20. саттатинипа̄то
[531] 1. кусаджа̄такаван̣н̣ана̄
идам̣ те рат̣т̣ханти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто уккан̣т̣хитабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. еко кира са̄ваттхива̄сӣ кулапутто са̄сане урам̣ датва̄ паббаджито екадивасам̣ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаранто екам̣ алан̇катаиттхим̣ дисва̄ субханимиттагга̄хавасена олокетва̄ килеса̄бхибхӯто анабхирато виха̄си дӣгхакесанакхо килит̣т̣хачӣваро уппан̣д̣уппан̣д̣укаджа̄то дхаманӣсантхатагатто. йатха̄ хи девалока̄ чаванадхамма̄нам̣ девапутта̄нам̣ пан̃ча пуббанимитта̄ни пан̃н̃а̄йанти, ма̄ла̄ мила̄йанти, ваттха̄ни килиссанти, сарӣре дуббан̣н̣ийам̣ оккамати, убхохи каччхехи седа̄ муччанти, дево дева̄сане на̄бхирамати, евамева са̄сана̄ чаванадхамма̄нам̣ уккан̣т̣хитабхиккхӯнам̣ пан̃ча пуббанимитта̄ни пан̃н̃а̄йанти, саддха̄пуппха̄ни мила̄йанти, сӣлаваттха̄ни килиссанти, сарӣре ман̇кута̄йа чева айасавасена ча дуббан̣н̣ийам̣ оккамати, килесаседа̄ муччанти, аран̃н̃аруккхамӯласун̃н̃а̄га̄ресу на̄бхираманти. тассапи та̄ни пан̃н̃а̄йим̣су. атха нам̣ бхиккхӯ саттху сантикам̣ нетва̄ ‘‘айам̣, бханте, уккан̣т̣хито’’ти дассесум̣. саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, уккан̣т̣хитосӣ’’ти там̣ пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘ма̄, бхиккху, килесавасико хохи, ма̄туга̄мо на̄меса па̄по, тасмим̣ пат̣ибаддхачиттатам̣ винодехи, са̄сане абхирама, ма̄туга̄ме пат̣ибаддхачиттата̄йа хи теджавантопи пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ ниттеджа̄ хутва̄ анайабйасанам̣ па̄пун̣им̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте малларат̣т̣хе куса̄ватӣра̄джадха̄нийам̣ окка̄ко на̄ма ра̄джа̄ дхаммена самена раджджам̣ ка̄реси. тасса сол̣асаннам̣ иттхисахасса̄нам̣ джет̣т̣хика̄ сӣлаватӣ на̄ма аггамахесӣ ахоси, са̄ нева путтам̣, на дхӣтарам̣ лабхи. атхасса на̄гара̄ чева рат̣т̣хава̄сино ча ра̄джанивесанадва̄ре саннипатитва̄ ‘‘рат̣т̣хам̣ нассиссати, рат̣т̣хам̣ нассиссатӣ’’ти упаккосим̣су. ра̄джа̄ сӣхапан̃джарам̣ уггха̄т̣етва̄ ‘‘майи раджджам̣ ка̄ренте адхаммака̄ро на̄ма наттхи, касма̄ упаккосатха̄’’ти пуччхи. ‘‘саччам̣, дева, адхаммака̄ро на̄ма наттхи, апича вам̣са̄нураккхако пана во путто наттхи, ан̃н̃о раджджам̣ гахетва̄ рат̣т̣хам̣ на̄сессати, тасма̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ретум̣ саматтхам̣ путтам̣ паттхетха̄’’ти. ‘‘путтам̣ паттхенто ким̣ каромӣ’’ти? ‘‘пат̣хамам̣ та̄ва екам̣ сатта̄хам̣ чуллана̄т̣акам̣ дхаммана̄т̣акам̣ катва̄ виссаджджетха, саче са̄ путтам̣ лабхиссати, са̄дху, но че, атха маджджхимана̄т̣акам̣ виссаджджетха, тато джет̣т̣хана̄т̣акам̣, авассам̣ еттака̄су иттхӣсу ека̄ пун̃н̃аватӣ путтам̣ лабхиссатӣ’’ти. ра̄джа̄ тесам̣ вачанена татха̄ катва̄ сатта дивасе йатха̄сукхам̣ абхирамитва̄ а̄гата̄гатам̣ пуччхи – ‘‘каччи во путто ладдхо’’ти? сабба̄ ‘‘на лабха̄ма, дева̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ ‘‘на ме путто уппаджджиссатӣ’’ти анаттамано ахоси. на̄гара̄ пуна татхева упаккосим̣су. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ упаккосатха, майа̄ тумха̄кам̣ вачанена на̄т̣ака̄ни виссат̣т̣ха̄ни, ека̄пи путтам̣ на лабхати, ида̄ни ким̣ карома̄’’ти а̄ха. ‘‘дева, ета̄ дуссӣла̄ бхависсанти ниппун̃н̃а̄, наттхи ета̄сам̣ путтала̄бха̄йа пун̃н̃ам̣, тумхе ета̄су путтам̣ алабхантӣсупи ма̄ аппоссуккатам̣ а̄паджджатха, аггамахесӣ во сӣлаватӣ девӣ сӣласампанна̄, там̣ виссаджджетха, тасса̄ путто уппаджджиссатӣ’’ти.
со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ‘‘ито кира саттаме дивасе ра̄джа̄ сӣлаватим̣ девим̣ дхаммана̄т̣акам̣ катва̄ виссаджджессати, пуриса̄ саннипатантӯ’’ти бхерим̣ чара̄петва̄ саттаме дивасе девим̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ ра̄джанивесана̄ ота̄ретва̄ виссаджджеси. тасса̄ сӣлатеджена саккасса бхаванам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. сакко ‘‘ким̣ ну кхо’’ти а̄вадждженто девийа̄ путтапаттханабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘етисса̄ майа̄ путтам̣ да̄тум̣ ват̣т̣ати, аттхи ну кхо девалоке етисса̄ ануччхавико путто’’ти упадха̄ренто бодхисаттам̣ аддаса. со кира тада̄ та̄ватим̣сабхаване а̄йум̣ кхепетва̄ упаридевалоке ниббаттитука̄мо ахоси. сакко тасса вима̄надва̄рам̣ гантва̄ там̣ паккоситва̄, ‘‘ма̄риса, тайа̄ мануссалокам̣ гантва̄ окка̄каран̃н̃о аггамахесийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сампат̣иччха̄петва̄ апарампи девапуттам̣ ‘‘твампи етисса̄ ева путто бхависсасӣ’’ти ватва̄ ‘‘ма̄ кхо панасса̄ кочи сӣлам̣ бхиндатӯ’’ти махаллакабра̄хман̣авесена ран̃н̃о нивесанадва̄рам̣ агама̄си.
маха̄джанопи нха̄то алан̇като ‘‘ахам̣ девим̣ ган̣хисса̄ми, ахам̣ девим̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти ра̄джадва̄ре саннипатитва̄ саккан̃ча дисва̄ ‘‘твам̣ касма̄ а̄гатосӣ’’ти париха̄самака̄си. сакко ‘‘ким̣ мам̣ тумхе гарахатха, сачепи ме сарӣрам̣ джин̣н̣ам̣, ра̄го пана на джӣрати, саче сӣлаватим̣ лабхисса̄ми, а̄да̄йа нам̣ гамисса̄мӣти а̄гатомхӣ’’ти ватва̄ аттано а̄нубха̄вена саббесам̣ пуратова ат̣т̣ха̄си. ан̃н̃о кочи тасса теджена пурато бхавитум̣ на̄саккхи. со там̣ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итам̣ нивесана̄ никкхамантин̃н̃ева хаттхе гахетва̄ пакка̄ми. атха нам̣ таттха таттха т̣хита̄ гарахим̣су ‘‘пассатха, бхо, махаллакабра̄хман̣о евам̣ уттамарӯпадхарам̣ девим̣ а̄да̄йа гаччхати, аттано йуттам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти. девӣпи ‘‘махаллако мам̣ гахетва̄ гаччхатӣ’’ти на ат̣т̣ӣйати на хара̄йати. ра̄джа̄пи ва̄тапа̄не т̣хатва̄ ‘‘ко ну кхо девим̣ гахетва̄ гаччхатӣ’’ти олокенто там̣ дисва̄ анаттамано ахоси.
сакко там̣ а̄да̄йа нагарадва̄рато никкхамитва̄ два̄расамӣпе екам̣ гхарам̣ ма̄песи виват̣адва̄рам̣ пан̃н̃аттакат̣т̣хаттхарикам̣. атха нам̣ са̄ ‘‘идам̣ те нивесана’’нти пуччхи. со ‘‘а̄ма, бхадде, пуббе пана̄хам̣ еко, ида̄нимха̄ майам̣ две джана̄, ахам̣ бхиккха̄йа чаритва̄ тан̣д̣ула̄дӣни а̄харисса̄ми, твам̣ имисса̄ кат̣т̣хаттхарика̄йа нипаджджа̄хӣ’’ти ватва̄ там̣ мудуна̄ хаттхена пара̄масанто диббасампхассам̣ пхара̄петва̄ таттха нипаджджа̄песи. са̄ диббасампхассапхаран̣ена сан̃н̃ам̣ виссаджджеси. атха нам̣ аттано а̄нубха̄вена та̄ватим̣сабхаванам̣ нетва̄ алан̇катавима̄не диббасайане нипаджджа̄песи. са̄ саттаме дивасе пабуджджхитва̄ там̣ сампаттим̣ дисва̄ ‘‘на со бра̄хман̣о мануссо, сакко бхависсатӣ’’ти ан̃н̃а̄си. саккопи тасмим̣ самайе па̄риччхаттакамӯле диббана̄т̣акапаривуто нисинно ахоси. са̄ сайана̄ ут̣т̣ха̄йа тасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ сакко ‘‘варам̣ те, деви, дада̄ми, ган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи, дева, екам̣ путтам̣ ме дехӣ’’ти. ‘‘деви, тит̣т̣хату еко путто, ахам̣ те две путте дасса̄ми. тесу пана еко пан̃н̃ава̄ бхависсати вирӯпава̄, еко рӯпава̄ на пан̃н̃ава̄. тесу катарам̣ пат̣хамам̣ иччхасӣ’’ти? ‘‘пан̃н̃авантам̣, дева̄’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ тасса̄ кусатин̣ам̣ диббаваттхам̣ диббачанданам̣ па̄риччхаттакапуппхам̣ коканудан̃ча на̄ма вӣн̣ам̣ датва̄ там̣ а̄да̄йа ран̃н̃о сайанагхарам̣ пависитва̄ ран̃н̃а̄ саддхим̣ екасайане нипаджджа̄петва̄ ан̇гут̣т̣хакена тасса̄ на̄бхим̣ пара̄маси. тасмим̣ кхан̣е бодхисатто тасса̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. саккопи сакат̣т̣ха̄намева гато. пан̣д̣ита̄ девӣ габбхасса патит̣т̣хитабха̄вам̣ джа̄ни.
