22. маха̄нипа̄то
[538] 1. мӯгапаккхаджа̄такаван̣н̣ана̄
ма̄ пан̣д̣иччайам̣ вибха̄вайа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто маха̄бхиниккхаманам̣ а̄раббха катхеси. екадивасан̃хи бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄ бхагавато неккхаммапа̄рамим̣ ван̣н̣айанта̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘бхиккхаве, ида̄ни мама пӯритапа̄рамисса раджджам̣ чхад̣д̣етва̄ маха̄бхиниккхаманам̣ на̄ма аначчхарийам̣. ахан̃хи пуббе апарипакке н̃а̄н̣е па̄рамийо пӯрентопи раджджам̣ чхад̣д̣етва̄ никкхантойева̄’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ка̄сират̣т̣хе ба̄ра̄н̣асийам̣ ка̄сира̄джа̄ на̄ма дхаммена раджджам̣ ка̄реси. тасса сол̣асасахасса̄ иттхийо ахесум̣. та̄су ека̄пи путтам̣ ва̄ дхӣтарам̣ ва̄ на лабхи. на̄гара̄ ‘‘амха̄кам̣ ран̃н̃о вам̣са̄нураккхако екопи путто наттхӣ’’ти ра̄джан̇ган̣е саннипатитва̄ кусаджа̄таке (джа̄. 2.20.1 а̄дайо) а̄гатанайенева ра̄джа̄нам̣ евама̄хам̣су ‘‘дева, путтам̣ паттхетха̄’’ти. ра̄джа̄ тесам̣ вачанам̣ сутва̄ сол̣асасахасса̄ иттхийо ‘‘тумхе путтам̣ паттхетха̄’’ти а̄н̣а̄песи. та̄ чанда̄дӣнам̣ девата̄нам̣ а̄йа̄чанаупат̣т̣ха̄на̄дӣни катва̄ паттхентийопи путтам̣ ва̄ дхӣтарам̣ ва̄ на лабхим̣су. аггамахесӣ панасса маддара̄джадхӣта̄ чанда̄девӣ на̄ма сӣласампанна̄ ахоси. ра̄джа̄ ‘‘бхадде, твампи путтам̣ паттхехӣ’’ти а̄ха. са̄ пун̣н̣амадивасе упосатхам̣ сама̄дийитва̄ чӯл̣асайане нипанна̄ва аттано сӣлам̣ а̄ваджджетва̄ ‘‘сача̄хам̣ акхан̣д̣асӣла̄ имина̄ ме саччена путто уппаджджатӯ’’ти саччакирийам̣ ака̄си.
тасса̄ сӣлатеджена саккасса бхаванам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. сакко а̄вадждженто там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘чанда̄девӣ путтам̣ паттхети, ханда̄хам̣ путтам̣ дасса̄мӣ’’ти тасса̄нуччхавикам̣ путтам̣ упадха̄ренто бодхисаттам̣ пасси. бодхисаттопи тада̄вӣсативасса̄ни ба̄ра̄н̣асийам̣ раджджам̣ ка̄ретва̄ тато чуто уссаданирайе ниббаттитва̄ асӣтивассасахасса̄ни таттха паччитва̄ тато чавитва̄ та̄ватим̣сабхаване ниббатти. таттха̄пи йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чавитва̄ упаридевалокам̣ гантука̄мо ахоси. сакко тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ма̄риса, тайи мануссалоке уппанне па̄рамийо ча те пӯриссанти, маха̄джанасса вуд̣д̣хи ча бхависсати, айам̣ ка̄сиран̃н̃о чанда̄девӣ на̄ма аггамахесӣ путтам̣ паттхети, тасса̄ куччхийам̣ уппаджджа̄хӣ’’ти ватва̄ ан̃н̃есан̃ча чаванадхамма̄нам̣ пан̃часата̄нам̣ девапутта̄нам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ сакат̣т̣ха̄намева агама̄си. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ пан̃чахи девапуттасатехи саддхим̣ девалокато чавитва̄ сайам̣ чанда̄девийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. итаре пана девапутта̄ амаччабхарийа̄нам̣ куччхӣсу пат̣исандхим̣ ган̣хим̣су.
тада̄ чанда̄девийа̄ куччхи ваджирапун̣н̣а̄ вийа ахоси. са̄ габбхасса патит̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ габбхасса париха̄рам̣ да̄песи. са̄ парипун̣н̣агаббха̄ дасама̄саччайена дхан̃н̃апун̃н̃алаккхан̣асампаннам̣ путтам̣ виджа̄йи. там̣ дивасамева амаччагехесу пан̃ча кума̄расата̄ни джа̄йим̣су. тасмим̣ кхан̣е ра̄джа̄ амаччаган̣апаривуто маха̄тале нисинно ахоси. атхасса ‘‘путто, те дева, джа̄то’’ти а̄рочайим̣су. тесам̣ вачанам̣ сутва̄ ран̃н̃о путтапемам̣ уппаджджитва̄ чхавийа̄дӣни чхиндитва̄ ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча ат̣т̣ха̄си, аббхантаре пӣти уппаджджи, хадайам̣ сӣталам̣ джа̄там̣. со амачче пуччхи ‘‘тут̣т̣ха̄ ну кхо тумхе, мама путто джа̄то’’ти? ‘‘ким̣ катхетха, дева, майам̣ пуббе ана̄тха̄, ида̄ни пана сана̄тха̄ джа̄та̄, са̄мико но ладдхо’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ маха̄сенагуттам̣ паккоса̄петва̄ а̄н̣а̄песи ‘‘мама путтасса парива̄ро ладдхум̣ ват̣т̣ати, гаччха твам̣ амаччагехесу аджджа джа̄та̄ да̄рака̄ киттака̄ на̄ма̄ти олокехӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ амаччагеха̄ни гантва̄ олокенто пан̃ча кума̄расата̄ни дисва̄ пуна̄гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси.
ра̄джа̄ пан̃чаннам̣ да̄ракасата̄нам̣ кума̄рапаса̄дхана̄ни песетва̄ пуна пан̃ча дха̄тисата̄ни ча да̄песи. маха̄саттасса пана атидӣгха̄дидосаваджджита̄ аламбаттханийо мадхуратхан̃н̃а̄йо чатусат̣т̣хи дха̄тийо ада̄си. атидӣгха̄йа хи иттхийа̄ пассе нисӣдитва̄ тхан̃н̃ам̣ пивато да̄ракасса гӣва̄ дӣгха̄ хоти, атирасса̄йа пассе нисӣдитва̄ тхан̃н̃ам̣ пиванто да̄рако ниппӣл̣итакхандхат̣т̣хико хоти, атикиса̄йа пассе нисӣдитва̄ тхан̃н̃ам̣ пивато да̄ракасса ӯрӯ руджджанти, атитхӯла̄йа пассе нисӣдитва̄ тхан̃н̃ам̣ пиванто да̄рако паккхапа̄до хоти, атика̄л̣ика̄йа кхӣрам̣ атисӣталам̣ хоти, атиода̄та̄йа кхӣрам̣ атиун̣хам̣ хоти, ламбаттханийа̄ пассе нисӣдитва̄ тхан̃н̃ам̣ пиванто да̄рако ниппӣл̣итана̄сико хоти. ка̄са̄нан̃ча пана иттхӣнам̣ кхӣрам̣ атиамбилам̣ хоти, са̄са̄нан̃ча пана иттхӣнам̣ кхӣрам̣ атикат̣ука̄дибхедам̣ хоти, тасма̄ те саббепи досе виваджджетва̄ аламбаттханийо мадхуратхан̃н̃а̄йо чатусат̣т̣хи дха̄тийо датва̄ махантам̣ сакка̄рам̣ катва̄ чанда̄девийа̄пи варам̣ ада̄си. са̄пи гахитакам̣ катва̄ т̣хапеси.
