти бахукехи тагарагаччхехи саманна̄гата̄. индагопакасан̃чханна̄ти суван̣н̣аиндагопакехи сан̃чханна̄. собхати харитуттама̄ти харитаван̣н̣адаббатин̣асан̃чханна̄ собхатӣти аттхо. ваначетйа̄нӣти ванагхат̣а̄. опуппхападдха̄ти пуппхитва̄ патитехи падумапаттехи сан̃чханна̄ удакапит̣т̣ха̄. суниммита̄ти тава пун̃н̃асампаттийа̄ сут̣т̣ху ниммита̄. ат̣т̣хам̣са̄ти тава васанапа̄са̄десу ат̣т̣хам̣са̄ суката̄ вел̣урийамайа̄ тхамбха̄. техи тхамбхехи сахассатхамбха̄ тава па̄са̄да̄ на̄гакан̃н̃а̄хи пӯра̄ виджджотанти. упапанносӣти еварӯпе вима̄не ниббаттосӣти аттхо. сахассанеттасса вима̄нанти саккасса веджайантапа̄са̄дам̣. иддхӣ хи тйа̄йам̣ випула̄ти йасма̄ тава̄йам̣ випула̄ иддхи, тасма̄ твам̣ тена упосатхакаммена саккасса вима̄нампи на паттхеси, ан̃н̃ам̣ тато уттари махантам̣ т̣ха̄нам̣ паттхесӣти ман̃н̃а̄ми.

там̣ сутва̄ маха̄сатто ‘‘ма̄ хевам̣, бра̄хман̣а, авача, саккасса йасам̣ пат̣ичча амха̄кам̣ йасо синерусантике са̄сапо вийа, майам̣ тасса парича̄ракепи на аггха̄ма̄’’ти ватва̄ га̄тхама̄ха –

809. ‘‘манаса̄пи на паттаббо, а̄нубха̄во джутӣмато;

парича̄райама̄на̄нам̣, саинда̄нам̣ васаваттина’’нти.

тассаттхо – бра̄хман̣а, саккасса йасо на̄ма екам̣ две тайо чатта̄ро ва̄ дивасе ‘‘еттако сийа̄’’ти манаса̄ чинтентенапи на абхипаттаббо. йепи нам̣ чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но парича̄ренти, тесам̣ девара̄джа̄нам̣ парича̄райама̄на̄нам̣ индам̣ на̄йакам̣ катва̄ чаранта̄нам̣ саинда̄нам̣ васаваттӣнам̣ чатуннам̣ локапа̄ла̄нам̣ йасассапи амха̄кам̣ тираччха̄нагата̄нам̣ йасо сол̣асим̣ калам̣ наггхатӣти.

еван̃ча пана ватва̄ ‘‘идам̣ те ман̃н̃е сахассанеттасса вима̄на’’нти вачанам̣ сутва̄ ахам̣ там̣ ануссарим̣. ‘‘ахан̃хи веджайантам̣ паттхенто упосатхакаммам̣ каромӣ’’ти тасса аттано паттханам̣ а̄чиккханто а̄ха –

810. ‘‘там̣ вима̄нам̣ абхиджджха̄йа, амара̄нам̣ сукхесинам̣;

упосатхам̣ упавасанто, семи ваммикамуддханӣ’’ти.

таттха абхиджджха̄йа̄ти паттхетва̄. амара̄нанти дӣгха̄йука̄нам̣ дева̄нам̣. сукхесинанти еситасукха̄нам̣ сукхе патит̣т̣хита̄нам̣.

кам̣ сутва̄ бра̄хман̣о ‘‘ида̄ни ме ока̄со ладдхо’’ти соманассаппатто гантум̣ а̄пуччханто га̄тха̄двайама̄ха –

811. ‘‘ахан̃ча мигамеса̄но, сапутто па̄висим̣ ванам̣;

там̣ мам̣ матам̣ ва̄ джӣвам̣ ва̄, на̄бхиведенти н̃а̄така̄.

812. ‘‘а̄мантайе бхӯридаттам̣, ка̄сипуттам̣ йасассинам̣;

тайа̄ но саманун̃н̃а̄та̄, апи пассему н̃а̄таке’’ти.