атха нам̣ пабуддхо ра̄джа̄ дисва̄, ‘‘деви, кена нӣта̄сӣ’’ти пуччхи. ‘‘саккена, дева̄’’ти. ‘‘ахам̣ паччаккхато екам̣ махаллакабра̄хман̣ам̣ там̣ а̄да̄йа гаччхантам̣ аддасам̣, касма̄ мам̣ ван̃чесӣ’’ти? ‘‘саддахатха, дева, сакко мам̣ гахетва̄ девалокам̣ несӣ’’ти. ‘‘на саддаха̄ми, девӣ’’ти. атхасса са̄ саккадаттийам̣ кусатин̣ам̣ дассетва̄ ‘‘саддахатха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘кусатин̣ам̣ на̄ма йато куточи лаббхатӣ’’ти на саддахи. атхасса са̄ диббаваттха̄дӣни дассеси. ра̄джа̄ та̄ни дисва̄ саддахитва̄, ‘‘бхадде, сакко та̄ва там̣ нету, путто пана те ладдхо’’ти пуччхи. ‘‘ладдхо маха̄ра̄джа, габбхо ме патит̣т̣хито’’ти. со тут̣т̣хо тасса̄ габбхапариха̄рам̣ ада̄си. са̄ дасама̄саччайена путтам̣ виджа̄йи, тасса ан̃н̃ам̣ на̄мам̣ акатва̄ кусатин̣ана̄мамева акам̣су. кусакума̄расса падаса̄ гаманака̄ле итаро девапутто тасса̄ куччхийам̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. са̄ дасама̄се парипун̣н̣е путтам̣ виджа̄йи, тасса ‘‘джайампатӣ’’ти на̄мам̣ карим̣су. те махантена йасена вад̣д̣хим̣су. бодхисатто пан̃н̃ава̄ а̄чарийасса сантике кин̃чи сиппам̣ ануггахетва̄ аттанова пан̃н̃а̄йа саббасиппесу ниппхаттим̣ па̄пун̣и.
атхасса сол̣асавассака̄ле ра̄джа̄ раджджам̣ да̄тука̄мо девим̣ а̄мантетва̄ ‘‘бхадде, путтасса те раджджам̣ датва̄ на̄т̣ака̄ни упат̣т̣хапесса̄ма, майам̣ джӣванта̄йева нам̣ радждже патит̣т̣хитам̣ пассисса̄ма, сакаладжамбудӣпе кхо пана йасса ран̃н̃о дхӣтарам̣ иччхати, тамасса а̄нетва̄ аггамахесим̣ карисса̄ма, читтамасса джа̄на̄хи, катарам̣ ра̄джадхӣтарам̣ рочесӣ’’ти а̄ха. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ‘‘кума̄расса имам̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ читтам̣ джа̄на̄хӣ’’ти екам̣ парича̄рикам̣ песеси. са̄ гантва̄ тасса там̣ паваттим̣ а̄рочеси. там̣ сутва̄ маха̄сатто чинтеси – ‘‘ахам̣ на рӯпава̄, рӯпасампанна̄ ра̄джадхӣта̄ а̄нӣта̄пи мам̣ дисва̄ ‘ким̣ ме имина̄ вирӯпена̄’ти пала̄йиссати ити но ладжджитаббакам̣ бхависсати, ким̣ ме гхара̄ва̄сена, дхарама̄не ма̄та̄питаро упат̣т̣хахитва̄ тесам̣ аччайена никкхамитва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти. со ‘‘майхам̣ нева радждженаттхо, на на̄т̣акехи, ахам̣ ма̄та̄питӯнам̣ аччайена паббаджисса̄мӣ’’ти а̄ха. са̄ гантва̄ тасса катхам̣ девийа̄ а̄рочеси, девӣпи ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ анаттамано хутва̄ пуна катипа̄хаччайена са̄санам̣ песеси. сопи пат̣иба̄хатийева. евам̣ йа̄вататийам̣ пат̣иба̄хитва̄ чатуттхава̄ре чинтеси – ‘‘ма̄та̄питӯхи саддхим̣ екантена пат̣ипаккхабха̄во на̄ма на йутто, екам̣ упа̄йам̣ карисса̄мӣ’’ти.
со камма̄раджет̣т̣хакам̣ паккоса̄петва̄ бахум̣ суван̣н̣ам̣ датва̄ ‘‘екам̣ иттхирӯпакам̣ карохӣ’’ти уййоджетва̄ тасмим̣ пакканте ан̃н̃ам̣ суван̣н̣ам̣ гахетва̄ сайампи иттхирӯпакам̣ ака̄си. бодхисатта̄нан̃хи адхиппа̄йо на̄ма самиджджхати. там̣ суван̣н̣арӯпакам̣ дживха̄йа аван̣н̣анӣйасобхам̣ ахоси. атха нам̣ маха̄сатто кхомам̣ нива̄са̄петва̄ сиригаббхе т̣хапа̄песи. со камма̄раджет̣т̣хакена а̄бхатарӯпакам̣ дисва̄ там̣ гарахитва̄ ‘‘гаччха амха̄кам̣ сиригаббхе т̣хапитарӯпакам̣ а̄хара̄’’ти а̄ха. со сиригаббхам̣ павит̣т̣хо там̣ дисва̄ ‘‘кума̄рена саддхим̣ абхирамитум̣ ека̄ деваччхара̄, а̄гата̄ бхависсатӣ’’ти хаттхам̣ паса̄ретум̣ ависаханто никкхамитва̄ ‘‘дева, сиригаббхе аййа̄ екика̄ва т̣хита̄, упагантум̣ на саккомӣ’’ти а̄ха. ‘‘та̄та, гаччха, суван̣н̣арӯпакам̣ етам̣, а̄хара̄’’ти пуна песито а̄хари. кума̄ро камма̄рена катам̣ рӯпакам̣ суван̣н̣агаббхе никкхипа̄петва̄ аттана̄ катам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ ратхе т̣хапа̄петва̄ ‘‘еварӯпам̣ лабханто ган̣ха̄мӣ’’ти ма̄ту сантикам̣ пахин̣и.
са̄ амачче паккоса̄петва̄, ‘‘та̄та̄, майхам̣ путто маха̄пун̃н̃о саккадаттийо ануччхавикам̣ кума̄рикам̣ лабхиссати, тумхе еварӯпам̣ лабханта̄ ган̣хиссатха, имам̣ рӯпакам̣ пат̣иччханнайа̄не т̣хапетва̄ сакаладжамбудӣпам̣ чаранта̄ йасса ран̃н̃о еварӯпам̣ дхӣтарам̣ пассатха, тассетам̣ датва̄ ‘окка̄кара̄джа̄ тумхехи саддхим̣ а̄ва̄хам̣ кариссатӣ’ти дивасам̣ ваваттхапетва̄ а̄гаччхатха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти там̣ а̄да̄йа махантена парива̄рена никкхамитва̄ вичаранта̄ йам̣ ра̄джадха̄ним̣ па̄пун̣анти, таттха са̄йанхасамайе маха̄джанасса самосаран̣ат̣т̣ха̄не там̣ рӯпакам̣ ваттхапуппха̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄ суван̣н̣асивикам̣ а̄ропетва̄ титтхамагге т̣хапетва̄ амачча̄ сайам̣ пат̣иккамитва̄ а̄гата̄гата̄нам̣ катха̄саванаттхам̣ екаманте тит̣т̣ханти. маха̄джано там̣ олокетва̄ ‘‘суван̣н̣арӯпака’’нти сан̃н̃ам̣ акатва̄ ‘‘айам̣ манусситтхӣ сама̄на̄пи деваччхарапат̣ибха̄га̄ ативийа собхати, ким̣ ну кхо еттха т̣хита̄, куто ва̄ а̄гата̄, амха̄кам̣ нагаре еварӯпа̄ наттхӣ’’ти ван̣н̣енто паккамати. там̣ сутва̄ амачча̄ ‘‘саче идха еварӯпа̄ да̄рика̄ бхавеййа, ‘асука̄ ра̄джадхӣта̄ вийа асука̄ амаччадхӣта̄ вийа̄’ти вадеййум̣, аддха̄ идха еварӯпа̄ наттхӣ’’ти там̣ а̄да̄йа ан̃н̃ам̣ нагарам̣ гаччханти.
те евам̣ вичаранта̄ анупуббена маддарат̣т̣хе са̄галанагарам̣ сампа̄пун̣им̣су. таттха маддаран̃н̃о ат̣т̣ха дхӣтаро уттамарӯпадхара̄ деваччхарапат̣ибха̄га̄, та̄сам̣ саббаджет̣т̣хика̄ пабха̄ватӣ на̄ма. тасса̄ сарӣрато ба̄ласӯрийасса пабха̄ вийа пабха̄ ниччхаранти, андхака̄репи чатухаттхе антогаббхе падӣпакиччам̣ наттхи, саббо габбхо екобха̄сова хоти. дха̄тӣ панасса̄ кхуджджа̄, са̄ пабха̄ватим̣ бходжетва̄ тасса̄ сӣсанха̄панаттхам̣ ат̣т̣хахи ван̣н̣ада̄сӣхи ат̣т̣ха гхат̣е га̄ха̄петва̄ са̄йанхасамайе удакаттха̄йа гаччхантӣ титтхамагге т̣хитам̣ там̣ рӯпакам̣ дисва̄ ‘‘пабха̄ватӣ’’ти сан̃н̃а̄йа ‘‘айам̣ дуббинӣта̄ ‘сӣсам̣ нха̄йисса̄мӣ’ти амхе удакаттха̄йа песетва̄ пат̣хаматарам̣ а̄гантва̄ титтхамагге т̣хита̄’’ти куджджхитва̄ ‘‘аре кулаладжджа̄панике амхехи пуриматарам̣ а̄гантва̄ касма̄ идха т̣хита̄си, саче ра̄джа̄ джа̄ниссати, на̄сессати но’’ти ватва̄ хаттхена ган̣д̣апассе пахари, хаттхаталам̣ бхиджджама̄нам̣ вийа джа̄там̣. тато ‘‘суван̣н̣арӯпака’’нти н̃атва̄ хасама̄на̄ та̄сам̣ ван̣н̣ада̄сӣнам̣ сантикам̣ гаччхантӣ ‘‘пассатхетам̣ ме каммам̣, мама дхӣта̄тисан̃н̃а̄йа паха̄рам̣ ада̄сим̣, айам̣ мама дхӣту сантике кимаггхати, кевалам̣ ме хаттхо дуккха̄пито’’ти а̄ха.