ра̄джа̄ кума̄расса на̄маггахан̣адивасе лаккхан̣апа̄т̣хаке бра̄хман̣е паккоса̄петва̄ тесам̣ махантам̣ сакка̄рам̣ катва̄ кума̄расса антара̄йа̄бха̄вам̣ пуччхи. те тасса лаккхан̣асампаттим̣ дисва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, дхан̃н̃апун̃н̃алаккхан̣асампанно айам̣ кума̄ро, тит̣т̣хату екадӣпо, двисахассапарива̄ра̄нам̣ чатуннампи маха̄дӣпа̄нам̣ раджджам̣ ка̄ретум̣ саматтхо хоти, на̄сса кочи антара̄йо пан̃н̃а̄йатӣ’’ти вадим̣су. ра̄джа̄ тесам̣ вачанам̣ сутва̄ тусситва̄ кума̄расса на̄мам̣ каронто йасма̄ кума̄расса джа̄тадивасе сакалака̄сират̣т̣хе дево васси, йасма̄ ча ран̃н̃о чева амачча̄нан̃ча хадайам̣ сӣталам̣ джа̄там̣, йасма̄ ча темайама̄но джа̄то, тасма̄ ‘‘темийакума̄ро’’тисса на̄мам̣ ака̄си. атха нам̣ дха̄тийо екама̄сикам̣ алан̇каритва̄ ран̃н̃о сантикам̣ а̄найим̣су. ра̄джа̄ пийапуттам̣ а̄лин̇гитва̄ сӣсе чумбитва̄ ан̇ке нисӣда̄петва̄ рамайама̄но нисӣди.
тасмим̣ кхан̣е чатта̄ро чора̄ а̄нӣта̄. ра̄джа̄ те дисва̄ ‘‘тесу екасса чорасса сакан̣т̣ака̄хи каса̄хи паха̄расахассам̣ каротха, екасса сан̇кхалика̄йа бандхитва̄ бандхана̄га̄рапавесанам̣ каротха, екасса сарӣре саттипаха̄рам̣ каротха, екасса сӯла̄ропанам̣ каротха̄’’ти а̄н̣а̄песи. атха маха̄сатто питу вачанам̣ сутва̄ бхӣтатасито хутва̄ ‘‘ахо мама пита̄ раджджам̣ нисса̄йа атибха̄рийам̣ нирайага̄микаммам̣ ака̄сӣ’’ти чинтеси. пунадивасе пана там̣ сетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ алан̇катасирисайане нипаджджа̄песум̣. со тхокам̣ нидда̄йитва̄ пабуддхо аккхӣни уммӣлетва̄ сетаччхаттам̣ олокенто махантам̣ сиривибхавам̣ пасси. атхасса пакатийа̄пи бхӣтатаситасса атирекатарам̣ бхайам̣ уппаджджи. со ‘‘куто ну кхо ахам̣ имам̣ чорагехам̣ а̄гатомхӣ’’ти упадха̄ренто джа̄тиссаран̃а̄н̣ена девалокато а̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄ тато парам̣ олокенто уссаданирайе паккабха̄вам̣ пасси, тато парам̣ олокенто тасмим̣йева нагаре ра̄джабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си.
атхасса ‘‘ахам̣ вӣсативасса̄ни ба̄ра̄н̣асийам̣ раджджам̣ ка̄ретва̄ асӣтивассасахасса̄ни уссаданирайе паччим̣, ида̄ни пунапи имасмим̣йева чорагехе ниббаттомхи, пита̄ ме хиййо чатӯсу чоресу а̄нӣтесу татха̄рӯпам̣ пхарусам̣ нирайасам̣ваттаникам̣ катхам̣ катхеси, сача̄хам̣ раджджам̣ ка̄ресса̄ми, пунапи нирайе ниббаттитва̄ маха̄дуккхам̣ анубхависса̄мӣ’’ти а̄ваджджентасса махантам̣ бхайам̣ уппаджджи. бодхисаттасса кан̃чанаван̣н̣ам̣ сарӣрам̣ хаттхена паримаддитам̣ падумам̣ вийа мила̄там̣ дуббан̣н̣ам̣ ахоси. со ‘‘катхам̣ ну кхо имамха̄ чорагеха̄ муччеййа’’нти чинтенто нипаджджи. атха нам̣ екасмим̣ аттабха̄ве ма̄тубхӯтапубба̄ чхатте адхиваттха̄ девадхӣта̄ асса̄сетва̄ ‘‘та̄та темийакума̄ра, ма̄ бха̄йи, ма̄ сочи, ма̄ чинтайи. саче ито муччитука̄моси, твам̣ апӣт̣хасаппӣпи пӣт̣хасаппӣ вийа хохи, абадхиропи бадхиро вийа хохи, амӯгопи мӯго вийа хохи, има̄ни тӣн̣и ан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа аттано пан̣д̣итабха̄вам̣ ма̄ пака̄сехӣ’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
1. ‘‘ма̄ пан̣д̣иччайам̣ вибха̄вайа, ба̄ламато бхава саббапа̄н̣инам̣;
саббо там̣ джано очина̄йату, евам̣ тава аттхо бхависсатӣ’’ти.
таттха пан̣д̣иччайанти пан̣д̣иччам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. ба̄ламатоти ба̄ло ити саммато. саббо джаноти сакало антоджано чева бахиджано ча. очина̄йатӯти ‘‘нӣхаратхетам̣ ка̄л̣акан̣н̣и’’нти аваман̃н̃ату, аваджа̄на̄тӯти аттхо.
со тасса̄ вачанена асса̄сам̣ пат̣илабхитва̄ –
2. ‘‘кароми те там̣ вачанам̣, йам̣ мам̣ бхан̣аси девате;
аттхака̄ма̄си ме амма, хитака̄ма̄си девате’’ти. –
имам̣ га̄тхам̣ ватва̄ та̄ни тӣн̣и ан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄си. са̄ ча девадхӣта̄ антарадха̄йи. ра̄джа̄ путтасса ануккан̣т̣ханаттха̄йа та̄ни пан̃ча кума̄расата̄ни тасса сантикейева т̣хапеси. те да̄рака̄ тхан̃н̃аттха̄йа роданти паридеванти. маха̄сатто пана нирайабхайатаджджито ‘‘раджджато ме сусситва̄ матамева сеййо’’ти на родати на паридевати. атхасса дха̄тийо там̣ паваттим̣ н̃атва̄ чанда̄девийа̄ а̄рочайим̣су. са̄пи ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ немиттаке бра̄хман̣е паккоса̄петва̄ пуччхи. атха бра̄хман̣а̄ а̄хам̣су ‘‘дева, кума̄расса пакативелам̣ атиккамитва̄ тхан̃н̃ам̣ да̄тум̣ ват̣т̣ати, евам̣ со родама̄но тханам̣ дал̣хам̣ гахетва̄ сайамева пивиссатӣ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа дха̄тийо кума̄расса пакативелам̣ атиккамитва̄ тхан̃н̃ам̣ денти. дадама̄на̄ ча када̄чи екава̄рам̣ атиккамитва̄ денти, када̄чи сакаладивасам̣ кхӣрам̣ на денти.
