17. чатта̄лӣсанипа̄то
[521] 1. тесакун̣аджа̄такаван̣н̣ана̄
вессантарам̣ там̣ пуччха̄мӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто косаларан̃н̃о ова̄давасена катхеси. тан̃хи ра̄джа̄нам̣ дхаммассаванаттха̄йа а̄гатам̣ саттха̄ а̄мантетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, ран̃н̃а̄ на̄ма дхаммена раджджам̣ ка̄ретаббам̣, йасмин̃хи самайе ра̄джа̄но адхаммика̄ хонти, ра̄джайутта̄пи тасмим̣ самайе адхаммика̄ хонтӣ’’ти чатукканипа̄те (а. ни. 4.70) а̄гатасуттанайена овадитва̄ агатигамане агатиагамане ча а̄дӣнаван̃ча а̄нисам̣сан̃ча катхетва̄ ‘‘супинакӯпама̄ ка̄ма̄’’тиа̄дина̄ найена ка̄месу а̄дӣнавам̣ виттха̄ретва̄, ‘‘маха̄ра̄джа, имесан̃хи сатта̄нам̣ –
‘маччуна̄ сан̇гаро наттхи, лан̃джагга̄хо на виджджати;
йуддхам̣ наттхи джайо наттхи, саббе маччупара̄йан̣а̄’.
тесам̣ паралокам̣ гаччханта̄нам̣ т̣хапетва̄ аттана̄ катам̣ калйа̄н̣акаммам̣ ан̃н̃а̄ патит̣т̣ха̄ на̄ма наттхи. евам̣ иттарапаччупат̣т̣ха̄нам̣ авассам̣ паха̄таббам̣, на йасам̣ нисса̄йа пама̄дам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, аппаматтенева хутва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ретум̣ ват̣т̣ати. пора̄н̣акара̄джа̄но ануппаннепи буддхе пан̣д̣ита̄нам̣ ова̄де т̣хатва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ деванагарам̣ пӯрайама̄на̄ гамим̣сӯ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатто раджджам̣ ка̄ренто апуттако ахоси, паттхентопи путтам̣ ва̄ дхӣтарам̣ ва̄ на лабхи. со екадивасам̣ махантена парива̄рена уййа̄нам̣ гантва̄ дивасабха̄гам̣ уййа̄не кӣл̣итва̄ ман̇галаса̄ларуккхамӯле сайанам̣ аттхара̄петва̄ тхокам̣ нидда̄йитва̄ пабуддхо са̄ларуккхам̣ олокетва̄ таттха сакун̣акула̄вакам̣ пасси, саха дассаненевасса синехо уппаджджи. со екам̣ пурисам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘имам̣ руккхам̣ абхирухитва̄ етасмим̣ кула̄ваке кассачи аттхитам̣ ва̄ наттхитам̣ ва̄ джа̄на̄хӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дху, дева̄’’ти ватва̄ абхирухитва̄ таттха тӣн̣и ан̣д̣ака̄ни дисва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘тена хи етесам̣ упари на̄сава̄там̣ ма̄ виссаджджесӣ’’ти ватва̄ ‘‘чан̇кот̣аке каппа̄сапичум̣ аттхаритва̄ таттхева та̄ни ан̣д̣ака̄ни т̣хапетва̄ сан̣икам̣ отара̄хӣ’’ти ота̄ра̄петва̄ чан̇кот̣акам̣ хаттхена гахетва̄ ‘‘катарасакун̣ан̣д̣ака̄ни на̄мета̄нӣ’’ти амачче пуччхи. те ‘‘майам̣ на джа̄на̄ма, неса̄да̄ джа̄ниссантӣ’’ти вадим̣су. ра̄джа̄ неса̄де паккоса̄петва̄ пуччхи. неса̄да̄, ‘‘маха̄ра̄джа, тесу екам̣ улӯкаан̣д̣ам̣, екам̣ са̄лика̄ан̣д̣ам̣, екам̣ сувакаан̣д̣а’’нти катхайим̣су. ким̣ пана екасмим̣ кула̄ваке тин̣н̣ам̣ сакун̣ика̄нам̣ ан̣д̣а̄ни хонтӣти. а̄ма, дева, парипантхе асати суниккхитта̄ни на нассантӣти. ра̄джа̄ тусситва̄ ‘‘име мама путта̄ бхависсантӣ’’ти та̄ни тӣн̣и ан̣д̣а̄ни тайо амачче пат̣иччха̄петва̄ ‘‘име майхам̣ путта̄ бхависсанти, тумхе са̄дхукам̣ пат̣иджаггитва̄ ан̣д̣акосато никкхантака̄ле мама̄рочеййа̄тха̄’’ти а̄ха. те та̄ни са̄дхукам̣ раккхим̣су.
тесу пат̣хамам̣ улӯкаан̣д̣ам̣ бхиджджи. амаччо екам̣ неса̄дам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘твам̣ иттхибха̄вам̣ ва̄ пурисабха̄вам̣ ва̄ джа̄на̄хӣ’’ти ватва̄ тена там̣ вӣмам̣ситва̄ ‘‘пурисо’’ти вутте ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘путто те, дева, джа̄то’’ти а̄ха. ра̄джа̄ тут̣т̣хо тасса бахум̣ дханам̣ датва̄ ‘‘путтакам̣ ме са̄дхукам̣ пат̣иджагга, ‘вессантаро’ти часса на̄мам̣ карохӣ’’ти ватва̄ уййоджеси. со татха̄ ака̄си. тато катипа̄хаччайена са̄лика̄ан̣д̣ам̣ бхиджджи. сопи амаччо там̣ неса̄дена вӣмам̣са̄петва̄ ‘‘иттхӣ’’ти сутва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘дхӣта̄ те, дева, джа̄та̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ тут̣т̣хо тассапи бахум̣ дханам̣ датва̄ ‘‘дхӣтарам̣ ме са̄дхукам̣ пат̣иджагга, ‘кун̣д̣алинӣ’ти часса̄ на̄мам̣ карохӣ’’ти ватва̄ уййоджеси. сопи татха̄ ака̄си. пуна катипа̄хаччайена сувакаан̣д̣ам̣ бхиджджи. сопи амаччо неса̄дена там̣ вӣмам̣ситва̄ ‘‘пурисо’’ти вутте ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘путто те, дева, джа̄то’’ти а̄ха. ра̄джа̄ тут̣т̣хо тассапи бахум̣ дханам̣ датва̄ ‘‘путтасса ме махантена парива̄рена ман̇галам̣ катва̄ ‘джамбуко’тисса на̄мам̣ карохӣ’’ти ватва̄ уййоджеси. сопи татха̄ ака̄си. те тайопи сакун̣а̄ тин̣н̣ам̣ амачча̄нам̣ гехесу ра̄джакума̄рапариха̄ренева вад̣д̣ханти. ра̄джа̄ ‘‘мама путто, мама дхӣта̄’’ти вохарати. атхасса амачча̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ авахасанти ‘‘пассатха, бхо, ран̃н̃о кирийам̣, тираччха̄нагатепи ‘путто ме, дхӣта̄ ме’ти ваданто вичаратӣ’’ти.
