13. терасаканипа̄то

[474] 1. амбаджа̄такаван̣н̣ана̄

аха̄си ме амбапхала̄ни пуббети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто девадаттам̣ а̄раббха катхеси. девадатто хи ‘‘ахам̣ буддхо бхависса̄ми, майхам̣ саман̣о готамо нева а̄чарийо на упаджджха̄йо’’ти а̄чарийам̣ паччаккха̄йа джха̄напарихӣно сан̇гхам̣ бхиндитва̄ анупуббена са̄ваттхим̣ а̄гаччханто бахиджетаване патхавийа̄ виваре динне авӣчим̣ па̄виси. тада̄ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, девадатто а̄чарийам̣ паччаккха̄йа маха̄вина̄сам̣ патто, авӣчимаха̄нирайе ниббатто’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи девадатто а̄чарийам̣ паччаккха̄йа маха̄вина̄сам̣ паттойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте тасса пурохитакулам̣ ахива̄тарогена винасси. екова путто бхиттим̣ бхиндитва̄ пала̄то. со таккасилам̣ гантва̄ диса̄па̄моккхасса̄чарийасса сантике тайо веде ча авасесасиппа̄ни ча уггахетва̄ а̄чарийам̣ вандитва̄ никкханто ‘‘десача̄риттам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти чаранто екам̣ паччантанагарам̣ па̄пун̣и. там̣ нисса̄йа маха̄чан̣д̣а̄лага̄мако ахоси. тада̄ бодхисатто тасмим̣ га̄ме пат̣ивасати, пан̣д̣ито бйатто ака̄ле пхалам̣ ган̣ха̄панамантам̣ джа̄на̄ти. со па̄това вут̣т̣ха̄йа ка̄джам̣ а̄да̄йа тато га̄ма̄ никкхимитва̄ аран̃н̃е екам̣ амбаруккхам̣ упасан̇камитва̄ саттападаматтхаке т̣хито там̣ мантам̣ париваттетва̄ амбаруккхам̣ екена удакапасатена пахарати. руккхато тан̇кхан̣ан̃н̃ева пура̄н̣апан̣н̣а̄ни патанти, нава̄ни ут̣т̣хаханти, пуппха̄ни пуппхитва̄ патанти, амбапхала̄ни ут̣т̣ха̄йа мухуттенева паччитва̄ мадхура̄ни оджаванта̄ни диббарасасадиса̄ни хутва̄ руккхато патанти. маха̄сатто та̄ни уччинитва̄ йа̄вадаттхам̣ кха̄дитва̄ ка̄джам̣ пӯра̄петва̄ гехам̣ гантва̄ та̄ни виккин̣итва̄ путтада̄рам̣ посеси.

со бра̄хман̣акума̄ро маха̄саттам̣ ака̄ле амбапакка̄ни а̄харитва̄ виккин̣антам̣ дисва̄ ‘‘ниссам̣сайена техи мантабалена уппаннехи бхавитаббам̣, имам̣ пурисам̣ нисса̄йа идам̣ анаггхамантам̣ лабхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ маха̄саттасса амба̄ни а̄харан̣анийа̄мам̣ паригган̣ханто татхато н̃атва̄ тасмим̣ аран̃н̃ато ана̄гатейева тасса гехам̣ гантва̄ аджа̄нанто вийа хутва̄ тасса бхарийам̣ ‘‘кухим̣ аййо, а̄чарийо’’ти пуччхитва̄ ‘‘аран̃н̃ам̣ гато’’ти вутте там̣ а̄гатам̣ а̄гамайама̄нова т̣хатва̄ а̄гаччхантам̣ дисва̄ хаттхато паччхим̣ гахетва̄ а̄харитва̄ гехе т̣хапеси. маха̄сатто там̣ олокетва̄ бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, айам̣ ма̄н̣аво мантаттха̄йа а̄гато, тасса хаттхе манто нассати, асаппурисо есо’’ти. ма̄н̣авопи ‘‘ахам̣ имам̣ мантам̣ а̄чарийасса упака̄рако хутва̄ лабхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ тато пат̣т̣ха̄йа тасса гехе саббакичча̄ни кароти. да̄рӯни а̄харати, вӣхим̣ кот̣т̣ети, бхаттам̣ пачати, дантакат̣т̣хамукхадхована̄дӣни дети, па̄дам̣ дховати.

