21. асӣтинипа̄то
[533] 1. чӯл̣ахам̣саджа̄такаван̣н̣ана̄
сумукха̄ти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто а̄йасмато а̄нандасса джӣвитапаричча̄гам̣ а̄раббха катхеси. девадаттена хи татха̄гатам̣ джӣвита̄ воропетум̣ пайоджитесу дхануггахесу саббапат̣хамам̣ песитена а̄гантва̄ ‘‘на̄хам̣, бханте, саккоми там̣ бхагавантам̣ джӣвита̄ воропетум̣, махиддхико со бхагава̄ маха̄нубха̄во’’ти вутте девадатто ‘‘алам̣, а̄вусо, ма̄ твам̣ саман̣ам̣ готамам̣ джӣвита̄ воропехи, ахамева саман̣ам̣ готамам̣ джӣвита̄ воропесса̄мӣ’’ти ватва̄ татха̄гате гиджджхакӯт̣апаббатасса паччхимачха̄йа̄йа чан̇каманте сайам̣ гиджджхакӯт̣ам̣ паббатам̣ абхирухитва̄ йантавегена махатим̣ силам̣ павиджджхи, ‘‘има̄йа сила̄йа саман̣ам̣ готамам̣ джӣвита̄ воропесса̄мӣ’’ти. тада̄ две паббатакӯт̣а̄ сама̄гантва̄ там̣ силам̣ сампат̣иччхим̣су. тато папат̣ика̄ уппатитва̄ бхагавато па̄дам̣ пахаритва̄ рухирам̣ уппа̄деси, балававедана̄ паваттим̣су. джӣвако татха̄гатасса па̄дам̣ саттхакена пха̄летва̄ дут̣т̣халохитам̣ ваметва̄ пӯтимам̣сам̣ апанетва̄ дховитва̄ бхесаджджам̣ а̄лимпитва̄ нирогамака̄си. саттха̄ пуримасадисамева бхиккхусан̇гхапаривуто махатийа̄ буддхалӣла̄йа вичари.
атха нам̣ дисва̄ девадатто чинтеси – ‘‘саман̣асса готамасса рӯпасобхаггаппаттам̣ сарӣрам̣ дисва̄ кочи мануссабхӯто упасан̇камитум̣ на саккоти, ран̃н̃о кхо пана на̄л̣а̄гири на̄ма хаттхӣ чан̣д̣о пхарусо мануссагха̄тако буддхадхаммасан̇гхагун̣е на джа̄на̄ти, со там̣ джӣвитаккхайам̣ па̄пессатӣ’’ти. со гантва̄ ран̃н̃о таматтхам̣ а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ хаттха̄чарийам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘самма, све на̄л̣а̄гирим̣ маттам̣ катва̄ па̄това саман̣ена готамена пат̣ипаннавӣтхийам̣ виссаджджехӣ’’ти а̄ха. девадаттопи нам̣ ‘‘ан̃н̃есу дивасесу хаттхӣ киттакам̣ сурам̣ пиватӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘ат̣т̣ха гхат̣е, бханте’’ти вутте ‘‘тена хи све твам̣ там̣ сол̣аса гхат̣е па̄йетва̄ саман̣ена готамена пат̣ипаннавӣтхийам̣ абхимукхам̣ кареййа̄сӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. ра̄джа̄ нагаре бхерим̣ чара̄песи – ‘‘све на̄л̣а̄гирим̣ маттам̣ катва̄ нагаре виссаджджессати, на̄гара̄ па̄това саббакичча̄ни катва̄ антаравӣтхим̣ ма̄ пат̣ипаджджим̣сӯ’’ти. девадаттопи ра̄джанивесана̄ оруйха хаттхиса̄лам̣ гантва̄ хаттхигопаке а̄мантетва̄ ‘‘майам̣ бхан̣е уччат̣т̣ха̄нийам̣ нӣчат̣т̣ха̄не, нӣчат̣т̣ха̄нийам̣ ва̄ уччат̣т̣ха̄не ка̄тум̣ саматтха̄, саче во йасена аттхо, све па̄това на̄л̣а̄гирим̣ тикхин̣асура̄йа сол̣аса гхат̣е па̄йетва̄ саман̣асса готамасса а̄гаманавела̄йа туттатомарехи виджджхитва̄ куджджха̄петва̄ хаттхиса̄лам̣ бхинда̄петва̄ саман̣ена готамена пат̣ипаннавӣтхийам̣ абхимукхам̣ катва̄ саман̣ам̣ готамам̣ джӣвитаккхайам̣ па̄петха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхим̣су.
са̄ паватти сакаланагаре виттха̄рика̄ ахоси. буддхадхаммасан̇гхама̄мака̄ упа̄сака̄ там̣ сутва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бханте, девадатто ран̃н̃а̄ саддхим̣ екато хутва̄ све тумхехи пат̣ипаннавӣтхийам̣ на̄л̣а̄гирим̣ виссаджджа̄пессати, све пин̣д̣а̄йа апависитва̄ идхева хотха, майам̣ виха̄рейева буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса бхиккхам̣ дасса̄ма̄’’ти вадим̣су. саттха̄пи ‘‘све пин̣д̣а̄йа на пависисса̄мӣ’’ти аватва̄ва ‘‘ахам̣ све на̄л̣а̄гирим̣ даметва̄ па̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ титтхийе маддитва̄ ра̄джагахе пин̣д̣а̄йа ачаритва̄ва бхиккхусан̇гхапаривуто нагара̄ никкхамитва̄ вел̣уванамева а̄гамисса̄ми, ра̄джагахава̄синопи бахӯни бхаттабха̄джана̄ни гахетва̄ вел̣уванамева а̄гамиссанти, све виха̄рейева бхаттаггам̣ бхависсатӣ’’ти имина̄ ка̄ран̣ена тесам̣ адхива̄сеси. те татха̄гатасса адхива̄санам̣ видитва̄ бхаттабха̄джана̄ни а̄харитва̄ ‘‘виха̄рейева да̄нам̣ дасса̄ма̄’’ти паккамим̣су.