там̣ сутва̄ ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘име амачча̄ етесам̣ мама путта̄нам̣ пан̃н̃а̄сампадам̣ на джа̄нанти, па̄кат̣ам̣ несам̣ карисса̄мӣ’’ти. атхекам̣ амаччам̣ вессантарасса сантикам̣ песеси – ‘‘тумха̄кам̣ пита̄ пан̃хам̣ пуччхитука̄мо, када̄ кира а̄гантва̄ пуччхатӯ’’ти. со амаччо гантва̄ вессантарам̣ вандитва̄ там̣ са̄санам̣ а̄рочеси. там̣ сутва̄ вессантаро аттано пат̣иджаггакам̣ амаччам̣ паккоситва̄ ‘‘майхам̣ кира пита̄ мам̣ пан̃хам̣ пуччхитука̄мо, тасса идха̄гатасса сакка̄рам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, када̄ а̄гаччхатӯ’’ти пуччхи. амаччо ‘‘ито саттаме дивасе тава пита̄ а̄гаччхатӯ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ вессантаро ‘‘пита̄ ме ито саттаме дивасе а̄гаччхатӯ’’ти ватва̄ уййоджеси. со а̄гантва̄ ран̃н̃о а̄чиккхи. ра̄джа̄ саттаме дивасе нагаре бхерим̣ чара̄петва̄ путтасса нивесанам̣ агама̄си. вессантаро ран̃н̃о махантам̣ сакка̄рам̣ ка̄реси, антамасо да̄сакаммака̄ра̄нампи сакка̄рам̣ ка̄реси. ра̄джа̄ вессантарасакун̣асса гехе бхун̃джитва̄ махантам̣ йасам̣ анубхавитва̄ сакам̣ нивесанам̣ а̄гантва̄ ра̄джан̇ган̣е махантам̣ ман̣д̣апам̣ ка̄ра̄петва̄ нагаре бхерим̣ чара̄петва̄ алан̇катаман̣д̣апамаджджхе маха̄джанапарива̄ро нисӣдитва̄ ‘‘вессантарам̣ а̄нетӯ’’ти амаччасса сантикам̣ песеси. амаччо вессантарам̣ суван̣н̣апӣт̣хе нисӣда̄петва̄ а̄неси. вессантарасакун̣о питу ан̇ке нисӣдитва̄ питара̄ саха кӣл̣итва̄ гантва̄ таттхева суван̣н̣апӣт̣хе нисӣди. атха нам̣ ра̄джа̄ маха̄джанамаджджхе ра̄джадхаммам̣ пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
1. ‘‘вессантарам̣ там̣ пуччха̄ми, сакун̣а бхаддаматтху те;
раджджам̣ ка̄ретука̄мена, ким̣ су киччам̣ катам̣ вара’’нти.
таттха сакун̣а̄ти там̣ а̄лапати. ким̣ сӯти катарам̣ киччам̣ катам̣ варам̣ уттамам̣ хоти, катхехи ме, та̄та, сакалам̣ ра̄джадхамманти евам̣ кира там̣ со пуччхи.
там̣ сутва̄ вессантаро пан̃хам̣ акатхетва̄ва ра̄джа̄нам̣ та̄ва пама̄дена чоденто дутийам̣ га̄тхама̄ха –
2. ‘‘чирассам̣ вата мам̣ та̄то, кам̣со ба̄ра̄н̣асиггахо;
паматто аппаматтам̣ мам̣, пита̄ путтам̣ ачодайӣ’’ти.
таттха та̄тоти пита̄. кам̣соти идам̣ тасса на̄мам̣. ба̄ра̄н̣асиггахоти чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи ба̄ра̄н̣асим̣ сан̇гахетва̄ ваттанто. паматтоти еварӯпа̄нам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ сантике васанто пан̃хасса апуччханена паматто. аппаматтам̣ манти сӣла̄дигун̣айогена мам̣ аппаматтам̣. пита̄ти посакапита̄. ачодайӣти амаччехи ‘‘тираччха̄нагате путте катва̄ вохаратӣ’’ти авахасийама̄но пама̄дам̣ а̄паджджитва̄ чирассам̣ аджджа чодеси, пан̃хам̣ пуччхӣти вадати.
евам̣ со има̄йа га̄тха̄йа чодетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, ран̃н̃а̄ на̄ма тӣсу дхаммесу т̣хатва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ретабба’’нти ватва̄ ра̄джадхаммам̣ катхенто има̄ га̄тха̄йо а̄ха –
3. ‘‘пат̣хаменева витатхам̣, кодхам̣ ха̄сам̣ нива̄райе;
тато кичча̄ни ка̄реййа, там̣ ватам̣ а̄ху кхаттийа.
4. ‘‘йам̣ твам̣ та̄та тапокаммам̣, пуббе катамасам̣сайам̣;
ратто дут̣т̣хо ча йам̣ кайира̄, на там̣ кайира̄ тато пуна.
5. ‘‘кхаттийасса паматтасса, рат̣т̣хасмим̣ рат̣т̣хавад̣д̣хана;
саббе бхога̄ винассанти, ран̃н̃о там̣ вуччате агхам̣.
6. ‘‘сирӣ та̄та алаккхӣ ча, пуччхита̄ етадабравум̣;
ут̣т̣ха̄навӣрийе посе, рама̄хам̣ анусӯйаке.
7. ‘‘усӯйаке духадайе, пурисе каммадуссаке;
ка̄л̣акан̣н̣ӣ маха̄ра̄джа, рамати чаккабхан̃джанӣ.
8. ‘‘со твам̣ саббе сухадайо, саббесам̣ раккхито бхава;
алаккхим̣ нуда маха̄ра̄джа, лаккхйа̄ бхава нивесанам̣.
9. ‘‘са лаккхӣдхитисампанно, пурисо хи махаггато;
амитта̄нам̣ ка̄сипати, мӯлам̣ агган̃ча чхиндати.
10. ‘‘саккопи хи бхӯтапати, ут̣т̣ха̄не наппамаджджати;
са калйа̄н̣е дхитим̣ катва̄, ут̣т̣ха̄не куруте мано.
11. ‘‘гандхабба̄ питаро дева̄, са̄джӣва̄ хонти та̄дино;
ут̣т̣ха̄хато аппамаджджато, анутит̣т̣ханти девата̄.
12. ‘‘со аппаматто аккуддхо, та̄та кичча̄ни ка̄райа;
ва̄йамассу ча киччесу, на̄ласо виндате сукхам̣.
13. ‘‘таттхева те ваттапада̄, еса̄ва ануса̄санӣ;
алам̣ митте сукха̄петум̣, амитта̄нам̣ дукха̄йа ча̄’’ти.
таттха пат̣хаменева витатханти, та̄та, ра̄джа̄ на̄ма а̄дитова муса̄ва̄дам̣ нива̄райе. муса̄ва̄дино хи ран̃н̃о рат̣т̣хам̣ нироджам̣ хоти, патхавийа̄ оджа̄ каммакаран̣ат̣т̣ха̄нато саттаратанаматтам̣ хет̣т̣ха̄ бхассати, тато а̄ха̄ре ва̄ теламадхупха̄н̣ита̄дӣсу ва̄ осадхесу оджа̄ на хоти. нироджа̄ха̄рабходжана̄ манусса̄ бахва̄ба̄дха̄ хонти, рат̣т̣хе тхаладжалапатхесу а̄йо нуппаджджати, тасмим̣ ануппаджджанте ра̄джа̄но дуггата̄ хонти. те севаке сан̇ган̣хитум̣ на сакконти, асан̇гахита̄ севака̄ ра̄джа̄нам̣ гаручиттена на олокенти. евам̣, та̄та, муса̄ва̄до на̄меса нироджо, на со джӣвитахетупи ка̄таббо, саччам̣ пана са̄дутарам̣ раса̄нанти тадева пат̣иггахетаббам̣. апича муса̄ва̄до на̄ма гун̣апаридхам̣сако випаттипарийоса̄но, дутийачиттава̄ре авӣчипара̄йан̣ам̣ кароти. имасмим̣ панаттхе ‘‘дхаммо хаве хато хантӣ’’ти четийаджа̄такам̣ (джа̄. 1.8.45 а̄дайо) катхетаббам̣.
