15. вӣсатинипа̄то

[497] 1. ма̄тан̇гаджа̄такаван̣н̣ана̄

куто ну а̄гаччхаси думмава̄сӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто уденам̣ на̄ма вам̣сара̄джа̄нам̣ а̄раббха катхеси. тасмин̃хи ка̄ле а̄йасма̄ пин̣д̣олабха̄радва̄джо джетаванато а̄ка̄сена гантва̄ йебхуййена косамбийам̣ уденасса ран̃н̃о уййа̄нам̣ дива̄виха̄ра̄йа гаччхати. тхеро кира пуримабхаве раджджам̣ ка̄ренто дӣгхамаддха̄нам̣ тасмим̣ уййа̄не маха̄парива̄ро сампаттим̣ анубхави. со тена пубба̄чин̣н̣ена йебхуййена таттхева дива̄виха̄рам̣ нисӣдитва̄ пхаласама̄паттисукхена вӣтина̄мети. тасмим̣ екадивасам̣ таттха гантва̄ супуппхитаса̄ламӯле нисинне удено сатта̄хам̣ маха̄па̄нам̣ пивитва̄ ‘‘уййа̄накӣл̣ам̣ кӣл̣исса̄мӣ’’ти махантена парива̄рена уййа̄нам̣ гантва̄ ман̇галасила̄пат̣т̣е ан̃н̃атара̄йа иттхийа̄ ан̇ке нипанно сура̄мадаматтата̄йа ниддам̣ окками. га̄йанта̄ нисинниттхийо тӯрийа̄ни чхад̣д̣етва̄ уййа̄нам̣ пависитва̄ пуппхапхала̄дӣни вичинантийо тхерам̣ дисва̄ гантва̄ вандитва̄ нисӣдим̣су. тхеро та̄сам̣ дхаммакатхам̣ катхенто нисӣди. итара̄пи иттхӣ ан̇кам̣ ча̄летва̄ ра̄джа̄нам̣ пабодхетва̄ ‘‘кухим̣ та̄ васалийо гата̄’’ти вутте ‘‘екам̣ саман̣ам̣ парива̄ретва̄ нисинна̄’’ти а̄ха. со куддхо гантва̄ тхерам̣ аккоситва̄ парибха̄ситва̄ ‘‘ханда̄хам̣, там̣ саман̣ам̣ тамбакипиллакехи кха̄да̄песса̄мӣ’’ти кодхавасена тхерасса сарӣре тамбакипиллакапут̣ам̣ бхинда̄песи. тхеро а̄ка̄се т̣хатва̄ тассова̄дам̣ датва̄ джетаване гандхакут̣идва̄рейева отаритва̄ татха̄гатена ‘‘куто а̄гатосӣ’’ти пут̣т̣хо тхеро таматтхам̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘на кхо, бха̄радва̄джа, удено ида̄нева паббаджите вихет̣хети, пуббепи вихет̣хесийева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте тада̄ маха̄сатто бахинагаре чан̣д̣а̄лайонийам̣ ниббатти, ‘‘ма̄тан̇го’’тисса на̄мам̣ карим̣су. апарабха̄ге вин̃н̃утам̣ патто ‘‘ма̄тан̇гапан̣д̣ито’’ти па̄кат̣о ахоси. тада̄ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хино дхӣта̄ дит̣т̣хаман̇галика̄ на̄ма екама̄садвема̄сава̄рена маха̄парива̄ра̄ уййа̄нам̣ кӣл̣итум̣ гаччхати. атхекадивасам̣ маха̄сатто кеначи каммена нагарам̣ пависанто антарадва̄ре дит̣т̣хаман̇галикам̣ дисва̄ екамантам̣ апагантва̄ аллӣйитва̄ ат̣т̣ха̄си. дит̣т̣хаман̇галика̄ са̄н̣ийа̄ антарена олокентӣ там̣ дисва̄ ‘‘ко есо’’ти пуччхитва̄ ‘‘чан̣д̣а̄ло аййе’’ти вутте ‘‘адит̣т̣хапуббайуттакам̣ вата пасса̄мӣ’’ти гандходакена аккхӣни дховитва̄ тато ниватти. та̄йа саддхим̣ никкхантаджано ‘‘аре, дут̣т̣ха чан̣д̣а̄ла, аджджа там̣ нисса̄йа амха̄кам̣ амӯлакам̣ сура̄бхаттам̣ нат̣т̣ха’’нти кодха̄бхибхӯто ма̄тан̇гапан̣д̣итам̣ хаттхехи ча па̄дехи ча потхетва̄ висан̃н̃им̣ катва̄ пакка̄ми. со мухуттам̣ вӣтина̄метва̄ пат̣иладдхасан̃н̃о чинтеси ‘‘дит̣т̣хаман̇галика̄йа париджано мам̣ ниддосам̣ ака̄ран̣ена потхеси, дит̣т̣хаман̇галикам̣ лабхитва̄ва ут̣т̣хахисса̄ми, но алабхитва̄’’ти адхит̣т̣ха̄йа гантва̄ тасса̄ питу нивесанадва̄ре нипаджджи. со ‘‘кена ка̄ран̣ена нипанносӣ’’ти вутте ‘‘ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ наттхи, дит̣т̣хаман̇галика̄йа ме аттхо’’ти а̄ха. еко дивасо атӣто, татха̄ дутийо, татийо, чатуттхо, пан̃чамо, чхат̣т̣хо ча. бодхисатта̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ на̄ма самиджджхати, тасма̄ саттаме дивасе дит̣т̣хаман̇галикам̣ нӣхаритва̄ тасса адам̣су.

атха нам̣ са̄ ‘‘ут̣т̣хехи, са̄ми, тумха̄кам̣ гехам̣ гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. бхадде, тава париджаненамхи супотхито дуббало, мам̣ уккхипитва̄ пит̣т̣хим̣ а̄ропетва̄ а̄да̄йа гаччха̄хӣти. са̄ татха̄ катва̄ нагарава̄сӣнам̣ пассанта̄нан̃н̃ева нагара̄ никкхамитва̄ чан̣д̣а̄лага̄макам̣ гата̄. атха нам̣ маха̄сатто джа̄тисамбхедавӣтиккамам̣ акатва̄ва катипа̄хам̣ гехе васа̄петва̄ чинтеси ‘‘ахаметам̣ ла̄бхаггайасаггаппаттам̣ каронто паббаджитва̄ва ка̄тум̣ саккхисса̄ми, на итаратха̄’’ти. атха нам̣ а̄мантетва̄ ‘бхадде, майи аран̃н̃ато кин̃чи ана̄харанте амха̄кам̣ джӣвика̄ наппаваттати, йа̄ва мама̄гамана̄ ма̄ уккан̣т̣хи, ахам̣ аран̃н̃ам̣ гамисса̄мӣ’’ти ватва̄ гехава̄синопи ‘‘имам̣ ма̄ памаджджиттха̄’’ти овадитва̄ аран̃н̃ам̣ гантва̄ саман̣апаббаджджам̣ паббаджитва̄ аппаматто саттаме дивасе ат̣т̣ха сама̄паттийо ча пан̃ча абхин̃н̃а̄йо ча уппа̄детва̄ ‘‘ида̄ни дит̣т̣хаман̇галика̄йа авассайо бхавитум̣ саккхисса̄мӣ’’ти иддхийа̄ гантва̄ чан̣д̣а̄лага̄мадва̄ре отаритва̄ дит̣т̣хаман̇галика̄йа гехадва̄рам̣ агама̄си. са̄ тасса̄гаманам̣ сутва̄ гехато никкхамитва̄ ‘‘са̄ми, касма̄ мам̣ ана̄тхам̣ катва̄ паббаджитосӣ’’ти паридеви. атха нам̣ ‘‘бхадде, ма̄ чинтайи, тава пора̄н̣акайасато ида̄ни махантатарам̣ йасам̣ карисса̄ми, апича кхо пана ‘на майхам̣ ма̄тан̇гапан̣д̣ито са̄мико, маха̄брахма̄ ме са̄мико’ти еттакам̣ парисамаджджхе ваттум̣ саккхиссасӣ’ти а̄ха. ‘‘а̄ма, са̄ми, саккхисса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи ‘‘ида̄ни те са̄мико кухинти пут̣т̣ха̄ ‘брахмалокам̣ гато’ти ватва̄ ‘када̄ а̄гамиссатӣ’ти вутте ‘ито саттаме дивасе пун̣н̣ама̄йам̣ чандам̣ бхиндитва̄ а̄гамиссатӣ’ти вадеййа̄сӣ’’ти нам̣ ватва̄ маха̄сатто химавантамева гато.