саттха̄пи пат̣хамайа̄ме дхаммам̣ десетва̄ маджджхимайа̄ме девата̄нам̣ пан̃хам̣ виссаджджетва̄ паччхимайа̄масса пат̣хамакот̣т̣ха̄се сӣхасеййам̣ каппетва̄ дутийакот̣т̣ха̄се пхаласама̄паттийа̄ вӣтина̄метва̄ татийакот̣т̣ха̄се маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа бодханеййабандхаве олокенто на̄л̣а̄гиридамане чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайам̣ дисва̄ вибха̄та̄йа раттийа̄ катасарӣрапат̣иджаггано хутва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантетва̄, ‘‘а̄нанда, аджджа ра̄джагахапариваттакесу ат̣т̣ха̄расасу маха̄виха̄ресу саббесампи бхиккхӯнам̣ майа̄саддхим̣ ра̄джагахам̣ пависитум̣ а̄рочехӣ’’ти а̄ха. тхеро татха̄ ака̄си. саббепи бхиккхӯ вел̣уване саннипатим̣су. саттха̄ маха̄бхиккхусан̇гхапаривуто ра̄джагахам̣ па̄виси. атха хаттхимен̣д̣а̄ йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджим̣су, маханто сама̄гамо ахоси. саддха̄сампанна̄ манусса̄ ‘‘аджджа кира буддхана̄гасса тираччха̄нана̄гена сан̇га̄мо бхависсати, анӯпама̄йа буддхалӣла̄йа на̄л̣а̄гиридаманам̣ пассисса̄ма̄’’ти па̄са̄дахаммийагехаччхадана̄дӣни абхирухитва̄ ат̣т̣хам̣су. асаддха̄ пана миччха̄дит̣т̣хика̄ ‘‘айам̣ на̄л̣а̄гири чан̣д̣о пхарусо мануссагха̄тако буддха̄дӣнам̣ гун̣ам̣ на джа̄на̄ти, со аджджа саман̣асса готамасса суван̣н̣аван̣н̣ам̣ сарӣрам̣ виддхам̣сетва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пессати, аджджа пачча̄миттасса пит̣т̣хим̣ пассисса̄ма̄’’ти па̄са̄да̄дӣсу ат̣т̣хам̣су.
хаттхӣпи бхагавантам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ мануссе та̄сенто геха̄ни виддхам̣сенто сакат̣а̄ни сам̣чун̣н̣енто сон̣д̣ам̣ усса̄петва̄ пахат̣т̣хакан̣н̣ава̄ло паббато вийа аджджхоттхаранто йена бхагава̄ тена̄бхидха̄ви. там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘айам̣, бханте, на̄л̣а̄гири чан̣д̣о пхарусо мануссагха̄тако имам̣ раччхам̣ пат̣ипанно, на кхо пана̄йам̣ буддха̄дигун̣ам̣ джа̄на̄ти, пат̣иккамату, бханте, бхагава̄, пат̣иккамату сугато’’ти. ма̄, бхиккхаве, бха̄йиттха, пат̣ибало ахам̣ на̄л̣а̄гирим̣ даметунти. атха̄йасма̄ са̄рипутто саттха̄рам̣ йа̄чи – ‘‘бханте, питу уппаннакиччам̣ на̄ма джет̣т̣хапуттасса бха̄ро, ахамева там̣ дамемӣ’’ти. атха нам̣ саттха̄, ‘‘са̄рипутта, буддхабалам̣ на̄ма ан̃н̃ам̣, са̄вакабалам̣ ан̃н̃ам̣, тит̣т̣ха тва’’нти пат̣иба̄хи. евам̣ йебхуййена асӣти маха̄тхера̄ йа̄чим̣су. саттха̄ саббепи пат̣иба̄хи. атха а̄йасма̄ а̄нандо саттхари балавасинехена адхива̄сетум̣ асакконто ‘‘айам̣ хаттхӣ пат̣хамам̣ мам̣ ма̄ретӯ’’ти татха̄гатассаттха̄йа джӣвитам̣ париччаджитва̄ гантва̄ саттху пурато ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ саттха̄ ‘‘апехи, а̄нанда, ма̄ ме пурато ат̣т̣ха̄сӣ’’ти а̄ха. ‘‘бханте, айам̣ хаттхӣ чан̣д̣о пхарусо мануссагха̄тако каппут̣т̣ха̄наггисадисо пат̣хамам̣ мам̣ ма̄ретва̄ паччха̄ тумха̄кам̣ сантикам̣ а̄гаччхатӯ’’ти тхеро авача. йа̄вататийам̣ вуччама̄нопи татхева ат̣т̣ха̄си на пат̣икками. атха нам̣ бхагава̄ иддхибалена пат̣иккама̄петва̄ бхиккхӯнам̣ антаре т̣хапеси.
тасмим̣ кхан̣е ека̄ иттхӣ на̄л̣а̄гирим̣ дисва̄ маран̣абхайабхӣта̄ пала̄йама̄на̄ ан̇кена гахитам̣ да̄ракам̣ хаттхино ча татха̄гатасса ча антаре чхад̣д̣етва̄ пала̄йи. хаттхӣ там̣ анубандхитва̄ ниваттитва̄ да̄ракасса сантикам̣ агама̄си. тада̄ да̄рако маха̄равам̣ рави. саттха̄ на̄л̣а̄гирим̣ одиссакаметта̄йа пхаритва̄ сумадхурам̣ брахмассарам̣ ниччха̄ретва̄ ‘‘амбхо на̄л̣а̄гири там̣ сол̣аса сура̄гхат̣е па̄йетва̄ маттам̣ каронта̄ на ‘ан̃н̃ам̣ ган̣хиссатӣ’ти карим̣су, ‘мам̣ ган̣хиссатӣ’ти пана карим̣су, ма̄ ака̄ран̣ена джан̇гха̄йо киламенто вичари, ито ехӣ’’ти паккоси. со саттху вачанам̣ сутва̄ аккхӣни уммӣлетва̄ бхагавато рӯпасирим̣ олокетва̄ пат̣иладдхасам̣вего буддхатеджена паччхиннасура̄мадо сон̣д̣ам̣ оламбенто кан̣н̣е ча̄ленто а̄гантва̄ татха̄гатасса па̄десу пати. атха нам̣ саттха̄, ‘‘на̄л̣а̄гири, твам̣ тираччха̄нахаттхӣ, ахам̣ буддхава̄ран̣о, ито пат̣т̣ха̄йа ма̄ чан̣д̣о пхарусо мануссагха̄тако бхава, саббасаттесу меттачиттам̣ пат̣илабха̄’’ти ватва̄ даккхин̣ахаттхам̣ паса̄ретва̄ кумбхе пара̄маситва̄ –
‘‘ма̄ кун̃джара на̄гама̄садо, дуккхо хи кун̃джара на̄гама̄садо;
на хи на̄гахатасса кун̃джара, сугати хоти ито парам̣ йато.