кодханти, та̄та, ра̄джа̄ на̄ма пат̣хамамева куджджханалаккхан̣ам̣ кодхампи нива̄реййа. та̄та, ан̃н̃есан̃хи кодхо кхиппам̣ маттхакам̣ на па̄пун̣а̄ти, ра̄джӯнам̣ па̄пун̣а̄ти. ра̄джа̄но на̄ма ва̄ча̄вудха̄ куджджхитва̄ олокитаматтена̄пи парам̣ вина̄сенти, тасма̄ ран̃н̃а̄ ан̃н̃ехи мануссехи атирекатарам̣ никкодхена бхавитаббам̣, кхантиметта̄нуддайа̄сампаннена аттано пийапуттам̣ вийа локам̣ волокентена бхавитаббам̣. та̄та, атикодхано на̄ма ра̄джа̄ уппаннам̣ йасам̣ раккхитум̣ на саккоти. имасса панаттхасса дӣпанаттхам̣ кхантива̄диджа̄така- (джа̄. 1.4.49 а̄дайо) чӯл̣адхаммапа̄ладжа̄така̄ни (джа̄. 1.5.44 а̄дайо) катхетабба̄ни. чӯл̣адхаммапа̄ладжа̄такасмин̃хи маха̄пата̄пано на̄ма ра̄джа̄ путтам̣ гха̄тетва̄ путтасокена хадайена пхалитена мата̄йа девийа̄ сайампи девим̣ анусочанто хадайена пхалитенева мари. атха те тайопи екаа̄л̣а̄ханева джха̄песум̣. тасма̄ ран̃н̃а̄ пат̣хамамева муса̄ва̄дам̣ ваджджетва̄ дутийам̣ кодхо ваджджетаббо.
ха̄санти хассам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. тесу тесу киччесу уппила̄витачиттата̄йа кел̣исӣлатам̣ париха̄сам̣ нива̄реййа. та̄та, ран̃н̃а̄ на̄ма кел̣исӣлена на бхавитаббам̣, апарапаттийена хутва̄ сабба̄ни кичча̄ни аттапаччаккхенева ка̄табба̄ни. уппила̄витачитто хи ра̄джа̄ атулетва̄ камма̄ни каронто ладдхам̣ йасам̣ вина̄сети. имасмим̣ панаттхе сарабхан̇гаджа̄таке (джа̄. 2.17.50 а̄дайо) пурохитасса вачанам̣ гахетва̄ дан̣д̣акиран̃н̃о кисаваччхе апараджджхитва̄ саха рат̣т̣хена уччхиджджитва̄ куккул̣анирайе ниббаттабха̄во ча ма̄тан̇гаджа̄таке (джа̄. 1.15.1 а̄дайо) маджджхаран̃н̃о бра̄хман̣а̄нам̣ катхам̣ гахетва̄ ма̄тан̇гата̄пасе апараджджхитва̄ саха рат̣т̣хена уччхиджджитва̄ нирайе ниббаттабха̄во ча гхат̣апан̣д̣итаджа̄таке (джа̄. 1.10.165 а̄дайо) дасабха̄тикара̄джада̄рака̄нам̣ мохамӯл̣ха̄нам̣ вачанам̣ гахетва̄ кан̣хадӣпа̄йане апараджджхитва̄ ва̄судевакуласса на̄ситабха̄во ча катхетаббо.
тато кичча̄ни ка̄реййа̄ти евам̣, та̄та, пат̣хамам̣ муса̄ва̄дам̣ дутийам̣ кодхам̣ татийам̣ адхаммаха̄сам̣ ваджджетва̄ тато паччха̄ ра̄джа̄ рат̣т̣хава̄сӣнам̣ каттаббакичча̄ни ка̄реййа. там̣ ватам̣ а̄ху кхаттийа̄ти, кхаттийамаха̄ра̄джа, йам̣ майа̄ вуттам̣, етам̣ ран̃н̃о ватасама̄да̄нанти пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ катхайим̣су.
на там̣ кайира̄ти йам̣ тайа̄ ра̄га̄дивасена паччха̄ та̄пакарам̣ каммам̣ катам̣ хоти, тато пуббе катато пуна та̄дисам̣ каммам̣ на кайира̄, ма̄ кареййа̄си, та̄та̄ти. вуччатети там̣ ран̃н̃о агханти вуччати, евам̣ пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ катхайим̣су. сирӣти идам̣ вессантарасакун̣о пуббе ба̄ра̄н̣асийам̣ паваттитака̄ран̣ам̣ а̄харитва̄ дассенто а̄ха. таттха абравунти сучипарива̄расет̣т̣хина̄ пуччхита̄ катхайим̣су. ут̣т̣ха̄навӣрийети йо посо ут̣т̣ха̄не вӣрийе ча патит̣т̣хито, на ча паресам̣ сампаттим̣ дисва̄ усӯйати, тасмим̣ ахам̣ абхирама̄мӣти а̄ха. евам̣ та̄ва та̄та сирӣ катхеси. усӯйакети алаккхӣ пана, та̄та, пуччхита̄ ахам̣ парасампаттиусӯйаке духадайе дучитте калйа̄н̣акаммадӯсаке йо калйа̄н̣акаммам̣ дуссанто аппийа̄йанто ат̣т̣ӣйанто на кароти, тасмим̣ абхирама̄мӣти а̄ха. евам̣ са̄ ка̄л̣акан̣н̣ӣ, маха̄ра̄джа, рамати патирӯпадесава̄са̄дино кусалачаккасса бхан̃джанӣ.
сухадайоти сундарачитто хитачиттако. нуда̄ти нӣхара. нивесананти лаккхийа̄ пана нивесанам̣ бхава патит̣т̣ха̄ хохи. са лаккхӣдхитисампанноти, маха̄ра̄джа, ка̄сипати со пурисо пан̃н̃а̄йа чева вӣрийена ча сампанно. махаггатоти махаджджха̄сайо чора̄нам̣ паччайабхӯте ган̣ханто амитта̄нам̣ мӯлам̣ чоре ган̣ханто амитта̄нам̣ аггам̣ чхиндатӣти вадати. саккоти индо. бхӯтапатӣти ра̄джа̄нам̣ а̄лапати. ут̣т̣ха̄нети ут̣т̣ха̄навӣрийе. наппамаджджатӣти на памаджджати, саббакичча̄ни кароти. са калйа̄н̣ети со девара̄джа̄ ут̣т̣ха̄навӣрийе манам̣ каронто па̄пакаммам̣ акатва̄ калйа̄н̣е пун̃н̃акаммасмин̃н̃ева дхитим̣ катва̄ аппаматто ут̣т̣ха̄не манам̣ кароти, тасса пана калйа̄н̣акамме вӣрийакаран̣абха̄вадассанаттхам̣ сарабхан̇гаджа̄таке двӣсу девалокесу девата̄хи саддхим̣ капит̣т̣ха̄ра̄мам̣ а̄гантва̄ пан̃хам̣ пуччхитва̄ дхаммасса сутабха̄во, маха̄кан̣хаджа̄таке (джа̄. 1.12.61 а̄дайо) аттано а̄нубха̄вена джанам̣ та̄сетва̄ осаккантасса са̄санасса паваттитабха̄во ча̄ти евама̄дӣни ваттхӯни катхетабба̄ни.