екадивасам̣ маха̄саттена ‘‘та̄та ма̄н̣ава, ман̃чапа̄да̄нам̣ ме упадха̄нам̣ дехӣ’’ти вутте ан̃н̃ам̣ апасситва̄ саббараттим̣ ӯрумхи т̣хапетва̄ нисӣди. апарабха̄ге маха̄саттасса бхарийа̄ путтам̣ виджа̄йи. тасса̄ пасӯтика̄ле парикаммам̣ саббамака̄си. са̄ екадивасам̣ маха̄саттам̣ а̄ха ‘‘са̄ми, айам̣ ма̄н̣аво джа̄тисампанно хутва̄ мантаттха̄йа амха̄кам̣ веййа̄ваччам̣ кароти, етасса хаттхе манто тит̣т̣хату ва̄ ма̄ ва̄, детха тасса манта’’нти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ тасса мантам̣ датва̄ евама̄ха – ‘‘та̄та, анаггхойам̣ манто, тава имам̣ нисса̄йа маха̄ла̄бхасакка̄ро бхависсати, ран̃н̃а̄ ва̄ ра̄джамаха̄маттена ва̄ ‘ко те а̄чарийо’ти пут̣т̣хака̄ле ма̄ мам̣ нигӯхиттхо, саче хи ‘чан̣д̣а̄ласса ме сантика̄ манто гахито’ти ладжджанто ‘бра̄хман̣амаха̄са̄ло ме а̄чарийо’ти катхессаси, имасса мантасса пхалам̣ на лабхиссасӣ’’ти. со ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ там̣ нигӯхисса̄ми, кеначи пут̣т̣хака̄ле тумхейева катхесса̄мӣ’’ти ватва̄ там̣ вандитва̄ чан̣д̣а̄лага̄мато никкхамитва̄ мантам̣ вӣмам̣ситва̄ анупуббена ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ амба̄ни виккин̣итва̄ бахум̣ дханам̣ лабхи.

атхекадивасам̣ уййа̄напа̄ло тасса хаттхато амбам̣ кин̣итва̄ ран̃н̃о ада̄си. ра̄джа̄ там̣ парибхун̃джитва̄ ‘‘куто самма, тайа̄ еварӯпам̣ амбам̣ ладдха’’нти пуччхи. дева, еко ма̄н̣аво ака̄лаамбапхала̄ни а̄нетва̄ виккин̣а̄ти, тато ме гахитанти. тена хи ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа идхева амба̄ни а̄харатӯ’’ти нам̣ вадехӣти. со татха̄ ака̄си. ма̄н̣авопи тато пат̣т̣ха̄йа амба̄ни ра̄джакулам̣ харати. атха ран̃н̃а̄ ‘‘упат̣т̣хаха ма’’нти вутте ра̄джа̄нам̣ упат̣т̣хаханто бахум̣ дханам̣ лабхитва̄ ануккамена висса̄сико джа̄то. атха нам̣ екадивасам̣ ра̄джа̄ пуччхи ‘‘ма̄н̣ава, куто ака̄ле евам̣ ван̣н̣агандхарасасампанна̄ни амба̄ни лабхаси, ким̣ те на̄го ва̄ супан̣н̣о ва̄ дево ва̄ кочи дети, уда̄ху мантабалам̣ ета’’нти? ‘‘на ме маха̄ра̄джа, кочи дети, анаггхо пана ме манто аттхи, тассева бала’’нти. ‘‘тена хи майампи те екадивасам̣ мантабалам̣ дат̣т̣хука̄ма̄’’ти. ‘‘са̄дху, дева, дассесса̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ пунадивасе тена саддхим̣ уййа̄нам̣ гантва̄ ‘‘дассехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти амбаруккхам̣ упагантва̄ саттападаматтхаке т̣хито мантам̣ париваттетва̄ руккхам̣ удакена пахари. тан̇кхан̣ан̃н̃ева амбаруккхо хет̣т̣ха̄ вуттанийа̄менева пхалам̣ гахетва̄ маха̄мегхо вийа амбавассам̣ васси. маха̄джано са̄дхука̄рам̣ ада̄си, челуккхепа̄ паваттим̣су.

ра̄джа̄ амбапхала̄ни кха̄дитва̄ тасса бахум̣ дханам̣ датва̄ ‘‘ма̄н̣авака, еварӯпо те аччхарийаманто касса сантике гахито’’ти пуччхи. ма̄н̣аво ‘‘сача̄хам̣ ‘чан̣д̣а̄ласса сантике’ти ваккха̄ми, ладжджитаббакам̣ бхависсати, ман̃ча гарахиссанти, манто кхо пана ме пагун̣о, ида̄ни на нассиссати, диса̄па̄моккхам̣ а̄чарийам̣ ападиса̄мӣ’’ти чинтетва̄ муса̄ва̄дам̣ катва̄ ‘‘таккасила̄йам̣ диса̄па̄моккха̄чарийасса сантике гахито ме’’ти ваданто а̄чарийам̣ паччаккха̄си. тан̇кхан̣ан̃н̃ева манто антарадха̄йи. ра̄джа̄ соманассаджа̄то там̣ а̄да̄йа нагарам̣ пависитва̄ пунадивасе ‘‘амба̄ни кха̄дисса̄мӣ’’ти уййа̄нам̣ гантва̄ ман̇галасила̄пат̣т̣е нисӣдитва̄ ма̄н̣ава, амба̄ни а̄хара̄ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти амбам̣ упагантва̄ саттападаматтхаке т̣хито ‘‘мантам̣ париваттесса̄мӣ’’ти манте анупат̣т̣хаханте антарахитабха̄вам̣ н̃атва̄ ладжджито ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ ‘‘айам̣ пуббе парисамаджджхейева амба̄ни а̄харитва̄ амха̄кам̣ дети, гханамегхавассам̣ вийа амбавассам̣ васса̄пети, ида̄ни тхаддхо вийа т̣хито, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти чинтетва̄ там̣ пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

1. ‘‘аха̄си ме амбапхала̄ни пуббе, ан̣ӯни тхӯла̄ни ча брахмача̄ри;

техева мантехи на да̄ни туйхам̣, думаппхала̄ па̄тубхаванти брахме’’ти.