дит̣т̣хаман̇галика̄пи ба̄ра̄н̣асийам̣ маха̄джанасса маджджхе тесу тесу т̣ха̄несу татха̄ катхеси. маха̄джано ‘‘ахо маха̄брахма̄ сама̄но дит̣т̣хаман̇галикам̣ на гаччхати, еваметам̣ бхависсатӣ’’ти саддахи. бодхисаттопи пун̣н̣амадивасе чандасса гаганамаджджхе т̣хитака̄ле брахматтабха̄вам̣ ма̄петва̄ сакалам̣ ка̄сират̣т̣хам̣ два̄дасайоджаникам̣ ба̄ра̄н̣асинагаран̃ча екобха̄сам̣ катва̄ чандаман̣д̣алам̣ бхиндитва̄ отаритва̄ ба̄ра̄н̣асийа̄ упарӯпари тиккхаттум̣ париббхамитва̄ маха̄джанена гандхама̄ла̄дӣхи пӯджийама̄но чан̣д̣а̄лага̄мака̄бхимукхо ахоси. брахмабхатта̄ саннипатитва̄ чан̣д̣а̄лага̄макам̣ гантва̄ дит̣т̣хаман̇галика̄йа гехам̣ суддхаваттхехи чха̄детва̄ бхӯмим̣ чатуджджа̄тийагандхехи опун̃чхитва̄ пуппха̄ни викиритва̄ дхӯмам̣ датва̄ челавита̄нам̣ паса̄ретва̄ маха̄сайанам̣ пан̃н̃апетва̄ гандхателехи дӣпам̣ джа̄летва̄ два̄ре раджатапат̣т̣аван̣н̣ава̄лукам̣ окиритва̄ пуппха̄ни викиритва̄ дхадже бандхим̣су. евам̣ алан̇кате гехе маха̄сатто отаритва̄ анто пависитва̄ тхокам̣ сайанапит̣т̣хе нисӣди.

тада̄ дит̣т̣хаман̇галика̄ утунӣ хоти. атхасса̄ ан̇гут̣т̣хакена на̄бхим̣ пара̄маси, куччхийам̣ габбхо патит̣т̣ха̄си. атха нам̣ маха̄сатто а̄мантетва̄ ‘‘бхадде, габбхо те патит̣т̣хито, твам̣ путтам̣ виджа̄йиссаси, твампи путтопи те ла̄бхаггайасаггаппатта̄ бхависсатха, тава па̄дадхованаудакам̣ сакаладжамбудӣпе ра̄джӯнам̣ абхисекодакам̣ бхависсати, наха̄нодакам̣ пана те аматосадхам̣ бхависсати, йе там̣ сӣсе а̄син̃чиссанти, те саббарогехи муччиссанти, ка̄л̣акан̣н̣им̣ париваджджессанти, тава па̄дапит̣т̣хе сӣсам̣ т̣хапетва̄ ванданта̄ сахассам̣ дассанти, сотапатхе т̣хатва̄ ванданта̄ сатам̣ дассанти, чаккхупатхе т̣хатва̄ ванданта̄ екам̣ каха̄пан̣ам̣ датва̄ вандиссанти, аппаматта̄ хохӣ’’ти нам̣ овадитва̄ геха̄ никкхамитва̄ маха̄джанасса пассантассева уппатитва̄ чандаман̣д̣алам̣ па̄виси. брахмабхатта̄ саннипатитва̄ т̣хитака̄ва раттим̣ вӣтина̄метва̄ па̄това дит̣т̣хаман̇галикам̣ суван̣н̣асивикам̣ а̄ропетва̄ сӣсена уккхипитва̄ нагарам̣ пависим̣су. ‘‘маха̄брахмабхарийа̄’’ти там̣ упасан̇камитва̄ маха̄джано гандхама̄ла̄дӣхи пӯджеси. па̄дапит̣т̣хе сӣсам̣ т̣хапетва̄ вандитум̣ лабханта̄ сахассаттхавикам̣ денти, сотапатхе т̣хатва̄ вандитум̣ лабханта̄ сатам̣ денти, чаккхупатхе т̣хатва̄ вандитум̣ лабханта̄ екам̣ каха̄пан̣ам̣ денти. евам̣ два̄дасайоджаникам̣ ба̄ра̄н̣асим̣ там̣ гахетва̄ вичаранта̄ ат̣т̣ха̄расакот̣идханам̣ лабхим̣су.

атха нам̣ нагарам̣ парихаритва̄ а̄нетва̄ нагарамаджджхе маха̄ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ са̄н̣им̣ париккхипитва̄ маха̄сайанам̣ пан̃н̃апетва̄ махантена сирисобхаггена таттха васа̄песум̣. ман̣д̣апасантикейева саттадва̄ракот̣т̣хам̣ саттабхӯмикам̣ па̄са̄дам̣ ка̄тум̣ а̄рабхим̣су, махантам̣ навакаммам̣ ахоси. дит̣т̣хаман̇галика̄ ман̣д̣апейева путтам̣ виджа̄йи. атхасса на̄маггахан̣адивасе бра̄хман̣а̄ саннипатитва̄ ман̣д̣апе джа̄татта̄ ‘‘ман̣д̣абйакума̄ро’’ти на̄мам̣ карим̣су. па̄са̄до пана дасахи ма̄сехи нит̣т̣хито. тато пат̣т̣ха̄йа са̄ махантена йасена тасмим̣ васати, ман̣д̣абйакума̄ропи махантена парива̄рена вад̣д̣хати. тасса саттат̣т̣хавассака̄лейева джамбудӣпатале уттама̄чарийа̄ саннипатим̣су. те там̣ тайо веде угган̣ха̄песум̣. со сол̣асавассака̄лато пат̣т̣ха̄йа бра̄хман̣а̄нам̣ бхаттам̣ пат̣т̣хапеси, нибаддхам̣ сол̣аса бра̄хман̣асахасса̄ни бхун̃джанти. чатуттхе два̄ракот̣т̣хаке бра̄хман̣а̄нам̣ да̄нам̣ дети.

атхекасмим̣ маха̄махадивасе гехе бахум̣ па̄йа̄сам̣ пат̣ийа̄десум̣. сол̣аса бра̄хман̣асахасса̄ни чатуттхе два̄ракот̣т̣хаке нисӣдитва̄ суван̣н̣арасаван̣н̣ена навасаппина̄ паккамадхукхан̣д̣асаккхара̄хи ча абхисан̇кхатам̣ па̄йа̄сам̣ парибхун̃джанти. кума̄ропи сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито суван̣н̣апа̄дука̄ а̄руйха хаттхена кан̃чанадан̣д̣ам̣ гахетва̄ ‘‘идха саппим̣ детха, идха мадху’’нти вича̄ренто чарати. тасмим̣ кхан̣е ма̄тан̇гапан̣д̣ито химаванте ассамападе нисинно ‘‘ка̄ ну кхо дит̣т̣хаман̇галика̄йа путтасса паваттӣ’’ти олокенто тасса атиттхе паккхандабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘аджджева гантва̄ ма̄н̣авам̣ даметва̄ йаттха диннам̣ махаппхалам̣ хоти, таттха да̄нам̣ да̄петва̄ а̄гамисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ а̄ка̄сена анотаттадахам̣ гантва̄ мукхадхована̄дӣни катва̄ маносила̄тале т̣хито раттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ пам̣сукӯласан̇гха̄т̣им̣ па̄рупитва̄ маттика̄паттам̣ а̄да̄йа а̄ка̄сена̄гантва̄ чатуттхе два̄ракот̣т̣хаке да̄наггейева отаритва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. ман̣д̣абйо кума̄ро ито чито ча олокенто там̣ дисва̄ ‘‘евам̣вирӯпо сан̇ка̄райаккхасадисо айам̣ паббаджито имам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччханто куто ну кхо а̄гаччхатӣ’’ти тена саддхим̣ саллапанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

1. ‘‘куто ну а̄гаччхаси думмава̄сӣ, оталлако пам̣суписа̄чакова;

сан̇ка̄рачол̣ам̣ пат̣имун̃ча кан̣т̣хе, ко ре тувам̣ хоси адаккхин̣еййо’’ти.