‘‘ма̄ ча мадо ма̄ ча пама̄до, на хи паматта̄ сугатим̣ ваджанти те;
тван̃н̃ева татха̄ кариссаси, йена твам̣ сугатим̣ гамиссасӣ’’ти. (чӯл̣ава. 342) –
дхаммам̣ десеси.
тасса сакаласарӣрам̣ пӣтийа̄ нирантарам̣ пхут̣ам̣ ахоси. саче кира тираччха̄нагато на̄бхависса̄, сота̄паттипхалам̣ адхигамисса̄. манусса̄ там̣ па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ уннадим̣су аппхот̣им̣су, сан̃джа̄тасоманасса̄ на̄на̄бхаран̣а̄ни кхипим̣су, та̄ни хаттхисса сарӣрам̣ пат̣иччха̄дайим̣су. тато пат̣т̣ха̄йа на̄л̣а̄гири дханапа̄лако на̄ма джа̄то. тасмим̣ кхо пана дханапа̄лакасама̄гаме чатура̄сӣти па̄н̣асахасса̄ни аматам̣ пивим̣су. саттха̄ дханапа̄лакам̣ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄песи. со сон̣д̣а̄йа бхагавато па̄де пам̣сӯни гахетва̄ упари муддхани а̄киритва̄ пат̣икут̣итова пат̣иккамитва̄ дассанӯпача̄ре т̣хито дасабалам̣ вандитва̄ ниваттитва̄ хаттхиса̄лам̣ па̄виси. тато пат̣т̣ха̄йа дантасуданто хутва̄ на кан̃чи вихет̣хети. саттха̄ ниппханнаманоратхо ‘‘йехи йам̣ дханам̣ кхиттам̣, тесан̃н̃ева там̣ хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄йа ‘‘аджджа майа̄ махантам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ катам̣, имасмим̣ нагаре пин̣д̣а̄йа чаран̣ам̣ аппат̣ирӯпа’’нти титтхийе маддитва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто джайаппатто вийа кхаттийо нагара̄ никкхамитва̄ вел̣уванамева гато. нагарава̄сино бахум̣ аннапа̄накха̄данӣйам̣ а̄да̄йа виха̄рам̣ гантва̄ маха̄да̄нам̣ паваттайим̣су.
там̣ дивасам̣ са̄йанхасамайе дхаммасабхам̣ пӯретва̄ саннисинна̄ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, а̄йасмата̄ а̄нандена татха̄гатассаттха̄йа аттано джӣвитам̣ париччаджантена дуккарам̣ катам̣, на̄л̣а̄гирим̣ дисва̄ саттха̄ра̄ тиккхаттум̣ пат̣иба̄хийама̄нопи на̄пагато, ахо дуккарака̄рако, а̄вусо, а̄йасма̄ а̄нандо’’ти. саттха̄ ‘‘а̄нандасса гун̣акатха̄ паваттати, гантаббам̣ майа̄ еттха̄’’ти гандхакут̣ито никкхамитва̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи а̄нандо тираччха̄найонийам̣ ниббаттопи маматтха̄йа джӣвитам̣ париччаджийева̄’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте махим̣сакарат̣т̣хе са̄галанагаре са̄гало на̄ма ра̄джа̄ дхаммена раджджам̣ ка̄реси. тада̄ нагарато авидӯре екасмим̣ неса̄дага̄маке ан̃н̃атаро неса̄до па̄сехи сакун̣е бандхитва̄ нагаре виккин̣анто джӣвикам̣ каппеси. нагарато ча авидӯре а̄ват̣т̣ато два̄дасайоджано ма̄нусийо на̄ма падумасаро ахоси пан̃чаван̣н̣ападумасан̃чханно. таттха на̄наппака̄ро сакун̣асан̇гхо отари. со неса̄до таттха анийа̄мена па̄се од̣д̣еси. тасмим̣ ка̄ле дхатарат̣т̣хо хам̣сара̄джа̄ чханнавутихам̣сасахассапарива̄ро читтакӯт̣апаббате суван̣н̣агуха̄йам̣ васати, сумукхо на̄масса сена̄пати ахоси. атхекадивасам̣ тато хам̣сайӯтха̄ катипайа̄ суван̣н̣ахам̣са̄ ма̄нусийам̣ сарам̣ гантва̄ пахӯтагочаре тасмим̣ йатха̄сукхам̣ вичаритва̄ сухита̄ читтакӯт̣ам̣ а̄гантва̄ дхатарат̣т̣хасса а̄рочесум̣ – ‘‘маха̄ра̄джа, мануссапатхе ма̄нусийо на̄ма падумасаро сампаннагочаро, таттха гочарам̣ ган̣хитум̣ гаччха̄ма̄’’ти. со ‘‘мануссапатхо на̄ма са̄сан̇ко саппат̣ибхайо, ма̄ во руччиттха̄’’ти пат̣иккхипитва̄пи техи пунаппунам̣ вуччама̄но ‘‘саче тумха̄кам̣ руччати, гаччха̄ма̄’’ти сапарива̄ро там̣ сарам̣ агама̄си. со а̄ка̄са̄ отаранто па̄дам̣ па̄се павесентойева отари. атхасса па̄со па̄дам̣ айапат̣т̣акена кад̣д̣ханто вийа а̄бандхитва̄ ган̣хи. атхасса ‘‘чхиндисса̄ми на’’нти а̄кад̣д̣хантасса пат̣хамава̄ре чаммам̣ чхиджджи, дутийава̄ре мам̣сам̣ чхиджджи, татийава̄ре нха̄ру чхиджджи, па̄со ат̣т̣хим̣ а̄хачча ат̣т̣ха̄си, лохитам̣ паггхари, балававедана̄ паваттим̣су.
со чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ баддхаравам̣ рависса̄ми, н̃а̄така̄ ме утраста̄ хутва̄ гочарам̣ агган̣хитва̄ чха̄таджджхатта̄ва пала̄йанта̄ дуббалата̄йа маха̄самудде патиссантӣ’’ти. со веданам̣ адхива̄сетва̄ н̃а̄тӣнам̣ йа̄вадаттхам̣ чаритва̄ хам̣са̄нам̣ кӣл̣анака̄ле махантена саддена баддхаравам̣ рави. там̣ сутва̄ те хам̣са̄ маран̣абхайатаджджита̄ ваггавагга̄ хутва̄ читтакӯт̣а̄бхимукха̄ паккамим̣су. тесу паккантесу сумукхо хам̣сасена̄пати ‘‘каччи ну кхо идам̣ бхайам̣ маха̄ра̄джасса уппаннам̣, джа̄нисса̄ми на’’нти вегена паккхандитва̄ пурато гаччхантасса хам̣саган̣асса антаре маха̄саттам̣ адисва̄ маджджхимахам̣саган̣ам̣ вичини, таттхапи адисва̄ паччхимахам̣саган̣ам̣ вичини, таттхапи адисва̄ ‘‘ниссам̣сайам̣ тассеведам̣ бхайам̣ уппанна’’нти ниваттитва̄ а̄гаччханто маха̄саттам̣ па̄се баддхам̣ лохитамаккхитам̣ дуккха̄турам̣ пан̇капит̣т̣хе нипаннам̣ дисва̄ ‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄ра̄джа, ахам̣ мама джӣвитам̣ париччаджитва̄ тумхе па̄сато мочесса̄мӣ’’ти ваданто отаритва̄ маха̄саттам̣ асса̄сентова пан̇капит̣т̣хе нисӣди. атха нам̣ вӣмам̣санто маха̄сатто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
1. ‘‘сумукха анупачинанта̄, паккаманти вихан̇гама̄;
гаччха тувампи ма̄ кан̇кхи, наттхи баддхе саха̄йата̄’’ти.
таттха анупачинанта̄ти синехена а̄лайавасена анолокента̄. паккамантӣти ете чханнавути хам̣сасахасса̄ н̃а̄тивихан̇гама̄ мам̣ чхад̣д̣етва̄ гаччханти, твампи гаччха, ма̄ идха ва̄сам̣ а̄кан̇кхи, еван̃хи па̄сена баддхе майи саха̄йата̄ на̄ма наттхи, на хи те ахам̣ ида̄ни кин̃чи саха̄йакиччам̣ ка̄тум̣ саккхисса̄ми, ким̣ те майа̄ нирӯпака̄рена, папан̃чам̣ акатва̄ гаччхева̄ти вадати.
ито парам̣ –
2. ‘‘гаччхе ва̄хам̣ на ва̄ гаччхе, на тена амаро сийам̣;
сукхитам̣ там̣ упа̄ситва̄, дуккхитам̣ там̣ катхам̣ джахе.
3. ‘‘маран̣ам̣ ва̄ тайа̄ саддхим̣, джӣвитам̣ ва̄ тайа̄ вина̄;
тадева маран̣ам̣ сеййо, йан̃че джӣве тайа̄ вина̄.
4. ‘‘неса дхаммо маха̄ра̄джа, йам̣ там̣ евам̣ гатам̣ джахе;
йа̄ гати туйхам̣ са̄ майхам̣, руччате вихага̄дхипа.
5. ‘‘ка̄ ну па̄сена баддхасса, гати ан̃н̃а̄ маха̄наса̄;
са̄ катхам̣ четайа̄насса, муттасса тава руччати.
6. ‘‘кам̣ ва̄ твам̣ пассасе аттхам̣, мама туйхан̃ча паккхима;
н̃а̄тӣнам̣ ва̄васит̣т̣ха̄нам̣, убхиннам̣ джӣвитаккхайе.
7. ‘‘йам̣ на кан̃чанадепин̃чха, андхена тамаса̄ гатам̣;
та̄дисе сан̃чаджам̣ па̄н̣ам̣, каматтхамабхиджотайе.
8. ‘‘катхам̣ ну пататам̣ сет̣т̣ха, дхамме аттхам̣ на буджджхаси;
дхаммо апачито санто, аттхам̣ дассети па̄н̣инам̣.
9. ‘‘сохам̣ дхаммам̣ апеккха̄но, дхамма̄ чаттхам̣ самут̣т̣хитам̣;
бхаттин̃ча тайи сампассам̣, на̄вакан̇кха̄ми джӣвитам̣.
10. ‘‘аддха̄ есо сатам̣ дхаммо, йо митто миттама̄паде.
на чадже джӣвитасса̄пи, хетудхаммамануссарам̣.
11. ‘‘сва̄йам̣ дхаммо ча те чин̣н̣о, бхатти ча видита̄ майи;
ка̄мам̣ карассу майхетам̣, гаччхева̄нумато майа̄.
12. ‘‘апи твевам̣ гате ка̄ле, йам̣ кхан̣д̣ам̣ н̃а̄тинам̣ майа̄;
тайа̄ там̣ буддхисампаннам̣, асса парамасам̣вутам̣.