гандхабба̄ти ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ хет̣т̣ха̄ чатуйоника̄ дева̄, чатуйоникатта̄йева кира те гандхабба̄ на̄ма джа̄та̄. питароти брахма̄но. дева̄ти упапаттидевавасена чха ка̄ма̄вачарадева̄. та̄диноти татха̄видхасса кусала̄бхиратасса ран̃н̃о. са̄джӣва̄ хонтӣти сама̄наджӣвика̄ упаджӣвитабба̄. та̄диса̄ хи ра̄джа̄но да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каронта̄ девата̄нам̣ паттим̣ денти, та̄ там̣ паттим̣ анумодитва̄ сампат̣иччхитва̄ диббайасена вад̣д̣ханти. анутит̣т̣хантӣти та̄дисасса ран̃н̃о вӣрийам̣ каронтасса аппама̄дам̣ а̄паджджантасса девата̄ анутит̣т̣ханти анугаччханти, дхаммикам̣ раккхам̣ сам̣видахантӣти аттхо.
соти со твам̣. ва̄йамассӯти та̄ни рат̣т̣хакичча̄ни каронто туланавасена тӣран̣авасена паччаккхакаммавасена тесу тесу киччесу вӣрийам̣ карассу. таттхева те ваттапада̄ти, та̄та, йам̣ мам̣ твам̣ ким̣су киччам̣ катам̣ варанти пуччхи, таттха тава пан̃хейева ете майа̄ ‘‘пат̣хаменева витатха’’нтиа̄дайо вутта̄, ете ваттапада̄ ваттакот̣т̣ха̄са̄, евам̣ таттха ваттассу. еса̄ти йа̄ те майа̄ катхита̄, еса̄ва тава ануса̄санӣ. аланти евам̣ ваттама̄но хи ра̄джа̄ аттано митте сукха̄петум̣, амитта̄нан̃ча дуккха̄йа алам̣ парийатто саматтхоти.
евам̣ вессантарасакун̣ена ека̄йа га̄тха̄йа ран̃н̃о пама̄дам̣ чодетва̄ ека̄дасахи га̄тха̄хи дхамме катхите ‘‘буддхалӣл̣а̄йа пан̃хо катхито’’ти маха̄джано аччхарийаббхутачиттаджа̄то са̄дхука̄расата̄ни паваттеси. ра̄джа̄ соманассаппатто амачче а̄мантетва̄ пуччхи – ‘‘бхонто! амачча̄ мама путтена вессантарена евам̣ катхентена кена каттаббам̣ киччам̣ ката’’нти. маха̄сенагуттена, дева̄ти. ‘‘тена хисса маха̄сенагуттат̣т̣ха̄нам̣ даммӣ’’ти вессантарам̣ т̣ха̄нантаре т̣хапеси. со тато пат̣т̣ха̄йа маха̄сенагуттат̣т̣ха̄не т̣хито питу каммам̣ ака̄сӣти.
вессантарапан̃хо нит̣т̣хито.
пуна ра̄джа̄ катипа̄хаччайена пуриманайенева кун̣д̣алинийа̄ сантикам̣ дӯтам̣ песетва̄ саттаме дивасе таттха гантва̄ пачча̄гантва̄ таттхева ман̣д̣апамаджджхе нисӣдитва̄ кун̣д̣алиним̣ а̄хара̄петва̄ суван̣н̣апӣт̣хе нисиннам̣ ра̄джадхаммам̣ пуччханто га̄тхама̄ха –
14. ‘‘саккхиси твам̣ кун̣д̣алини, ман̃н̃аси кхаттабандхуни;
раджджам̣ ка̄ретука̄мена, ким̣ су киччам̣ катам̣ вара’’нти.
таттха саккхисӣти майа̄ пут̣т̣хапан̃хам̣ катхетум̣ саккхиссасӣти пуччхати. кун̣д̣алинӣти тасса̄ салин̇гато а̄гатана̄мена̄лапати. тасса̄ кира двӣсу кан̣н̣апит̣т̣хесу кун̣д̣аласан̣т̣ха̄на̄ две лекха̄ ахесум̣, тенасса̄ ‘‘кун̣д̣алинӣ’’ти на̄мам̣ ка̄реси. ман̃н̃асӣти джа̄ниссаси майа̄ пут̣т̣хапан̃хасса аттханти. кхаттабандхунӣти кхаттасса маха̄сенагуттасса бхагинибха̄вена нам̣ евам̣ а̄лапати. касма̄ панеса вессантарасакун̣ам̣ евам̣ апуччхитва̄ имамева пуччхатӣти? иттхибха̄вена. иттхийо хи париттапан̃н̃а̄, тасма̄ ‘‘саче саккоти, пуччхисса̄ми, но че, на пуччхисса̄мӣ’’ти вӣмам̣санавасена евам̣ пуччхитва̄ тан̃н̃ева пан̃хам̣ пуччхи.
са̄ евам̣ ран̃н̃а̄ ра̄джадхамме пуччхите, ‘‘та̄та, твам̣ мам̣ ‘иттхика̄ на̄ма ким̣ катхессатӣ’ти вӣмам̣саси ман̃н̃е, сакалам̣ те ра̄джадхаммам̣ двӣсуйева падесу паккхипитва̄ катхесса̄мӣ’’ти ватва̄ а̄ха –
15. ‘‘двева та̄та падака̄ни, йаттха саббам̣ патит̣т̣хитам̣;
аладдхасса ча йо ла̄бхо, ладдхасса ча̄нураккхан̣а̄.
16. ‘‘амачче та̄та джа̄на̄хи, дхӣре аттхасса ковиде;
анаккха̄китаве та̄та, асон̣д̣е авина̄саке.
17. ‘‘йо ча там̣ та̄та раккхеййа, дханам̣ йан̃чева те сийа̄;
сӯтова ратхам̣ сан̇ган̣хе, со те кичча̄ни ка̄райе.
18. ‘‘сусан̇гахитантаджано, сайам̣ виттам̣ авеккхийа;
нидхин̃ча ин̣ада̄нан̃ча, на каре парапаттийа̄.
19. ‘‘сайам̣ а̄йам̣ вайам̣ джан̃н̃а̄, сайам̣ джан̃н̃а̄ ката̄катам̣;
нигган̣хе ниггаха̄рахам̣, пагган̣хе паггаха̄рахам̣.
20. ‘‘сайам̣ джа̄нападам̣ аттхам̣, ануса̄са ратхесабха;
ма̄ те адхаммика̄ йутта̄, дханам̣ рат̣т̣хан̃ча на̄сайум̣.
21. ‘‘ма̄ ча вегена кичча̄ни, кароси ка̄райеси ва̄;
вегаса̄ хи катам̣ каммам̣, мандо паччха̄нутаппати.
22. ‘‘ма̄ те адхисаре мун̃ча, суба̄л̣хамадхикопитам̣;
кодхаса̄ хи бахӯ пхӣта̄, кула̄ акулатам̣ гата̄.
23. ‘‘‘ма̄ та̄та иссаромхӣ’ти, анаттха̄йа пата̄райи;
иттхӣнам̣ пуриса̄нан̃ча, ма̄ те а̄си дукхудрайо.