таттха думмава̄сӣти анан̃джитааман̣д̣итагхат̣итасан̇гха̄т̣икапилотикавасано. оталлакоти ла̄мако оламбавиламбанантакадхаро ва̄. пам̣суписа̄чакова̄ти сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не писа̄чако вийа. сан̇ка̄рачол̣анти сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не ладдхапилотикам̣. пат̣имун̃ча̄ти пат̣имун̃читва̄. адаккхин̣еййоти твам̣ адаккхин̣еййо имесам̣ парамадаккхин̣еййа̄нам̣ нисиннат̣т̣ха̄нам̣ еко хутва̄ куто а̄гато.

там̣ сутва̄ маха̄сатто мудучиттенева тена саддхим̣ саллапанто дутийам̣ га̄тхама̄ха –

2. ‘‘аннам̣ таведам̣ пакатам̣ йасасси, там̣ кхаджджаре бхун̃джаре пиййаре ча;

джа̄на̄си мам̣ твам̣ парадаттӯпаджӣвим̣, уттит̣т̣хапин̣д̣ам̣ лабхатам̣ сапа̄ко’’ти.

таттха пакатанти пат̣ийаттам̣. йасассӣти парива̄расампанна. там̣ кхаджджарети там̣ кхаджджанти ча бхун̃джанти ча пиванти ча. ким̣ка̄ран̣а̄ майхам̣ куджджхаси? уттит̣т̣хапин̣д̣анти упатит̣т̣хитва̄ лабхитаббапин̣д̣ам̣, ут̣т̣ха̄йа т̣хитехи ва̄ дӣйама̄нам̣ хет̣т̣ха̄ т̣хатва̄ лабхитаббапин̣д̣ам̣. лабхатам̣ сапа̄коти сапа̄ко чан̣д̣а̄лопи лабхату. джа̄тисампанна̄ хи йаттха каттхачи лабханти, сапа̄качан̣д̣а̄ласса пана ко дети, дуллабхапин̣д̣о ахам̣, тасма̄ ме джӣвитапаваттанаттхам̣ бходжанам̣ да̄пехи, кума̄ра̄ти.

тато ман̣д̣абйо га̄тхама̄ха –

3. ‘‘аннам̣ мамедам̣ пакатам̣ бра̄хман̣а̄нам̣, аттаттха̄йа саддахато мамедам̣;

апехи етто кимидхат̣т̣хитоси, на ма̄диса̄ тумхам̣ даданти джамма̄’’ти.

таттха аттаттха̄йа̄ти аттано вад̣д̣хиаттха̄йа. апехи еттоти имамха̄ т̣ха̄на̄ апагаччха. на ма̄диса̄ти ма̄диса̄ джа̄тисампанна̄нам̣ удиччабра̄хман̣а̄нам̣ да̄нам̣ денти, на туйхам̣ чан̣д̣а̄ласса, гаччха, джамма̄ти.

тато маха̄сатто га̄тхама̄ха –

4. ‘‘тхале ча нинне ча вапанти бӣджам̣, анӯпакхетте пхалама̄сама̄на̄;

ета̄йа саддха̄йа дада̄хи да̄нам̣, аппева а̄ра̄дхайе даккхин̣еййе’’ти.

тассаттхо – кума̄ра, сассапхалам̣ а̄сӣсама̄на̄ тӣсупи кхеттесу бӣджам̣ вапанти. таттха ативут̣т̣хика̄ле тхале сассам̣ сампаджджати, нинне пӯтикам̣ хоти, анӯпакхетте надин̃ча тал̣а̄кан̃ча нисса̄йа катам̣ огхена вуйхати. мандавут̣т̣хика̄ле тхале кхетте випаджджати, нинне тхокам̣ сампаджджати, анӯпакхетте сампаджджатева. самавут̣т̣хика̄ле тхале кхетте тхокам̣ сампаджджати, итаресу сампаджджатева. тасма̄ йатха̄ пхалама̄сӣсама̄на̄ тӣсупи кхеттесу вапанти, татха̄ твампи ета̄йа пхаласаддха̄йа а̄гата̄гата̄нам̣ саббесам̣йева да̄нам̣ дехи, аппева на̄ма евам̣ даданто даккхин̣еййе а̄ра̄дхеййа̄си лабхеййа̄сӣти.

тато ман̣д̣абйо га̄тхама̄ха –

5. ‘‘кхетта̄ни майхам̣ видита̄ни локе, йеса̄хам̣ бӣджа̄ни патит̣т̣хапеми;

йе бра̄хман̣а̄ джа̄тимантӯпапанна̄, та̄нӣдха кхетта̄ни супесала̄нӣ’’ти.

таттха йеса̄ханти йесу ахам̣. джа̄тимантӯпапанна̄ти джа̄тийа̄ ча мантехи ча упапанна̄.

тато маха̄сатто две га̄тха̄ абха̄си –

6. ‘‘джа̄тимадо ча атима̄нита̄ ча, лобхо ча досо ча мадо ча мохо;

ете агун̣а̄ йесу ча санти саббе, та̄нӣдха кхетта̄ни апесала̄ни.

7. ‘‘джа̄тимадо ча атима̄нита̄ ча, лобхо ча досо ча мадо ча мохо;

ете агун̣а̄ йесу на санти саббе, та̄нӣдха кхетта̄ни супесала̄нӣ’’ти.

таттха джа̄тимадоти ‘‘ахамасми джа̄тисампанно’’ти евам̣ уппаннама̄но. атима̄нита̄ ча̄ти ‘‘ан̃н̃о майа̄ саддхим̣ джа̄тиа̄дӣхи садисо наттхӣ’’ти атиккамма паваттама̄но. лобха̄дайо луббханадуссанамаджджанамуйханаматта̄ва. апесала̄нӣти еварӯпа̄ пуггала̄ а̄сӣвисабхарита̄ вийа ваммика̄ аппийасӣла̄ хонти. еварӯпа̄нам̣ диннам̣ на махаппхалам̣ хоти, тасма̄ ма̄ етесам̣ супесалакхеттабха̄вам̣ ман̃н̃иттха. на хи джа̄тиманта̄ саггада̄йака̄. йе пана джа̄тима̄на̄дирахита̄ арийа̄, та̄ни кхетта̄ни супесала̄ни, тесу диннам̣ махаппхалам̣, те саггада̄йака̄ хонтӣти.

ити со маха̄сатте пунаппунам̣ катхенте куджджхитва̄ ‘‘айам̣ ативийа бахум̣ виппалапати, кухим̣ гата̄ име дова̄рика̄, найимам̣ чан̣д̣а̄лам̣ нӣхарантӣ’’ти га̄тхама̄ха –

8. ‘‘кветтха гата̄ упаджотийо ча, упаджджха̄йо атха ва̄ ган̣д̣акуччхи;

имасса дан̣д̣ан̃ча вадхан̃ча датва̄, гале гахетва̄ кхалайа̄тха джамма’’нти.

таттха кветтха гата̄ти имесу тӣсу два̄ресу т̣хапита̄ упаджотийо ча упаджджха̄йо ча ган̣д̣акуччхи ча̄ти тайо дова̄рика̄ кухим̣ гата̄ти аттхо.

тепи тасса вачанам̣ сутва̄ вегена̄гантва̄ вандитва̄ ‘‘ким̣ карома дева̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘айам̣ во джаммо чан̣д̣а̄ло дит̣т̣хо’’ти? ‘‘на пасса̄ма дева, куточи а̄гатабха̄вам̣ на джа̄на̄ма̄’’ти. ‘‘ко чеса ма̄йа̄ка̄ро ва̄ виджджа̄дхаро ва̄ бхависсати, ида̄ни ким̣ тит̣т̣хатха̄’’ти. ‘‘ким̣ карома дева̄’’ти? ‘‘имасса мукхамева потхетва̄ бхинданта̄ дан̣д̣авел̣упесика̄хи пит̣т̣хичаммам̣ уппа̄т̣ента̄ вадхан̃ча датва̄ гале гахетва̄ етам̣ джаммам̣ кхалайа̄тха, ито нӣхаратха̄’’ти.

маха̄сатто тесу аттано сантикам̣ ана̄гатесвева уппатитва̄ а̄ка̄се т̣хито га̄тхама̄ха –

9. ‘‘гирим̣ накхена кхан̣аси, айо дантехи кха̄даси;

джа̄таведам̣ падахаси, йо исим̣ парибха̄сасӣ’’ти.

таттха джа̄таведам̣ падахасӣти аггим̣ гилитум̣ ва̄йамаси.