13. ‘‘иччевам̣ мантайанта̄нам̣, арийа̄нам̣ арийавуттинам̣;
паччадиссатха неса̄до, а̄тура̄намивантако.
14. ‘‘те саттумабхисан̃чиккха, дӣгхараттам̣ хита̄ диджа̄;
тун̣хӣма̄ситтха убхайо, на сан̃чалесума̄сана̄.
15. ‘‘дхатарат̣т̣хе ча дисва̄на, самуд̣д̣енте тато тато;
абхиккхаматха вегена, диджасатту диджа̄дхипе.
16. ‘‘со ча вегенабхиккамма, а̄саджджа параме дидже;
паччакамиттха неса̄до, баддха̄ ити вичинтайам̣.
17. ‘‘екам̣ва баддхама̄сӣнам̣, абаддхан̃ча пуна̄парам̣;
а̄саджджа баддхама̄сӣнам̣, пеккхама̄намадӣнавам̣.
18. ‘‘тато со виматойева, пан̣д̣аре аджджхабха̄сатха;
павад̣д̣хака̄йе а̄сӣне, диджасан̇гхаган̣а̄дхипе.
19. ‘‘йам̣ ну па̄сена махата̄, баддхо на куруте дисам̣;
атха касма̄ абаддхо твам̣, балӣ паккхи на гаччхаси.
20. ‘‘ким̣ ну тйа̄йам̣ диджо хоти, мутто баддхам̣ упа̄саси;
оха̄йа сакун̣а̄ йанти, ким̣ еко авахӣйаси.
21. ‘‘ра̄джа̄ ме со диджа̄митта, сакха̄ па̄н̣асамо ча ме;
нева нам̣ виджахисса̄ми, йа̄ва ка̄ласса парийа̄йам̣.
22. ‘‘катхам̣ пана̄йам̣ вихан̇го, на̄ддаса па̄самод̣д̣итам̣;
падан̃хетам̣ маханта̄нам̣, боддхумараханти а̄падам̣.
23. ‘‘йада̄ пара̄бхаво хоти, посо джӣвитасан̇кхайе;
атха джа̄лан̃ча па̄сан̃ча, а̄саджджа̄пи на буджджхати.
24. ‘‘апи твева маха̄пан̃н̃а, па̄са̄ бахувидха̄ тата̄;
гуйхама̄саджджа баджджханти, атхевам̣ джӣвитаккхайе’’ти. –
има̄сам̣ га̄тха̄нам̣ самбандхо па̄л̣инайенева ведитаббо.
таттха гаччхе ва̄ти, маха̄ра̄джа, ахам̣ ито гаччхеййам̣ ва̄ на ва̄, на̄хам̣ тена гаманена ва̄ агаманена ва̄ амаро сийам̣, ахан̃хи ито гатопи агатопи маран̣ато амуттова, ито пуббе пана сукхитам̣ там̣ упа̄ситва̄ ида̄ни дуккхитам̣ там̣ катхам̣ джахеййанти вадати. маран̣ам̣ ва̄ти мама агаччхантасса ва̄ тайа̄ саддхим̣ маран̣ам̣ бхавеййа, гаччхантасса ва̄ тайа̄ вина̄ джӣвитам̣. тесу двӣсу йам̣ тайа̄ саддхим̣ маран̣ам̣, тадева ме варам̣, йам̣ тайа̄ вина̄ джӣвеййам̣, на ме там̣ варанти аттхо. руччатети йа̄ тава гати ниппхатти, са̄ва майхам̣ руччати. са̄ катханти самма сумукха мама та̄ва дал̣хена ва̄лапа̄сена баддхасса парахаттхам̣ гатасса са̄ гати руччату, тава пана четайа̄насса сачетанасса пан̃н̃авато муттасса катхам̣ руччати.
паккхима̄ти паккхасампанна. убхиннанти амха̄кам̣ двиннам̣ джӣвитаккхайе сати твам̣ мама ва̄ тава ва̄ авасит̣т̣хан̃а̄тӣнам̣ ва̄ кам̣ аттхам̣ пассаси. йам̣ на̄ти еттха на-ка̄ро упама̄не. кан̃чанадепин̃чха̄ти кан̃чанадвепин̃чха, айамева ва̄ па̄т̣хо, кан̃чанасадисаубхайапаккха̄ти аттхо. тамаса̄ти тамаси. гатанти катам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. пуримасса на-ка̄расса имина̄ самбандхо, ‘‘на ката’’нти катам̣ вийа̄ти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – тайи па̄н̣ам̣ чаджантепи ачаджантепи мама джӣвитасса абха̄ва̄ йам̣ тава па̄н̣асан̃чаджанам̣, там̣ андхена тамаси катам̣ вийа кин̃чидева рӯпакаммам̣ апаччаккхагун̣ам̣, та̄дисе тава апаччаккхагун̣е па̄н̣асан̃чаджане твам̣ па̄н̣ам̣ сан̃чаджанто каматтхам̣ джотеййа̄сӣти.
дхаммо апачито сантоти дхаммо пӯджито ма̄нито сама̄но. аттхам̣ дассетӣти вуддхим̣ дассети. апеккха̄ноти апеккханто. дхамма̄ чаттханти дхаммато ча аттхам̣ самут̣т̣хитам̣ пассанто. бхаттинти синехам̣. сатам̣ дхаммоти пан̣д̣ита̄нам̣ сабха̄во. йо миттоти йо митто а̄пада̄су миттам̣ на чадже, тасса ачаджантасса миттасса еса сабха̄во на̄ма аддха̄ сатам̣ дхаммо. видита̄ти па̄кат̣а̄ джа̄та̄. ка̄мам̣ карассӯти етам̣ мама ка̄мам̣ майа̄ иччхитам̣ мама вачанам̣ карассу. апи твевам̣ гате ка̄лети апи ту евам̣ гате ка̄ле майи имасмим̣ т̣ха̄не па̄сена баддхе. парамасам̣вутанти парамапарипун̣н̣ам̣.