таттха аха̄сӣти а̄хари. думаппхала̄ти руккхапхала̄ни.

там̣ сутва̄ ма̄н̣аво ‘‘саче ‘аджджа амбапхалам̣ на ган̣ха̄мӣ’ти ваккха̄ми, ра̄джа̄ ме куджджхиссати, муса̄ва̄дена нам̣ ван̃чесса̄мӣ’’ти дутийам̣ га̄тхама̄ха –

2. ‘‘наккхаттайогам̣ пат̣има̄найа̄ми, кхан̣ам̣ мухуттан̃ча манте на пассам̣;

наккхаттайоган̃ча кхан̣ан̃ча ладдха̄, аддха̄ хариссамбапхалам̣ пахӯта’’нти.

таттха аддха̄хариссамбапхаланти аддха̄ амбапхалам̣ а̄харисса̄ми.

ра̄джа̄ ‘‘айам̣ ан̃н̃ада̄ наккхаттайогам̣ на вадати, ким̣ ну кхо ета’’нти пуччханто две га̄тха̄ абха̄си –

3. ‘‘наккхаттайогам̣ на пуре абха̄н̣и, кхан̣ам̣ мухуттам̣ на пуре асам̣си;

сайам̣ харӣ амбапхалам̣ пахӯтам̣, ван̣н̣ена гандхена расенупетам̣.

4. ‘‘манта̄бхиджаппена пуре хи туйхам̣, думаппхала̄ па̄тубхаванти брахме;

сва̄джджа на па̄реси джаппампи мантам̣, айам̣ со ко на̄ма таваджджа дхаммо’’ти.

таттха на па̄ресӣти на саккоси. джаппампӣти джаппантопи париваттентопи. айам̣ соти айамева со тава сабха̄во аджджа ко на̄ма джа̄тоти.

там̣ сутва̄ ма̄н̣аво ‘‘на сакка̄ ра̄джа̄нам̣ муса̄ва̄дена ван̃четум̣, сачепи ме сабха̄ве катхите а̄н̣ам̣ кареййа, кароту, сабха̄вамева катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ две га̄тха̄ абха̄си –

5. ‘‘чан̣д̣а̄лапутто мама сампада̄си, дхаммена манте пакатин̃ча сам̣си;

ма̄ чассу ме пуччхито на̄маготтам̣, гуйхиттхо аттхам̣ виджахеййа манто.

6. ‘‘сохам̣ джаниндена джанамхи пут̣т̣хо, маккха̄бхибхӯто аликам̣ абха̄н̣им̣;

‘манта̄ име бра̄хман̣асса̄’ти миччха̄, пахӣнаманто капан̣о руда̄мӣ’’ти.

таттха дхаммена̄ти самена ка̄ран̣ена аппат̣иччха̄детва̄ва ада̄си. пакатин̃ча сам̣сӣти ‘‘ма̄ ме пуччхито на̄маготтам̣ гуйхиттхо, саче гӯхаси, манта̄ те нассиссантӣ’’ти тесам̣ нассанапакатин̃ча майхам̣ сам̣си. бра̄хман̣асса̄ти миччха̄ти ‘‘бра̄хман̣асса сантике майа̄ име манта̄ гахита̄’’ти миччха̄йа абхан̣им̣, тена ме те манта̄ нат̣т̣ха̄, сва̄хам̣ пахӣнаманто ида̄ни капан̣о руда̄мӣти.

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘айам̣ па̄падхаммо еварӯпам̣ ратанамантам̣ на олокеси, еварӯпасмин̃хи уттамаратанаманте ладдхе джа̄ти ким̣ кариссатӣ’’ти куджджхитва̄ тасса гараханто –

7. ‘‘еран̣д̣а̄ пучиманда̄ ва̄, атха ва̄ па̄либхаддака̄;

мадхум̣ мадхуттхико винде, со хи тасса думуттамо.

8. ‘‘кхаттийа̄ бра̄хман̣а̄ весса̄, судда̄ чан̣д̣а̄лапуккуса̄;

йамха̄ дхаммам̣ виджа̄неййа, со хи тасса наруттамо.

9. ‘‘имасса дан̣д̣ан̃ча вадхан̃ча датва̄, гале гахетва̄ кхалайа̄тха джаммам̣;

йо уттаматтхам̣ касирена ладдхам̣, ма̄на̄тима̄нена вина̄сайиттха̄’’ти. –

има̄ га̄тха̄ а̄ха.