иман̃ча пана га̄тхам̣ ватва̄ маха̄сатто пассантассева ма̄н̣авасса ча бра̄хман̣а̄нан̃ча а̄ка̄се паккханди. таматтхам̣ пака̄сенто саттха̄ а̄ха –

10. ‘‘идам̣ ватва̄на ма̄тан̇го, иси саччапараккамо;

анталиккхасмим̣ пакка̄ми, бра̄хман̣а̄нам̣ удиккхата’’нти.

таттха саччапараккамоти сабха̄вапараккамо.

со па̄чӣнадиса̄бхимукхо гантва̄ ека̄йа вӣтхийа̄ отаритва̄ ‘‘падавал̣ан̃джам̣ пан̃н̃а̄йатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄йа па̄чӣнадва̄расамӣпе пин̣д̣а̄йа чаранто миссакабхаттам̣ сам̣кад̣д̣хитва̄ екиссам̣ са̄ла̄йам̣ нисӣдитва̄ миссакабхаттам̣ парибхун̃джи. нагарадевата̄ ‘‘айам̣ амха̄кам̣ аййам̣ вихет̣хетва̄ катхетӣ’’ти асахама̄на̄ а̄гамим̣су. атхасса джет̣т̣хакайаккхо ман̣д̣абйасса гӣвам̣ гахетва̄ париваттеси, сесадевата̄ сесабра̄хман̣а̄нам̣ гӣвам̣ ган̣хитва̄ париваттесум̣. бодхисатте мудучиттата̄йа пана ‘‘тасса путто’’ти нам̣ на ма̄ренти, кевалам̣ киламентийева. ман̣д̣абйасса сӣсам̣ париваттитва̄ пит̣т̣хипасса̄бхимукхам̣ джа̄там̣, хаттхапа̄да̄ уджука̄ тхаддха̄ва ат̣т̣хам̣су, аккхӣни ка̄лакатассева париваттим̣су. со тхаддхасарӣрова нипаджджи, сесабра̄хман̣а̄ мукхена кхел̣ам̣ ваманта̄ апара̄парам̣ париваттанти. ма̄н̣ава̄ ‘‘аййе, путтасса те ким̣ джа̄та’’нти дит̣т̣хаман̇галика̄йа а̄рочайим̣су. са̄ вегена гантва̄ путтам̣ дисва̄ ‘‘кимета’’нти ватва̄ га̄тхама̄ха –

11. ‘‘а̄веллитам̣ пит̣т̣хито уттаман̇гам̣, ба̄хум̣ паса̄рети акамманеййам̣;

сета̄ни аккхӣни йатха̄ матасса, ко ме имам̣ путтамака̄си ева’’нти.

таттха а̄веллитанти париваттитам̣.

атхасса̄ тасмим̣ т̣ха̄не т̣хитаджано а̄рочетум̣ га̄тхама̄ха –

12. ‘‘идха̄гама̄ саман̣о думмава̄сӣ, оталлако пам̣суписа̄чакова;

сан̇ка̄рачол̣ам̣ пат̣имун̃ча кан̣т̣хе, со те имам̣ путтамака̄си ева’’нти.

са̄ там̣ сутва̄ва чинтеси ‘‘ан̃н̃ассетам̣ балам̣ наттхи, ниссам̣сайам̣ ма̄тан̇гапан̣д̣ито бхависсати, сампаннаметта̄бха̄вано кхо пана дхӣро на еттакам̣ джанам̣ киламетва̄ гамиссати, катарам̣ ну кхо дисам̣ гато бхависсатӣ’’ти. тато пуччхантӣ га̄тхама̄ха –

13. ‘‘катамам̣ дисам̣ агама̄ бхӯрипан̃н̃о, аккха̄тха ме ма̄н̣ава̄ етаматтхам̣;

гантва̄на там̣ пат̣икарему аччайам̣, аппева нам̣ путта лабхему джӣвита’’нти.

таттха гантва̄на̄ти тасса сантикам̣ гантва̄. там̣ пат̣икарему аччайанти там̣ аччайам̣ пат̣икарисса̄ма десесса̄ма, кхама̄песса̄ма нанти. путта лабхему джӣвитанти аппева на̄ма путтасса джӣвитам̣ лабхеййа̄ма.

атхасса̄ таттха т̣хита̄ ма̄н̣ава̄ катхента̄ га̄тхама̄хам̣су –

14. ‘‘веха̄йасам̣ агама̄ бхӯрипан̃н̃о, патхаддхуно паннарасева чандо;

апи ча̄пи со пуримадисам̣ агаччхи, саччаппат̣ин̃н̃о иси са̄дхурӯпо’’ти.

таттха патхаддхуноти а̄ка̄сапатхасан̇кха̄тасса аддхуно маджджхе т̣хито паннарасе чандо вийа. апи ча̄пи соти апича кхо пана со пураттхимам̣ дисам̣ гато.

са̄ тесам̣ вачанам̣ сутва̄ ‘‘мама са̄микам̣ упадха̄ресса̄мӣ’’ти суван̣н̣акаласасуван̣н̣асарака̄ни га̄ха̄петва̄ да̄сиган̣апаривута̄ тена падавал̣ан̃джасса адхит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ патва̄ тена̄нуса̄рена гаччхантӣ тасмим̣ пӣт̣хика̄йа нисӣдитва̄ бхун̃джама̄не тасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. со там̣ дисва̄ тхокам̣ оданам̣ патте т̣хапеси. дит̣т̣хаман̇галика̄ суван̣н̣акаласена тасса удакам̣ ада̄си. со таттхева хаттхам̣ дховитва̄ мукхам̣ виккха̄леси. атха нам̣ са̄ ‘‘кена ме путтасса со виппака̄ро като’’ти пуччхантӣ га̄тхама̄ха –

15. ‘‘а̄веллитам̣ пит̣т̣хито уттаман̇гам̣, ба̄хум̣ паса̄рети акамманеййам̣;

сета̄ни аккхӣни йатха̄ матасса, ко ме имам̣ путтамака̄си ева’’нти.

тато пара̄ тесам̣ вачанапат̣ивачанага̄тха̄ хонти –

16. ‘‘йаккха̄ хаве санти маха̄нубха̄ва̄, анва̄гата̄ исайо са̄дхурӯпа̄;

те дут̣т̣хачиттам̣ купитам̣ видитва̄, йаккха̄ хи те путтамакам̣су евам̣.

17. ‘‘йаккха̄ ча ме путтамакам̣су евам̣, тван̃н̃ева ме ма̄ куддхо брахмача̄ри;

тумхева па̄де саран̣ам̣ гата̄сми, анва̄гата̄ путтасокена бхиккху.

18. ‘‘тадева хи етарахи ча майхам̣, манопадосо на маматтхи кочи;

путто ча те ведамадена матто, аттхам̣ на джа̄на̄ти адхичча веде.

19. ‘‘аддха̄ хаве бхиккху мухуттакена, саммуйхатева пурисасса сан̃н̃а̄;

ека̄пара̄дхам̣ кхама бхӯрипан̃н̃а, на пан̣д̣ита̄ кодхабала̄ бхавантӣ’’ти.

таттха йаккха̄ти нагарапаригга̄хакайаккха̄. анва̄гата̄ти ану а̄гата̄, исайо са̄дхурӯпа̄ гун̣асампанна̄ти евам̣ джа̄нама̄на̄ти аттхо. тети те исӣнам̣ гун̣ам̣ н̃атва̄ тава путтам̣ дут̣т̣хачиттам̣ купитачиттам̣ видитва̄. тван̃н̃ева мети саче йаккха̄ купита̄ евамакам̣су, каронту, девата̄ на̄ма па̄нӣйаул̣ун̇каматтена сантаппетум̣ сакка̄, тасма̄хам̣ тесам̣ на бха̄йа̄ми, кевалам̣ тван̃н̃ева ме путтасса ма̄ куджджхи. анва̄гата̄ти а̄гата̄сми. бхиккхӯти маха̄саттам̣ а̄лапантӣ путтасса джӣвитада̄нам̣ йа̄чати. тадева хӣти дит̣т̣хаман̇галике тада̄ тава путтасса мам̣ аккосанака̄ле ча майхам̣ манопадосо наттхи, етарахи ча тайи йа̄чама̄на̄йапи мама тасмим̣ манопадосо наттхийева. ведамадена̄ти ‘‘тайо веда̄ ме уггахита̄’’ти мадена. адхичча̄ти веде уггахетва̄пи аттха̄наттхам̣ на джа̄на̄ти. мухуттакена̄ти йам̣ кин̃чи уггахетва̄ мухуттакенева.