вӣмам̣санакан̣д̣ам̣
со нирайабхайатаджджито суссантопи тхан̃н̃аттха̄йа на родати, на паридевати. атха нам̣ ародантампи дисва̄ ‘‘путто ме чха̄то’’ти ма̄та̄ ва̄ тхан̃н̃ам̣ па̄йети, када̄чи дха̄тийо ва̄ па̄йенти. сесада̄рака̄ тхан̃н̃ам̣ аладдхавела̄йамева роданти паридеванти. маха̄сатто пана нирайабхайатаджджито на родати, на паридевати, на нидда̄йати, на хаттхапа̄де самин̃джати, на саддам̣ кароти. атхасса дха̄тийо ‘‘пӣт̣хасаппӣнам̣ хаттхапа̄да̄ на̄ма на еварӯпа̄ хонти, мӯга̄нам̣ ханукапарийоса̄нам̣ на̄ма на еварӯпам̣ хоти, бадхира̄нам̣ кан̣н̣асота̄ни на̄ма на еварӯпа̄ни хонти, бхавитаббаметтха ка̄ран̣ена, вӣмам̣сисса̄ма на’’нти чинтетва̄ ‘‘кхӣрена та̄ва нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти сакаладивасам̣ кхӣрам̣ на денти. со суссантопи кхӣраттха̄йа саддам̣ на кароти. атхасса ма̄та̄ ‘‘путто ме чха̄то’’ти сайамева тхан̃н̃ам̣ па̄йети. евам̣ антарантара̄ кхӣрам̣ адатва̄ екасам̣ваччхарам̣ вӣмам̣санта̄писса антарам̣ на пассим̣су.
тато амачча̄дайо ран̃н̃о а̄рочесум̣ ‘‘екавассикада̄рака̄ на̄ма пӯвакхаджджакам̣ пийа̄йанти, тена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти пан̃ча кума̄расата̄ни тасса сантикейева нисӣда̄петва̄ на̄на̄пӯвакхаджджака̄ни упана̄метва̄ бодхисаттасса авидӯре т̣хапетва̄ ‘‘йатха̄ручи та̄ни пӯвакхаджджака̄ни ган̣хатха̄’’ти пат̣иччханнат̣т̣ха̄не тит̣т̣ханти. сесада̄рака̄ калахам̣ каронта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пахаранта̄ там̣ там̣ гахетва̄ кха̄данти. маха̄сатто пана атта̄нам̣ овадитва̄ ‘‘та̄та темийакума̄ра, нирайабхайам̣ иччханто пӯвакхаджджакам̣ иччха̄хӣ’’ти нирайабхайатаджджито пӯвакхаджджакам̣ на олокеси. евам̣ пӯвакхаджджакенапи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато ‘‘двивассикада̄рака̄ на̄ма пхала̄пхалам̣ пийа̄йанти, тена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти на̄на̄пхала̄ни упана̄метва̄ бодхисаттасса авидӯре т̣хапетва̄ вӣмам̣сим̣су. сесада̄рака̄ калахам̣ катва̄ йуджджханта̄ там̣ там̣ гахетва̄ кха̄данти. со нирайабхайатаджджито тампи на олокеси. евам̣ пхала̄пхаленапи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато ‘‘тивассикада̄рака̄ на̄ма кӣл̣анабхан̣д̣акам̣ пийа̄йанти, тена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти на̄на̄суван̣н̣амайа̄ни хаттхиассарӯпака̄дӣни ка̄ра̄петва̄ бодхисаттасса авидӯре т̣хапесум̣. сесада̄рака̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вилумпанта̄ ган̣хим̣су. маха̄сатто пана на кин̃чи олокеси. евам̣ кӣл̣анабхан̣д̣акенапи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато ‘‘чатувассикада̄рака̄ на̄ма бходжанам̣ пийа̄йанти, тена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти на̄на̄бходжана̄ни упана̄месум̣. сесада̄рака̄ там̣ пин̣д̣ам̣ пин̣д̣ам̣ катва̄ бхун̃джанти. маха̄сатто пана атта̄нам̣ овадитва̄ ‘‘та̄та темийакума̄ра, аладдхабходжана̄нам̣ те аттабха̄ва̄нам̣ ган̣ана̄ на̄ма наттхӣ’’ти нирайабхайатаджджито тампи на олокеси. атхасса ма̄та̄ сайамева хадайена бхиджджама̄нена вийа асахантена сахаттхена бходжанам̣ бходжеси. евам̣ бходжаненапи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато ‘‘пан̃чавассикада̄рака̄ на̄ма аггино бха̄йанти, тена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти ра̄джан̇ган̣е анекадва̄райуттам̣ махантам̣ гехам̣ ка̄ретва̄ та̄лапан̣н̣ехи чха̄детва̄ там̣ сесада̄ракехи паривутам̣ тасса маджджхе нисӣда̄петва̄ аггим̣ денти. сесада̄рака̄ аггим̣ дисва̄ вираванта̄ пала̄йим̣су. маха̄сатто пана чинтеси ‘‘нирайааггисанта̄панато идамева аггисанта̄панам̣ сатагун̣ена сахассагун̣ена сатасахассагун̣ена варатара’’нти ниродхасама̄панно маха̄тхеро вийа ниччалова ахоси. атха нам̣ аггимхи а̄гаччханте гахетва̄ апаненти. евам̣ аггина̄пи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато ‘‘чхавассикада̄рака̄ на̄ма маттахаттхино бха̄йанти, тена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти екам̣ хаттхим̣ сусиккхитам̣ сиккха̄петва̄ бодхисаттам̣ сесада̄ракехи паривутам̣ ра̄джан̇ган̣е нисӣда̄петва̄ там̣ хаттхим̣ мун̃чанти. со кон̃чана̄дам̣ наданто сон̣д̣а̄йа бхӯмийам̣ потхенто бхайам̣ дассенто а̄гаччхати. сесада̄рака̄ там̣ дисва̄ маран̣абхайабхӣта̄ диса̄видиса̄су пала̄йим̣су. маха̄сатто пана маттахаттхим̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ чинтеси ‘‘чан̣д̣анирайе паччанато чан̣д̣ахаттхино хаттхе маран̣амева сеййо’’ти нирайабхайатаджджито таттхева нисӣди. сусиккхито хаттхӣ маха̄саттам̣ пуппхакала̄пам̣ вийа уккхипитва̄ апара̄парам̣ катва̄ акиламетва̄ва гаччхати. евам̣ хаттхина̄пи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато ‘‘саттавассикада̄рака̄ на̄ма саппасса бха̄йанти, тена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти бодхисаттам̣ сесада̄ракехи саддхим̣ ра̄джан̇ган̣е нисӣда̄петва̄ уддхат̣ада̄т̣хе катамукхабандхе саппе виссаджджесум̣. сесада̄рака̄ те дисва̄ вираванта̄ пала̄йим̣су. маха̄сатто пана нирайабхайам̣ а̄ваджджетва̄ ‘‘чан̣д̣асаппасса мукхе вина̄самева варатара’’нти ниродхасама̄панно маха̄тхеро вийа ниччалова ахоси. атхасса саппо сакаласарӣрам̣ вет̣хетва̄ маттхаке пхан̣ам̣ катва̄ аччхи. тада̄пи со ниччалова ахоси. евам̣ саппенапи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато ‘‘ат̣т̣хавассикада̄рака̄ на̄ма нат̣асамаджджам̣ пийа̄йанти, тена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти там̣ пан̃чада̄ракасатехи саддхим̣ ра̄джан̇ган̣е нисӣда̄петва̄ нат̣асамаджджам̣ ка̄ра̄песум̣. сесада̄рака̄ там̣ нат̣асамаджджам̣ дисва̄ ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти ваданта̄ маха̄хаситам̣ хасанти. маха̄сатто пана ‘‘нирайе ниббаттака̄ле тава кхан̣аматтампи ха̄со ва̄ соманассам̣ ва̄ наттхӣ’’ти нирайабхайам̣ а̄ваджджетва̄ ниччалова ахоси, там̣ на олокеси. евам̣ нат̣асамадждженапи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато ‘‘нававассикада̄рака̄ на̄ма асино