таттха мадхуттхикоти мадхуаттхико пурисо аран̃н̃е мадхум̣ олокенто етесам̣ руккха̄нам̣ йато мадхум̣ лабхати, сова думо тасса думуттамо на̄ма. татхева кхаттийа̄дӣсу йамха̄ пуриса̄ дхаммам̣ ка̄ран̣ам̣ йуттам̣ аттхам̣ виджа̄неййа, сова тасса уттамо наро на̄ма. имасса дан̣д̣ан̃ча̄ти имасса па̄падхаммасса саббассахаран̣адан̣д̣ан̃ча вел̣упесика̄дӣхи пит̣т̣хичаммам̣ уппа̄т̣етва̄ вадхан̃ча датва̄ имам̣ джаммам̣ гале гахетва̄ кхалайа̄тха, кхалика̄раттам̣ па̄петва̄ ниддхаматха никкад̣д̣хатха, ким̣ имина̄ идха васантена̄ти.

ра̄джапуриса̄ татха̄ катва̄ ‘‘тава̄чарийасса сантикам̣ гантва̄ там̣ а̄ра̄дхетва̄ва саче пуна манте лабхиссаси, идха а̄гаччхеййа̄си, но че, имам̣ дисам̣ ма̄ олокеййа̄сӣ’’ти там̣ ниббисайамакам̣су. со ана̄тхо хутва̄ ‘‘т̣хапетва̄ а̄чарийам̣ на ме ан̃н̃ам̣ пат̣исаран̣ам̣ аттхи, тассева сантикам̣ гантва̄ там̣ а̄ра̄дхетва̄ пуна мантам̣ йа̄чисса̄мӣ’’ти роданто там̣ га̄мам̣ агама̄си. атха нам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ маха̄сатто бхарийам̣ а̄мантетва̄ ‘‘бхадде, пасса там̣ па̄падхаммам̣ парихӣнамантам̣ пуна а̄гаччханта’’нти а̄ха. со маха̄саттам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ а̄гатосӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘а̄чарийа, муса̄ва̄дам̣ катва̄ а̄чарийам̣ паччаккхитва̄ маха̄вина̄сам̣ паттомхӣ’’ти ватва̄ аччайам̣ дассетва̄ пуна манте йа̄чанто –

10. ‘‘йатха̄ самам̣ ман̃н̃ама̄но патеййа, соббхам̣ гухам̣ наракам̣ пӯтипа̄дам̣;

раджджӯти ва̄ аккаме кан̣хасаппам̣, андхо йатха̄ джотимадхит̣т̣хахеййа;

евампи мам̣ там̣ кхалитам̣ сапан̃н̃а, пахӣнамантасса пунаппада̄хӣ’’ти. – га̄тхама̄ха;

таттха йатха̄ саманти йатха̄ пурисо идам̣ самам̣ т̣ха̄нанти ман̃н̃ама̄но соббхам̣ ва̄ гухам̣ ва̄ бхӯмийа̄ пхалитат̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ наракам̣ ва̄ пӯтипа̄дам̣ ва̄ патеййа. пӯтипа̄доти химавантападесе маха̄руккхе сусситва̄ мате тасса мӯлесу пӯтикесу джа̄тесу тасмим̣ т̣ха̄не маха̄а̄ва̄т̣о хоти, тасса на̄мам̣. джотимадхит̣т̣хахеййа̄ти аггим̣ аккамеййа. евампӣти евам̣ ахампи пан̃н̃а̄чаккхуно абха̄ва̄ андхо тумха̄кам̣ висесам̣ аджа̄нанто тумхесу кхалито, там̣ мам̣ кхалитам̣ видитва̄ сапан̃н̃а н̃а̄н̣асампанна пахӣнамантасса мама пунапи детха̄ти.

атха нам̣ а̄чарийо ‘‘та̄та, ким̣ катхеси, андхо хи сан̃н̃а̄йа динна̄йа соббха̄дӣни парихарати, майа̄ пат̣хамамева тава катхитам̣, ида̄ни киматтхам̣ мама сантикам̣ а̄гатосӣ’’ти ватва̄ –

11. ‘‘дхаммена мантам̣ тава сампада̄сим̣, тувампи дхаммена пат̣иггахеси;

пакатимпи те аттамано асам̣сим̣, дхамме т̣хитам̣ там̣ на джахеййа манто.

12. ‘‘йо ба̄ла-мантам̣ касирена ладдхам̣, йам̣ дуллабхам̣ аджджа мануссалоке;

кин̃ча̄пи ладдха̄ джӣвитум̣ аппапан̃н̃о, вина̄сайӣ аликам̣ бха̄сама̄но.

13. ‘‘ба̄ласса мӯл̣хасса акатан̃н̃уно ча, муса̄ бхан̣антасса асан̃н̃атасса;

манте майам̣ та̄дисаке на дема, куто манта̄ гаччха на майхам̣ руччасӣ’’ти. –

има̄ га̄тха̄ а̄ха.