24. ‘‘апеталомахам̣сасса, ран̃н̃о ка̄ма̄нуса̄рино;
саббе бхога̄ винассанти, ран̃н̃о там̣ вуччате агхам̣.
25. ‘‘таттхева те ваттапада̄, еса̄ва ануса̄санӣ;
даккхассуда̄ни пун̃н̃акаро, асон̣д̣о авина̄сако;
сӣлава̄ссу маха̄ра̄джа, дуссӣло винипа̄тико’’ти.
таттха падака̄нӣти ка̄ран̣апада̄ни. йаттха̄ти йесу двӣсу падесу саббам̣ аттхаджа̄там̣ хитасукхам̣ патит̣т̣хитам̣. аладдхасса̄ти йо ча пуббе аладдхасса ла̄бхасса ла̄бхо, йа̄ ча ладдхасса анураккхан̣а̄. та̄та, ануппаннасса хи ла̄бхасса уппа̄данам̣ на̄ма на бха̄ро, уппаннасса пана анураккхан̣амева бха̄ро. екаччо хи йасам̣ уппа̄детва̄пи йасе паматто пама̄дам̣ уппа̄детва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни кароти, маха̄чоро хутва̄ рат̣т̣хам̣ вилумпама̄но чарати. атха нам̣ ра̄джа̄но га̄ха̄петва̄ маха̄вина̄сам̣ па̄пенти. атха ва̄ уппаннарӯпа̄дӣсу ка̄магун̣есу паматто айонисо дханам̣ на̄сенто саббаса̄патеййе кхӣн̣е капан̣о хутва̄ чӣракавасано капа̄лама̄да̄йа чарати. паббаджито ва̄ пана гантхадхура̄дивасена ла̄бхасакка̄рам̣ ниббаттетва̄ паматто хӣна̄йа̄ваттати. апаро пат̣хамаджха̄на̄дӣни ниббаттетва̄пи мут̣т̣хассатита̄йа татха̄рӯпе а̄рамман̣е баджджхитва̄ джха̄на̄ париха̄йати. евам̣ уппаннасса йасасса ва̄ джха̄на̄дила̄бхасса ва̄ раккхан̣амева дуккарам̣. тадаттхадӣпанаттхам̣ пана девадаттасса ваттху ча, мудулаккхан̣а- (джа̄. 1.1.66) ломасакассапа- (джа̄. 1.9.60 а̄дайо) харитачаджа̄така- (джа̄. 1.9.40 а̄дайо) сан̇каппаджа̄така̄дӣни (джа̄. 1.3.1 а̄дайо) ча катхетабба̄ни. еко пана ла̄бхасакка̄рам̣ уппа̄детва̄ аппама̄де т̣хатва̄ калйа̄н̣акаммам̣ кароти, тасса со йасо суккапаккхе чандо вийа вад̣д̣хати, тасма̄ твам̣, маха̄ра̄джа, аппаматто пайогасампаттийа̄ т̣хатва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ренто тава уппаннам̣ йасам̣ анураккха̄хӣти.
джа̄на̄хӣти бхан̣д̣а̄га̄рикакамма̄дӣнам̣ каран̣аттхам̣ упадха̄рехи. анаккха̄китавети анаккхе акитаве аджутакаре чева акера̄т̣ике ча. асон̣д̣ети пӯвасура̄гандхама̄ла̄сон̣д̣абха̄варахите. авина̄сакети тава сантака̄нам̣ дханадхан̃н̃а̄дӣнам̣ авина̄саке. йоти йо амаччо. йан̃чева̄ти йан̃ча те гхаре дханам̣ сийа̄, там̣ раккхеййа. сӯтова̄ти ратхаса̄ратхи вийа. йатха̄ са̄ратхи висамамагганива̄ран̣аттхам̣ ассе сан̇ган̣ханто ратхам̣ сан̇ган̣хеййа, евам̣ йо саха бхогехи там̣ раккхитум̣ саккоти, со те амаччо на̄ма та̄дисам̣ сан̇гахетва̄ бхан̣д̣а̄га̄рика̄дикичча̄ни ка̄райе.
сусан̇гахитантаджаноти, та̄та, йасса хи ран̃н̃о аттано антоджано аттано валан̃джанакапариджано ча да̄на̄дӣхи асан̇гахито хоти, тасса антонивесане суван̣н̣ахиран̃н̃а̄дӣни тесам̣ асан̇гахитаманусса̄нам̣ васена нассанти, антоджана̄ бахи гаччханти, тасма̄ твам̣ сут̣т̣хусан̇гахитаантоджано хутва̄ ‘‘еттакам̣ на̄ма ме витта’’нти сайам̣ аттано дханам̣ авеккхитва̄ ‘‘асукат̣т̣ха̄не на̄ма нидхим̣ нидхема, асукасса ин̣ам̣ дема̄’’ти идам̣ убхайампи на каре парапаттийа̄, парапаттийа̄пи твам̣ ма̄ кари, саббам̣ аттапаччаккхамева кареййа̄сӣти вадати.
а̄йам̣ вайанти тато уппаджджанакам̣ а̄йан̃ча тесам̣ тесам̣ да̄таббам̣ вайан̃ча сайамева джа̄неййа̄сӣти. ката̄катанти сан̇га̄ме ва̄ навакамме ва̄ ан̃н̃есу ва̄ киччесу ‘‘имина̄ идам̣ на̄ма майхам̣ катам̣, имина̄ на ката’’нти етампи сайамева джа̄неййа̄си, ма̄ парапаттийо хохи. нигган̣хети, та̄та, ра̄джа̄ на̄ма сандхиччхеда̄дика̄ракам̣ ниггаха̄рахам̣ а̄нетва̄ дасситам̣ упапариккхитва̄ содхетва̄ пора̄н̣акара̄джӯхи т̣хапитадан̣д̣ам̣ олокетва̄ доса̄нурӯпам̣ нигган̣хеййа. пагган̣хети йо пана паггаха̄рахо хоти, абхиннасса ва̄ парабаласса бхедета̄, бхиннасса ва̄ сакабаласса а̄ра̄дхако, аладдхасса ва̄ раджджасса а̄харако, ладдхасса ва̄ тха̄варака̄рако, йена ва̄ пана джӣвитам̣ диннам̣ хоти, еварӯпам̣ паггаха̄рахам̣ паггахетва̄ махантам̣ сакка̄расамма̄нам̣ кареййа. евам̣ хисса киччесу ан̃н̃епи урам̣ датва̄ каттаббам̣ кариссанти.
джа̄нападанти джанападава̄сӣнам̣ аттхам̣ сайам̣ аттапаччаккхенева ануса̄са. адхаммика̄ йутта̄ти адхаммика̄ таттха таттха нийутта̄ а̄йуттака̄ лан̃джам̣ гахетва̄ виниччхайам̣ бхинданта̄ тава дханан̃ча рат̣т̣хан̃ча ма̄ на̄сайум̣. имина̄ ка̄ран̣ена аппаматто хутва̄ сайамева ануса̄са. вегена̄ти сахаса̄ атулетва̄ атӣретва̄. вегаса̄ти атулетва̄ атӣретва̄ чханда̄дивасена сахаса̄ катам̣ камман̃хи на са̄дху на сундарам̣. ким̣ка̄ран̣а̄? та̄дисан̃хи катва̄ мандо паччха̄ виппат̣иса̄равасена идха локе апа̄йадуккхам̣ анубхаванто паралоке ча анутаппати. айам̣ панеттха аттхо ‘‘исӣнамантарам̣ катва̄, бхарура̄джа̄ти ме сута’’нти бхаруджа̄такена (джа̄. 1.2.125-126) дӣпетаббо.