бха̄йанти, тена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти там̣ пан̃чада̄ракасатехи саддхим̣ ра̄джан̇ган̣е нисӣда̄петва̄ да̄рака̄нам̣ кӣл̣анака̄ле еко пурисо пхаликаван̣н̣ам̣ асим̣ гахетва̄ париббхаманто наданто вагганто та̄сенто лан̇гханто аппхот̣енто маха̄саддам̣ каронто ‘‘ка̄сиран̃н̃о кира ка̄л̣акан̣н̣ӣ еко путто аттхи, со кухим̣, сӣсамасса чхиндисса̄мӣ’’ти абхидха̄вати. там̣ пурисам̣ дисва̄ сесада̄рака̄ бхӣтатасита̄ хутва̄ вираванта̄ диса̄видиса̄су пала̄йим̣су. маха̄сатто пана нирайабхайам̣ а̄ваджджетва̄ аджа̄нанто вийа нисӣди. атха нам̣ со пурисо асина̄ сӣсе пара̄маситва̄ ‘‘сӣсам̣ те чхиндисса̄мӣ’’ти та̄сентопи та̄сетум̣ асакконто апагами. евам̣ кхаггенапи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато дасавассикака̄ле панасса бадхирабха̄вавӣмам̣санаттхам̣ сирисайане нисӣда̄петва̄ са̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ чатӯсу пассесу чхидда̄ни катва̄ тасса адассетва̄ хет̣т̣ха̄сайане сан̇кхадхамаке нисӣда̄петва̄ екаппаха̄ренева сан̇кхе дхама̄пенти, еканинна̄дам̣ ахоси. амачча̄ чатӯсу пассесу т̣хатва̄ са̄н̣ийа̄ чхиддехи олокента̄пи маха̄саттасса екадивасампи сатисаммосам̣ ва̄ хаттхапа̄давика̄рам̣ ва̄ пханданаматтам̣ ва̄ на пассим̣су. евам̣ екасам̣ваччхарам̣ сан̇кхасадденапи антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато парампи ека̄дасавассикака̄ле екасам̣ваччхарам̣ татхева бхерисаддена вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато два̄дасавассикака̄ле ‘‘дӣпена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти ‘‘раттибха̄ге андхака̄ре хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ пханда̄пети ну кхо, но’’ти гхат̣есу дӣпе джа̄летва̄ сесадӣпе нибба̄петва̄ тхокам̣ андхака̄ре сайа̄петва̄ гхат̣ехи дӣпе уккхипитва̄ екаппаха̄ренева а̄локам̣ катва̄ ирийа̄патхам̣ упадха̄ренти. евам̣ дӣпенапи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса кин̃чи пханданаматтампи на пассим̣су.
тато терасавассикака̄ле ‘‘пха̄н̣итена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти сакаласарӣрам̣ пха̄н̣итена маккхетва̄ бахумаккхике т̣ха̄не нипаджджа̄песум̣. маккхика̄ ут̣т̣хаханти, та̄ тасса сакаласарӣрам̣ парива̄ретва̄ сӯчӣхи виджджхама̄на̄ вийа кха̄данти. со ниродхасама̄панно маха̄тхеро вийа ниччалова ахоси. евам̣ пха̄н̣итенапи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса кин̃чи пханданаматтампи на пассим̣су.
атхасса чуддасавассикака̄ле ‘‘ида̄ни панеса махаллако джа̄то сучика̄мо асучиджигуччхако, асучина̄ нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти тато пат̣т̣ха̄йа нам̣ нева нха̄пенти на ча а̄чама̄пенти. со учча̄рапасса̄вам̣ катва̄ таттхева палипанно сайати. дуггандхабха̄вена панасса антарудхӣнам̣ никкхаманака̄ло вийа ахоси, асучигандхена маккхика̄ кха̄данти. со ниччалова ахоси. атха нам̣ парива̄ретва̄ т̣хита̄ дха̄тийо а̄хам̣су ‘‘та̄та темийакума̄ра, твам̣ махаллако джа̄то, ко там̣ саббада̄ пат̣иджаггиссати, ким̣ на ладжджаси, касма̄ нипанноси, ут̣т̣ха̄йа те сарӣрам̣ пат̣иджагга̄хӣ’’ти аккосанти парибха̄санти. со татха̄рӯпе пат̣икӯле гӯтхара̄симхи нимуггопи дуггандхабха̄вена йоджанасатаматтхаке т̣хита̄нампи хадайуппатанасаматтхасса гӯтханирайасса дуггандхабха̄вам̣ а̄ваджджетва̄ ниччалова ахоси. евам̣ асучина̄пи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
тато паннарасавассикака̄ле ‘‘ан̇га̄рена нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти атхасса хет̣т̣ха̄ман̃чаке аггикапалла̄ни т̣хапайим̣су ‘‘аппева на̄ма ун̣хена пӣл̣ито дуккхаведанам̣ асаханто виппхандана̄ка̄рам̣ дассеййа̄’’ти. атхасса сарӣре пхот̣а̄ни ут̣т̣хаханти. маха̄сатто ‘‘авӣчинирайасанта̄по йоджанасатаматтхаке пхарати, тамха̄ дуккхато идам̣ дуккхам̣ сатагун̣ена сахассагун̣ена сатасахассагун̣ена варатара’’нти адхива̄сетва̄ ниччалова ахоси. атхасса ма̄та̄питаро бхиджджама̄нахадайа̄ вийа мануссе пат̣иккама̄петва̄ там̣ тато аггисанта̄панато апанетва̄ ‘‘та̄та темийакума̄ра, майам̣ тава апӣт̣хасаппиа̄дибха̄вам̣ джа̄на̄ма. на хи етесам̣ еварӯпа̄ни хаттхапа̄дакан̣н̣асота̄ни хонти, твам̣ амхехи паттхетва̄ ладдхапуттако, ма̄ но на̄сехи, сакаладжамбудӣпе васанта̄нам̣ ра̄джӯнам̣ сантике гарахато но мочехӣ’’ти йа̄чим̣су. евам̣ со техи йа̄читопи асун̣анто вийа хутва̄ ниччалова нипаджджи. атхасса ма̄та̄питаро родама̄на̄ паридевама̄на̄ пат̣иккаманти. екада̄ ма̄та̄ екика̄ упасан̇камитва̄ йа̄чати, екада̄ пита̄ екакова упасан̇камитва̄ йа̄чати. евам̣ екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
атхасса сол̣асавассикака̄ле амаччабра̄хман̣а̄дайо чинтайим̣су ‘‘пӣт̣хасаппӣ ва̄ хоту, мӯго ва̄ бадхиро ва̄ хоту, вайе парин̣ате раджанӣйе араджджанта̄ на̄ма наттхи, дуссанӣйе адуссанта̄ на̄ма наттхи, самайе сампатте пуппхавикасанам̣ вийа хи дхаммата̄ еса̄, на̄т̣ака̄намписса паччупат̣т̣ха̄петва̄ та̄хи нам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти. тато уттамарӯпадхара̄ девакан̃н̃а̄йо вийа вила̄сасампанна̄ на̄т̣акиттхийо паккоса̄петва̄ ‘‘йа̄ кума̄рам̣ хаса̄петум̣ ва̄ килесехи бандхитум̣ ва̄ саккоти, са̄ тасса аггамахесӣ бхависсатӣ’’ти ватва̄ кума̄рам̣ гандходакена нха̄петва̄ девапуттам̣ вийа алан̇каритва̄ девавима̄насадисе сиригаббхе супан̃н̃атте сирисайане а̄ропетва̄ гандхада̄мапуппхада̄мадхӯмава̄сачун̣н̣а̄дӣхи антогаббхам̣ екагандхасамодакам̣ катва̄ пат̣иккамим̣су. атха нам̣ та̄ иттхийо парива̄ретва̄ наччагӣтехи чева мадхуравачана̄дӣхи ча на̄наппака̄рехи абхирама̄петум̣ ва̄йамим̣су. со буддхисампанната̄йа та̄ иттхийо анолокетва̄ ‘‘има̄ иттхийо мама сарӣрасампхассам̣ ма̄ виндантӯ’’ти адхит̣т̣хахитва̄ асса̄сапасса̄се саннирумбхи, атхасса сарӣрам̣ тхаддхам̣ ахоси. та̄ тасса сарӣрасампхассам̣ авиндантийо хутва̄ ‘‘тхаддхасарӣро еса, на̄йам̣ мануссо, йаккхо бхависсатӣ’’ти бхӣтатасита̄ хутва̄ атта̄нам̣ сандха̄ретум̣ асакконтийо пала̄йим̣су. евам̣ на̄т̣акенапи екасам̣ваччхарам̣ антарантара̄ вӣмам̣санта̄писса нева антарам̣ пассим̣су.