таттха дхаммена̄ти ахампи тава а̄чарийабха̄гам̣ хиран̃н̃ам̣ ва̄ суван̣н̣ам̣ ва̄ аггахетва̄ дхамменева мантам̣ сампада̄сим̣, твампи кин̃чи адатва̄ дхаммена саменева пат̣иггахеси. дхамме т̣хитанти а̄чарийапӯджакадхамме т̣хитам̣. та̄дисакети татха̄рӯпе ака̄лапхалаган̣ха̄паке манте на дема, гаччха на ме руччасӣти.

со евам̣ а̄чарийена уййоджито ‘‘ким̣ майхам̣ джӣвитена̄’’ти аран̃н̃ам̣ пависитва̄ ана̄тхамаран̣ам̣ мари.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи девадатто а̄чарийам̣ паччаккха̄йа маха̄вина̄сам̣ патто’’ти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ акатан̃н̃ӯ ма̄н̣аво девадатто ахоси, ра̄джа̄ а̄нандо, чан̣д̣а̄лапутто пана ахамева ахоси’’нти.

амбаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[475] 2. пханданаджа̄такаван̣н̣ана̄

кут̣ха̄рихаттхо пурисоти идам̣ саттха̄ рохин̣ӣнадӣтӣре вихаранто н̃а̄така̄нам̣ калахам̣ а̄раббха катхеси. ваттху пана кун̣а̄ладжа̄таке (джа̄. 2.21.кун̣а̄ладжа̄така) а̄ви бхависсати. тада̄ пана саттха̄ н̃а̄таке а̄мантетва̄ – маха̄ра̄джа̄, атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бахинагаре вад̣д̣хакига̄мо ахоси. татреко бра̄хман̣авад̣д̣хакӣ аран̃н̃ато да̄рӯни а̄харитва̄ ратхам̣ катва̄ джӣвикам̣ каппеси. тада̄ химавантападесе маха̄пханданаруккхо ахоси. еко ка̄л̣асӣхо гочарам̣ парийеситва̄ а̄гантва̄ тасса мӯле нипаджджи. атхасса екадивасам̣ ва̄те пахаранте еко суккхадан̣д̣ако патитва̄ кхандхе аваттха̄си. со тхокам̣ кхандхена руджантена бхӣтатасито ут̣т̣ха̄йа паккхандитва̄ пуна ниватто а̄гатамаггам̣ олокенто кин̃чи адисва̄ ‘‘ан̃н̃о мам̣ сӣхо ва̄ бйаггхо ва̄ анубандханто наттхи, имасмим̣ пана руккхе ниббаттадевата̄ мам̣ еттха нипаджджантам̣ на сахати ман̃н̃е, хоту джа̄нисса̄мӣ’’ти ат̣т̣ха̄не копам̣ бандхитва̄ руккхам̣ пахаритва̄ ‘‘нева тава руккхасса паттам̣ кха̄да̄ми, на са̄кхам̣ бхан̃джа̄ми, идха ан̃н̃е миге васанте сахаси, мам̣ на сахаси, ко майхам̣ досо аттхи, катипа̄хам̣ а̄гамехи, самӯлам̣ те руккхам̣ уппа̄т̣етва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхеда̄песса̄мӣ’’ти руккхадеватам̣ таджджетва̄ екам̣ пурисам̣ упадха̄ренто вичари. тада̄ со бра̄хман̣авад̣д̣хакӣ две тайо мануссе а̄да̄йа ратхада̄рӯнам̣ аттха̄йа йа̄накена там̣ падесам̣ гантва̄ екасмим̣ т̣ха̄не йа̄накам̣ т̣хапетва̄ ва̄сипхарасухаттхо руккхе упадха̄ренто пханданасамӣпам̣ агама̄си. ка̄л̣асӣхо там̣ дисва̄ ‘‘аджджа, майа̄ пачча̄миттасса пит̣т̣хим̣ дат̣т̣хум̣ ват̣т̣атӣ’’ти гантва̄ руккхамӯле ат̣т̣ха̄си. вад̣д̣хакӣ ча ито чито олокетва̄ пханданасамӣпена па̄йа̄си. со ‘‘йа̄ва есо на̄тиккамати, та̄вадевасса катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

14. ‘‘кут̣ха̄рихаттхо пурисо, ванамогайха тит̣т̣хаси;

пут̣т̣хо ме самма аккха̄хи, ким̣ да̄рум̣ чхетумиччхасӣ’’ти.

таттха пурисоти твам̣ кут̣ха̄рихаттхо еко пурисо имам̣ ванам̣ огайха тит̣т̣хасӣти.

со тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘аччхарийам̣ вата бхо, на вата ме ито пуббе миго мануссава̄чам̣ бха̄санто дит̣т̣хапуббо, еса ратха̄нуччхавикам̣ да̄рум̣ джа̄ниссати, пуччхисса̄ми на’’нти чинтетва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

15. ‘‘иссо вана̄ни чараси, сама̄ни висама̄ни ча;

пут̣т̣хо ме самма аккха̄хи, ким̣ да̄рум̣ немийа̄ дал̣ха’’нти.

таттха иссоти твампи еко ка̄л̣асӣхо вана̄ни чараси, твам̣ ратха̄нуччхавикам̣ да̄рум̣ джа̄ниссасӣти.