иччевам̣ мантайанта̄нанти ‘‘гаччха, на гаччха̄мӣ’’ти евам̣ катхента̄нам̣ арийа̄нанти а̄ча̄раарийа̄нам̣. паччадиссатха̄ти ка̄са̄йа̄ни нива̄сетва̄ раттама̄лам̣ пил̣андхитва̄ муггарам̣ а̄да̄йа а̄гаччханто адиссатха. а̄тура̄нанти гила̄на̄нам̣ маччу вийа. абхисан̃чиккха̄ти, бхиккхаве, те убхопи саттум̣ а̄йантам̣ пасситва̄. хита̄ти дӣгхараттам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса хита̄ мудучитта̄. на сан̃чалесума̄сана̄ти а̄санато на чалим̣су, йатха̄нисинна̄ва ахесум̣. сумукхо пана ‘‘айам̣ неса̄до а̄гантва̄ пахаранто мам̣ пат̣хамам̣ пахаратӯ’’ти чинтетва̄ маха̄саттам̣ паччхато катва̄ нисӣди.
дхатарат̣т̣хети хам̣се. самуд̣д̣ентети маран̣абхайена ито чито ча уппатанте дисва̄. а̄саджджа̄ти итаре две джане упагантва̄. паччакамиттха̄ти ‘‘баддха̄, на баддха̄’’ти чинтенто упадха̄ренто акамиттха, вегам̣ ха̄петва̄ сан̣икам̣ агама̄си. а̄саджджа баддхама̄сӣнанти баддхам̣ маха̄саттам̣ упагантва̄ нисиннам̣ сумукхам̣. адӣнавантиа̄дӣнавамева хутва̄ маха̄саттам̣ олокентам̣ дисва̄. виматоти ким̣ ну кхо абаддхо баддхасса сантике нисинно, ка̄ран̣ам̣ пуччхисса̄мӣти виматиджа̄то хутва̄ти аттхо. пан̣д̣арети хам̣се, атха ва̄ парисуддхе ниммале, сампахат̣т̣хакан̃чанаван̣н̣ети аттхо. павад̣д̣хака̄йети вад̣д̣хитака̄йе маха̄сарӣре. йам̣ нӯти йам̣ та̄ва есо маха̄па̄сена баддхо. на куруте дисанти пала̄йанаттха̄йа екам̣ дисам̣ на бхаджати, там̣ йуттанти адхиппа̄йо. балӣти баласампанно хутва̄пи. паккхӣти там̣ а̄лапати. оха̄йа̄ти чхад̣д̣етва̄. йантӣти сесасакун̣а̄ гаччханти. авахӣйасӣти охӣйаси.
диджа̄митта̄ти диджа̄нам̣ амитта. йа̄ва ка̄ласса парийа̄йанти йа̄ва маран̣асса ва̄ро а̄гаччхати. катхам̣ пана̄йанти твам̣ ра̄джа̄ ме соти вадаси, ра̄джа̄но ча на̄ма пан̣д̣ита̄ хонти, итипи пан̣д̣ито сама̄но кена ка̄ран̣ена од̣д̣итам̣ па̄сам̣ на аддаса. падам̣ хетанти йасамахаттам̣ ва̄ н̃а̄н̣амахаттам̣ ва̄ патта̄нам̣ аттано а̄падабуджджханам̣ на̄ма падам̣ ка̄ран̣ам̣, тасма̄ те а̄падам̣ боддхумараханти. пара̄бхавоти авад̣д̣хи. а̄саджджа̄пӣти упагантва̄пи на буджджхати. тата̄ти витата̄ од̣д̣ита̄. гуйхама̄саджджа̄ти тесу па̄сесу йо гул̣хо пат̣иччханно па̄со, там̣ а̄саджджа баджджханти. атхеванти атха евам̣ джӣвитаккхайе баджджхантева̄ти аттхо.
ити нам̣ со катха̄салла̄пена мудухадайам̣ катва̄ маха̄саттасса джӣвитам̣ йа̄чанто га̄тхама̄ха –
25. ‘‘апи на̄йам̣ тайа̄ саддхим̣, сам̣ва̄сасса сукхудрайо;
апи но ануман̃н̃а̄си, апи но джӣвитам̣ даде’’ти.
таттха апи на̄йанти апи ну айам̣. сукхудрайоти сукхапхало. апи но ануман̃н̃а̄сӣти читтакӯт̣ам̣ гантва̄ н̃а̄таке пасситум̣ твам̣ апи но ануджа̄неййа̄си. апи но джӣвитам̣ дадети апи но има̄йа катха̄йа уппаннависса̄со на ма̄реййа̄сӣти.
со тасса мадхуракатха̄йа баджджхитва̄ га̄тхама̄ха –
26. ‘‘на чева ме твам̣ баддхоси, напи иччха̄ми те вадхам̣;
ка̄мам̣ кхиппамито гантва̄, джӣва твам̣ анигхо чира’’нти.
тато сумукхо чатассо га̄тха̄ абха̄си –
27. ‘‘нева̄хаметамиччха̄ми, ан̃н̃атретасса джӣвита̄;
саче екена тут̣т̣хоси, мун̃четам̣ ман̃ча бхаккхайа.
28. ‘‘а̄рохапарин̣а̄хена, тулйа̄сма̄ вайаса̄ убхо;
на те ла̄бхена джӣваттхи, етена нимина̄ тувам̣.
29. ‘‘тадин̇гха самапеккхассу, хоту гиддхи тавамхасу;
мам̣ пуббе бандха па̄сена, паччха̄ мун̃ча диджа̄дхипам̣.
30. ‘‘та̄вадева ча те ла̄бхо, ката̄сса йа̄чана̄йа ча;
митти ча дхатарат̣т̣хехи, йа̄ваджӣва̄йа те сийа̄’’ти.