евам̣ сол̣аса сам̣ваччхара̄ни сол̣асахи маха̄вӣмам̣са̄хи чева анека̄хи кхуддакавӣмам̣са̄хи ча вӣмам̣сама̄на̄пи тасса читтам̣ паригган̣хитум̣ на̄саккхим̣су.
вӣмам̣санакан̣д̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
раджджайа̄чанакан̣д̣ам̣
тато ра̄джа̄ виппат̣иса̄рӣ хутва̄ лаккхан̣апа̄т̣хаке бра̄хман̣е паккоса̄петва̄ ‘‘тумхе кума̄расса джа̄така̄ле ‘дхан̃н̃апун̃н̃алаккхан̣асампанно айам̣ кума̄ро, на̄сса кочи антара̄йо пан̃н̃а̄йатӣ’ти ме катхайиттха, ида̄ни пана со пӣт̣хасаппӣ мӯгабадхиро джа̄то, катха̄ во на саметӣ’’ти а̄ха. бра̄хман̣а̄ вадим̣су ‘‘маха̄ра̄джа, а̄чарийехи адит̣т̣хакам̣ на̄ма наттхи, апича кхо пана, дева, ‘ра̄джакулехи паттхетва̄ ладдхапуттако ка̄л̣акан̣н̣ӣ’ти вутте ‘тумха̄кам̣ доманассам̣ сийа̄’ти на катхайимха̄’’ти. атха не ра̄джа̄ евама̄ха ‘‘ида̄ни пана ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘маха̄ра̄джа, имасмим̣ кума̄ре имасмим̣ гехе васанте тайо антара̄йа̄ пан̃н̃а̄йиссанти – джӣвитасса ва̄ антара̄йо, сетаччхаттасса ва̄ антара̄йо, аггамахесийа̄ ва̄ антара̄йо’’ти. ‘‘тасма̄, дева, папан̃чам̣ акатва̄ аваман̇галаратхе аваман̇галаассе йоджетва̄ таттха нам̣ нипаджджа̄петва̄ паччхимадва̄рена нӣхаритва̄ а̄макасуса̄не чатуббхиттикам̣ а̄ва̄т̣ам̣ кхан̣итва̄ никхан̣итум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ра̄джа̄ антара̄йабхайена бхӣто тесам̣ вачанам̣ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи.
тада̄ чанда̄девӣ там̣ паваттим̣ сутва̄ туритатурита̄ва екика̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ‘‘дева, тумхехи майхам̣ варо динно, майа̄ ча гахитако катва̄ т̣хапито, ида̄ни там̣ ме детха̄’’ти йа̄чи. ‘‘ган̣ха̄хи, девӣ’’ти. ‘‘дева, путтасса ме раджджам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄, дева̄’’ти. ‘‘путто, те деви, ка̄л̣акан̣н̣ӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, йа̄ваджӣвам̣ ададанта̄пи сатта васса̄ни детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, чха васса̄ни детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, пан̃ча васса̄ни детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, чатта̄ри васса̄ни детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, тӣн̣и васса̄ни детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, две васса̄ни детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, екавассам̣ раджджам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, сатта ма̄са̄ни раджджам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, чха ма̄са̄ни раджджам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, пан̃ча ма̄са̄ни раджджам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, чатта̄ри ма̄са̄ни раджджам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, тӣн̣и ма̄са̄ни раджджам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, две ма̄са̄ни раджджам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, екама̄сам̣ раджджам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, ад̣д̣хама̄сам̣ раджджам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, дева, сатта диваса̄ни раджджам̣ детха̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дху, деви, ган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. са̄ тасмим̣ кхан̣е путтам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ ‘‘темийакума̄расса идам̣ раджджа’’нти нагаре бхерим̣ чара̄петва̄ сакаланагарам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ путтам̣ хаттхиккхандхам̣ а̄ропетва̄ сетаччхаттам̣ тасса маттхаке ка̄ра̄петва̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ пуна а̄гантва̄ антонагарам̣ павесетва̄ там̣ сирисайане нипаджджа̄петва̄ пийапуттам̣ саббараттим̣ йа̄чи ‘‘та̄та темийакума̄ра, там̣ нисса̄йа сол̣аса васса̄ни ниддам̣ алабхитва̄ родама̄на̄йа ме аккхӣни упакка̄ни, сокена ме хадайам̣ бхиджджама̄нам̣ вийа ахоси, ахам̣ тава апӣт̣хасаппиа̄дибха̄вам̣ джа̄на̄ми, ма̄ мам̣ ана̄тхам̣ карӣ’’ти. са̄ имина̄ упа̄йенева пунадивасепи пунадивасепӣти пан̃ча диваса̄ни йа̄чи.
раджджайа̄чанакан̣д̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
атха чхат̣т̣хе дивасе ра̄джа̄ сунандам̣ на̄ма са̄ратхим̣ паккоса̄петва̄ ‘‘та̄та, сунандаса̄ратхи све па̄това аваман̇галаратхе аваман̇галаассе йоджетва̄ кума̄рам̣ таттха нипаджджа̄петва̄ паччхимадва̄рена нӣхаритва̄ а̄макасуса̄не чатуббхиттикам̣ а̄ва̄т̣ам̣ кхан̣итва̄ таттха нам̣ паккхипитва̄ кудда̄лапит̣т̣хена маттхакам̣ бхиндитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ упари пам̣сум̣ датва̄ патхавивад̣д̣ханакаммам̣ катва̄ нхатва̄ ехӣ’’ти а̄н̣а̄песи. со ‘‘са̄дху, дева̄’’ти сампат̣иччхи. атха чхат̣т̣хампи раттим̣ девӣ кума̄рам̣ йа̄читва̄ ‘‘та̄та темийакума̄ра, тава пита̄ ка̄сира̄джа̄ там̣ све па̄това а̄макасуса̄не никхан̣итум̣ а̄н̣а̄песи, све па̄това маран̣ам̣ па̄пун̣иссаси путта̄’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ маха̄саттасса ‘‘та̄та темийакума̄ра, сол̣аса васса̄ни тайа̄ като ва̄йа̄мо ида̄ни маттхакам̣ пакко’’ти чинтентасса аббхантаре пӣти уппаджджи. ма̄туйа̄ панасса хадайам̣ бхиджджама̄нам̣ вийа ахоси, евам̣ сантепи ‘‘маноратхо маттхакам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти ма̄туйа̄ саддхим̣ на̄лапи.