там̣ сутва̄ ка̄л̣асӣхо ‘‘ида̄ни ме маноратхо маттхакам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти чинтетва̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –

16. ‘‘нева са̄ло на кхадиро, на̄ссакан̣н̣о куто дхаво;

руккхо ча пхандано на̄ма, там̣ да̄рум̣ немийа̄ дал̣ха’’нти.

со там̣ сутва̄ соманассаджа̄то ‘‘судивасена ватамхи аджджа аран̃н̃ам̣ павит̣т̣хо, тираччха̄нагато ме ратха̄нуччхавикам̣ да̄рум̣ а̄чиккхати, ахо са̄дхӯ’’ти пуччханто чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –

17. ‘‘кӣдиса̄нисса патта̄ни, кхандхо ва̄ пана кӣдисо;

пут̣т̣хо ме самма аккха̄хи, йатха̄ джа̄нему пхандана’’нти.

атхасса со а̄чиккханто две га̄тха̄ абха̄си –

18. ‘‘йасса са̄кха̄ паламбанти, наманти на ча бхан̃джаре;

со руккхо пхандано на̄ма, йасса мӯле ахам̣ т̣хито.

19. ‘‘ара̄нам̣ чаккана̄бхӣнам̣, ӣса̄немиратхасса ча;

саббасса те камманийо, айам̣ хессати пхандано’’ти.

таттха ‘‘ара̄на’’нти идам̣ со ‘‘када̄чеса имам̣ руккхам̣ на ган̣хеййа, гун̣амписса катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ евама̄ха. таттха ӣса̄немиратхасса ча̄ти ӣса̄йа ча немийа̄ ча сесасса ча ратхасса саббасса те еса камманийо каммаккхамо бхависсатӣти.

со евам̣ а̄чиккхитва̄ тут̣т̣хама̄насо екаманте вичари, вад̣д̣хакӣпи руккхам̣ чхиндитум̣ а̄рабхи. руккхадевата̄ чинтеси ‘‘майа̄ етасса упари на кин̃чи па̄титам̣, айам̣ ат̣т̣ха̄не а̄гха̄там̣ бандхитва̄ мама вима̄нам̣ на̄сети, ахан̃ча винассисса̄ми, екенупа̄йена иман̃ча иссам̣ вина̄сесса̄мӣ’’ти. са̄ ванакаммикапурисо вийа хутва̄ тасса сантикам̣ а̄гантва̄ пуччхи ‘‘бхо пуриса мана̄по те руккхо ладдхо, имам̣ чхиндитва̄ ким̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘ратханемим̣ карисса̄мӣ’’ти. ‘‘имина̄ руккхена ратхо бхависсатӣ’’ти кена те аккха̄танти. ‘‘екена ка̄л̣асӣхена̄’’ти. ‘‘са̄дху сут̣т̣ху тена аккха̄там̣, имина̄ руккхена ратхо сундаро бхависсати, ка̄л̣асӣхасса галачаммам̣ уппа̄т̣етва̄ чатуран̇гуламатте т̣ха̄не айапат̣т̣ена вийа немиман̣д̣але париккхитте неми ча тхира̄ бхависсати, бахун̃ча дханам̣ лабхиссасӣ’’ти. ‘‘ка̄л̣асӣхачаммам̣ куто лаччха̄мӣ’’ти? ‘‘твам̣ ба̄лакоси, айам̣ тава руккхо ване т̣хито на пала̄йати, твам̣ йена те руккхо аккха̄то, тасса сантикам̣ гантва̄ ‘са̄ми тайа̄ дасситаруккхам̣ катарат̣т̣ха̄не чхинда̄мӣ’ти ван̃четва̄ а̄нехи, атха нам̣ нира̄сан̇кам̣ ‘идха ча еттха ча чхинда̄’ти мукхатун̣д̣ам̣ паса̄ретва̄ а̄чиккхантам̣ тикхин̣ена маха̄пхарасуна̄ кот̣т̣етва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ чаммам̣ а̄да̄йа варамам̣сам̣ кха̄дитва̄ руккхам̣ чхинда̄’’ти верам̣ аппеси. таматтхам̣ пака̄сенто саттха̄ има̄ га̄тха̄ а̄ха –

20. ‘‘ити пханданаруккхопи, та̄ваде аджджхабха̄сатха;

майхампи вачанам̣ аттхи, бха̄радва̄джа сун̣охи ме.

21. ‘‘иссасса упаккхандхамха̄, уккачча чатуран̇гулам̣;

тена немим̣ паса̄реси, евам̣ дал̣хатарам̣ сийа̄.

22. ‘‘ити пханданаруккхопи, верам̣ аппеси та̄ваде;

джа̄та̄нан̃ча аджа̄та̄нам̣, исса̄нам̣ дуккхама̄вахӣ’’ти.

таттха бха̄радва̄джа̄ти там̣ готтена а̄лапати. упаккхандхамха̄ти кхандхато. уккачча̄ти уккантитва̄.