таттха на̄бхиведентӣти на джа̄нанти, катхентопи несам̣ наттхи. а̄мантайети а̄мантайа̄ми. ка̄сипуттанти ка̄сира̄джадхӣта̄йа путтам̣.

тато бодхисатто а̄ха –

813. ‘‘есо хи вата ме чхандо, йам̣ васеси мамантике;

на хи ета̄диса̄ ка̄ма̄, сулабха̄ хонти ма̄нусе.

814. ‘‘саче твам̣ ниччхасе ваттхум̣, мама ка̄мехи пӯджито;

майа̄ твам̣ саманун̃н̃а̄то, соттхим̣ пасса̄хи н̃а̄таке’’ти.

маха̄сатто га̄тха̄двайам̣ ватва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ман̣им̣ нисса̄йа сукхам̣ джӣванто кассачи на̄чиккхиссати, етасса саббака̄мададам̣ ман̣им̣ дасса̄мӣ’’ти. атхасса там̣ даданто а̄ха –

815. ‘‘дха̄райимам̣ ман̣им̣ дибйам̣, пасум̣ путте ча виндати;

арого сукхито хоти, гаччхева̄да̄йа бра̄хман̣а̄’’ти.

таттха пасум̣ путте ча виндатӣти имам̣ ман̣им̣ дха̄райама̄но имасса̄нубха̄вена пасун̃ча путте ча ан̃н̃ан̃ча йам̣ иччхати, там̣ саббам̣ лабхати.

тато бра̄хман̣о га̄тхама̄ха –

816. ‘‘кусалам̣ пат̣инанда̄ми, бхӯридатта вачо тава;

паббаджисса̄ми джин̣н̣осми, на ка̄ме абхипаттхайе’’ти.

тассаттхо – бхӯридатта, тава вачанам̣ кусалам̣ анаваджджам̣, там̣ пат̣инанда̄ми на пат̣иккхипа̄ми. ахам̣ пана джин̣н̣о асми, тасма̄ паббаджисса̄ми, на ка̄ме абхипаттхайа̄ми, ким̣ ме ман̣ина̄ти.

бодхисатто а̄ха –

817. ‘‘брахмачарийасса че бхан̇го, хоти бхогехи ка̄рийам̣;

авикампама̄но еййа̄си, бахум̣ дасса̄ми те дхана’’нти.

таттха че бхан̇готи брахмачарийава̄со на̄ма дуккаро, анабхиратасса брахмачарийасса че бхан̇го хоти, тада̄ гихибхӯтасса бхогехи ка̄рийам̣ хоти, еварӯпе ка̄ле твам̣ нира̄сан̇ко хутва̄ мама сантикам̣ а̄гаччхеййа̄си, бахум̣ те дханам̣ дасса̄мӣти.

бра̄хман̣о а̄ха –

818. ‘‘кусалам̣ пат̣инанда̄ми, бхӯридатта вачо тава;

пунапи а̄гамисса̄ми, саче аттхо бхависсатӣ’’ти.

таттха пунапӣти пуна апи, айамева ва̄ па̄т̣хо.

атхасса таттха аваситука̄матам̣ н̃атва̄ маха̄сатто на̄гама̄н̣аваке а̄н̣а̄петва̄ бра̄хман̣ам̣ мануссалокам̣ па̄песи. таматтхам̣ пака̄сенто саттха̄ а̄ха –

819. ‘‘идам̣ ватва̄ бхӯридатто, песеси чатуро джане;

етха гаччхатха ут̣т̣хетха, кхиппам̣ па̄петха бра̄хман̣ам̣.

820. ‘‘тасса там̣ вачанам̣ сутва̄, ут̣т̣ха̄йа чатуро джана̄;

песита̄ бхӯридаттена, кхиппам̣ па̄песу бра̄хман̣а’’нти.

таттха па̄песӯти йамуна̄то утта̄ретва̄ ба̄ра̄н̣асимаггам̣ па̄пайим̣су, па̄пайитва̄ ча пана ‘‘тумхе гаччхатха̄’’ти ватва̄ на̄габхаванамева пачча̄гамим̣су.