таттха етанти йам̣ ан̃н̃атра етасса джӣвита̄ мама джӣвитам̣, етам̣ ахам̣ нева иччха̄ми. тулйа̄сма̄ти сама̄на̄ хома. нимина̄ туванти париваттехи твам̣. тавамхасӯти тава амхесу гиддхи хоту, ким̣ те етена, майи лобхам̣ уппа̄дехӣти вадати. та̄вадева̄ти таттакойева. йа̄чана̄йа ча̄ти йа̄ мама йа̄чана̄, са̄ва ката̄ асса̄ти аттхо.
ити со та̄йа дхаммадесана̄йа теле паккхиттакаппа̄сапичу вийа мудугатахадайо маха̄саттам̣ тасса да̄йам̣ катва̄ даданто а̄ха –
31. ‘‘пассанту но маха̄сан̇гха̄, тайа̄ муттам̣ ито гатам̣;
митта̄мачча̄ ча бхачча̄ ча, путтада̄ра̄ ча бандхава̄.
32. ‘‘на ча те та̄диса̄ митта̄, бахӯнам̣ идха виджджати;
йатха̄ твам̣ дхатарат̣т̣хасса, па̄н̣аса̄дха̄ран̣о сакха̄.
33. ‘‘со те саха̄йам̣ мун̃ча̄ми, хоту ра̄джа̄ тава̄нуго;
ка̄мам̣ кхиппамито гантва̄, н̃а̄тимаджджхе вирочатха̄’’ти.
таттха ноти нипа̄таматтам̣. тайа̄ муттанти иман̃хи тван̃н̃ева мун̃часи на̄ма, тасма̄ имам̣ тайа̄ муттам̣ ито читтакӯт̣апаббатам̣ гатам̣ маханта̄ н̃а̄тисан̇гха̄ ете ча митта̄дайо пассанту. еттха ча бандхава̄ти екалохитасамбандха̄. виджджатӣти виджджанти. па̄н̣аса̄дха̄ран̣оти са̄дха̄ран̣апа̄н̣о авибхаттаджӣвико, йатха̄ твам̣ етасса сакха̄, ета̄диса̄ ан̃н̃есам̣ бахӯнам̣ митта̄ на̄ма на виджджанти. тава̄нуготи етам̣ дуккхитам̣ а̄да̄йа пурато гаччхантасса тава айам̣ ануго хотӯти.
евам̣ ватва̄ пана неса̄дапутто меттачиттена маха̄саттам̣ упасан̇камитва̄ бандханам̣ чхиндитва̄ а̄лин̇гитва̄ сарато никкха̄метва̄ саратӣре тарун̣адаббатин̣апит̣т̣хе нисӣда̄петва̄ па̄де бандханапа̄сам̣ мудучиттена сан̣икам̣ мочетва̄ дӯре кхипитва̄ маха̄сатте балавасинехам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ меттачиттена удакам̣ а̄да̄йа лохитам̣ дховитва̄ пунаппунам̣ паримаджджи. тасса меттачитта̄нубха̄вена бодхисаттасса па̄де сира̄ сира̄хи, мам̣сам̣ мам̣сена, чаммам̣ чаммена гхат̣итам̣, та̄вадева па̄до сам̣рул̣хо сан̃джа̄тачхависан̃джа̄таломо ахоси абаддхапа̄дена ниббисесо. бодхисатто сукхито пакатибха̄венева нисӣди. атха сумукхо атта̄нам̣ нисса̄йа маха̄саттасса сукхитабха̄вам̣ дисва̄ сан̃джа̄тасоманассо неса̄дасса тхутимака̄си. таматтхам̣ пака̄сенто саттха̄ а̄ха –
34. ‘‘со патӣто памуттена, бхаттуна̄ бхаттуга̄раво;
аджджхабха̄сатха ваккан̇го, ва̄чам̣ кан̣н̣асукхам̣ бхан̣ам̣.
35. ‘‘евам̣ луддака нандассу, саха саббехи н̃а̄тибхи;
йатха̄хамаджджа нанда̄ми, муттам̣ дисва̄ диджа̄дхипа’’нти.
таттха ваккан̇готи ван̇кагӣво.
евам̣ луддасса тхутим̣ катва̄ сумукхо бодхисаттам̣ а̄ха – ‘‘маха̄ра̄джа, имина̄ амха̄кам̣ маха̄упака̄ро като, айан̃хи амха̄кам̣ вачанам̣ акатва̄ кӣл̣а̄хам̣се но катва̄ иссара̄нам̣ денто бахум̣ дханам̣ лабхеййа, ма̄ретва̄ мам̣сам̣ виккин̣анто мӯлампи лабхетха, аттано пана джӣвитам̣ анолокетва̄ амха̄кам̣ вачанам̣ акари, имам̣ ран̃н̃о сантикам̣ нетва̄ сукхаджӣвитам̣ карома̄’’ти. маха̄сатто сампат̣иччхи. сумукхо аттано бха̄са̄йа маха̄саттена саддхим̣ катхетва̄ пуна мануссабха̄са̄йа луддапуттам̣ а̄мантетва̄ ‘‘самма, твам̣ киматтхам̣ па̄се од̣д̣есӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘дханаттха’’нти вутте ‘‘евам̣ санте амхе а̄да̄йа нагарам̣ пависитва̄ ран̃н̃о дассехи, бахум̣ те дханам̣ да̄песса̄мӣ’’ти ватва̄ а̄ха –
36. ‘‘ехи там̣ анусиккха̄ми, йатха̄ твамапи лаччхасе;
ла̄бхам̣ тава̄йам̣ дхатарат̣т̣хо, па̄пам̣ кин̃чи на даккхати.
37. ‘‘кхиппамантепурам̣ нетва̄, ран̃н̃о дассехи но убхо;
абаддхе пакатибхӯте, ка̄дже убхайато т̣хите.
38. ‘‘дхатарат̣т̣ха̄ маха̄ра̄джа, хам̣са̄дхипатино име;
айан̃хи ра̄джа̄ хам̣са̄нам̣, айам̣ сена̄патӣтаро.
39. ‘‘асам̣сайам̣ имам̣ дисва̄, хам̣сара̄джам̣ нара̄дхипо.