атха нам̣ ра̄джадӯта̄ гахетва̄ ‘‘твам̣ ‘мама дхӣта̄ ито абхирӯпатара̄’ти вадантӣ кам̣ на̄ма катхесӣ’’ти а̄хам̣су. ‘‘маддаран̃н̃о дхӣтарам̣ пабха̄ватим̣, идам̣ рӯпакам̣ тасса̄ сол̣асимпи калам̣ на аггхатӣ’’ти. те тут̣т̣хама̄наса̄ ра̄джадва̄рам̣ гантва̄ ‘‘окка̄каран̃н̃о дӯта̄ два̄ре т̣хита̄’’ти пат̣иха̄ресум̣. ра̄джа̄ а̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа т̣хитакова ‘‘паккосатха̄’’ти а̄ха. те пависитва̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, амха̄кам̣ ра̄джа̄ тумха̄кам̣ а̄рогйам̣ пуччхатӣ’’ти ватва̄ катасакка̄расамма̄на̄ ‘‘киматтхам̣ а̄гататтха̄’’ти пут̣т̣ха̄ ‘‘амха̄кам̣ ран̃н̃о сӣхассаро путто кусакума̄ро на̄ма, ра̄джа̄ тасса раджджам̣ да̄тука̄мо амхе тумха̄кам̣ сантикам̣ пахин̣и, тумха̄кам̣ кира дхӣта̄ пабха̄ватӣ, там̣ тасса детха, иман̃ча суван̣н̣арӯпакам̣ деййадхаммам̣ ган̣хатха̄’’ти там̣ рӯпакам̣ тасса адам̣су. сопи ‘‘еварӯпена маха̄ра̄джена саддхим̣ вива̄хаман̇галам̣ бхависсатӣ’’ти тут̣т̣хачитто сампат̣иччхи. атха нам̣ дӯта̄ а̄хам̣су – ‘‘маха̄ра̄джа, амхехи на сакка̄ папан̃чам̣ ка̄тум̣, кума̄рика̄йа ладдхабха̄вам̣ ран̃н̃о а̄рочесса̄ма, атха нам̣ со а̄гантва̄ а̄да̄йа гамиссатӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ тесам̣ сакка̄рам̣ катва̄ виссаджджеси. те гантва̄ ран̃н̃о ча девийа̄ ча а̄рочесум̣. ра̄джа̄ махантена парива̄рена куса̄ватито никкхамитва̄ анупуббена са̄галанагарам̣ па̄пун̣и. маддара̄джа̄ паччуггантва̄ там̣ нагарам̣ павесетва̄ махантам̣ сакка̄рамака̄си.
сӣлаватӣ девӣ пан̣д̣итатта̄ ‘‘ко джа̄на̄ти, ким̣ бхависсатӣ’’ти ека̄хадвӣхаччайена маддара̄джа̄нам̣ а̄ха – ‘‘маха̄ра̄джа, сун̣исам̣ дат̣т̣хука̄ма̄мхӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ там̣ паккоса̄песи. пабха̄ватӣ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ дха̄тиган̣апаривута̄ а̄гантва̄ сассум̣ ванди. са̄ там̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ кума̄рика̄ абхирӯпа̄, майхам̣ путто вирӯпо. саче еса̄ там̣ пассиссати, ека̄хампи аваситва̄ пала̄йиссати, упа̄йам̣ карисса̄мӣ’’ти. са̄ маддара̄джа̄нам̣ а̄мантетва̄, ‘‘маха̄ра̄джа, сун̣иса̄ ме путтасса ануччхавика̄, апича кхо пана амха̄кам̣ кулапавен̣ийа̄ а̄гатам̣ ча̄риттам̣ аттхи, саче айам̣ тасмим̣ ча̄ритте ваттиссати, несса̄ми на’’нти а̄ха. ‘‘ким̣ пана во ча̄ритта’’нти. ‘‘амха̄кам̣ вам̣се йа̄ва екасса габбхасса патит̣т̣ха̄нам̣ хоти, та̄ва дива̄ са̄микам̣ пасситум̣ на лабхати. саче еса̄ татха̄ кариссати, несса̄ми на’’нти. ра̄джа̄ ‘‘ким̣, амма, саккхиссаси евам̣ ваттиту’’нти дхӣтарам̣ пуччхи. са̄ ‘‘а̄ма та̄та̄’’ти а̄ха. тато окка̄кара̄джа̄ маддаран̃н̃о бахум̣ дханам̣ датва̄ там̣ а̄да̄йа пакка̄ми. маддара̄джа̄пи махантена парива̄рена дхӣтарам̣ уййоджеси.
окка̄ко куса̄ватим̣ гантва̄ нагарам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ саббабандхана̄ни мочетва̄ путтасса абхисекам̣ катва̄ раджджам̣ датва̄ пабха̄ватим̣ аггамахесим̣ ка̄ретва̄ нагаре ‘‘кусара̄джасса а̄н̣а̄’’ти бхерим̣ чара̄песи. сакаладжамбудӣпатале ра̄джа̄но йесам̣ дхӣтаро аттхи, те кусаран̃н̃о дхӣтаро пахин̣им̣су. йесам̣ путта̄ аттхи, те тена саддхим̣ миттабха̄вам̣ а̄кан̇кханта̄ путте упат̣т̣ха̄ке катва̄ пахин̣им̣су. бодхисаттасса на̄т̣акапарива̄ро маха̄ ахоси, махантена йасена раджджам̣ ка̄реси. со пабха̄ватим̣ дива̄ пасситум̣ на лабхати, са̄пи там̣ дива̄ пасситум̣ на лабхати, убхиннам̣ раттидассанамева хоти. таттха пабха̄ватийа̄ сарӣраппабха̄пи аббоха̄рика̄ ахоси. бодхисатто сиригаббхато раттим̣йева никкхамати.
со катипа̄хаччайена пабха̄ватим̣ дива̄ дат̣т̣хука̄мо ма̄туйа̄ а̄рочеси. са̄ ‘‘ма̄ те та̄та, руччи, йа̄ва екам̣ путтам̣ лабхаси, та̄ва а̄гамехӣ’’ти, пат̣иккхипи. со пунаппунам̣ йа̄чийева. атха нам̣ са̄ а̄ха – ‘‘тена хи хаттхиса̄лам̣ гантва̄ хаттхимен̣д̣авесена тит̣т̣ха, ахам̣ там̣ таттха а̄несса̄ми, атха нам̣ аккхӣни пӯретва̄ олокеййа̄си, ма̄ ча атта̄нам̣ джа̄на̄пехӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ хаттхиса̄лам̣ агама̄си. атхасса ма̄та̄ хаттхиса̄лам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ пабха̄ватим̣ ‘‘ехи са̄микасса хаттхино пасса̄ма̄’’ти таттха нетва̄ ‘‘айам̣ хаттхӣ асуко на̄ма, айам̣ хаттхӣ асуко на̄ма̄’’ти тасса̄ дассеси. таттха там̣ ра̄джа̄ ма̄ту паччхато гаччхантим̣ дисва̄ хаттхигопакавесена хаттхичхакан̣апин̣д̣ена пит̣т̣хийам̣ пахари. са̄ куддха̄ ‘‘ран̃н̃о катхетва̄ те хаттхам̣ чхинда̄песса̄мӣ’’ти ватва̄ девим̣ уджджха̄песи. ра̄джама̄та̄ ‘‘ма̄ амма куджджхӣ’’ти сун̣исам̣ сан̃н̃а̄петва̄ пит̣т̣хим̣ паримаджджи. пунапи ра̄джа̄ там̣ дат̣т̣хука̄мо хутва̄ ассаса̄ла̄йа ассагопакавесена там̣ дисва̄ татхева ассачхакан̣апин̣д̣ена пахари. тада̄пи там̣ куддхам̣ сассу сан̃н̃а̄песи.
пунекадивасе пабха̄ватӣ маха̄саттам̣ пасситука̄ма̄ хутва̄ сассуйа̄ а̄рочетва̄ ‘‘алам̣ ма̄ те руччӣ’’ти пат̣иккхитта̄пи пунаппунам̣ йа̄чи. атха нам̣ са̄ а̄ха – ‘‘тена хи све мама путто нагарам̣ падаккхин̣ам̣ кариссати, твам̣ сӣхапан̃джарам̣ виваритва̄ там̣ пассеййа̄сӣ’’ти. еван̃ча пана ватва̄ пунадивасе нагарам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ джайампатикума̄рам̣ ра̄джавесам̣ га̄ха̄петва̄ хаттхипит̣т̣хе нисӣда̄петва̄ бодхисаттам̣ паччхима̄сане нисӣда̄петва̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ ка̄ра̄песи. са̄ пабха̄ватим̣ а̄да̄йа сӣхапан̃джаре т̣хатва̄ ‘‘пасса тава са̄микасса сирисобхагга’’нти а̄ха. са̄ ‘‘ануччхавико ме са̄мико ладдхо’’ти аттамана̄ ахоси. там̣ дивасам̣ пана маха̄сатто хаттхимен̣д̣авесена джайампатисса паччхима̄сане нисӣдитва̄ йатха̄дхиппа̄йена пабха̄ватим̣ олокенто хаттхавика̄ра̄дивасена читтаручийа̄ кел̣им̣ дассеси. хаттхимхи атикканте ра̄джама̄та̄ пабха̄ватим̣ пуччхи – ‘‘дит̣т̣хо те, амма, са̄мико’’ти. ‘‘а̄ма аййе, паччхима̄сане панасса нисинно хаттхимен̣д̣о ативийа дуббинӣто, майхам̣ хаттхавика̄ра̄дӣни дассеси, касма̄ еварӯпам̣ алаккхикам̣ ран̃н̃о паччхима̄сане нисӣда̄песум̣, нӣхара̄пехи на’’нти? ‘‘амма, ран̃н̃о паччхима̄сане раккха̄ на̄ма иччхитабба̄’’ти.
са̄ чинтеси – ‘‘айам̣ хаттхимен̣д̣о ативийа ниббхайо, ра̄джа̄нам̣ ‘ра̄джа̄’типи на ман̃н̃ати, ким̣ ну кхо есова кусара̄джа̄, аддха̄ хи есо ативийа вирӯпо ева бхависсати, тенева мам̣ на дассентӣ’’ти. са̄ кхуджджам̣ кан̣н̣амӯле а̄ха – ‘‘амма, гаччха та̄ва джа̄на̄хи, ким̣ пурима̄сане нисиннако ра̄джа̄, уда̄ху паччхима̄сане’’ти? ‘‘катхам̣ пана̄хам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти. ‘‘саче хи со ра̄джа̄ бхависсати, пат̣хаматарам̣ хаттхипит̣т̣хито отариссати, има̄йа сан̃н̃а̄йа джа̄на̄хӣ’’ти. са̄ гантва̄ екаманте т̣хита̄ пат̣хамам̣ маха̄саттам̣ отарантам̣ аддаса, паччха̄ джайампатикума̄рам̣. маха̄саттопи ито чито ча олокенто кхуджджам̣ дисва̄ ‘‘имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена еса̄ а̄гата̄ бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘имам̣ антарам̣ пабха̄ватийа̄ ма̄ катхехӣ’’ти дал̣хам̣ ватва̄ уййоджеси. са̄ гантва̄ ‘‘пурима̄сане нисинно пат̣хамам̣ отарӣ’’ти а̄ха. пабха̄ватӣ тасса̄ вачанам̣ саддахи.