бра̄хман̣опи ‘‘та̄та сомадатта, имасмим̣ т̣ха̄не мигам̣ виджджхимха̄, имасмим̣ сӯкара’’нти путтасса а̄чиккханто антара̄магге поккхаран̣им̣ дисва̄ ‘‘та̄та сомадатта, нха̄йа̄ма̄’’ти ватва̄ ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти вутте убхопи дибба̄бхаран̣а̄ни чева диббаваттха̄ни ча омун̃читва̄ бхан̣д̣икам̣ катва̄ поккхаран̣ӣтӣре т̣хапетва̄ отаритва̄ нха̄йим̣су. тасмим̣ кхан̣е та̄ни антарадха̄йитва̄ на̄габхаванамева агамам̣су. пат̣хамам̣ ниваттхака̄са̄вапилотика̄ва несам̣ сарӣре пат̣имун̃чим̣су, дханусарасаттийопи па̄катика̄ва ахесум̣. сомадатто ‘‘на̄сита̄мха̄ тайа̄, та̄та̄’’ти паридеви. атха нам̣ пита̄ ‘‘ма̄ чинтайи, мигесу сантесу аран̃н̃е миге вадхитва̄ джӣвикам̣ каппесса̄ма̄’’ти асса̄сеси. сомадаттасса ма̄та̄ тесам̣ а̄гаманам̣ сутва̄ паччуггантва̄ гхарам̣ нетва̄ аннапа̄нена сантаппеси. бра̄хман̣о бхун̃джитва̄ ниддам̣ окками. итара̄ путтам̣ пуччхи ‘‘та̄та, еттакам̣ ка̄лам̣ кухим̣ гататтха̄’’ти? ‘‘амма, бхӯридаттана̄гара̄джена амхе на̄габхаванам̣ нӣта̄, тато уккан̣т̣хитва̄ ида̄ни а̄гата̄’’ти. ‘‘кин̃чи пана во ратанам̣ а̄бхата’’нти. ‘‘на̄бхатам̣ амма̄’’ти. ‘‘ким̣ тумха̄кам̣ тена кин̃чи на динна’’нти. ‘‘амма, бхӯридаттена ме питу саббака̄мададо ман̣и динно ахоси, имина̄ пана на гахито’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти. ‘‘паббаджиссати кира̄’’ти. са̄ ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ да̄раке мама бха̄рам̣ каронто на̄габхаване васитва̄ ида̄ни кира паббаджиссатӣ’’ти куджджхитва̄ вӣхибхан̃джанадаббийа̄ пит̣т̣хим̣ потхентӣ ‘‘аре, дут̣т̣хабра̄хман̣а, паббаджисса̄мӣти кира ман̣иратанам̣ на ган̣хаси, атха касма̄ апаббаджитва̄ идха̄гатоси, никкхама мама гхара̄ сӣгха’’нти сантаджджеси. атха нам̣ ‘‘бхадде, ма̄ куджджхи, аран̃н̃е мигесу сантесу ахам̣ там̣ посесса̄мӣ’’ти ватва̄ путтена саддхим̣ аран̃н̃ам̣ гантва̄ пуриманийа̄менева джӣвикам̣ каппеси.