ма̄ те адхисаре мун̃ча, суба̄л̣хамадхикопитанти, та̄та, тава хадайам̣ кусалам̣ адхисаритва̄ атиккамитва̄ паватте паресам̣ акусалакамме сут̣т̣ху ба̄л̣хам̣ адхикопитам̣ куджджха̄питам̣ хутва̄ ма̄ мун̃ча, ма̄ патит̣т̣ха̄йатӯти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – та̄та, йада̄ те виниччхайе т̣хитасса имина̄ пурисо ва̄ хато сандхи ва̄ чхинноти чорам̣ дассенти, тада̄ те паресам̣ вачанехи сут̣т̣ху копитампи хадайам̣ кодхавасена ма̄ мун̃ча, апариггахетва̄ ма̄ дан̣д̣ам̣ пан̣ехи. ким̣ка̄ран̣а̄? ачорампи хи ‘‘чоро’’ти гахетва̄ а̄ненти, тасма̄ акуджджхитва̄ убхиннам̣ аттапаччаттхика̄нам̣ катхам̣ сутва̄ сут̣т̣ху содхетва̄ аттапаччаккхена тасса чорабха̄вам̣ н̃атва̄ павен̣ийа̄ т̣хапитадан̣д̣авасена каттаббам̣ карохи. ран̃н̃а̄ хи уппаннепи кодхе хадайам̣ сӣталам̣ акатва̄ каммам̣ на ка̄таббам̣. йада̄ панасса хадайам̣ ниббутам̣ хоти мудукам̣, тада̄ виниччхайакаммам̣ ка̄таббам̣. пхарусе хи читте паккутхите удаке мукханимиттам̣ вийа ка̄ран̣ам̣ на пан̃н̃а̄йати. кодхаса̄ хӣти, та̄та, кодхена хи бахӯни пхӣта̄ни ра̄джакула̄ни акулабха̄вам̣ гата̄ни маха̄вина̄самева патта̄нӣти. имасса панаттхасса дӣпанаттхам̣ кхантива̄диджа̄така- (джа̄. 1.4.49 а̄дайо) на̄л̣икерара̄джаваттхусахассаба̄хуаджджунаваттхуа̄дӣни катхетабба̄ни.
ма̄, та̄та, иссаромхӣти, анаттха̄йа пата̄райӣти, та̄та, ‘‘ахам̣ патхависсаро’’ти ма̄ маха̄джанам̣ ка̄йадуччарита̄дианаттха̄йа пата̄райи ма̄ ота̄райи, йатха̄ там̣ анаттхам̣ сама̄да̄йа ваттати, ма̄ евамака̄сӣти аттхо. ма̄ те а̄сӣти, та̄та, тава виджите мануссаджа̄тика̄нам̣ ва̄ тираччха̄наджа̄тика̄нам̣ ва̄ иттхипуриса̄нам̣ дукхудрайо дуккхуппатти ма̄ а̄си. йатха̄ хи адхаммикара̄джӯнам̣ виджите манусса̄ ка̄йадуччарита̄дӣни катва̄ нирайе уппаджджанти, тава рат̣т̣хава̄сӣнам̣ там̣ дуккхам̣ йатха̄ на хоти, татха̄ карохӣти аттхо.
апеталомахам̣сасса̄ти атта̄нува̄да̄дибхайехи ниббхайасса. имина̄ имам̣ дассети – та̄та, йо ра̄джа̄ кисмин̃чи а̄сан̇кам̣ акатва̄ аттано ка̄мамева ануссарати, чхандавасена йам̣ йам̣ иччхати, там̣ там̣ кароти, виссат̣т̣хайат̣т̣хи вийа андхо ниран̇кусо вийа ча чан̣д̣ахаттхӣ хоти, тасса саббе бхога̄ винассанти, тасса там̣ бхогабйасанам̣ агхам̣ дуккханти вуччати.
таттхева те ваттапада̄ти пуриманайенева йоджетаббам̣. даккхассуда̄нӣти, та̄та, твам̣ имам̣ ануса̄саним̣ сутва̄ ида̄ни даккхо аналасо пун̃н̃а̄нам̣ каран̣ена пун̃н̃акаро сура̄дипарихаран̣ена. асон̣д̣о дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикасса аттхасса авина̄санена авина̄сако бхавеййа̄сӣти. сӣлава̄ссӯти сӣлава̄ а̄ча̄расампанно бхава, дасасу ра̄джадхаммесу патит̣т̣ха̄йа раджджам̣ ка̄рехи. дуссӣло винипа̄тикоти дуссӣло хи, маха̄ра̄джа, атта̄нам̣ нирайе винипа̄тенто винипа̄тико на̄ма хотӣти.
евам̣ кун̣д̣алинӣпи ека̄дасахи га̄тха̄хи дхаммам̣ десеси. ра̄джа̄ тут̣т̣хо амачче а̄мантетва̄ пуччхи – ‘‘бхонто! амачча̄ мама дхӣта̄йа кун̣д̣алинийа̄ евам̣ катхайама̄на̄йа кена каттаббам̣ киччам̣ ката’’нти. бхан̣д̣а̄га̄рикена, дева̄ти. ‘‘тена хисса̄ бхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄нам̣ даммӣ’’ти кун̣д̣алиним̣ т̣ха̄нантаре т̣хапеси. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа бхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ питу каммам̣ ака̄сӣти.
кун̣д̣алинипан̃хо нит̣т̣хито.
пуна ра̄джа̄ катипа̄хаччайена пуриманайенева джамбукапан̣д̣итасса сантикам̣ дӯтам̣ песетва̄ саттаме дивасе таттха гантва̄ сампаттим̣ анубхавитва̄ пачча̄гато таттхева ман̣д̣апамаджджхе нисӣди. амаччо джамбукапан̣д̣итам̣ кан̃чанабхаддапӣт̣хе нисӣда̄петва̄ пӣт̣хам̣ сӣсена̄да̄йа а̄гаччхи. пан̣д̣ито питу ан̇ке нисӣдитва̄ кӣл̣итва̄ гантва̄ кан̃чанапӣт̣хейева нисӣди. атха нам̣ ра̄джа̄ пан̃хам̣ пуччханто га̄тхама̄ха –
26. ‘‘апуччхимха косийаготтам̣, кун̣д̣алиним̣ татхева ча;
твам̣ да̄ни вадехи джамбука, бала̄нам̣ баламуттама’’нти.
тассаттхо – та̄та, джамбука, ахам̣ тава бха̄тарам̣ косийаготтам̣ вессантарам̣ бхагинин̃ча те кун̣д̣алиним̣ ра̄джадхаммам̣ апуччхим̣, те аттано балена катхесум̣, йатха̄ пана те пуччхим̣, татхева ида̄ни, путта джамбука, там̣ пуччха̄ми, твам̣ ме ра̄джадхамман̃ча бала̄нам̣ уттамам̣ балан̃ча катхехӣти.