маха̄саттопи пуна дат̣т̣хука̄мо хутва̄ ма̄тарам̣ йа̄чи. са̄ пат̣иккхипитум̣ асакконтӣ ‘‘тена хи ан̃н̃а̄такавесена уййа̄нам̣ гаччха̄хӣ’’ти а̄ха. со уййа̄нам̣ гантва̄ поккхаран̣ийам̣ галаппама̄н̣ам̣ удакам̣ пависитва̄ падуминипаттена сӣсам̣ чха̄детва̄ пуппхитападумена мукхам̣ а̄варитва̄ ат̣т̣ха̄си. ма̄та̄писса пабха̄ватим̣ уййа̄нам̣ нетва̄ са̄йанхасамайе ‘‘име руккхе пасса, сакун̣е пасса, миге пасса̄’’ти палобхайама̄на̄ поккхаран̣ӣтӣрам̣ па̄йа̄си. са̄ пан̃чавидхападумасан̃чханнам̣ поккхаран̣им̣ дисва̄ нха̄йитука̄ма̄ парича̄рика̄хи саддхим̣ поккхаран̣им̣ отаритва̄ кӣл̣антӣ там̣ падумам̣ дисва̄ вичинитука̄ма̄ хаттхам̣ паса̄реси. атха нам̣ ра̄джа̄ падуминипаттам̣ апанетва̄ ‘‘ахам̣ кусара̄джа̄’’ти ватва̄ хаттхе ган̣хи. са̄ тасса мукхам̣ дисва̄ ‘‘йаккхо мам̣ ган̣хӣ’’ти виравитва̄ таттхева висан̃н̃итам̣ патта̄. атхасса̄ ра̄джа̄ хаттхам̣ мун̃чи. са̄ сан̃н̃ам̣ пат̣илабхитва̄ ‘‘кусара̄джа̄ кира мам̣ хаттхе ган̣хи, имина̄ва̄хам̣ хаттхиса̄ла̄йа хаттхичхакан̣апин̣д̣ена, ассаса̄ла̄йа ассачхакан̣апин̣д̣ена пахат̣а̄, айамева мам̣ хаттхисса паччхима̄сане нисӣдитва̄ уппан̣д̣еси, ким̣ ме еварӯпена думмукхена патина̄, имам̣ джахитва̄ ахам̣ джӣвантӣ ан̃н̃ам̣ патим̣ лабхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ аттана̄ саддхим̣ а̄гате амачче паккоса̄петва̄ ‘‘мама йа̄нава̄ханам̣ саджджам̣ каротха, аджджева гамисса̄мӣ’’ти а̄хам̣. те ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘саче гантум̣ на лабхиссати, хадайамасса̄ пхалиссати, гаччхату пуна там̣ аттано балена а̄несса̄мӣ’’ти чинтетва̄ атхасса̄ гаманам̣ ануджа̄ни. са̄ питунагарамева агама̄си.
маха̄саттопи уййа̄нато нагарам̣ пависитва̄ алан̇катапа̄са̄дам̣ абхирухи. бодхисаттан̃хи са̄ пуббапаттхана̄васена на иччхи, сопи пуббакаммавасенева вирӯпо ахоси. атӣте кира ба̄ра̄н̣асийам̣ два̄рага̄ме упаримавӣтхийа̄ ча хет̣т̣химавӣтхийа̄ ча две кула̄ни васим̣су. екасса куласса две путта̄ ахесум̣. екасса ека̄ва дхӣта̄ ахоси. двӣсу путтесу бодхисатто канит̣т̣хо. там̣ кума̄рикам̣ джет̣т̣хакасса адам̣су. канит̣т̣хо ада̄рабхаран̣о бха̄ту сантикейева васи. атхекадивасам̣ тасмим̣ гхаре атирасакапӯве пачим̣су. бодхисатто аран̃н̃ам̣ гато хоти. тасса пӯвам̣ т̣хапетва̄ авасесе бха̄джетва̄ кха̄дим̣су. тасмим̣ кхан̣е паччекабуддхо бхиккха̄йа гхарадва̄рам̣ агама̄си. бодхисаттасса бха̄туджа̄йа̄ ‘‘чӯл̣апатино ан̃н̃ам̣ пӯвам̣ пачисса̄мӣ’’ти там̣ гахетва̄ паччекабуддхасса ада̄си. сопи там̣ кхан̣ан̃н̃ева аран̃н̃ато а̄гаччхи. атха нам̣ са̄ а̄ха – ‘‘са̄ми, читтам̣ паса̄дехи, тава кот̣т̣ха̄со паччекабуддхасса динно’’ти. со ‘‘тава кот̣т̣ха̄сам̣ кха̄дитва̄ мама кот̣т̣ха̄сам̣ деси, ахам̣ ким̣ кха̄дисса̄мӣ’’ти куддхо паччекабуддхам̣ анугантва̄ паттато пӯвам̣ ган̣хи. са̄ ма̄ту гхарам̣ гантва̄ нававилӣнам̣ чампакапуппхаван̣н̣ам̣ саппим̣ а̄харитва̄ паччекабуддхасса паттам̣ пӯреси, там̣ обха̄сам̣ мун̃чи. са̄ там̣ дисва̄ паттханам̣ пат̣т̣хапеси – ‘‘бханте, имина̄ да̄набалена ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не ме сарӣрам̣ обха̄саджа̄там̣ хоту, уттамарӯпадхара̄ ча бхавеййам̣, имина̄ ча ме асаппурисена саддхим̣ екат̣т̣ха̄не ва̄со ма̄ ахосӣ’’ти. ити са̄ имисса̄ пуббапаттхана̄йа васена там̣ на иччхи. бодхисаттопи там̣ пӯва тасмим̣ саппипатте осӣда̄петва̄ паттханам̣ пат̣т̣хапеси – ‘‘бханте, имам̣ йоджанасате васантимпи а̄нетва̄ мама па̄дапарича̄рикам̣ ка̄тум̣ саматтхо бхавеййа’’нти. таттха йам̣ со куддхо гантва̄ пӯвам̣ ган̣хи, тасса пуббакаммасса васена вирӯпо ахоси, пуббапаттхана̄йа са̄ ча там̣ на иччхӣти.
со пабха̄ватийа̄ гата̄йа сокаппатто ахоси, на̄на̄ка̄рехи парича̄райама̄на̄пи нам̣ сеситтхийо олока̄петумпи на̄саккхим̣су,, пабха̄ватирахитамасса сакалампи нивесанам̣ туччхам̣ вийа кха̄йи. со ‘‘ида̄ни са̄галанагарам̣ патта̄ бхависсатӣ’’ти паччӯсасамайе ма̄ту сантикам̣ гантва̄, ‘‘амма, ахам̣ пабха̄ватим̣ а̄несса̄ми, тумхе раджджам̣ ануса̄сатха̄’’ти ваданто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
1. ‘‘идам̣ те рат̣т̣хам̣ садханам̣ сайоггам̣, сака̄йурам̣ саббака̄мӯпапаннам̣;
идам̣ те раджджам̣ ануса̄са амма, гаччха̄махам̣ йаттха пийа̄ пабха̄ватӣ’’ти.
таттха сайогганти хаттхийогга̄дисахитам̣. сака̄йуранти сапан̃чара̄джакакудхабхан̣д̣ам̣. ануса̄са, амма̄ти со кира пурисасса раджджам̣ датва̄ пуна ган̣ханам̣ на̄ма на йуттанти питу ва̄ бха̄ту ва̄ аниййа̄детва̄ ма̄ту ниййа̄денто евама̄ха.
са̄ тасса катхам̣ сутва̄ ‘‘тена хи, та̄та, аппаматто бхавеййа̄си, ма̄туга̄мо на̄ма апарисуддхахадайо’’ти ватва̄ на̄наггарасабходжанасса суван̣н̣акарот̣им̣ пӯретва̄ ‘‘идам̣ антара̄магге бхун̃джеййа̄сӣ’’ти ватва̄ уййоджеси. со там̣ а̄да̄йа ма̄тарам̣ вандитва̄ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ ‘‘джӣванто пуна тумхе пассисса̄мӣ’’ти ватва̄ сиригаббхам̣ пависитва̄ пан̃ча̄вудхам̣ саннайхитва̄ бхаттакарот̣ийа̄ саддхим̣ каха̄пан̣асахассам̣ пасиббаке катва̄ коканудан̃ча вӣн̣ам̣ а̄да̄йа нагара̄ никкхамитва̄ маггам̣ пат̣ипаджджитва̄ махаббало маха̄тха̄мо йа̄ва маджджханхика̄ пан̣н̣а̄са йоджана̄ни гантва̄ бхаттам̣ бхун̃джитва̄ сесадивасабха̄гена пуна пан̣н̣а̄са йоджана̄ни гантва̄ ека̄хенева йоджанасатикам̣ маггам̣ кхепетва̄ са̄йанхасамайе нхатва̄ са̄галанагарам̣ па̄виси. тасмим̣ павит̣т̣хаматтейева тасса теджена пабха̄ватӣ сайанапит̣т̣хе сан̣т̣ха̄тум̣ асакконтӣ отаритва̄ бхӯмийам̣ нипаджджи. бодхисаттам̣ килантиндрийам̣ вӣтхийа̄ гаччхантам̣ ан̃н̃атара̄ иттхӣ дисва̄ паккоса̄петва̄ нисӣда̄петва̄ па̄де дхова̄петва̄ сайанам̣ да̄песи. со килантака̄йо нипаджджитва̄ ниддам̣ окками.
атха са̄ тасмим̣ ниддамупагате бхаттам̣ сампа̄детва̄ там̣ пабодхетва̄ бхаттам̣ бходжеси. со тут̣т̣хо тасса̄ саддхим̣ бхаттакарот̣ийа̄ каха̄пан̣асахассам̣ ада̄си. со пан̃ча̄вудхам̣ таттхева т̣хапетва̄ ‘‘гантаббат̣т̣ха̄нам̣ ме аттхӣ’’ти ватва̄ вӣн̣ам̣ а̄да̄йа хаттхиса̄лам̣ гантва̄ ‘‘аджджа ме идха васитум̣ детха, гандхаббам̣ во карисса̄мӣ’’ти ватва̄ хаттхигопакехи анун̃н̃а̄то екаманте нипаджджитва̄ тхокам̣ нидда̄йитва̄ пат̣иппассаддхадаратхо ут̣т̣ха̄йа вӣн̣ам̣ мун̃читва̄ ‘‘са̄галанагарава̄сино имам̣ саддам̣ сун̣антӯ’’ти вӣн̣ам̣ ва̄денто га̄йи. пабха̄ватӣ бхӯмийам̣ нипанна̄ там̣ саддам̣ сутва̄ва ‘‘айам̣ на ан̃н̃асса вӣн̣а̄саддо, ниссам̣сайам̣ кусара̄джа̄ маматтха̄йа а̄гато’’ти ан̃н̃а̄си. маддара̄джа̄пи там̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘ативийа мадхурам̣ ва̄дети, све етам̣ паккоса̄петва̄ мама гандхаббам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти чинтеси.