тада̄ даккхин̣амаха̄самуддасса диса̄бха̄ге симбалива̄сӣ еко гарул̣о паккхава̄техи самудде удакам̣ вийӯхитва̄ екам̣ на̄гара̄джа̄нам̣ сӣсе ган̣хи. тада̄хи супан̣н̣а̄ на̄гам̣ гахетум̣ аджа̄нанака̄йева, паччха̄ пан̣д̣араджа̄таке джа̄ним̣су. со пана там̣ сӣсе гахетва̄пи удаке аноттхарантейева уккхипитва̄ оламбантам̣ а̄да̄йа химавантаматтхакена па̄йа̄си. тада̄ чеко ка̄сират̣т̣хава̄сӣ бра̄хман̣о исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ химавантаппадесе пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄петва̄ пат̣ивасати. тасса чан̇каманакот̣ийам̣ маха̄нигродхаруккхо аттхи. со тасса мӯле дива̄виха̄рам̣ кароти. супан̣н̣о нигродхаматтхакена на̄гам̣ харати. на̄го оламбанто моккхаттха̄йа нан̇гут̣т̣хена нигродхавит̣апам̣ вет̣хеси. супан̣н̣о там̣ аджа̄нантова махаббалата̄йа а̄ка̄се паккхандийева. нигродхаруккхо самӯло уппа̄т̣ито. супан̣н̣о на̄гам̣ симбаливанам̣ нетва̄ тун̣д̣ена пахаритва̄ куччхим̣ пха̄летва̄ на̄гамедам̣ кха̄дитва̄ сарӣрам̣ самуддакуччхимхи чхад̣д̣еси. нигродхаруккхо патанто маха̄саддамака̄си. супан̣н̣о ‘‘кисса есо саддо’’ти адхо олокенто нигродхаруккхам̣ дисва̄ ‘‘куто еса майа̄ уппа̄т̣ито’’ти чинтетва̄ ‘‘та̄пасасса чан̇каманакот̣ийа̄ нигродхо есо’’ти татхато н̃атва̄ ‘‘айам̣ тасса бахӯпака̄ро, ‘акусалам̣ ну кхо ме пасутам̣, уда̄ху но’ти тамева пуччхитва̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти ма̄н̣авакавесена тасса сантикам̣ агама̄си.

тасмим̣ кхан̣е та̄пасо там̣ т̣ха̄нам̣ самам̣ кароти. супан̣н̣ара̄джа̄ та̄пасам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисинно аджа̄нанто вийа ‘‘кисса т̣ха̄нам̣, бханте, ида’’нти пуччхи. ‘‘упа̄сака, еко супан̣н̣о бходжанаттха̄йа на̄гам̣ харанто на̄гена моккхаттха̄йа нигродхавит̣апам̣ нан̇гут̣т̣хена вет̣хита̄йапи аттано махаббалата̄йа паккхантитва̄ гато, атха нигродхаруккхо уппа̄т̣ито, идам̣ тасса уппа̄т̣итат̣т̣ха̄на’’нти. ‘‘ким̣ пана, бханте, тасса супан̣н̣асса акусалам̣ хоти, уда̄ху но’’ти? ‘‘саче на джа̄на̄ти, ачетанакаммам̣ на̄ма акусалам̣ на хотӣ’’ти. ‘‘ким̣ на̄гасса пана, бханте’’ти? ‘‘со имам̣ на̄сетум̣ на ган̣хи, моккхаттха̄йа ган̣хи, тасма̄ тассапи на хотийева̄’’ти. супан̣н̣о та̄пасасса тусситва̄ ‘‘бханте, ахам̣ со супан̣н̣ара̄джа̄, тумха̄кан̃хи пан̃хавеййа̄каран̣ена тут̣т̣хо. тумхе аран̃н̃е васатха, ахан̃чекам̣ алампа̄йанамантам̣ джа̄на̄ми, анаггхо манто. тамахам̣ тумха̄кам̣ а̄чарийабха̄гам̣ катва̄ дамми, пат̣игган̣хатха на’’нти а̄ха. ‘‘алам̣ майхам̣ мантена, гаччхатха тумхе’’ти. со там̣ пунаппунам̣ йа̄читва̄ сампат̣иччха̄петва̄ мантам̣ датва̄ осадха̄ни а̄чиккхитва̄ пакка̄ми.

гарул̣акан̣д̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.