евам̣ ра̄джа̄ маха̄саттам̣ пан̃хам̣ пуччханто ан̃н̃есам̣ пуччхитанийа̄мена апуччхитва̄ висесетва̄ пуччхи. атхасса пан̣д̣ито ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, охитасото сун̣а̄хи, саббам̣ те катхесса̄мӣ’’ти паса̄ритахаттхе сахассаттхавикам̣ т̣хапенто вийа дхаммадесанам̣ а̄рабхи –
27. ‘‘балам̣ пан̃чавидхам̣ локе, пурисасмим̣ махаггате;
таттха ба̄хубалам̣ на̄ма, чаримам̣ вуччате балам̣.
28. ‘‘бхогабалан̃ча дӣгха̄ву, дутийам̣ вуччате балам̣;
амаччабалан̃ча дӣгха̄ву, татийам̣ вуччате балам̣.
29. ‘‘абхиджаччабалан̃чева, там̣ чатуттхам̣ асам̣сайам̣;
йа̄ни чета̄ни сабба̄ни, адхиган̣ха̄ти пан̣д̣ито.
30. ‘‘там̣ бала̄нам̣ балам̣ сет̣т̣хам̣, аггам̣ пан̃н̃а̄балам̣ балам̣;
пан̃н̃а̄баленупаттхаддхо, аттхам̣ виндати пан̣д̣ито.
31. ‘‘апи че лабхати мандо, пхӣтам̣ дхаран̣имуттамам̣;
ака̄масса пасайхам̣ ва̄, ан̃н̃о там̣ пат̣ипаджджати.
32. ‘‘абхиджа̄топи че хоти, раджджам̣ ладдха̄на кхаттийо;
дуппан̃н̃о хи ка̄сипати, саббенапи на джӣвати.
33. ‘‘пан̃н̃а̄ва сутам̣ виниччхинӣ, пан̃н̃а̄ киттисилокавад̣д̣ханӣ;
пан̃н̃а̄сахито наро идха, апи дуккхе сукха̄ни виндати.
34. ‘‘пан̃н̃ан̃ча кхо асуссӯсам̣, на кочи адхигаччхати;
бахуссутам̣ ана̄гамма, дхаммат̣т̣хам̣ авиниббхуджам̣.
35. ‘‘йо ча дхаммавибхан̇ган̃н̃ӯ, ка̄лут̣т̣ха̄йӣ атандито;
анут̣т̣хахати ка̄лена, каммапхалам̣ тассиджджхати.
36. ‘‘ана̄йатанасӣласса, ана̄йатанасевино;
на ниббиндийака̄рисса, саммадаттхо випаччати.
37. ‘‘аджджхаттан̃ча пайуттасса, татха̄йатанасевино;
аниббиндийака̄рисса, саммадаттхо випаччати.
38. ‘‘йогаппайогасан̇кха̄там̣, самбхатасса̄нураккхан̣ам̣;
та̄ни твам̣ та̄та севассу, ма̄ акамма̄йа рандхайи;
акаммуна̄ хи думмедхо, нал̣а̄га̄рам̣ва сӣдатӣ’’ти.
таттха махаггатети, маха̄ра̄джа, имасмим̣ сатталоке махаджджха̄сайе пурисе пан̃чавидхам̣ балам̣ хоти. ба̄хубаланти ка̄йабалам̣. чариманти там̣ атимахантампи сама̄нам̣ ла̄макамева. ким̣ка̄ран̣а̄? андхаба̄лабха̄вена. саче хи ка̄йабалам̣ махантам̣ на̄ма бхавеййа, ва̄ран̣абалато лат̣укика̄йа балам̣ кхуддакам̣ бхавеййа, ва̄ран̣абалам̣ пана андхаба̄лабха̄вена маран̣асса паччайам̣ джа̄там̣, лат̣укика̄ аттано н̃а̄н̣акусалата̄йа ва̄ран̣ам̣ джӣвитаккхайам̣ па̄песи. имасмим̣ панаттхе ‘‘на хева саббаттха балена киччам̣, балан̃хи ба̄ласса вадха̄йа хотӣ’’ти суттам̣ (джа̄. 1.5.42) а̄харитаббам̣.
бхогабаланти упаттхамбханавасена саббам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣а̄ди упабхогаджа̄там̣ бхогабалам̣ на̄ма, там̣ ка̄йабалато махантатарам̣. амаччабаланти абхеджджамантасса сӯрасса сухадайасса амаччаман̣д̣аласса аттхита̄, там̣ балам̣ сан̇га̄масӯрата̄йа пуримехи балехи махантатарам̣. абхиджаччабаланти тӣн̣и кула̄ни атиккамитва̄ кхаттийакулавасена джа̄тисампатти, там̣ итарехи балехи махантатарам̣. джа̄тисампанна̄ ева хи суджджханти, на итарети. йа̄ни чета̄нӣти йа̄ни ча ета̄ни чатта̄рипи бала̄ни пан̣д̣ито пан̃н̃а̄нубха̄вена адхиган̣ха̄ти абхибхавати, там̣ саббабала̄нам̣ пан̃н̃а̄балам̣ сет̣т̣ханти ча агганти ча вуччати. ким̣ка̄ран̣а̄? тена хи балена упаттхаддхо пан̣д̣ито аттхам̣ виндати, вуд̣д̣хим̣ па̄пун̣а̄ти. тадаттхаджотанаттхам̣ ‘‘пун̣н̣ам̣ надим̣ йена ча пеййама̄хӯ’’ти пун̣н̣анадӣджа̄такан̃ча (джа̄. 1.2.127 а̄дайо) сирӣка̄л̣акан̣н̣ипан̃хам̣ пан̃чапан̣д̣итапан̃хан̃ча саттубхастаджа̄така- (джа̄. 1.7.46 а̄дайо) самбхаваджа̄така- (джа̄. 1.16.138 а̄дайо) сарабхан̇гаджа̄така̄дӣни (джа̄. 2.17.50 а̄дайо) ча катхетабба̄ни.
мандоти мандапан̃н̃о ба̄ло. пхӣтанти, та̄та, мандапан̃н̃о пуггало саттаратанапун̣н̣ам̣ чепи уттамам̣ дхаран̣им̣ лабхати, тасса аниччхама̄нассева пасайхака̄рам̣ ва̄ пана катва̄ ан̃н̃о пан̃н̃а̄сампанно там̣ пат̣ипаджджати. мандо хи ладдхам̣ йасам̣ раккхитум̣ куласантакам̣ ва̄ пана павен̣иа̄гатампи раджджам̣ адхигантум̣ на саккоти. тадаттхаджотанаттхам̣ ‘‘аддха̄ па̄дан̃джалӣ саббе, пан̃н̃а̄йа атирочатӣ’’ти па̄дан̃джалӣджа̄такам̣ (джа̄. 1.2.194-195) катхетаббам̣. ладдха̄на̄ти джа̄тисампаттим̣ нисса̄йа куласантакам̣ раджджам̣ лабхитва̄пи. саббенапӣти тена сакаленапи раджджена на джӣвати, анупа̄йакусалата̄йа дуггатова хотӣти.
евам̣ маха̄сатто еттакена т̣ха̄нена апан̣д̣итасса агун̣ам̣ катхетва̄ ида̄ни пан̃н̃ам̣ пасам̣санто ‘‘пан̃н̃а̄’’тиа̄дима̄ха. таттха сутанти сутапарийатти. тан̃хи пан̃н̃а̄ва виниччхинати. киттисилокавад̣д̣ханӣти киттигхосасса ча ла̄бхасакка̄расса ча вад̣д̣ханӣ. дуккхе сукха̄ни виндатӣти дуккхе уппаннепи ниббхайо хутва̄ упа̄йакусалата̄йа сукхам̣ пат̣илабхати. тадаттхадӣпанаттхам̣ –
‘‘йассете чатуро дхамма̄, ва̄наринда йатха̄ тава’’. (джа̄. 1.1.57);
аламетехи амбехи, джамбӯхи панасехи ча̄’’ти. (джа̄. 1.2.115) –
а̄дӣни джа̄така̄ни катхетабба̄ни.