бодхисатто ‘‘на сакка̄ идха васама̄нена пабха̄ватӣ дат̣т̣хум̣, ат̣т̣ха̄намета’’нти па̄това никкхамитва̄ са̄йам̣ бхуттагехейева па̄тара̄сам̣ бхун̃джитва̄ вӣн̣ам̣ т̣хапетва̄ ра̄джакумбхака̄расса сантикам̣ гантва̄ тасса антева̄сикабха̄вам̣ упагантва̄ екадивасенева гхарам̣ маттика̄йа пӯретва̄ ‘‘бха̄джана̄ни кароми а̄чарийа̄’’ти ватва̄, ‘‘а̄ма, ка̄рохӣ’’ти вутте екам̣ маттика̄пин̣д̣ам̣ чакке т̣хапетва̄ чаккам̣ а̄вин̃чхи, саким̣ а̄виддхамева йа̄ва маджджханхика̄тиккама̄ бхамийева. со на̄на̄ван̣н̣а̄ни кхуддакамаханта̄ни бха̄джана̄ни катва̄ пабха̄ватийа̄ аттха̄йа бха̄джанам̣ каронто на̄на̄рӯпа̄ни самут̣т̣ха̄песи. бодхисатта̄нан̃хи адхиппа̄йо на̄ма самиджджхати, ‘‘та̄ни рӯпа̄ни пабха̄ватӣйева пассатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. со саббабха̄джана̄ни суккха̄петва̄ пачитва̄ гехам̣ пӯреси. кумбхака̄ро на̄на̄бха̄джана̄ни гахетва̄ ра̄джакулам̣ агама̄си. ра̄джа̄ дисва̄ ‘‘кенима̄ни ката̄нӣ’’ти пуччхи. ‘‘майа̄, дева̄’’ти. ‘‘ахам̣ тайа̄ ката̄ни джа̄на̄ми, катхехи, кена ката̄нӣ’’ти? ‘‘антева̄сикена ме дева̄’’ти. ‘‘на те со антева̄сӣ, а̄чарийо те со, твам̣ тасса сантике сиппам̣ сиккха, ито пат̣т̣ха̄йа ча со мама дхӣта̄нам̣ бха̄джана̄ни кароту, иман̃часса сахассам̣ дехӣ’’ти сахассам̣ да̄петва̄ ‘‘на̄на̄ван̣н̣а̄ни има̄ни кхуддакабха̄джана̄ни мама дхӣта̄нам̣ дехӣ’’ти а̄ха.
со та̄ни та̄сам̣ сантикам̣ нетва̄ ‘‘има̄ни во кӣл̣анаттха̄йа кхуддакабха̄джана̄нӣ’’ти а̄ха. та̄ сабба̄ а̄гамим̣су. кумбхака̄ро маха̄саттена пабха̄ватийа̄ аттха̄йа катабха̄джанамева тасса̄ ада̄си. са̄ ча бха̄джанам̣ гахетва̄ таттха аттано ча маха̄саттасса ча кхуджджа̄йа ча рӯпам̣ пасситва̄ ‘‘идам̣ на ан̃н̃ена катам̣, кусара̄дженева ката’’нти н̃атва̄ куджджхитва̄ бхӯмийам̣ кхипитва̄ ‘‘имина̄ майхам̣ аттхо наттхи, иччханта̄нам̣ дехӣ’’ти а̄ха. атхасса̄ бхагинийо куддхабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘кхуддакабха̄джанам̣ кусаран̃н̃а̄ катанти ман̃н̃аси, идам̣ тена на катам̣, кумбхака̄ренева катам̣, ган̣ха̄хи на’’нти авахасим̣су. са̄ тена катабха̄вам̣ тасса ча а̄гатабха̄вам̣ та̄сам̣ на катхеси. кумбхака̄ро сахассам̣ бодхисаттасса датва̄ ‘‘та̄та, ра̄джа̄ те тут̣т̣хо, ито кира пат̣т̣ха̄йа ра̄джадхӣта̄нам̣ бха̄джана̄ни кареййа̄си, ахам̣ та̄сам̣ харисса̄мӣ’’ти а̄ха.
со ‘‘идха̄пи васантена на сакка̄ пабха̄ватӣ дат̣т̣ху’’нти там̣ сахассам̣ тассева датва̄ ра̄джупат̣т̣ха̄касса нал̣ака̄расса сантикам̣ гантва̄ тасса антева̄сико хутва̄ пабха̄ватийа̄ аттха̄йа та̄лаван̣т̣ам̣ катва̄ таттхева сетаччхаттан̃ча а̄па̄набхӯмин̃ча ваттхам̣ гахетва̄ т̣хитам̣ пабха̄ватин̃ча̄ти на̄на̄рӯпа̄ни дассеси. нал̣ака̄ро тан̃ча ан̃н̃ан̃ча тена катабхан̣д̣акам̣ а̄да̄йа ра̄джакулам̣ агама̄си. ра̄джа̄ дисва̄ ‘‘кенима̄ни ката̄нӣ’’ти пуччхитва̄ пуриманайенева сахассам̣ датва̄ ‘‘има̄ни нал̣ака̄рабхан̣д̣а̄ни мама дхӣта̄нам̣ дехӣ’’ти а̄ха. сопи бодхисаттена пабха̄ватийа̄ аттха̄йа катам̣ та̄лаван̣т̣ам̣ тасса̄йева ада̄си. татрапи рӯпа̄ни ан̃н̃о джано на пассати, пабха̄ватӣ пана дисва̄ кусаран̃н̃а̄ катабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ган̣хитука̄ма̄ ган̣хантӯ’’ти куддха̄ бхӯмийам̣ кхипи. атха нам̣ сеса̄ авахасим̣су. нал̣ака̄ро сахассам̣ а̄харитва̄ бодхисаттасса датва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочеси.
со ‘‘идампи майхам̣ авасанат̣т̣ха̄на’’нти сахассам̣ тассева датва̄ ра̄джама̄ла̄ка̄расса сантикам̣ гантва̄ антева̄сикабха̄вам̣ упагантва̄ на̄на̄видхам̣ ма̄ла̄викатим̣ гантхитва̄ пабха̄ватийа̄ аттха̄йа на̄на̄рӯпавичитрам̣ екам̣ чумбат̣акам̣ ака̄си. ма̄ла̄ка̄ро там̣ саббам̣ а̄да̄йа ра̄джакулам̣ агама̄си. ра̄джа̄ дисва̄ ‘‘кенима̄ни гантхита̄нӣ’’ти пуччхи. ‘‘майа̄, дева̄’’ти. ‘‘ахам̣ тайа̄ гантхита̄ни джа̄на̄ми, катхехи, кена гантхита̄нӣ’’ти? ‘‘антева̄сикена ме, дева̄’’ти. ‘‘на со антева̄сӣ, а̄чарийо те со, твам̣ тасса сантике сиппам̣ сиккха, ито пат̣т̣ха̄йа ча со мама дхӣта̄нам̣ пуппха̄ни гантхату, иман̃часса сахассам̣ дехӣ’’ти сахассам̣ датва̄ ‘‘има̄ни пуппха̄ни мама дхӣта̄нам̣ дехӣ’’ти а̄ха. сопи бодхисаттена пабха̄ватийа̄ аттха̄йа катам̣ чумбат̣акам̣ тасса̄йева ада̄си. са̄ таттха аттано ча ран̃н̃о ча рӯпехи саддхим̣ на̄на̄рӯпа̄ни дисва̄ тена катабха̄вам̣ н̃атва̄ куджджхитва̄ бхӯмийам̣ кхипи. сеса̄ бхагинийо там̣ татхева авахасим̣су. ма̄ла̄ка̄ропи сахассам̣ а̄харитва̄ бодхисаттасса датва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочеси.
со ‘‘идампи майхам̣ авасанат̣т̣ха̄на’’нти сахассам̣ тассева датва̄ ран̃н̃о сӯдасса сантикам̣ гантва̄ антева̄сикабха̄вам̣ упагаччхи. атхекадивасам̣ сӯдо ран̃н̃о бходжанавикатим̣ харанто аттано аттха̄йа пачитум̣ бодхисаттасса ат̣т̣химам̣сам̣ ада̄си. со там̣ татха̄ сампа̄деси, йатха̄сса гандхо сакаланагарам̣ аваттхари. ра̄джа̄ там̣ гха̄йитва̄ ‘‘ким̣ те маха̄насе ан̃н̃ампи мам̣сам̣ пачасӣ’’ти пуччхи. ‘‘наттхи, дева, апича кхо пана ме антева̄сикасса ат̣т̣химам̣сам̣ пачанаттха̄йа диннам̣, тассева со гандхо бхависсатӣ’’ти. ра̄джа̄ а̄хара̄петва̄ тато тхокам̣ дживхагге т̣хапеси, та̄вадева сатта расахаран̣исахасса̄ни кхобхентам̣ пхари. ра̄джа̄ расатан̣ха̄йа баджджхитва̄ сахассам̣ датва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа тава антева̄сина̄ мама ча дхӣта̄нан̃ча ме бхаттам̣ пача̄петва̄ твам̣ майхам̣ а̄хара, со ме дхӣта̄нам̣ харатӯ’’ти а̄ха. сӯдо гантва̄ тасса а̄рочеси. со там̣ сутва̄ ‘‘ида̄ни ме маноратхо маттхакам̣ патто, ида̄ни пана̄хам̣ пабха̄ватим̣ дат̣т̣хум̣ лабхисса̄мӣ’’ти тут̣т̣хо там̣ сахассам̣ тассева датва̄ пунадивасе бхаттам̣ сампа̄детва̄ ран̃н̃о бхаттабха̄джана̄ни песетва̄ ра̄джадхӣта̄нам̣ бхаттака̄джам̣ сайам̣ гахетва̄ пабха̄ватийа̄ васанапа̄са̄дам̣ абхирухи. са̄ там̣ бхаттака̄джам̣ а̄да̄йа па̄са̄дам̣ абхирухантам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ аттано анануччхавикам̣ да̄сакаммакарехи каттаббам̣ кароти. саче пана̄хам̣ катипа̄хам̣ тун̣хӣ бхависса̄ми, ‘ида̄ни мам̣ еса̄ рочатӣ’ти сан̃н̃ӣ хутва̄ каттхачи агантва̄ мам̣ олокенто идхева васиссати, ида̄нева там̣ аккоситва̄ парибха̄ситва̄ мухуттампи идха васитум̣ адатва̄ пала̄песса̄мӣ’’ти. са̄ два̄рам̣ ад̣д̣хавиват̣ам̣ катва̄ екам̣ хаттхам̣ кава̄т̣е лаггетва̄ екена хаттхена аггал̣ам̣ уппӣл̣етва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
2. ‘‘ануджджубхӯтена харам̣ махантам̣, дива̄ ча ратто ча нисӣтхака̄ле;
пат̣игаччха твам̣ кхиппам̣ куса̄ватим̣ куса, ниччха̄ми дуббан̣н̣амахам̣ васанта’’нти.