патӣто сумано витто, бахум̣ дассати те дхана’’нти.
таттха анусиккха̄мӣти ануса̄са̄ми. па̄панти ла̄макам̣. ран̃н̃о дассехи но убхоти амхе убхопи ран̃н̃о дассехи. айам̣ бодхисаттасса пан̃н̃а̄пабха̄вадассанаттхам̣, аттано миттадхаммасса а̄вибха̄ванаттхам̣, луддасса дханала̄бхаттхам̣, ран̃н̃о сӣлесу патит̣т̣ха̄панаттхан̃ча̄ти чатӯхи ка̄ран̣ехи евама̄ха. дхатарат̣т̣ха̄ти нетва̄ ча пана ран̃н̃о евам̣ а̄чиккхеййа̄си, ‘‘маха̄ра̄джа, име дхатарат̣т̣хакуле джа̄та̄ две хам̣са̄дхипатино, етесу айам̣ ра̄джа̄, итаро сена̄патӣ’’ти. ити нам̣ сиккха̄песи. ‘‘патӣто’’тиа̄дӣни тӣн̣ипи тут̣т̣ха̄ка̄равевачана̄нева.
евам̣ вутте луддо, ‘‘са̄ми, ма̄ во ра̄джадассанам̣ руччи, ра̄джа̄но на̄ма чалачитта̄, кӣл̣а̄хам̣се ва̄ во кареййум̣ ма̄ра̄пеййум̣ ва̄’’ти ватва̄, ‘‘самма, ма̄ бха̄йи, ахам̣ та̄дисам̣ каккхал̣ам̣ луддам̣ лохитапа̄н̣им̣ дхаммакатха̄йа мудукам̣ катва̄ мама па̄десу па̄тесим̣, ра̄джа̄но на̄ма пун̃н̃аванто пан̃н̃аванто ча субха̄ситадуббха̄ситан̃н̃ӯ ча, кхиппам̣ амхе ран̃н̃о дассехӣ’’ти вутте ‘‘тена хи ма̄ майхам̣ куджджхиттха, ахам̣ авассам̣ тумха̄кам̣ ручийа̄ немӣ’’ти ватва̄ убхопи ка̄джам̣ а̄ропетва̄ ра̄джакулам̣ гантва̄ ран̃н̃о дассетва̄ ран̃н̃а̄ пут̣т̣хо йатха̄бхӯтам̣ а̄рочеси. таматтхам̣ пака̄сенто саттха̄ а̄ха –
40. ‘‘тасса там̣ вачанам̣ сутва̄, каммуна̄ упапа̄дайи;
кхиппамантепурам̣ гантва̄, ран̃н̃о хам̣се адассайи;
абаддхе пакатибхӯте, ка̄дже убхайато т̣хите.
41. ‘‘дхатарат̣т̣ха̄ маха̄ра̄джа, хам̣са̄дхипатино име;
айан̃хи ра̄джа̄ хам̣са̄нам̣, айам̣ сена̄патӣтаро;
42. ‘‘катхам̣ паниме вихан̇га̄, тава хаттхаттама̄гата̄;
катхам̣ луддо маханта̄нам̣, иссаре идха аджджхага̄.
43. ‘‘вихита̄ сантиме па̄са̄, паллалесу джана̄дхипа;
йам̣ йада̄йатанам̣ ман̃н̃е, диджа̄нам̣ па̄н̣ародханам̣.
44. ‘‘та̄дисам̣ па̄сама̄саджджа, хам̣сара̄джа̄ абаджджхатха;
там̣ абаддхо упа̄сино, мама̄йам̣ аджджхабха̄сатха.
45. ‘‘судуккарам̣ анарийебхи, дахате бха̄вамуттамам̣;
бхаттураттхе паракканто, дхаммайутто вихан̇гамо.
46. ‘‘аттана̄йам̣ чаджитва̄на, джӣвитам̣ джӣвита̄рахо;
ануттхунанто а̄сӣно, бхатту йа̄читтха джӣвитам̣.
47. ‘‘тасса там̣ вачанам̣ сутва̄, паса̄дамахамаджджхага̄;
тато нам̣ па̄мучим̣ па̄са̄, анун̃н̃а̄сим̣ сукхена ча.
48. ‘‘со патӣто памуттена, бхаттуна̄ бхаттуга̄раво;
аджджхабха̄сатха ваккан̇го, ва̄чам̣ кан̣н̣асукхам̣ бхан̣ам̣.
49. ‘‘евам̣ луддака нандассу, саха саббехи н̃а̄тибхи;
йатха̄хамаджджа нанда̄ми, муттам̣ дисва̄ диджа̄дхипам̣.
50. ‘‘ехи там̣ анусиккха̄ми, йатха̄ твамапи лаччхасе;
ла̄бхам̣ тава̄йам̣ дхатарат̣т̣хо, па̄пам̣ кин̃чи на даккхати.
51. ‘‘кхиппамантепурам̣ нетва̄, ран̃н̃о дассехи но убхо;
абаддхе пакатибхӯте, ка̄дже убхайато т̣хите.
52. ‘‘дхатарат̣т̣ха̄ маха̄ра̄джа, хам̣са̄дхипатино име;
айан̃хи ра̄джа̄ хам̣са̄нам̣, айам̣ сена̄патӣтаро.
53. ‘‘асам̣сайам̣ имам̣ дисва̄, хам̣сара̄джам̣ нара̄дхипо;
патӣто сумано витто, бахум̣ дассати те дханам̣.
54. ‘‘еваметасса вачана̄, а̄нӣта̄ме убхо майа̄;
еттхева хи име а̄сум̣, убхо анумата̄ майа̄.
55. ‘‘сойам̣ евам̣ гато паккхӣ, диджо парамадхаммико;
ма̄дисасса хи луддасса, джанайеййа̄тха маддавам̣.
56. ‘‘упа̄йанан̃ча те дева, на̄н̃н̃ам̣ пасса̄ми едисам̣;