кӣл̣анакан̣д̣ам̣

тасмим̣ ка̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ еко далиддабра̄хман̣о бахум̣ ин̣ам̣ гахетва̄ ин̣аса̄микехи чодийама̄но ‘‘ким̣ ме идха ва̄сена, аран̃н̃ам̣ пависитва̄ матам̣ сеййо’’ти никкхамитва̄ ванам̣ пависитва̄ анупуббена там̣ ассамападам̣ патва̄ та̄пасам̣ ваттасампада̄йа а̄ра̄дхеси. та̄пасо ‘‘айам̣ бра̄хман̣о майхам̣ ативийа упака̄рако, супан̣н̣ара̄джена диннам̣ диббамантамасса дасса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘бра̄хман̣а, ахам̣ алампа̄йанамантам̣ джа̄на̄ми, там̣ те дамми, ган̣ха̄хи на’’нти ватва̄ ‘‘алам̣, бханте, на майхам̣ мантенаттхо’’ти вуттепи пунаппунам̣ ватва̄ ниппӣл̣етва̄ сампат̣иччха̄петва̄ ада̄сийева. тасса ча мантасса ануччхавика̄ни осадха̄ни чева мантупача̄ран̃ча саббам̣ катхеси. бра̄хман̣о ‘‘ладдхо ме джӣвитупа̄йо’’ти катипа̄хам̣ васитва̄ ‘‘ва̄та̄ба̄дхо ме, бханте, ба̄дхатӣ’’ти ападесам̣ катва̄ та̄пасена виссаджджито там̣ вандитва̄ кхама̄петва̄ аран̃н̃а̄ никкхамитва̄ анупуббена йамуна̄йа тӣрам̣ патва̄ там̣ мантам̣ саджджха̄йанто маха̄маггам̣ гаччхати.

тасмим̣ ка̄ле сахассаматта̄ бхӯридаттасса парича̄рика̄ на̄гама̄н̣авика̄ там̣ саббака̄мададам̣ ман̣иратанам̣ а̄да̄йа на̄габхавана̄ никкхамитва̄ йамуна̄тӣре ва̄лукара̄симхи т̣хапетва̄ тасса обха̄сена саббараттим̣ удакакӣл̣ам̣ кӣл̣итва̄ арун̣уггамане сабба̄лан̇ка̄рена алан̇каритва̄ ман̣иратанам̣ парива̄ретва̄ сирим̣ павесайама̄на̄ нисӣдим̣су. бра̄хман̣опи мантам̣ саджджха̄йанто там̣ т̣ха̄нам̣ па̄пун̣и. та̄ мантасаддам̣ сутва̄ва ‘‘имина̄ супан̣н̣ена бхавитабба’’нти маран̣абхайатаджджита̄ ман̣иратанам̣ аггахетва̄ патхавийам̣ нимуджджитва̄ на̄габхаванам̣ агамим̣су. бра̄хман̣опи ман̣иратанам̣ дисва̄ ‘‘ида̄нева ме манто самиддхо’’ти тут̣т̣хама̄насо ман̣иратанам̣ а̄да̄йа па̄йа̄си. тасмим̣ кхан̣е неса̄дабра̄хман̣о сомадаттена саддхим̣ мигавадха̄йа аран̃н̃ам̣ пависанто тасса хаттхе там̣ ман̣иратанам̣ дисва̄ путтам̣ а̄ха ‘‘та̄та, нану есо амха̄кам̣ бхӯридаттена динно ман̣ӣ’’ти? ‘‘а̄ма, та̄та, есо ман̣ӣ’’ти. ‘‘тена хисса агун̣ам̣ катхетва̄ имам̣ бра̄хман̣ам̣ ван̃четва̄ ган̣ха̄метам̣ ман̣иратана’’нти. ‘‘та̄та, пуббе бхӯридаттена дӣйама̄нам̣ на ган̣хи, ида̄ни панеса бра̄хман̣о тан̃н̃ева ван̃чессати, тун̣хӣ хохӣ’’ти. бра̄хман̣о ‘‘хоту, та̄та, пассаси етасса ва̄ мама ва̄ ван̃чанабха̄ва’’нти алампа̄йанена саддхим̣ саллапанто а̄ха –

821. ‘‘ман̣им̣ паггайха ман̇галйам̣, са̄дхувиттам̣ манорамам̣;

селам̣ бйан̃джанасампаннам̣, ко имам̣ ман̣имаджджхага̄’’ти.

таттха ман̇галйанти ман̇галасамматам̣ саббака̄мададам̣. ко иманти кухим̣ имам̣ ман̣им̣ адхигатоси.

тато алампа̄йано га̄тхама̄ха –

822. ‘‘лохитаккхасахасса̄хи, саманта̄ парива̄ритам̣;