атхасса̄ раттийа̄ аччайена па̄това сунандо са̄ратхи ратхам̣ йодженто девата̄нубха̄вена маха̄саттасса па̄рамита̄нубха̄вена ча ман̇галаратхе ман̇галаассе йоджетва̄ ратхам̣ ра̄джадва̄ре т̣хапетва̄ маха̄талам̣ абхирухитва̄ сиригаббхам̣ пависитва̄ девим̣ вандитва̄ евама̄ха – ‘‘деви, майхам̣ ма̄ куджджха, ран̃н̃о а̄н̣а̄’’ти ватва̄ путтам̣ а̄лин̇гитва̄ нипаннам̣ девим̣ пит̣т̣хихаттхена апанетва̄ пуппхакала̄пам̣ вийа кума̄рам̣ уккхипитва̄ па̄са̄да̄ отари. тада̄ чанда̄девӣ урам̣ пахаритва̄ махантена саддена паридевитва̄ маха̄тале охӣйи. атха нам̣ маха̄сатто олокетва̄ ‘‘майи акатхенте ма̄та̄ хадайена пхалитена мариссатӣ’’ти катхетука̄мо хутва̄пи ‘‘саче ахам̣ катхесса̄ми, сол̣аса васса̄ни като ва̄йа̄мо ме могхо бхависсати, акатхенто пана̄хам̣ аттано ча ма̄та̄питӯнан̃ча маха̄джанасса ча паччайо бхависса̄мӣ’’ти адхива̄сеси.
атха нам̣ са̄ратхи ратхам̣ а̄ропетва̄ ‘‘паччхимадва̄ра̄бхимукхам̣ ратхам̣ песесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ратхам̣ песеси. тада̄ маха̄саттасса па̄рамита̄нубха̄вена девата̄виггахито хутва̄ ратхам̣ ниватта̄петва̄ па̄чӣнадва̄ра̄бхимукхам̣ ратхам̣ песеси, атха ратхачаккам̣ умма̄ре патихан̃н̃и. маха̄саттопи тасса саддам̣ сутва̄ ‘‘маноратхо ме маттхакам̣ патто’’ти сут̣т̣хутарам̣ тут̣т̣хачитто ахоси. ратхо нагара̄ никкхамитва̄ девата̄нубха̄вена тийоджаникам̣ т̣ха̄нам̣ гато. таттха ванагхат̣ам̣ са̄ратхисса а̄макасуса̄нам̣ вийа упат̣т̣ха̄си. со ‘‘идам̣ т̣ха̄нам̣ пха̄сука’’нти саллаккхетва̄ ратхам̣ магга̄ оккама̄петва̄ маггапассе т̣хапетва̄ ратха̄ оруйха маха̄саттасса а̄бхаран̣абхан̣д̣ам̣ омун̃читва̄ бхан̣д̣икам̣ катва̄ екамантам̣ т̣хапетва̄ кудда̄лам̣ а̄да̄йа ратхасса авидӯре т̣ха̄не чатуббхиттикам̣ а̄ва̄т̣ам̣ кхан̣итум̣ а̄рабхи.
тато бодхисатто чинтеси ‘‘айам̣ ме ва̄йа̄мака̄ло, ахан̃хи сол̣аса васса̄ни хаттхапа̄де на ча̄лесим̣, ким̣ ну кхо ме балам̣ аттхи, уда̄ху но’’ти. со ут̣т̣ха̄йа ва̄махаттхена даккхин̣ахаттхам̣, даккхин̣ахаттхена ва̄махаттхам̣ пара̄масанто убхохи хаттхехи па̄де самба̄хитва̄ ратха̄ отаритум̣ читтам̣ уппа̄деси. та̄вадевасса па̄дапатитат̣т̣ха̄не ва̄тапун̣н̣абхастачаммам̣ вийа маха̄патхавӣ аббхуггантва̄ ратхасса паччхимантам̣ а̄хачча ат̣т̣ха̄си. маха̄сатто ратха̄ отаритва̄ катипайе ва̄ре апара̄парам̣ чан̇камитва̄ ‘‘имина̄ва нийа̄мена екадивасам̣ йоджанасатампи ме гантум̣ балам̣ аттхӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘саче, са̄ратхи, майа̄ саддхим̣ вируджджхеййа, аттхи ну кхо ме тена саха пат̣ивируджджхитум̣ бала’’нти упадха̄ренто ратхасса паччхимантам̣ гахетва̄ кума̄рака̄нам̣ кӣл̣анайа̄накам̣ вийа уккхипитва̄ ратхам̣ париббхаменто ат̣т̣ха̄си. атхасса ‘‘аттхи ме тена саха пат̣ивируджджхитум̣ бала’’нти саллаккхетва̄ паса̄дханаттха̄йа читтам̣ уппаджджи.
там̣кхан̣ан̃н̃ева саккасса бхаванам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. сакко а̄вадждженто там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘темийакума̄расса маноратхо маттхакам̣ патто, ида̄ни паса̄дханаттха̄йа читтам̣ уппаннам̣, ким̣ етасса ма̄нусакена паса̄дханена̄’’ти диббапаса̄дханам̣ га̄ха̄петва̄ виссакаммадевапуттам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘та̄та виссакамма девапутта, твам̣ гаччха, ка̄сира̄джасса путтам̣ темийакума̄рам̣ алан̇карохӣ’’ти а̄н̣а̄песи. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ та̄ватим̣сабхаванато отаритва̄ тасса сантикам̣ гантва̄ дасахи дуссасахассехи вет̣ханам̣ катва̄ диббехи чева ма̄нусакехи ча алан̇ка̄рехи саккам̣ вийа там̣ алан̇каритва̄ сакат̣т̣ха̄намева гато. со девара̄джалӣла̄йа са̄ратхисса кхан̣анока̄сам̣ гантва̄ а̄ва̄т̣атӣре т̣хатва̄ пуччханто татийам̣ га̄тхама̄ха –
3. ‘‘ким̣ ну сантарама̄нова, ка̄сум̣ кхан̣аси са̄ратхи;
пут̣т̣хо ме самма аккха̄хи, ким̣ ка̄суйа̄ кариссасӣ’’ти.
таттха ка̄сунти а̄ва̄т̣ам̣.
там̣ сутва̄ са̄ратхи а̄ва̄т̣ам̣ кхан̣анто уддхам̣ анолокетва̄ва чатуттхам̣ га̄тха̄ма̄ха –
4. ‘‘ран̃н̃о мӯго ча паккхо ча, путто джа̄то ачетасо;
сомхи ран̃н̃а̄ самаджджхит̣т̣хо, путтам̣ ме никхан̣ам̣ ване’’ти.
таттха паккхоти пӣт̣хасаппӣ. ‘‘мӯго’’ти вачаненева панасса бадхирабха̄вопи сиджджхати бадхирасса хи пат̣ивачанам̣ катхетум̣ асаккун̣еййатта̄. ачетасоти ачиттако вийа джа̄то. сол̣аса васса̄ни акатхитатта̄ евама̄ха. самаджджхит̣т̣хоти а̄н̣атто, песитоти аттхо. никхан̣ам̣ ванети ване никхан̣еййа̄си.
атха нам̣ маха̄сатто а̄ха –
5. ‘‘на бадхиро на мӯгосми, на паккхо на ча вӣкало;
адхаммам̣ са̄ратхи кайира̄, мам̣ че твам̣ никхан̣ам̣ ване.
6. ‘‘ӯрӯ ба̄хун̃ча ме пасса, бха̄ситан̃ча сун̣охи ме;
адхаммам̣ са̄ратхи кайира̄, мам̣ че твам̣ никхан̣ам̣ ване’’ти.