асуссӯсанти пан̣д̣итапуггале апайирупа̄санто ассун̣анто. дхаммат̣т̣ханти сабха̄вака̄ран̣е т̣хитам̣ бахуссутам̣ ана̄гамма там̣ асаддаханто. авиниббхуджанти аттха̄наттхам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ анога̄ханто атӣренто на кочи пан̃н̃ам̣ адхигаччхати, та̄та̄ти.
дхаммавибхан̇ган̃н̃ӯти дасакусалакаммапатхавибхан̇гакусало. ка̄лут̣т̣ха̄йӣти вӣрийам̣ ка̄тум̣ йуттака̄ле вӣрийасса ка̄рако. анут̣т̣хахатӣти тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле там̣ там̣ киччам̣ кароти. тасса̄ти тасса пуггаласса каммапхалам̣ самиджджхати ниппхаджджати. ана̄йатанасӣласса̄ти ана̄йатанам̣ вуччати ла̄бхайасасукха̄нам̣ ана̄каро дуссӣлйакаммам̣, там̣сӣласса тена дуссӣлйакаммена саманна̄гатасса, ана̄йатанабхӯтамева дуссӣлапуггалам̣ севантасса, кусаласса каммасса каран̣ака̄ле ниббиндийака̄рисса ниббиндитва̄ уккан̣т̣хитва̄ каронтасса еварӯпасса, та̄та, пуггаласса камма̄нам̣ аттхо самма̄ на випаччати на сампаджджати, тӣн̣и кулагга̄ни ча чха ка̄масагга̄ни ча на упанетӣти аттхо. аджджхаттан̃ча̄ти аттано нийакаджджхаттам̣ аниччабха̄вана̄дивасена пайуттасса. татха̄йатанасевиноти татхева сӣлаванте пуггале севама̄насса. випаччатӣти сампаджджати махантам̣ йасам̣ дети.
йогаппайогасан̇кха̄танти йоге йун̃джитаббайуттаке ка̄ран̣е пайогакот̣т̣ха̄сабхӯтам̣ пан̃н̃ам̣. самбхатасса̄ти ра̄сикатасса дханасса анураккхан̣ам̣. та̄ни тванти ета̄ни ча две пурима̄ни ча майа̄ вуттака̄ран̣а̄ни сабба̄ни, та̄та, твам̣ севассу, майа̄ вуттам̣ ова̄дам̣ хадайе катва̄ аттано гхаре дханам̣ раккха. ма̄ акамма̄йа рандхайӣти айуттена ака̄ран̣ена ма̄ рандхайи, там̣ дханам̣ ма̄ джха̄пайи ма̄ на̄сайи. ким̣ка̄ран̣а̄? акаммуна̄ хӣти айуттакаммакаран̣ена думмедхо пуггало сакам̣ дханам̣ на̄сетва̄ паччха̄ дуггато. нал̣а̄га̄рам̣ва сӣдатӣти йатха̄ нал̣а̄га̄рам̣ мӯлато пат̣т̣ха̄йа джӣрама̄нам̣ аппатит̣т̣хам̣ патати, евам̣ ака̄ран̣ена дханам̣ на̄сетва̄ апа̄йесу ниббаттатӣти.
евампи бодхисатто еттакена т̣ха̄нена пан̃ча бала̄ни ван̣н̣етва̄ пан̃н̃а̄балам̣ уккхипитва̄ чандаман̣д̣алам̣ нӣхаранто вийа катхетва̄ ида̄ни дасахи га̄тха̄хи ран̃н̃о ова̄дам̣ денто а̄ха –
39. ‘‘дхаммам̣ чара маха̄ра̄джа, ма̄та̄питӯсу кхаттийа;
идха дхаммам̣ чаритва̄на, ра̄джа саггам̣ гамиссаси.
40. ‘‘дхаммам̣ чара маха̄ра̄джа, путтада̄ресу кхаттийа;
идха дхаммам̣ чаритва̄на, ра̄джа саггам̣ гамиссаси.
41. ‘‘дхаммам̣ чара маха̄ра̄джа, митта̄маччесу кхаттийа;
идха дхаммам̣ чаритва̄на, ра̄джа саггам̣ гамиссаси.
42. ‘‘дхаммам̣ чара маха̄ра̄джа, ва̄ханесу балесу ча;
идха дхаммам̣ чаритва̄на, ра̄джа саггам̣ гамиссаси.
43. ‘‘дхаммам̣ чара маха̄ра̄джа, га̄месу нигамесу ча;
идха дхаммам̣ чаритва̄на, ра̄джа саггам̣ гамиссаси.
44. ‘‘дхаммам̣ чара маха̄ра̄джа, рат̣т̣хе джанападесу ча;
идха дхаммам̣ чаритва̄на, ра̄джа саггам̣ гамиссаси.
45. ‘‘дхаммам̣ чара маха̄ра̄джа, саман̣е бра̄хман̣есу ча;
идха дхаммам̣ чаритва̄на, ра̄джа саггам̣ гамиссаси.
46. ‘‘дхаммам̣ чара маха̄ра̄джа, мигапаккхӣсу кхаттийа;
идха дхаммам̣ чаритва̄на, ра̄джа саггам̣ гамиссаси.
47. ‘‘дхаммам̣ чара маха̄ра̄джа, дхаммо чин̣н̣о сукха̄вахо;
идха дхаммам̣ чаритва̄на, ра̄джа саггам̣ гамиссаси.
48. ‘‘дхаммам̣ чара маха̄ра̄джа, саинда̄ дева̄ сабрахмака̄;
сучин̣н̣ена дивам̣ патта̄, ма̄ дхаммам̣ ра̄джа па̄мадо’’ти.
таттха пат̣хамага̄тха̄йа та̄ва идха дхамманти ма̄та̄питупат̣т̣ха̄надхаммам̣. там̣ ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа ма̄та̄питӯнам̣ мукходакадантакат̣т̣хада̄нама̄дим̣ катва̄ саббасарӣракиччапарихаран̣ам̣ каронтова пӯрехӣти вадати. путтада̄ресӯти путтадхӣтаро та̄ва па̄па̄ нива̄ретва̄ калйа̄н̣е нивесенто сиппам̣ угган̣ха̄пенто вайаппаттака̄ле патирӯпакулавам̣сена а̄ва̄хавива̄хам̣ каронто самайе дханам̣ денто путтесу дхаммам̣ чарати на̄ма, бхарийам̣ самма̄ненто анавама̄ненто анатичаранто иссарийам̣ воссадждженто алан̇ка̄рам̣ ануппаденто да̄ресу дхаммам̣ чарати на̄ма. митта̄маччесӯти митта̄мачче чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи сан̇ган̣ханто ависам̣ва̄денто етесу дхаммам̣ чарати на̄ма. ва̄ханесу балесу ча̄ти хаттхиасса̄дӣнам̣ ва̄хана̄нам̣ балака̄йасса ча да̄таббайуттакам̣ денто сакка̄рам̣ каронто хаттхиасса̄дайо махаллакака̄ле каммесу айодженто тесу дхаммам̣ чарати на̄ма.