евам̣ та̄йа кхама̄пийама̄но маха̄сатто ‘‘тена хи етесам̣ йаккха̄нам̣ пала̄йанаттха̄йа аматосадхам̣ дасса̄мӣ’’ти ватва̄ га̄тхама̄ха –

20. ‘‘идан̃ча майхам̣ уттит̣т̣хапин̣д̣ам̣, тава ман̣д̣абйо бхун̃джату аппапан̃н̃о;

йаккха̄ ча те нам̣ на вихет̣хайеййум̣, путто ча те хессати со арого’’ти.

таттха уттит̣т̣хапин̣д̣анти уччхит̣т̣хакапин̣д̣ам̣, ‘‘уччхит̣т̣хапин̣д̣а’’нтипи па̄т̣хо.

са̄ маха̄саттасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘детха, са̄ми, аматосадха’’нти суван̣н̣асаракам̣ упана̄меси. маха̄сатто уччхит̣т̣хакакан̃джикам̣ таттха а̄син̃читва̄ ‘‘пат̣хаман̃н̃ева ито упад̣д̣хам̣ тава путтасса мукхе осин̃читва̄ сесам̣ ча̄т̣ийам̣ удакена миссетва̄ сесабра̄хман̣а̄нам̣ мукхе осин̃чехи, саббепи нирога̄ бхависсантӣ’’ти ватва̄ уппатитва̄ химавантамева гато. са̄пи там̣ саракам̣ сӣсена̄да̄йа ‘‘аматосадхам̣ ме ладдха’’нти вадантӣ нивесанам̣ гантва̄ пат̣хамам̣ путтасса мукхе кан̃джикам̣ осин̃чи, йаккхо пала̄йи. итаро пам̣сум̣ пун̃чханто ут̣т̣ха̄йа ‘‘амма кимета’’нти а̄ха. тайа̄ катам̣ твамева джа̄ниссаси. ехи, та̄та, тава даккхин̣еййа̄нам̣ тесам̣ виппака̄рам̣ пасса̄ти. со те дисва̄ виппат̣иса̄рӣ ахоси. атха нам̣ ма̄та̄ ‘‘та̄та ман̣д̣абйа, твам̣ ба̄ло да̄насса махаппхалат̣т̣ха̄нам̣ на джа̄на̄си, даккхин̣еййа̄ на̄ма еварӯпа̄ на хонти, ма̄тан̇гапан̣д̣итасадиса̄ва хонти, ито пат̣т̣ха̄йа ма̄ етесам̣ дуссӣла̄нам̣ да̄намада̄си, сӣлаванта̄нам̣ дехӣ’’ти ватва̄ а̄ха –

21. ‘‘ман̣д̣абйа ба̄лоси париттапан̃н̃о, йо пун̃н̃аккхетта̄намаковидоси;

махаккаса̄весу дада̄си да̄нам̣, килит̣т̣хакаммесу асан̃н̃атесу.

22. ‘‘джат̣а̄ ча кеса̄ аджина̄ ниваттха̄, джарӯдапа̄нам̣ва мукхам̣ парӯл̣хам̣;

паджам̣ имам̣ пассатха думмарӯпам̣, на джат̣а̄джинам̣ та̄йати аппапан̃н̃ам̣.

23. ‘‘йесам̣ ра̄го ча досо ча, авиджджа̄ ча вира̄джита̄;

кхӣн̣а̄сава̄ араханто, тесу диннам̣ махаппхала’’нти.

таттха махаккаса̄весӯти маха̄каса̄весу махантехи ра̄гакаса̄ва̄дӣхи саманна̄гатесу. джат̣а̄ ча кеса̄ти та̄та ман̣д̣абйа, тава даккхин̣еййесу екачча̄нам̣ кеса̄ джат̣а̄ катва̄ баддха̄. аджина̄ ниваттха̄ти сакхура̄ни аджиначамма̄ни ниваттха̄. джарӯдапа̄нам̣ ва̄ти тин̣агаханена джин̣н̣акӯпо вийа мукхам̣ дӣгхамассута̄йа парӯл̣хам̣. паджам̣ иманти имам̣ еварӯпам̣ анан̃джита̄ман̣д̣италӯкхавесам̣ паджам̣ пассатха. на джат̣а̄джинанти етам̣ джат̣а̄джинам̣ имам̣ аппапан̃н̃ам̣ паджам̣ та̄йитум̣ на саккоти, сӣлапан̃н̃а̄н̣атапокамма̄нева имесам̣ сатта̄нам̣ патит̣т̣ха̄ хонти. йесанти йасма̄ йесам̣ ете раджджанадуссанамуйханасабха̄ва̄ ра̄га̄дайо ат̣т̣хаваттхука̄ ча авиджджа̄ вира̄джита̄ вигата̄, вигататта̄йева ча етесам̣ килеса̄нам̣ йе кхӣн̣а̄сава̄ араханто, тесу диннам̣ махаппхалам̣, тасма̄ твам̣, та̄та, ито пат̣т̣ха̄йа еварӯпа̄нам̣ дуссӣла̄нам̣ адатва̄ йе локе ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино пан̃ча̄бхин̃н̃а̄ дхаммикасаман̣абра̄хман̣а̄ ча паччекабуддха̄ ча санти, тесам̣ да̄нам̣ дехи. ехи, та̄та, тава кулӯпаке аматосадхам̣ па̄йетва̄ ароге карисса̄ма̄ти ватва̄ уччхит̣т̣хакан̃джикам̣ га̄ха̄петва̄ удакача̄т̣ийам̣ паккхипитва̄ сол̣асаннам̣ бра̄хман̣асахасса̄нам̣ мукхесу а̄син̃ча̄песи.

екеко пам̣сум̣ пун̃чхантова ут̣т̣хахи. атха не бра̄хман̣а̄ ‘‘имехи чан̣д̣а̄луччхит̣т̣хакам̣ пӣта’’нти абра̄хман̣е карим̣су. те ладжджита̄ ба̄ра̄н̣асито никкхамитва̄ маджджхарат̣т̣хам̣ гантва̄ маджджхаран̃н̃о сантике васим̣су, ман̣д̣абйо пана таттхева васи. тада̄ веттаватӣнагарам̣ упанисса̄йа веттаватӣнадӣтӣре джа̄тиманто на̄меко бра̄хман̣о паббаджито джа̄тим̣ нисса̄йа махантам̣ ма̄намака̄си. маха̄сатто ‘‘етасса ма̄нам̣ бхиндисса̄мӣ’’ти там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ тасса сантике упарисоте ва̄сам̣ каппеси. со екадивасам̣ дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ ‘‘имам̣ дантакат̣т̣хам̣ джа̄тимантасса джат̣а̄су лаггатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄йа надийам̣ па̄теси. там̣ тасса удакам̣ а̄чамантасса джат̣а̄су лагги. со там̣ дисва̄ва ‘‘насса васала̄’’ти ватва̄ ‘‘куто айам̣ ка̄л̣акан̣н̣ӣ а̄гато, упадха̄ресса̄ми на’’нти уддхам̣сотам̣ гаччханто маха̄саттам̣ дисва̄ ‘‘ким̣джа̄тикосӣ’’ти пуччхи. ‘‘чан̣д̣а̄лосмӣ’’ти. ‘‘тайа̄ надийа̄ дантакат̣т̣хам̣ па̄тита’’нти? ‘‘а̄ма, майа̄’’ти. ‘‘насса, васала, чан̣д̣а̄ла ка̄л̣акан̣н̣и ма̄ идха васи, хет̣т̣ха̄соте васа̄хӣ’’ти ватва̄ хет̣т̣ха̄соте васантенапи тена па̄тите дантакат̣т̣хе пат̣исотам̣ а̄гантва̄ джат̣а̄су лагганте со ‘‘насса васала, саче идха васиссаси, саттаме дивасе саттадха̄ муддха̄ пхалиссатӣ’’ти а̄ха.