таттха на бадхироти самма са̄ратхи, саче там̣ ра̄джа̄ еварӯпам̣ путтам̣ ма̄ра̄петум̣ а̄н̣а̄песи, ахам̣ пана еварӯпо на бхава̄мӣти дӣпетум̣ евама̄ха. мам̣ че твам̣ никхан̣ам̣ ванети саче бадхирабха̄ва̄дивирахитам̣ еварӯпам̣ мам̣ ване никхан̣еййа̄си, адхаммам̣ каммам̣ кареййа̄сӣти аттхо. ‘‘ӯрӯ’’ти идам̣ со пуримага̄тхам̣ сутва̄пи нам̣ анолокентамева дисва̄ ‘‘алан̇катасарӣрамасса дассесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ а̄ха. тассаттхо – самма са̄ратхи, име кан̃чанакадаликкхандхасадисе ӯрӯ, канакаччхавим̣ ба̄хун̃ча ме пасса, мадхуравачанан̃ча ме сун̣а̄хӣти.
тато са̄ратхи евам̣ чинтеси ‘‘ко ну кхо еса, а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа атта̄намева ван̣н̣етӣ’’ти. со а̄ва̄т̣акхан̣анам̣ паха̄йа уддхам̣ олокенто тасса рӯпасампаттим̣ дисва̄ ‘‘айам̣ пурисо ко ну кхо, мануссо ва̄ дево ва̄’’ти аджа̄нанто имам̣ га̄тхама̄ха –
7. ‘‘девата̄ нуси гандхаббо, аду сакко пуриндадо;
ко ва̄ твам̣ касса ва̄ путто, катхам̣ джа̄нему там̣ майа’’нти.
атхасса маха̄сатто атта̄нам̣ а̄чиккхитва̄ дхаммам̣ десенто а̄ха –
8. ‘‘намхи дево на гандхаббо, намхи сакко пуриндадо;
ка̄сиран̃н̃о ахам̣ путто, йам̣ ка̄суйа̄ нихан̃н̃аси.
9. ‘‘тасса ран̃н̃о ахам̣ путто, йам̣ твам̣ саммӯпаджӣваси;
адхаммам̣ са̄ратхи кайира̄, мам̣ че твам̣ никхан̣ам̣ ване.
10. ‘‘йасса руккхасса чха̄йа̄йа, нисӣдеййа сайеййа ва̄;
на тасса са̄кхам̣ бхан̃джеййа, миттадуббхо хи па̄пако.
11. ‘‘йатха̄ руккхо татха̄ ра̄джа̄, йатха̄ са̄кха̄ татха̄ ахам̣;
йатха̄ чха̄йӯпаго посо, евам̣ твамаси са̄ратхи;
адхаммам̣ са̄ратхи кайира̄, мам̣ че твам̣ никхан̣ам̣ ване’’ти.
таттха нихан̃н̃асӣти ниханиссаси. йам̣ твам̣ еттха ниханисса̄мӣти сан̃н̃а̄йа ка̄сум̣ кхан̣аси, со аханти дӣпети. со ‘‘ра̄джапутто аха’’нти вуттепи на саддахатийева, мадхуракатха̄йа панасса баджджхитва̄ дхаммам̣ сун̣анто ат̣т̣ха̄си. миттадуббхоти парибхуттачха̄йасса руккхасса паттам̣ ва̄ са̄кхам̣ ва̄ ан̇курам̣ ва̄ бхан̃джанто миттагха̄тако хоти ла̄макапурисо, киман̇гам̣ пана са̄мипуттагха̄тако. чха̄йӯпаготи парибхогаттха̄йа чха̄йам̣ упагато пурисо вийа ра̄джа̄нам̣ нисса̄йа джӣвама̄но тванти вадати.
со евам̣ катхентепи бодхисатте на саддахатийева. атха маха̄сатто ‘‘саддаха̄песса̄ми на’’нти девата̄нам̣ са̄дхука̄рена чева аттано гхосена ча ванагхат̣ам̣ унна̄денто даса миттапӯджага̄тха̄ на̄ма а̄рабхи –
12. ‘‘пахӯтабхаккхо бхавати, виппавут̣т̣хо сакам̣гхара̄;
бахӯ нам̣ упаджӣванти, йо митта̄нам̣ на дуббхати.
13. ‘‘йам̣ йам̣ джанападам̣ йа̄ти, нигаме ра̄джадха̄нийо;
саббаттха пӯджито хоти, йо митта̄нам̣ на дуббхати.
14. ‘‘на̄сса чора̄ паса̄ханти, на̄тиман̃н̃анти кхаттийа̄;
саббе амитте тарати, йо митта̄нам̣ на дуббхати.
15. ‘‘аккуддхо сагхарам̣ ети, сабха̄йам̣ пат̣инандито;
н̃а̄тӣнам̣ уттамо хоти, йо митта̄нам̣ на дуббхати.
16. ‘‘саккатва̄ саккато хоти, гару хоти сага̄раво;
ван̣н̣акиттибхато хоти, йо митта̄нам̣ на дуббхати.
17. ‘‘пӯджако лабхате пӯджам̣, вандако пат̣иванданам̣;
йасокиттин̃ча паппоти, йо митта̄нам̣ на дуббхати.
18. ‘‘агги йатха̄ паджджалати, девата̄ва вирочати;
сирийа̄ аджахито хоти, йо митта̄нам̣ на дуббхати.
19. ‘‘га̄во тасса паджа̄йанти, кхетте вуттам̣ вирӯхати;
вутта̄нам̣ пхаламасна̄ти, йо митта̄нам̣ на дуббхати.
20. ‘‘дарито паббата̄то ва̄, руккхато патито наро;
чуто патит̣т̣хам̣ лабхати, йо митта̄нам̣ на дуббхати.
21. ‘‘вирӯл̣хамӯласанта̄нам̣, нигродхамива ма̄луто;
амитта̄ наппаса̄ханти, йо митта̄нам̣ на дуббхатӣ’’ти.
таттха сакам̣ гхара̄ти сакагхара̄, айамева ва̄ па̄т̣хо. на дуббхатӣти на дуссати. митта̄нанти буддха̄дӣнам̣ калйа̄н̣амитта̄нам̣ на дуббхати. ‘‘саббаттха пӯджито хотӣ’’ти идам̣ сӣваливаттхуна̄ ван̣н̣етаббам̣. на паса̄хантӣти пасайхака̄рам̣ ка̄тум̣ на сакконти. идам̣ сам̣киччаса̄ман̣ераваттхуна̄ дӣпетаббам̣. ‘‘на̄тиман̃н̃анти кхаттийа̄’’ти идам̣ джотикасет̣т̣хиваттхуна̄ дӣпетаббам̣. таратӣти атиккамати. сагхаранти аттагхарам̣. митта̄нам̣ дуббханто аттано гхарам̣ а̄гаччхантопи гхат̣т̣итачитто куддхова а̄гаччхати, айам̣ пана акуддхова сакагхарам̣ ети. пат̣инандитоти бахӯнам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄не амиттадуббхино гун̣акатхам̣ катхенти, та̄йа со пат̣инандито хоти памудитачитто.
саккатва̄ саккато хотӣти парам̣ саккатва̄ сайампи парехи саккато хоти. гару хоти сага̄равоти паресу сага̄раво сайампи парехи гаруко хоти. ван̣н̣акиттибхатоти бхатаван̣н̣акитти, гун̣ан̃чева киттисаддан̃ча уккхипитва̄ чаранто на̄ма хотӣти аттхо. пӯджакоти митта̄нам̣ пӯджако хутва̄ сайампи пӯджам̣ лабхати. вандакоти буддха̄дӣнам̣ калйа̄н̣амитта̄нам̣ вандако хутва̄ пунаббхаве пат̣иванданам̣ лабхати. йасокиттин̃ча̄ти иссарийапарива̄ран̃чева гун̣акиттин̃ча паппоти. има̄йа га̄тха̄йа читтагахапатино ваттху (дха. па. 73-74) катхетаббам̣.