тассаттхо – маха̄ра̄джа, твам̣ бхаттака̄рако хутва̄ уджукена читтена йопи те сӣсам̣ бхиндеййа, тассапетам̣ каммам̣ на кароси, ануджубхӯтена пана читтена маматтха̄йа етам̣ махантам̣ ка̄джам̣ харанто дива̄ ча ратто ча нисӣтхака̄ле ча махантам̣ дуккхам̣ анубхависсаси, ким̣ те тена анубхӯтена дуккхена, твам̣ аттано нагарам̣ куса̄ватимева пат̣игаччха, ан̃н̃ам̣ аттана̄ садисим̣ атирасакапӯвасан̣т̣ха̄намукхим̣ йаккхиним̣ аггамахесим̣ катва̄ раджджам̣ ка̄рехӣти. ниччха̄ми дуббан̣н̣амахам̣ васантанти ахам̣ пана там̣ дуббан̣н̣ам̣ дуссан̣т̣хитам̣ идха васантам̣ на иччха̄мӣти.
со ‘‘пабха̄ватийа̄ ме сантика̄ катха̄ ладдха̄’’ти тут̣т̣хачитто тиссо га̄тха̄ абха̄си –
3. ‘‘на̄хам̣ гамисса̄ми ито куса̄ватим̣, пабха̄ватӣ ван̣н̣апалобхито тава;
рама̄ми маддасса никетарамме, хитва̄на рат̣т̣хам̣ тава дассане рато.
4. ‘‘пабха̄ватӣ ван̣н̣апалобхито тава, саммӯл̣харӯпо вичара̄ми мединим̣;
дисам̣ на джа̄на̄ми кутомхи а̄гато, тайамхи матто мигамандалочане.
5. ‘‘суван̣н̣ачӣравасане, джа̄тарӯпасумекхале;
суссон̣и тава ка̄ма̄ хи, на̄хам̣ раджджена маттхико’’ти.
таттха рама̄мӣти абхирама̄ми на уккан̣т̣ха̄ми. саммӯл̣харӯпоти килесасаммӯл̣хо хутва̄. тайамхи маттоти тайи маттомхи, тайа̄ ва̄ маттомхи. суван̣н̣ачӣравасанети суван̣н̣акхачитаваттхавасане. на̄хам̣ раджджена маттхикоти на ахам̣ раджджена аттхико.
евам̣ вутте са̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ етам̣ ‘виппат̣иса̄рӣ бхависсатӣ’ти парибха̄са̄ми, айам̣ пана раджджитва̄ва катхети, саче кхо пана мам̣ ‘ахам̣ кусара̄джа̄’ти ватва̄ хаттхе ган̣хеййа, ко там̣ нива̄реййа, кочи но имам̣ катхам̣ сун̣еййа̄’’ти два̄рам̣ тхакетва̄ сӯчим̣ датва̄ анто ат̣т̣ха̄си. сопи бхаттака̄джам̣ а̄харитва̄ бхаттам̣ вад̣д̣хетва̄ ра̄джадхӣтаро бходжеси. пабха̄ватӣ ‘‘гаччха кусара̄джена паккабхаттам̣ а̄хара̄’’ти кхуджджам̣ песеси. са̄ а̄харитва̄ ‘‘бхун̃джа̄хӣ’’ти а̄ха. на̄хам̣ тена паккабхаттам̣ бхун̃джа̄ми, твам̣ бхун̃джитва̄ аттано ладдханива̄пам̣ гахетва̄ бхаттам̣ пачитва̄ а̄хара, кусаран̃н̃о а̄гатабха̄ван̃ча ма̄ кассачи а̄рочесӣти. кхуджджа̄ тато пат̣т̣ха̄йа тасса̄ кот̣т̣ха̄сам̣ а̄харитва̄ сайам̣ бхун̃джати, аттано кот̣т̣ха̄сам̣ тасса̄ упанети. кусара̄джа̄пи тато пат̣т̣ха̄йа там̣ пасситум̣ алабханто чинтеси – ‘‘аттхи ну кхо пабха̄ватийа̄ майи синехо, уда̄ху наттхи, вӣмам̣сисса̄ми на’’нти. со пана ра̄джадхӣтаро бходжетва̄ бхаттака̄джам̣ а̄да̄йа никкханто тасса̄ габбхадва̄ре па̄са̄даталам̣ па̄дена пахаритва̄ бха̄джана̄ни гхат̣т̣етва̄ ниттхунитва̄ висан̃н̃ӣ хутва̄ вийа авакуджджо пати. са̄ тасса ниттхунитасаддена два̄рам̣ виваритва̄ там̣ бхаттака̄джена оттхатам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ сакаладжамбудӣпе аггара̄джа̄ мам̣ нисса̄йа раттиндивам̣ дуккхам̣ анубхоти, сукхума̄лата̄йа бхаттака̄джена аваттхато патати, джӣвати ну кхо, но ва̄’’ти. са̄ габбхато никкхамитва̄ тасса на̄сава̄там̣ упадха̄ретум̣ гӣвам̣ паса̄ретва̄ мукхам̣ олокеси. со мукхапӯрам̣ кхел̣ам̣ гахетва̄ тасса̄ сарӣре па̄теси. са̄ там̣ парибха̄ситва̄ габбхам̣ пависитва̄ два̄рам̣ ад̣д̣хавиват̣ам̣ тхакетва̄ т̣хита̄ га̄тхама̄ха –
6. ‘‘аббхӯти тасса бхо хоти, йо аниччхантамиччхати;
ака̄мам̣ ра̄джа ка̄меси, акантам̣ кантумиччхасӣ’’ти.
таттха аббхӯтӣти абхӯти, авуд̣д̣хӣти аттхо.
со пана пат̣ибаддхачиттата̄йа аккосийама̄нопи парибха̄сийама̄нопи виппат̣иса̄рам̣ ануппа̄детва̄ва анантарам̣ га̄тхама̄ха –
7. ‘‘ака̄мам̣ ва̄ сака̄мам̣ ва̄, йо наро лабхате пийам̣;
ла̄бхаметтха пасам̣са̄ма, ала̄бхо таттха па̄пако’’ти.
са̄пи тасмим̣ евам̣ катхентепи аносаккитва̄ тхаддхатаравачанам̣ ватва̄ пала̄петука̄ма̄ итарам̣ га̄тхама̄ха –
8. ‘‘па̄са̄н̣аса̄рам̣ кхан̣аси, кан̣ика̄расса да̄руна̄;
ва̄там̣ джа̄лена ба̄дхеси, йо аниччхантамиччхасӣ’’ти.
таттха кан̣ика̄расса да̄руна̄ти кан̣ика̄ракат̣т̣хена. ба̄дхесӣти бандхасӣти.
там̣ сутва̄ ра̄джа̄ тиссо га̄тха̄йо абха̄си –
9. ‘‘па̄са̄н̣о нӯна те хадайе, охито мудулаккхан̣е;
йо те са̄там̣ на винда̄ми, тироджанапада̄гато.
10. ‘‘йада̄ мам̣ бхакут̣им̣ катва̄, ра̄джапуттӣ удиккхати;
а̄л̣а̄рико тада̄ хоми, ран̃н̃о маддассантепуре.
11. ‘‘йада̄ умхайама̄на̄ мам̣, ра̄джапуттӣ удиккхати;
на̄л̣а̄рико тада̄ хоми, ра̄джа̄ хоми тада̄ кусо’’ти.
таттха мудулаккхан̣ети мудуна̄ иттхилаккхан̣ена саманна̄гате. йоти йо ахам̣ тирорат̣т̣ха̄ а̄гато тава сантике васанто пат̣исантха̄раматтампи са̄там̣ на лабха̄ми, со евам̣ ман̃н̃а̄ми, майи синехуппаттинива̄ран̣а̄йа нӯна тава хадайе па̄са̄н̣о т̣хапито. бхакут̣им̣ катва̄ти кодхавасена валивисамам̣ нала̄т̣ам̣ катва̄. а̄л̣а̄рикоти бхаттака̄рако. тасмим̣ кхан̣е ахам̣ маддаран̃н̃о антепуре бхаттака̄ракада̄со вийа хомӣти вадати. умхайама̄на̄ти пахат̣т̣ха̄ка̄рам̣ дассетва̄ хасама̄на̄. ра̄джа̄ хомӣти тасмим̣ кхан̣е ахам̣ куса̄ватӣнагаре раджджам̣ ка̄ренто ра̄джа̄ вийа хоми, касма̄си евам̣ пхаруса̄, ито пат̣т̣ха̄йа ма̄ еварӯпам̣ кари, бхаддети.
са̄ тасса вачанам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ативийа аллӣйитва̄ катхети, муса̄ва̄дам̣ катва̄ упа̄йена нам̣ ито пала̄песса̄мӣ’’ти га̄тхама̄ха –
12. ‘‘саче хи вачанам̣ саччам̣, немитта̄нам̣ бхависсати;
нева ме твам̣ патӣ асса, ка̄мам̣ чхинданту саттадха̄’’ти.
тассаттхо – маха̄ра̄джа, майа̄ ‘‘айам̣ кусара̄джа̄ майхам̣ пати бхависсати, на бхависсатӣ’’ти бахӯ нимиттапа̄т̣хака̄ пуччхита̄, те ‘‘ка̄мам̣ кира мам̣ саттадха̄ чхинданту, нева ме твам̣ пати бхависсасӣ’’ти вадим̣сӯти.
там̣ сутва̄ ра̄джа̄ там̣ пат̣иба̄ханто ‘‘бхадде, майа̄пи аттано рат̣т̣хе немиттака̄ пуччхита̄, те ‘ан̃н̃атра сӣхассаракусара̄джато тава пати на̄ма ан̃н̃о наттхӣ’ти бйа̄карим̣су, ахампи аттано н̃а̄н̣абаланимиттена евамева катхеси’’нти ватва̄ анантарам̣ га̄тхама̄ха –
13. ‘‘саче хи вачанам̣ саччам̣, ан̃н̃есам̣ йади ва̄ мама;
нева туйхам̣ патӣ аттхи, ан̃н̃о сӣхассара̄ куса̄’’ти.