маха̄сатто ‘‘сача̄хам̣ етасса куджджхисса̄ми, сӣлам̣ ме араккхитам̣ бхависсати, упа̄йеневасса ма̄нам̣ бхиндисса̄мӣ’’ти саттаме дивасе сӯрийуггаманам̣ нива̄реси. манусса̄ убба̄л̣ха̄ джа̄тимантам̣ та̄пасам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бханте, тумхе сӯрийуггаманам̣ на детха̄’’ти пуччхим̣су. со а̄ха – ‘‘на ме там̣ каммам̣, надӣтӣре панеко чан̣д̣а̄ло васати, тассетам̣ каммам̣ бхависсатӣ’’ти. манусса̄ маха̄саттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘тумхе, бханте, сӯрийуггаманам̣ на детха̄’’ти пуччхим̣су. ‘‘а̄ма̄вусо’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти. ‘‘тумха̄кам̣ кулӯпако та̄пасо мам̣ нирапара̄дхам̣ абхисапи, тасмим̣ а̄гантва̄ кхама̄панаттха̄йа мама па̄десу патите сӯрийам̣ виссаджджесса̄мӣ’’ти. те гантва̄ там̣ кад̣д̣ханта̄ а̄нетва̄ маха̄саттасса па̄дамӯле нипаджджа̄петва̄ кхама̄петва̄ а̄хам̣су ‘‘сӯрийам̣ виссаджджетха бханте’’ти. ‘‘на сакка̄ виссаджджетум̣, сача̄хам̣ виссаджджесса̄ми, имасса саттадха̄ муддха̄ пхалиссатӣ’’ти. ‘‘атха, бханте, ким̣ карома̄’’ти? со ‘‘маттика̄пин̣д̣ам̣ а̄харатха̄’’ти а̄хара̄петва̄ ‘‘имам̣ та̄пасасса сӣсе т̣хапетва̄ та̄пасам̣ ота̄ретва̄ удаке т̣хапетха̄’’ти т̣хапа̄петва̄ сӯрийам̣ виссаджджеси. сӯрийарасмӣхи пахат̣аматте маттика̄пин̣д̣о саттадха̄ бхиджджи, та̄пасо удаке нимуджджи.

маха̄сатто там̣ даметва̄ ‘‘кахам̣ ну кхо да̄ни сол̣аса бра̄хман̣асахасса̄ни васантӣ’’ти упадха̄ренто ‘‘маджджхаран̃н̃о сантике’’ти н̃атва̄ ‘‘те дамесса̄мӣ’’ти иддхийа̄ гантва̄ нагараса̄манте отаритва̄ паттам̣ а̄да̄йа нагаре пин̣д̣а̄йа чари. бра̄хман̣а̄ там̣ дисва̄ ‘‘айам̣ идха екам̣ две дивасе васантопи амхе аппатит̣т̣хе кариссатӣ’’ти вегена гантва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, ма̄йа̄ка̄ро еко виджджа̄дхаро чоро а̄гато, ган̣ха̄петха на’’нти ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. маха̄саттопи миссакабхаттам̣ а̄да̄йа ан̃н̃атарам̣ кут̣т̣ам̣ нисса̄йа пӣт̣хика̄йа нисинно бхун̃джати. атха нам̣ ан̃н̃авихитакам̣ а̄ха̄рам̣ парибхун̃джама̄намева ран̃н̃а̄ пахитапуриса̄ асина̄ гӣвам̣ пахаритва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песум̣. со ка̄лам̣ катва̄ брахмалоке ниббатти. имасмим̣ кира джа̄таке бодхисатто кон̣д̣адамако ахоси. со тенева паратантийуттабха̄вена джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣и. девата̄ куджджхитва̄ сакаламева маджджхарат̣т̣хам̣ ун̣хам̣ куккул̣авассам̣ васса̄петва̄ рат̣т̣хам̣ арат̣т̣хамакам̣су. тена вуттам̣ –

‘‘упахачча манам̣ маджджхо, ма̄тан̇гасмим̣ йасассине;

сапа̄рисаджджо уччхинно, маджджха̄ран̃н̃ам̣ тада̄ ахӯ’’ти. (джа̄. 2.19.96);

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘на ида̄нева, пуббепи удено паббаджите вихет̣хесийева̄’’ти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ман̣д̣абйо удено ахоси, ма̄тан̇гапан̣д̣ито пана ахамева ахоси’’нти.

ма̄тан̇гаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[498] 2. читтасамбхӯтаджа̄такаван̣н̣ана̄

саббам̣ нара̄нам̣ сапхалам̣ сучин̣н̣анти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто а̄йасмато маха̄кассапасса пийасам̣ва̄се две саддхивиха̄рике бхиккхӯ а̄раббха катхеси. те кира ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аппат̣ивибхаттабхога̄ парамависса̄сика̄ ахесум̣, пин̣д̣а̄йа чаранта̄пи екатова гаччханти, екатова а̄гаччханти, вина̄ бхавитум̣ на сакконти. дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ тесам̣йева висса̄сам̣ ван̣н̣айама̄на̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘аначчхарийам̣, бхиккхаве, имесам̣ екасмим̣ аттабха̄ве висса̄сикаттам̣, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ тӣн̣и чатта̄ри бхавантара̄ни гаччханта̄пи миттабха̄вам̣ на виджахим̣суйева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте авантират̣т̣хе удждженийам̣ авантимаха̄ра̄джа̄ на̄ма раджджам̣ ка̄реси. тада̄ удждженийа̄ бахи чан̣д̣а̄лага̄мако ахоси. маха̄сатто таттха ниббатти, апаропи сатто тассева ма̄туччха̄путто хутва̄ ниббатти. тесу еко читто на̄ма ахоси, еко самбхӯто на̄ма. те убхопи вайаппатта̄ чан̣д̣а̄лавам̣садхованам̣ на̄ма сиппам̣ угган̣хитва̄ екадивасам̣ ‘‘удждженӣнагарадва̄ре сиппам̣ дассесса̄ма̄’’ти еко уттарадва̄ре сиппам̣ дассеси, еко па̄чӣнадва̄ре. тасмин̃ча нагаре две дит̣т̣хаман̇галика̄йо ахесум̣, ека̄ сет̣т̣хидхӣта̄, ека̄ пурохитадхӣта̄. та̄ бахукха̄данӣйабходжанӣйама̄ла̄гандха̄дӣни га̄ха̄петва̄ ‘‘уййа̄накӣл̣ам̣ кӣл̣исса̄ма̄’’ти ека̄ уттарадва̄рена никкхами, ека̄ па̄чӣнадва̄рена. та̄ те чан̣д̣а̄лапутте сиппам̣ дассенте дисва̄ ‘‘ке ете’’ти пуччхитва̄ ‘‘чан̣д̣а̄лапутта̄’’ти сутва̄ ‘‘апасситаббайуттакам̣ вата пассимха̄’’ти гандходакена аккхӣни дховитва̄ ниваттим̣су. маха̄джано ‘‘аре дут̣т̣хачан̣д̣а̄ла, тумхе нисса̄йа майам̣ амӯлака̄ни сура̄бхатта̄дӣни на лабхимха̄’’ти те убхопи бха̄тике потхетва̄ анайабйасанам̣ па̄песи.

те пат̣иладдхасан̃н̃а̄ ут̣т̣ха̄йа ан̃н̃аман̃н̃асса сантикам̣ гаччханта̄ екасмим̣ т̣ха̄не сама̄гантва̄ ан̃н̃аман̃н̃асса там̣ дуккхуппаттим̣ а̄рочетва̄ родитва̄ паридевитва̄ ‘‘кинти карисса̄ма̄’’ти мантетва̄ ‘‘имам̣ амха̄кам̣ джа̄тим̣ нисса̄йа дуккхам̣ уппаннам̣, чан̣д̣а̄лакаммам̣ ка̄тум̣ на саккхисса̄ма, джа̄тим̣ пат̣иччха̄детва̄ бра̄хман̣ама̄н̣ававан̣н̣ена таккасилам̣ гантва̄ сиппам̣ угган̣хисса̄ма̄’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ таттха гантва̄ дхаммантева̄сика̄ хутва̄ диса̄па̄моккха̄чарийасса сантике сиппам̣ пат̣т̣хапесум̣. джамбудӣпатале ‘‘две кира чан̣д̣а̄ла̄ джа̄тим̣ пат̣иччха̄детва̄ сиппам̣ угган̣хантӣ’’ти сӯйиттха. тесу читтапан̣д̣итасса сиппам̣ нит̣т̣хитам̣, самбхӯтасса на та̄ва нит̣т̣ха̄ти.