паджджалатӣти иссарийапарива̄рена паджджалати. сирийа̄ аджахито хотӣти еттха ана̄тхапин̣д̣икасса ваттху (дха. па. 119-120) катхетаббам̣. асна̄тӣти парибхун̃джати. ‘‘патит̣т̣хам̣ лабхатӣ’’ти идам̣ чӯл̣ападумаджа̄такена (джа̄. 1.2.85-86) дӣпетаббам̣. вирӯл̣хамӯласанта̄нанти вад̣д̣хитамӯлапа̄рохам̣. амитта̄ наппаса̄хантӣти еттха курарагхарийасон̣аттхерасса ма̄ту гехам̣ павит̣т̣хачораваттху катхетаббам̣.
сунандо са̄ратхи еттака̄хи га̄тха̄хи дхаммам̣ десентампи там̣ асан̃джа̄нитва̄ ‘‘ко ну кхо айа’’нти а̄ва̄т̣акхан̣анам̣ паха̄йа ратхасамӣпам̣ гантва̄ таттха тан̃ча паса̄дханабхан̣д̣ан̃ча убхайам̣ адисва̄ пуна а̄гантва̄ олокенто там̣ сан̃джа̄нитва̄ тасса па̄десу патитва̄ ан̃джалим̣ паггайха йа̄чанто имам̣ га̄тхама̄ха –
22. ‘‘ехи там̣ пат̣инесса̄ми, ра̄джапутта сакам̣ гхарам̣;
раджджам̣ ка̄рехи бхадданте, ким̣ аран̃н̃е кариссасӣ’’ти.
атха нам̣ маха̄сатто а̄ха –
23. ‘‘алам̣ ме тена раджджена, н̃а̄такехи дханена ва̄;
йам̣ ме адхаммачарийа̄йа, раджджам̣ лаббхетха са̄ратхӣ’’ти.
таттха аланти пат̣иккхепавачанам̣.
са̄ратхи а̄ха –
24. ‘‘пун̣н̣апаттам̣ мам̣ ла̄бхехи, ра̄джапутта ито гато;
пита̄ ма̄та̄ ча ме даджджум̣, ра̄джапутта тайӣ гате.
25. ‘‘ородха̄ ча кума̄ра̄ ча, весийа̄на̄ ча бра̄хман̣а̄;
тепи аттамана̄ даджджум̣, ра̄джапутта тайӣ гате.
26. ‘‘хаттха̄роха̄ анӣкат̣т̣ха̄, ратхика̄ паттика̄рака̄;
тепи аттамана̄ даджджум̣, ра̄джапутта тайӣ гате.
27. ‘‘бахудхан̃н̃а̄ джа̄напада̄, негама̄ ча сама̄гата̄;
упа̄йана̄ни ме даджджум̣, ра̄джапутта тайӣ гате’’ти.
таттха пун̣н̣апаттанти тут̣т̣хида̄йам̣. даджджунти саттаратанавассам̣ вассанта̄ вийа мама аджджха̄сайапӯран̣ам̣ тут̣т̣хида̄йам̣ дадеййум̣. идам̣ со ‘‘аппева на̄ма майи анукампа̄йа гаччхеййа̄’’ти чинтетва̄ а̄ха. весийа̄на̄ ча̄ти весса̄ ча. упа̄йана̄нӣти пан̣н̣а̄ка̄ра̄ни.
атха нам̣ маха̄сатто а̄ха –
28. ‘‘питу ма̄ту чахам̣ чатто, рат̣т̣хасса нигамасса ча;
атхо саббакума̄ра̄нам̣, наттхи майхам̣ сакам̣ гхарам̣.
29. ‘‘анун̃н̃а̄то ахам̣ матйа̄, сан̃чатто питара̄ махам̣;
екоран̃н̃е паббаджито, на ка̄ме абхипаттхайе’’ти.
таттха питу ма̄ту ча̄ти питара̄ ча ма̄тара̄ ча ахам̣ чатто. итаресупи есева найо. матйа̄ти самма са̄ратхи, ахам̣ сатта̄хам̣ раджджам̣ париччхиндитва̄ варам̣ ган̣хантийа̄ ма̄тара̄ анун̃н̃а̄то на̄ма. сан̃чхаттоти сут̣т̣ху чатто. паббаджитоти паббаджитва̄ аран̃н̃е васанаттха̄йа никкхантоти аттхо.
евам̣ маха̄саттасса аттано гун̣е катхентасса пӣти уппаджджи, тато пӣтивегена уда̄нам̣ уда̄ненто а̄ха –
30. ‘‘апи атарама̄на̄нам̣, пхала̄са̄ва самиджджхати;
випаккабрахмачарийосми, евам̣ джа̄на̄хи са̄ратхи.
31. ‘‘апи атарама̄на̄нам̣, саммадаттхо випаччати;
випаккабрахмачарийосми, никкханто акутобхайо’’ти.
таттха пхала̄са̄ва̄ти атарама̄насса мама сол̣асавассехи катава̄йа̄масса самиддхам̣ аджджха̄сайапхалам̣ дассетум̣ евама̄ха. випаккабрахмачарийосмӣти нит̣т̣хаппаттаманоратхо. саммадаттхо випаччатӣти самма̄ упа̄йена ка̄ран̣ена каттаббакиччам̣ сампаджджати.
са̄ратхи а̄ха –
32. ‘‘евам̣ ваггукатхо санто, висат̣т̣хавачано часи;
касма̄ питу ча ма̄тучча, сантике на бхан̣ӣ тада̄’’ти.
таттха ваггукатхоти сакхилакатхо.
тато маха̄сатто а̄ха –
33. ‘‘на̄хам̣ асандхита̄ паккхо, на бадхиро асотата̄;
на̄хам̣ адживхата̄ мӯго, ма̄ мам̣ мӯгамадха̄райи.
34. ‘‘пуримам̣ сара̄махам̣ джа̄тим̣, йаттха раджджамака̄райим̣;
ка̄райитва̄ тахим̣ раджджам̣, па̄паттхам̣ нирайам̣ бхусам̣.
35. ‘‘вӣсатин̃чева васса̄ни, тахим̣ раджджамака̄райим̣;
асӣтивассасахасса̄ни, нирайамхи апаччисам̣.
36. ‘‘тасса раджджассахам̣ бхӣто, ма̄ мам̣ раджджа̄бхисечайум̣;
тасма̄ питу ча ма̄тучча, сантике на бхан̣им̣ тада̄.
37. ‘‘уччхан̇ге мам̣ ниса̄детва̄, пита̄ аттха̄нуса̄сати;
екам̣ ханатха бандхатха, екам̣ кха̄ра̄патаччхикам̣;
екам̣ сӯласмим̣ уппетха, иччасса мануса̄сати.
38. ‘‘та̄йа̄хам̣ пхарусам̣ сутва̄, ва̄ча̄йо самудӣрита̄;
амӯго мӯгаван̣н̣ена, апаккхо паккхасаммато;
саке муттакарӣсасмим̣, аччха̄хам̣ сампариплуто.
39. ‘‘касиран̃ча париттан̃ча, тан̃ча дуккхена сам̣йутам̣;
комам̣ джӣвитама̄гамма, верам̣ кайира̄тха кеначи.
40. ‘‘пан̃н̃а̄йа ча ала̄бхена, дхаммасса ча адассана̄;
комам̣ джӣвитама̄гамма, верам̣ кайира̄тха кеначи.
41. ‘‘апи атарама̄на̄нам̣, пхала̄са̄ва самиджджхати;