тассаттхо – йади хи ан̃н̃есам̣ немитта̄нам̣ вачанам̣ саччам̣, йади ва̄ мама вачанам̣ саччам̣, тава ан̃н̃о пати на̄ма наттхӣти.
са̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘на сакка̄ имам̣ ладжджа̄петум̣ ва̄ пала̄петум̣ ва̄, ким̣ ме имина̄’’ти два̄рам̣ пидха̄йа атта̄нам̣ на дассеси. сопи ка̄джам̣ гахетва̄ отари, тато пат̣т̣ха̄йа там̣ дат̣т̣хум̣ на лабхати, бхаттака̄ракакаммам̣ каронто ативийа киламати, бхуттапа̄тара̄со да̄рӯни пха̄лети, бха̄джана̄ни дховати, ка̄джена удакам̣ а̄харати, сайанто амбан̣апит̣т̣хе сайати, па̄то вут̣т̣ха̄йа йа̄гуа̄дӣни пачати харати бходжети, нандира̄гам̣ нисса̄йа атидуккхам̣ анубхоти. со екадивасам̣ бхаттагехадва̄рена гаччхантим̣ кхуджджам̣ дисва̄ паккоси. са̄ пабха̄ватийа̄ бхайена тасса сантикам̣ гантум̣ ависахантӣ туритатурита̄ вийа гаччхати. атха нам̣ вегена упагантва̄ ‘‘кхудждже’’ти а̄ха.
са̄ ниваттитва̄ т̣хита̄ ‘‘ко есо’’ти ватва̄ ‘‘тумха̄кам̣ саддам̣ на сун̣а̄мӣ’’ти а̄ха. атха нам̣ ‘‘кхудждже твампи са̄минӣпи те убхопи ативийа тхаддха̄, еттакам̣ ка̄лам̣ тумха̄кам̣ сантике васанто а̄рогйаса̄санаматтампи на лабха̄ми, деййадхаммам̣ пана ким̣ дассатха, тит̣т̣хату та̄ветам̣, апи ме пабха̄ватим̣ мудукам̣ катва̄ дассетум̣ саккхиссасӣ’’ти а̄ха. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. атха нам̣ ‘‘саче ме там̣ дассетум̣ саккхиссаси, кхуджджабха̄вам̣ те уджукам̣ катва̄ гӣвеййакам̣ дасса̄мӣ’’ти палобхенто пан̃ча га̄тха̄йо абха̄си –
14. ‘‘неккхам̣ гӣвам̣ те ка̄рессам̣, патва̄ кхудждже куса̄ватим̣;
саче мам̣ на̄гана̄сӯрӯ, олокеййа пабха̄ватӣ.
15. ‘‘неккхам̣ гӣвам̣ те ка̄рессам̣, патва̄ кхудждже куса̄ватим̣;
саче мам̣ на̄гана̄сӯрӯ, а̄лапеййа пабха̄ватӣ.
16. ‘‘неккхам̣ гӣвам̣ те ка̄рессам̣, патва̄ кхудждже куса̄ватим̣;
саче мам̣ на̄гана̄сӯрӯ, умха̄йеййа пабха̄ватӣ.
17. ‘‘неккхам̣ гӣвам̣ те ка̄рессам̣, патва̄ кхудждже куса̄ватим̣;
саче мам̣ на̄гана̄сӯрӯ, памха̄йеййа пабха̄ватӣ.
18. ‘‘неккхам̣ гӣвам̣ те ка̄рессам̣, патва̄ кхудждже куса̄ватим̣;
саче мам̣ на̄гана̄сӯрӯ, па̄н̣ӣхи упасампхусе’’ти.
таттха неккхам̣ гӣвам̣ тети тава гӣвеййам̣ саббасуван̣н̣амайамева ка̄ресса̄мӣти аттхо. ‘‘неккхам̣ гӣвам̣ те карисса̄мӣ’’типи па̄т̣хо, тава гӣва̄йа неккхамайам̣ пил̣андханам̣ пил̣андхесса̄мӣти аттхо. олокеййа̄ти саче тава вачанена мам̣ пабха̄ватӣ олокеййа, саче мам̣ та̄йа олока̄петум̣ саккхиссасӣти аттхо. ‘‘а̄лапеййа̄’’тиа̄дӣсупи есева найо. еттха пана умха̄йеййа̄ти мандахаситавасена париха̄сеййа. памха̄йеййа̄ти маха̄хаситавасена париха̄сеййа.
са̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘гаччхатха тумхе, дева, катипа̄хаччайена нам̣ тумха̄кам̣ васе карисса̄ми, пассатха ме параккама’’нти ватва̄ там̣ каран̣ӣйам̣ тӣретва̄ пабха̄ватийа̄ сантикам̣ гантва̄ тасса̄ васанагаббхам̣ содхентӣ вийа пахаран̣айоггам̣ лед̣д̣укхан̣д̣ампи асесетва̄ антамасо па̄дука̄пи нӣхаритва̄ сакалагаббхам̣ саммаджджитва̄ габбхадва̄ре умма̄рам̣ антарам̣ катва̄ учча̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ пабха̄ватийа̄ екам̣ нӣчапӣт̣хакам̣ аттхаритва̄ ‘‘ехи, амма, сӣсе те ӯка̄ вичинисса̄мӣ’’ти там̣ таттха пӣт̣хаке нисӣда̄петва̄ аттано ӯруантаре тасса̄ сӣсам̣ т̣хапетва̄ тхокам̣ кан̣д̣уйитва̄ ‘‘ахо имисса̄ сӣсе бахӯ ӯка̄’’ти сакасӣсато ӯка̄ гахетва̄ тасса̄ хаттхе т̣хапетва̄ ‘‘пасса киттака̄ те сӣсе ӯка̄’’ти пийакатхам̣ катхетва̄ маха̄саттасса гун̣ам̣ катхентӣ га̄тхама̄ха –
19. ‘‘на хи нӯна̄йам̣ ра̄джапуттӣ, кусе са̄тампи виндати;
а̄л̣а̄рике бхате посе, ветанена анаттхике’’ти.
тассаттхо – екам̣сена айам̣ ра̄джапуттӣ пуббе куса̄ватӣнагаре кусанариндасса сантике ма̄ла̄гандхавилепанаваттха̄лан̇ка̄равасена аппаматтакампи са̄там̣ на виндати на лабхати, тамбӯламаттампи етена етисса̄ диннапуббам̣ на бхависсати. ким̣ка̄ран̣а̄? иттхийо на̄ма екадивасампи ан̇кам̣ аваттхаритва̄ нипаннаса̄микамхи хадайам̣ бхиндитум̣ на сакконти, айам̣ пана а̄л̣а̄рике бхате посе а̄л̣а̄рикаттан̃ча бхатакаттан̃ча упагате етасмим̣ пурисе мӯленапи анаттхике кевалам̣ там̣йева нисса̄йа раджджам̣ паха̄йа а̄гантва̄ евам̣ дуккхам̣ анубхаванте пат̣исантха̄раматтампи на кароти, сачепи те, амма, тасмим̣ синехо наттхи, сакаладжамбудӣпе аггара̄джа̄ мам̣ нисса̄йа киламатӣти тасса кин̃чидева да̄тум̣ арахасӣти.
са̄ там̣ сутва̄ кхуджджа̄йа куджджхи. атха нам̣ кхуджджа̄ гӣва̄йам̣ гахетва̄ антогаббхе кхипитва̄ сайам̣ бахи хутва̄ два̄рам̣ пидха̄йа а̄вин̃чханараджджумхи оламбантӣ ат̣т̣ха̄си. пабха̄ватӣ там̣ гахетум̣ асакконтӣ два̄рамӯле т̣хатва̄ аккосантӣ итарам̣ га̄тхама̄ха –
20. ‘‘на хи нӯна̄йам̣ са̄ кхуджджа̄, лабхати дживха̄йа чхеданам̣;
суниситена саттхена, евам̣ дуббха̄ситам̣ бхан̣а’’нти.
таттха суниситена̄ти сут̣т̣ху ниситена тикхин̣асаттхена. евам̣ дуббха̄ситанти евам̣ асотаббайуттакам̣ дуббха̄ситам̣ бхан̣антӣ.
атха кхуджджа̄ а̄вин̃чанараджджум̣ гахетва̄ т̣хита̄ва ‘‘ниппан̃н̃е дуббинӣте тава рӯпам̣ ким̣ кариссати, ким̣ майам̣ тава рӯпам̣ кха̄дитва̄ йа̄песса̄ма̄’’ти ватва̄ терасахи га̄тха̄хи бодхисаттасса гун̣ам̣ пака̄сентӣ кхуджджа̄гаджджитам̣ на̄ма гаджджи –
21. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
маха̄йасоти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
22. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
махаддханоти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
23. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
махаббалоти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
24. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
маха̄рат̣т̣хоти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
25. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
маха̄ра̄джа̄ти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
26. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
сӣхассароти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
27. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
ваггуссароти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
28. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
биндуссароти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
29. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
ман̃джуссароти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
30. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
мадхуссароти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
31. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
сатасиппоти катва̄на, карассу ручире пийам̣.
32. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
кхаттийотипи катва̄на, карассу ручире пийам̣.
33. ‘‘ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена пабха̄вати;
кусара̄джа̄ти катва̄на, карассу ручире пийа’’нти.
таттха ма̄ нам̣ рӯпена па̄меси, а̄рохена, пабха̄ватӣти аре пабха̄вати, ма̄ твам̣ етам̣ кусанариндам̣ аттано рӯпена а̄рохапарин̣а̄хена памини, евам̣ пама̄н̣ам̣ ган̣хи. маха̄йасоти маха̄нубха̄во соти евам̣ хадайе катва̄на ручире пийадассане карассу тасса пийам̣. а̄нубха̄войева хисса рӯпанти вадати. еса найо саббаттха. апи ча маха̄йасоти маха̄парива̄ро. махаддханоти маха̄бхого. махаббалоти маха̄тха̄мо. маха̄рат̣т̣хоти випуларат̣т̣хо. маха̄ра̄джа̄ти сакаладжамбудӣпе аггара̄джа̄. сӣхассароти сӣхасаддасама̄насаддо. ваггуссароти лӣла̄йуттассаро. биндуссароти сампин̣д̣итагханассаро. ман̃джуссароти сундарассаро. мадхуссароти мадхурайуттассаро. сатасиппоти паресам̣ сантике асиккхитва̄ аттано баленева ниппханнаанекасатасиппо. кхаттийоти окка̄капавен̣ийам̣ джа̄то асамбхиннакхаттийо. кусара̄джа̄ти саккадаттийакусатин̣асама̄нана̄мо ра̄джа̄. еварӯпо хи ан̃н̃о ра̄джа̄ на̄ма наттхӣти джа̄нитва̄ етасса пийам̣ карохӣти кхуджджа̄ еттака̄хи га̄тха̄хи тасса гун̣ам̣ катхеси.