атхекадивасам̣ еко га̄мава̄сӣ ‘‘бра̄хман̣ава̄чанакам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄чарийам̣ нимантеси. тамева раттим̣ дево васситва̄ магге кандара̄дӣни пӯреси. а̄чарийо па̄това читтапан̣д̣итам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘та̄та, ахам̣ гантум̣ на саккхисса̄ми, твам̣ ма̄н̣авехи саддхим̣ ганта̄ ман̇галам̣ ватва̄ тумхехи ладдхам̣ бхун̃джитва̄ амхехи ладдхам̣ а̄хара̄’’ти песеси. со ‘‘са̄дхӯ’’ти ма̄н̣аваке гахетва̄ гато. йа̄ва ма̄н̣ава̄ нха̄йанти чева мукха̄ни ча дхованти, та̄ва манусса̄ па̄йа̄сам̣ вад̣д̣хетва̄ нибба̄тӯти т̣хапесум̣. ма̄н̣ава̄ тасмим̣ аниббутейева а̄гантва̄ нисӣдим̣су. манусса̄ даккхин̣одакам̣ датва̄ тесам̣ пурато па̄тийо т̣хапесум̣. самбхӯто луддхадха̄туко вийа хутва̄ ‘‘сӣтало’’ти сан̃н̃а̄йа па̄йа̄сапин̣д̣ам̣ уккхипитва̄ мукхе т̣хапеси, со тасса а̄диттаайогул̣о вийа мукхам̣ дахи. со кампама̄но сатим̣ анупат̣т̣ха̄петва̄ читтапан̣д̣итам̣ олокетва̄ чан̣д̣а̄лабха̄са̄йа ева ‘‘кхал̣у кхал̣ӯ’’ти а̄ха. сопи татхева сатим̣ анупат̣т̣ха̄петва̄ чан̣д̣а̄лабха̄са̄йа ева ‘‘ниггала ниггала̄’’ти а̄ха. ма̄н̣ава̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ олокетва̄ ‘‘ким̣ бха̄са̄ на̄меса̄’’ти вадим̣су. читтапан̣д̣ито ман̇галам̣ абха̄си. ма̄н̣ава̄ бахи никкхамитва̄ ваггавагга̄ хутва̄ таттха таттха нисӣдитва̄ бха̄сам̣ содхента̄ ‘‘чан̣д̣а̄лабха̄са̄’’ти н̃атва̄ ‘‘аре дут̣т̣хачан̣д̣а̄ла̄, еттакам̣ ка̄лам̣ ‘бра̄хман̣а̄мха̄’ти ватва̄ ван̃чайиттха̄’’ти убхопи те потхайим̣су. атхеко саппурисо ‘‘апетха̄’’ти ва̄ретва̄ ‘‘айам̣ тумха̄кам̣ джа̄тийа̄ досо, гаччхатха каттхачи десева паббаджитва̄ джӣватха̄’’ти те убхо уййоджеси. ма̄н̣ава̄ тесам̣ чан̣д̣а̄лабха̄вам̣ а̄чарийасса а̄рочесум̣.

тепи аран̃н̃ам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ на чирассева тато чавитва̄ неран̃джара̄йа тӣре мигийа̄ куччхисмим̣ ниббаттим̣су. те ма̄тукуччхито никкхантака̄лато пат̣т̣ха̄йа екатова вичаранти, вина̄ бхавитум̣ на сакконти. те екадивасам̣ гочарам̣ гахетва̄ екасмим̣ руккхамӯле сӣсена сӣсам̣, син̇гена син̇гам̣, тун̣д̣ена тун̣д̣ам̣ аллӣйа̄петва̄ романтхайама̄не т̣хите дисва̄ еко луддако саттим̣ кхипитва̄ екаппаха̄ренева джӣвита̄ воропеси. тато чавитва̄ наммада̄надӣтӣре уккусайонийам̣ ниббаттим̣су. татра̄пи вуддхиппатте гочарам̣ гахетва̄ сӣсена сӣсам̣, тун̣д̣ена тун̣д̣ам̣ аллӣйа̄петва̄ т̣хите дисва̄ еко йат̣т̣хилуддако екаппаха̄ренева бандхитва̄ вадхи. тато пана чавитва̄ читтапан̣д̣ито косамбийам̣ пурохитасса путто хутва̄ ниббатти. самбхӯтапан̣д̣ито уттарапан̃ча̄ларан̃н̃о путто хутва̄ ниббатти. те на̄маггахан̣адивасато пат̣т̣ха̄йа аттано джа̄тим̣ ануссарим̣су. тесу самбхӯтапан̣д̣ито нирантарам̣ саритум̣ асакконто чатуттхам̣ чан̣д̣а̄ладжа̄тимева ануссарати, читтапан̣д̣ито пат̣ипа̄т̣ийа̄ чатассопи джа̄тийо. со сол̣асавассака̄ле никкхамитва̄ химавантам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ джха̄на̄бхин̃н̃ам̣ ниббаттетва̄ джха̄насукхена вӣтина̄менто васи. самбхӯтапан̣д̣итопи питу аччайена чхаттам̣ усса̄петва̄ чхаттаман̇галадивасейева маха̄джанамаджджхе ман̇галагӣтам̣ катва̄ уда̄навасена две га̄тха̄ абха̄си. там̣ сутва̄ ‘‘амха̄кам̣ ран̃н̃о ман̇галагӣта’’нти ородха̄пи гандхабба̄пи тамева гӣтам̣ га̄йанти. ануккаменева ‘‘ран̃н̃о пийагӣта’’нти саббепи нагарава̄сино манусса̄ тамева га̄йанти.

читтапан̣д̣итопи химавантападесе васантойева ‘‘ким̣ ну кхо мама бха̄тикена самбхӯтена чхаттам̣ ладдхам̣, уда̄ху на ва̄’’ти упадха̄ренто ладдхабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘навараджджам̣ та̄ва ида̄ни гантва̄пи бодхетум̣ на саккхисса̄ми, махаллакака̄ле нам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ катхетва̄ пабба̄джесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ пан̣н̣а̄са васса̄ни агантва̄ ран̃н̃о путтадхӣта̄хи вад̣д̣хитака̄ле иддхийа̄ гантва̄ уййа̄не отаритва̄ ман̇галасила̄пат̣т̣е суван̣н̣апат̣има̄ вийа нисӣди. тасмим̣ кхан̣е еко да̄рако там̣ гӣтам̣ га̄йанто да̄рӯни уддхарати. читтапан̣д̣ито там̣ паккоси. со а̄гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ а̄ха – ‘‘твам̣ па̄това пат̣т̣ха̄йа имамева гӣтам̣ га̄йаси, ким̣ ан̃н̃ам̣ на джа̄на̄сӣ’’ти. ‘‘бханте, ан̃н̃а̄нипи бахӯни джа̄на̄ми, има̄ни пана две ран̃н̃о пийагӣта̄ни, тасма̄ има̄нева га̄йа̄мӣ’’ти. ‘‘аттхи пана ран̃н̃о гӣтасса пат̣игӣтам̣ га̄йанто’’ти? ‘‘наттхи бханте’’ти. ‘‘саккхиссаси пана твам̣ пат̣игӣтам̣ га̄йиту’’нти? ‘‘джа̄нанто саккхисса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи твам̣ ран̃н̃а̄ двӣсу гӣтесу га̄йитесу идам̣ татийам̣ катва̄ га̄йассӯ’’ти гӣтам̣датва̄ ‘‘гантва̄ ран̃н̃о сантике га̄йиссаси, ра̄джа̄ те пасӣдитва̄ махантам̣ иссарийам̣ дассатӣ’’ти уййоджеси.

со сӣгхам̣ ма̄ту сантикам̣ гантва̄ атта̄нам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ ра̄джадва̄рам̣ гантва̄ ‘‘еко кира да̄рако тумхехи саддхим̣ пат̣игӣтам̣ га̄йиссатӣ’’ти ран̃н̃о а̄роча̄петва̄ ‘‘а̄гаччхатӯ’’ти вутте гантва̄ вандитва̄ ‘‘твам̣ кира, та̄та, пат̣игӣтам̣ га̄йиссасӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘а̄ма, дева, саббам̣ ра̄джапарисам̣ саннипа̄тетха̄’’ти саннипатита̄йа париса̄йа ра̄джа̄нам̣ а̄ха ‘‘тумхе та̄ва, дева, тумха̄кам̣ гӣтам̣ га̄йатха, атха̄хам̣ пат̣игӣтам̣ га̄йисса̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ га̄тха̄двайама̄ха –

24. ‘‘саббам̣ нара̄нам̣ сапхалам̣ сучин̣н̣ам̣, на каммуна̄ кин̃чана могхаматтхи;

пасса̄ми самбхӯтам̣ маха̄нубха̄вам̣, сакаммуна̄ пун̃н̃апхалӯпапаннам̣.

25. ‘‘саббам̣ нара̄нам̣ сапхалам̣ сучин̣н̣ам̣, на каммуна̄ кин̃чана могхаматтхи;

каччинну читтассапи евамевам̣, иддхо мано тасса йатха̄пи майха’’нти.

таттха на каммуна̄ кин̃чана могхаматтхӣти сукатадуккат̣есу каммесу кин̃чана екакаммампи могхам̣ на̄ма наттхи, ниппхалам̣ на хоти, випа̄кам̣ датва̄ва нассатӣти апара̄парийаведанӣйакаммам̣ сандха̄йа̄ха. самбхӯтанти атта̄нам̣ вадати, пасса̄махам̣ а̄йасмантам̣ самбхӯтам̣ сакена каммена пун̃н̃апхалӯпапаннам̣, сакаммам̣ нисса̄йа пун̃н̃апхалена упапаннам̣ там̣ пасса̄мӣти аттхо. каччинну читтассапӣти майан̃хи двепи джана̄ екато хутва̄ на чирам̣ сӣлам̣ раккхимха, ахам̣ та̄ва тасса пхалена махантам̣ йасам̣ патто, каччи ну кхо ме бха̄тикасса читтассапи евамева мано иддхо самиддхоти.

тасса гӣта̄васа̄не да̄рако га̄йанто татийам̣ га̄тхама̄ха –

26. ‘‘саббам̣ нара̄нам̣ сапхалам̣ сучин̣н̣ам̣, на каммуна̄ кин̃чана могхаматтхи;

читтампи джа̄на̄хи татхева дева, иддхо мано тасса йатха̄пи туйха’’нти.

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –

27. ‘‘бхавам̣ ну читто сутаман̃н̃ато те, уда̄ху те кочи нам̣ етадаккха̄;

га̄тха̄ сугӣта̄ на маматтхи кан̇кха̄, дада̄ми те га̄маварам̣ сатан̃ча̄’’ти.

таттха сутаман̃н̃ато тети ахам̣ самбхӯтасса бха̄та̄ читто на̄ма̄ти вадантасса читтассева ну те сантика̄ сутанти аттхо. кочи нанти уда̄ху майа̄ самбхӯтасса ран̃н̃о бха̄та̄ читто дит̣т̣хоти кочи те етаматтхам̣ а̄чиккхи. сугӣта̄ти саббатха̄пи айам̣ га̄тха̄ сугӣта̄, наттхеттха мама кан̇кха̄. га̄маварам̣ сатан̃ча̄ти га̄мавара̄нам̣ те сатам̣ дада̄мӣти вадати.

тато да̄рако пан̃чамам̣ га̄тхама̄ха –

28. ‘‘на ча̄хам̣ читто сутаман̃н̃ато ме, исӣ ча ме етаматтхам̣ асам̣си;

гантва̄на ран̃н̃о пат̣ига̄хи га̄тхам̣, апи те варам̣ аттамано дадеййа̄’’ти.

таттха етаматтханти тумха̄кам̣ уййа̄не нисинно еко иси майхам̣ етаматтхам̣ а̄чиккхи.

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘со мама бха̄та̄ читто бхависсати, ида̄нева нам̣ гантва̄ пассисса̄мӣ’’ти пурисе а̄н̣а̄пенто га̄тха̄двайама̄ха –

29. ‘‘йодженту ве ра̄джаратхе, сукате читтасиббане;

каччхам̣ на̄га̄нам̣ бандхатха, гӣвеййам̣ пат̣имун̃чатха.

30. ‘‘а̄хан̃н̃анту бхеримудин̇гасан̇кхе, сӣгха̄ни йа̄на̄ни ча йоджайанту;

аджджевахам̣ ассамам̣ там̣ гамиссам̣, йаттхева даккхиссамисим̣ нисинна’’нти.

таттха а̄хан̃н̃антӯти а̄хананту. ассамам̣ танти там̣ ассамам̣.

со евам̣ ватва̄ ратхам̣ абхируйха сӣгхам̣ гантва̄ уййа̄надва̄ре ратхам̣ т̣хапетва̄ читтапан̣д̣итам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно тут̣т̣хама̄насо ат̣т̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

31. ‘‘суладдхала̄бхо вата ме ахоси, га̄тха̄ сугӣта̄ париса̄йа маджджхе;

сва̄хам̣ исим̣ сӣлаватӯпапаннам̣, дисва̄ патӣто суманохамасмӣ’’ти.

тассаттхо – суладдхала̄бхо вата майхам̣ чхаттаман̇галадивасе париса̄йа маджджхе гӣтага̄тха̄ сугӣта̄ва ахоси, сва̄хам̣ аджджа сӣлаватасампаннам̣ исим̣ дисва̄ пӣтисоманассаппатто джа̄тоти.

со читтапан̣д̣итасса дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа соманассаппатто ‘‘бха̄тикасса ме паллан̇кам̣ аттхаратха̄’’тиа̄дӣни а̄н̣а̄пенто навамам̣ га̄тхама̄ха –

32. ‘‘а̄санам̣ удакам̣ паджджам̣, пат̣игган̣ха̄ту но бхавам̣;

аггхе бхавантам̣ пуччха̄ма, аггхам̣ куруту но бхава’’нти.

таттха аггхети атитхино да̄таббайуттакасмим̣ аггхе бхавантам̣ а̄пуччха̄ма. куруту ноти имам̣ но аггхам̣ бхавам̣ пат̣игган̣ха̄ту.

евам̣ мадхурапат̣исантха̄рам̣ катва̄ раджджам̣ маджджхе бхиндитва̄ денто итарам̣ га̄тхама̄ха –

33. ‘‘рамман̃ча те а̄васатхам̣ каронту, на̄рӣган̣ехи парича̄райассу;

карохи ока̄самануггаха̄йа, убхопимам̣ иссарийам̣ карома̄’’ти.

таттха имам̣ иссарийанти капиларат̣т̣хе уттарапан̃ча̄ланагаре раджджам̣ маджджхе бхиндитва̄ двепи джана̄ карома анубхава̄ма.

тасса там̣ вачанам̣ сутва̄ читтапан̣д̣ито дхаммам̣ десенто чха га̄тха̄ абха̄си –

34. ‘‘дисва̄ пхалам̣ дуччаритасса ра̄джа, аттхо сучин̣н̣асса маха̄випа̄кам̣;

атта̄намева пат̣исам̣йамиссам̣, на паттхайе путта пасум̣ дханам̣ ва̄.

35. ‘‘дасевима̄ вассадаса̄, мачча̄нам̣ идха джӣвитам̣;

апаттан̃н̃ева там̣ одхим̣, нал̣о чхиннова суссати.

36. ‘‘таттха ка̄ нанди ка̄ кхид̣д̣а̄, ка̄ ратӣ ка̄ дханесана̄;

ким̣ ме путтехи да̄рехи, ра̄джа муттосми бандхана̄.

37. ‘‘сохам̣ евам̣ паджа̄на̄ми, маччу ме наппамаджджати;

антакена̄дхипаннасса, ка̄ ратӣ ка̄ дханесана̄.

38. ‘‘джа̄ти нара̄нам̣ адхама̄ джанинда, чан̣д̣а̄лайони двипада̄канит̣т̣ха̄;

сакехи каммехи супа̄пакехи, чан̣д̣а̄лагаббхе авасимха пуббе.

39. ‘‘чан̣д̣а̄ла̄хумха авантӣсу, мига̄ неран̃джарам̣ пати;

уккуса̄ наммада̄тӣре, тйаджджа бра̄хман̣акхаттийа̄’’ти.

таттха дуччаритасса̄ти маха̄ра̄джа, твам̣ сучаритассева пхалам̣ джа̄на̄си, ахам̣ пана дуччаритассапи пхалам̣ пасса̄мийева. майан̃хи убхо дуччаритасса пхалена ито чатуттхе аттабха̄ве чан̣д̣а̄лайонийам̣ ниббатта̄. таттха на чирам̣ сӣлам̣ раккхитва̄ тасса пхалена твам̣ кхаттийакуле ниббатто, ахам̣ бра̄хман̣акуле, ева̄хам̣ дуччаритасса ча пхалам̣ сучин̣н̣асса ча маха̄випа̄кам̣ дисва̄ атта̄намева сӣласам̣йамена пат̣исам̣йамиссам̣, путтам̣ ва̄ пасум̣ ва̄ дханам̣ ва̄ на паттхеми.