пабха̄ватӣ тасса̄ вачанам̣ сутва̄ ‘‘кхудждже ативийа гаджджаси, хаттхена па̄пун̣антӣ саса̄микабха̄вам̣ те джа̄на̄песса̄мӣ’’ти кхуджджам̣ таджджеси. са̄пи там̣ ‘‘ахам̣ там̣ раккхама̄на̄ питуно те кусара̄джасса а̄гатабха̄вам̣ на̄рочесим̣, хоту, аджджа ран̃н̃о а̄рочесса̄мӣ’’ти махантена саддена бха̄йа̄песи. са̄пи ‘‘кочидева сун̣еййа̄’’ти кхуджджам̣ сан̃н̃а̄песи. бодхисаттопи там̣ пасситум̣ алабханто сатта ма̄се дуббходжанена дуккхасеййа̄йа киламанто чинтеси – ‘‘ко ме ета̄йа аттхо, сатта ма̄се васанто етам̣ пасситумпи на лабха̄ми, ативийа каккхал̣а̄ са̄хасика̄, гантва̄ ма̄та̄питаро пассисса̄мӣ’’ти. тасмим̣ кхан̣е сакко а̄вадждженто тасса уккан̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ра̄джа̄ сатта ма̄се пабха̄ватим̣ дат̣т̣хумпи на лабхи, лабхана̄ка̄рамасса карисса̄мӣ’’ти маддаран̃н̃о дӯте катва̄ саттаннам̣ ра̄джӯнам̣ дӯтам̣ па̄хенто ‘‘пабха̄ватӣ, кусара̄джам̣ чхад̣д̣етва̄ а̄гата̄, а̄гаччханту пабха̄ватим̣ ган̣хантӯ’’ти екекасса висум̣ висум̣ са̄санам̣ пахин̣и. те маха̄парива̄рена гантва̄ нагарам̣ патва̄ ан̃н̃аман̃н̃асса а̄гатака̄ран̣ам̣ на джа̄нанти. те ‘‘твам̣ касма̄ а̄гато, твам̣ касма̄ а̄гатосӣ’’ти пуччхитва̄ таматтхам̣ н̃атва̄ куджджхитва̄ ‘‘екам̣ кира дхӣтарам̣ саттаннам̣ дассати, пассатхасса ана̄ча̄рам̣, уппан̣д̣ети но, ган̣хатха на’’нти ‘‘саббесампи амха̄кам̣ пабха̄ватим̣ дету йуддхам̣ ва̄’’ти са̄сана̄ни пахин̣итва̄ нагарам̣ парива̄райим̣су. маддара̄джа̄ са̄санам̣ сутва̄ бхӣтатасито амачче а̄мантетва̄ ‘‘ким̣ карома̄’’ти пуччхи. атха нам̣ амачча̄ ‘‘дева, саттапи ра̄джа̄но пабха̄ватим̣ нисса̄йа а̄гата̄, ‘саче на дассати, па̄ка̄рам̣ бхиндитва̄ нагарам̣ пависитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ там̣ ган̣хисса̄ма̄’ти ваданти, па̄ка̄ре абхиннейева тесам̣ пабха̄ватим̣ песесса̄ма̄’’ти ватва̄ га̄тхама̄хам̣су –
34. ‘‘ете на̄га̄ упаттхаддха̄, саббе тит̣т̣ханти ваммита̄;
пура̄ мадданти па̄ка̄рам̣, а̄нентетам̣ пабха̄вати’’нти.
таттха упаттхаддха̄ти атитхаддха̄ даппита̄. а̄нентетам̣ пабха̄ватинти а̄ненту етам̣ пабха̄ватинти са̄сана̄ни пахин̣им̣су. тасма̄ йа̄ва ете на̄га̄ па̄ка̄рам̣ на мадданти, та̄ва несам̣ пабха̄ватим̣ песехи, маха̄ра̄джа̄ти.
там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘сача̄хам̣ екасса пабха̄ватим̣ песесса̄ми, сеса̄ йуддхам̣ кариссанти, на сакка̄ екасса да̄тум̣, сакаладжамбудӣпе аггара̄джа̄нам̣ ‘вирӯпо’ти чхад̣д̣етва̄ а̄гата̄ а̄гаманасса пхалам̣ лабхату, вадхитва̄на нам̣ сатта кхан̣д̣а̄ни катва̄ саттаннам̣ кхаттийа̄нам̣ песесса̄мӣ’’ти ваданто анантарам̣ га̄тхама̄ха –
35. ‘‘сатта биле каритва̄на, ахаметам̣ пабха̄ватим̣;
кхаттийа̄нам̣ падасса̄ми, йе мам̣ хантум̣ идха̄гата̄’’ти.
тасса са̄ катха̄ сакаланивесане па̄кат̣а̄ ахоси. парича̄рика̄ гантва̄ ‘‘ра̄джа̄ кира там̣ сатта кхан̣д̣а̄ни катва̄ саттаннам̣ ра̄джӯнам̣ песессатӣ’’ти пабха̄ватийа̄ а̄рочесум̣. са̄ маран̣абхайабхӣта̄ а̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа бхагинӣхи паривута̄ ма̄ту сиригаббхам̣ агама̄си. таматтхам̣ пака̄сенто саттха̄ а̄ха –
36. ‘‘авут̣т̣хахи ра̄джапуттӣ, са̄ма̄ косеййава̄синӣ;
ассупун̣н̣ехи неттехи, да̄сӣган̣апураккхата̄’’ти.
таттха са̄ма̄ти суван̣н̣аван̣н̣а̄. косеййава̄синӣти суван̣н̣акхачитакосеййанивасана̄.
са̄ ма̄ту сантикам̣ гантва̄ ма̄тарам̣ вандитва̄ паридевама̄на̄ а̄ха –
37. ‘‘там̣ нӯна каккӯпанисевитам̣ мукхам̣, а̄да̄саданта̄тхарупаччавеккхитам̣;
субхам̣ сунеттам̣ вираджам̣ анан̇ган̣ам̣, чхуддхам̣ ване т̣хассати кхаттийехи.
38. ‘‘те нӯна ме асите веллитагге, кесе мудӯ чанданаса̄ралитте;
сама̄куле сӣватхика̄йа маджджхе, па̄дехи гиджджха̄ парикад̣д̣хиссанти.
39. ‘‘та̄ нӯна ме тамбанакха̄ сулома̄, ба̄ха̄ мудӯ чанданаса̄ралитта̄;
чхинна̄ ване уджджхита̄ кхаттийехи, гайха дхан̇ко гаччхати йенака̄мам̣.
40. ‘‘те нӯна та̄лӯпанибхе аламбе, нисевите ка̄сикачанданена;
тханесу ме ламбиссати син̇га̄ло, ма̄тӯва путто тарун̣о танӯджо.
41. ‘‘там̣ нӯна сон̣им̣ путхулам̣ сукот̣т̣итам̣, нисевитам̣ кан̃чанамекхала̄хи;
чхиннам̣ ване кхаттийехӣ аваттхам̣, син̇га̄ласан̇гха̄ парикад̣д̣хиссанти.
42. ‘‘сон̣а̄ дхан̇ка̄ син̇га̄ла̄ ча, йе чан̃н̃е санти да̄т̣хино;
аджара̄ нӯна хессанти, бхаккхайитва̄ пабха̄ватим̣.
43. ‘‘саче мам̣са̄ни харим̣су, кхаттийа̄ дӯрага̄мино;
ат̣т̣хӣни амма йа̄читва̄, анупатхе даха̄тха нам̣.
44. ‘‘кхетта̄ни амма ка̄ретва̄, кан̣ика̄реттха ропайа;
йада̄ те пуппхита̄ ассу, хеманта̄нам̣ химаччайе;
сареййа̄тха мамам̣ амма, евам̣ван̣н̣а̄ пабха̄ватӣ’’ти.
таттха каккӯпанисевитантила каккӯпанисевитанти са̄сапакаккалон̣акаккаматтикакаккатилакаккахалиддикаккамукхачун̣н̣акехи имехи пан̃чахи каккехи упанисевитам̣. а̄да̄саданта̄тхарупаччавеккхитанти дантамайатхарумхи а̄да̄се паччавеккхитам̣ таттха олокетва̄ ман̣д̣итам̣. субханти субхамукхам̣. вираджанти вигатараджам̣ ниммалам̣. анан̇ган̣анти ган̣д̣апил̣ака̄дидосарахитам̣. чхуддханти амма еварӯпам̣ мама мукхам̣ аддха̄ ида̄ни кхаттийехи чхад̣д̣итам̣ ване аран̃н̃е т̣хассатӣти паридевати. аситети ка̄л̣аке. веллитаггети уннатагге. сӣватхика̄йа̄ти суса̄намхи. парикад̣д̣хиссантӣти еварӯпе мама кесе мануссамам̣сакха̄дака̄ гиджджха̄ па̄дехи пахаритва̄ нӯна парикад̣д̣хиссанти. гайха дхан̇ко гаччхати йенака̄манти амма мама еварӯпам̣ ба̄хам̣ нӯна дхан̇ко гахетва̄ лун̃джитва̄ кха̄данто йенака̄мам̣ гаччхиссати.
та̄лӯпанибхети суван̣н̣ата̄лапхаласадисе. ка̄сикачанданена̄ти сукхумачанданена нисевите. тханесу мети амма мама суса̄не патита̄йа еварӯпе тхане дисва̄ мукхена д̣ам̣ситва̄ тесу ме тханесу аттано тануджо ма̄ту тарун̣апутто вийа нӯна син̇га̄ло ламбиссати. сон̣инти кат̣им̣. сукот̣т̣итанти гоханукена пахаритва̄ сувад̣д̣хитам̣. аваттханти чхад̣д̣итам̣. бхаккхайитва̄ти амма ете еттака̄ нӯна мама мам̣сам̣ кха̄дитва̄ аджара̄ бхависсанти.
саче мам̣са̄ни харим̣сӯти амма саче те кхаттийа̄ майим̣ пат̣ибаддхачитта̄ мама мам̣са̄ни хареййум̣, атха тумхе ат̣т̣хӣни йа̄читва̄ анупатхе даха̄тханам̣, джан̇гхамаггамаха̄магга̄нам̣ антаре дахеййа̄тха̄ти вадати. кхетта̄нӣти амма мама джха̄питат̣т̣ха̄не ма̄ла̄диваттхӯни ка̄ретва̄ еттха етесу кхеттесу кан̣ика̄раруккхе ропайа. химаччайети химапа̄та̄тиккаме пхаггун̣ама̄се. сареййа̄тха̄ти тесам̣ пуппха̄нам̣ суван̣н̣ачан̇кот̣акам̣ пӯретва̄ ӯрӯсу т̣хапетва̄ мама дхӣта̄ пабха̄ватӣ евам̣ван̣н̣а̄ти сареййа̄тха.