вад̣д̣хакӣ руккхадевата̄йа вачанам̣ сутва̄ ‘‘ахо аджджа майхам̣ ман̇галадивасо’’ти ка̄л̣асӣхам̣ гха̄тетва̄ руккхам̣ чхетва̄ пакка̄ми. таматтхам̣ пака̄сенто саттха̄ а̄ха –

23. ‘‘иччевам̣ пхандано иссам̣, иссо ча пана пханданам̣;

ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вива̄дена, ан̃н̃аман̃н̃амагха̄тайум̣.

24. ‘‘евамева манусса̄нам̣, вива̄до йаттха джа̄йати;

майӯраначчам̣ наччанти, йатха̄ те иссапхандана̄.

25. ‘‘там̣ во вада̄ми бхаддам̣ во, йа̄вантеттха сама̄гата̄;

саммодатха ма̄ вивадатха, ма̄ хотха иссапхандана̄.

26. ‘‘са̄маггимева сиккхетха, буддхехетам̣ пасам̣ситам̣;

са̄маггирато дхаммат̣т̣хо, йогаккхема̄ на дхам̣сатӣ’’ти.

таттха агха̄тайунти гха̄та̄песум̣. майӯраначчам̣ наччантӣти маха̄ра̄джа̄ йаттха хи манусса̄нам̣ вива̄до хоти, таттха йатха̄ на̄ма майӯра̄ наччанта̄ пат̣иччха̄детаббам̣ рахассан̇гам̣ па̄кат̣ам̣ каронти, евам̣ манусса̄ ан̃н̃аман̃н̃асса рандхам̣ пака̄сента̄ майӯраначчам̣ наччанти на̄ма. йатха̄ те иссапхандана̄ ан̃н̃аман̃н̃асса рандхам̣ пака̄сента̄ наччим̣су на̄ма. там̣ воти тена ка̄ран̣ена тумхе вада̄ми. бхаддам̣ воти бхаддам̣ тумха̄кам̣ хоту. йа̄вантеттха̄ти йа̄ванто еттха иссапханданасадиса̄ ма̄ ахуваттха. са̄маггимева сиккхетха̄ти самаггабха̄вамева тумхе сиккхатха, идам̣ пан̃н̃а̄вуддхехи пан̣д̣итехи пасам̣ситам̣. дхаммат̣т̣хоти сучаритадхамме т̣хито. йогаккхема̄ на дхам̣сатӣти йогехи кхема̄ нибба̄на̄ на париха̄йатӣти нибба̄нена десана̄кӯт̣ам̣ ган̣хи. сакйара̄джа̄но дхаммакатхам̣ сутва̄ самагга̄ джа̄та̄.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ видитва̄ тасмим̣ ванасан̣д̣е нивуттхадевата̄ ахамева ахоси’’нти.

пханданаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[476] 3. джаванахам̣саджа̄такаван̣н̣ана̄

идхева хам̣са нипата̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто дал̣хадхаммадхануггахасуттантадесанам̣ (сам̣. ни. 2.228) а̄раббха катхеси. бхагавата̄ хи –

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, чатта̄ро дал̣хадхамма̄ дхануггаха̄ сусиккхита̄ катахаттха̄ катӯпа̄сана̄ чатуддиса̄ т̣хита̄ ассу, атха пурисо а̄гаччхеййа ‘ахам̣ имесам̣ чатуннам̣ дал̣хадхамма̄нам̣ дхануггаха̄нам̣ сусиккхита̄нам̣ катахаттха̄нам̣ катӯпа̄сана̄нам̣ чатуддиса̄ кан̣д̣е кхитте апатит̣т̣хите патхавийам̣ гахетва̄ а̄харисса̄мӣ’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, ‘джавано пурисо парамена джавена саманна̄гато’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘евам̣ бханте’’ти. йатха̄ ча, бхиккхаве, тасса пурисасса джаво, йатха̄ ча чандимасӯрийа̄нам̣ джаво, тато сӣгхатаро. йатха̄ ча, бхиккхаве, тасса пурисасса джаво, йатха̄ ча чандимасӯрийа̄нам̣ джаво, йатха̄ ча йа̄ девата̄ чандимасӯрийа̄нам̣ пурато дха̄ванти, та̄сам̣ девата̄нам̣ джаво, тато сӣгхатарам̣ а̄йусан̇кха̄ра̄ кхӣйанти, тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ ‘аппаматта̄ вихарисса̄ма̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти –

имасса суттасса катхитадивасато дутийадивасе бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, саттха̄ аттано буддхависайе т̣хатва̄ имесам̣ сатта̄нам̣ а̄йусан̇кха̄ре иттаре дуббале катва̄ паридӣпенто путхуджджанабхиккхӯ ативийа санта̄сам̣ па̄песи, ахо буддхабалам̣ на̄ма̄’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘аначчхарийам̣, бхиккхаве, сва̄хам̣ ида̄ни саббан̃н̃утам̣ патто а̄йусан̇кха̄ра̄нам̣ иттарабха̄вам̣ дассетва̄ бхиккхӯ сам̣веджетва̄ дхаммам̣ десеми, майа̄ хи пуббе ахетукахам̣сайонийам̣ ниббаттенапи а̄йусан̇кха̄ра̄нам̣ иттарабха̄вам̣ дассетва̄ ба̄ра̄н̣асира̄джа̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ сакалара̄джапарисам̣ сам̣веджетва̄ дхаммо десито’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто джаванахам̣сайонийам̣ ниббаттитва̄ навутихам̣сасахассапаривуто читтакӯт̣е пат̣ивасати. со екадивасам̣ джамбудӣпатале екасмим̣ саре сапарива̄ро сайам̣джа̄таса̄лим̣ кха̄дитва̄ а̄ка̄се суван̣н̣акилан̃джам̣ паттхаранто вийа махантена парива̄рена ба̄ра̄н̣асинагарасса маттхакена мандаманда̄йа вила̄сагатийа̄ читтакӯт̣ам̣ гаччхати. атха нам̣ ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ дисва̄ ‘‘имина̄пи ма̄дисена ран̃н̃а̄ бхавитабба’’нти амачча̄нам̣ ватва̄ тасмим̣ синехам̣ уппа̄детва̄ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ гахетва̄ маха̄саттам̣ олокетва̄ саббатӯрийа̄ни пагган̣ха̄песи. маха̄сатто аттано сакка̄рам̣ каронтам̣ дисва̄ хам̣се пуччхи ‘‘ра̄джа̄, мама еварӯпам̣ сакка̄рам̣ каронто ким̣ пачча̄сӣсатӣ’’ти? ‘‘тумхехи саддхим̣ миттабха̄вам̣ дева̄’’ти. ‘‘тена хи ран̃н̃о амхехи саддхим̣ миттабха̄во хотӯ’’ти ран̃н̃а̄ саддхим̣ миттабха̄вам̣ катва̄ пакка̄ми. атхекадивасам̣ ран̃н̃о уййа̄нам̣ гатака̄ле анотаттадахам̣ гантва̄ екена паккхена удакам̣, екена чанданачун̣н̣ам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ ра̄джа̄нам̣ тена удакена нха̄петва̄ чанданачун̣н̣ена окиритва̄ маха̄джанасса пассантассева сапарива̄ро читтакӯт̣ам̣ агама̄си. тато пат̣т̣ха̄йа ра̄джа̄ маха̄саттам̣ дат̣т̣хука̄мо хутва̄ ‘‘саха̄йо ме аджджа а̄гамиссати, саха̄йо ме аджджа а̄гамиссатӣ’’ти а̄гаманамаггам̣ олокенто аччхати.

тада̄ маха̄саттасса канит̣т̣ха̄ две хам̣сапотака̄ ‘‘сӯрийена саддхим̣ джависса̄ма̄’’ти мантетва̄ маха̄саттасса а̄рочесум̣ ‘‘майам̣ сӯрийена саддхим̣ джависса̄ма̄’’ти. ‘‘та̄та̄, сӯрийаджаво на̄ма сӣгхо, сӯрийена саддхим̣ джавитум̣ на саккхиссатха, антара̄ва винассиссатха, ма̄ гамиттха̄’’ти. те дутийампи татийампи йа̄чим̣су, бодхисаттопи те йа̄вататийам̣ ва̄ресийева. те ма̄натхаддха̄ аттано балам̣ аджа̄нанта̄ маха̄саттасса ана̄чиккхитва̄ва ‘‘сӯрийена саддхим̣ джависса̄ма̄’’ти сӯрийе ануггатейева гантва̄ йугандхараматтхаке нисӣдим̣су. маха̄сатто те адисва̄ ‘‘кахам̣ ну кхо гата̄’’ти пуччхитва̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ чинтеси ‘‘те сӯрийена саддхим̣ джавитум̣ на саккхиссанти, антара̄ва винассиссанти, джӣвитам̣ тесам̣ дасса̄мӣ’’ти. сопи гантва̄ йугандхараматтхакейева нисӣди. атха уггате сӯрийаман̣д̣але хам̣сапотака̄ уппатитва̄ сӯрийена саддхим̣ паккхандим̣су, маха̄саттопи техи саддхим̣ паккханди. канит̣т̣хабха̄тико йа̄ва пуббан̣хасамайа̄ джавитва̄ килами, паккхасандхӣсу аггиут̣т̣ха̄нака̄ло вийа ахоси. со бодхисаттасса сан̃н̃ам̣ ада̄си ‘‘бха̄тика, на саккомӣ’’ти. атха нам̣ маха̄сатто ‘‘ма̄ бха̄йи, джӣвитам̣ те дасса̄мӣ’’ти паккхапан̃джарена париккхипитва̄ асса̄сетва̄ читтакӯт̣апаббатам̣ нетва̄ хам̣са̄нам̣ маджджхе т̣хапетва̄ пуна паккхандитва̄ сӯрийам̣ патва̄ итарена саддхим̣ па̄йа̄си. сопи йа̄ва упакат̣т̣хамаджджханхика̄ сӯрийена саддхим̣ джавитва̄ килами, паккхасандхӣсу аггиут̣т̣ха̄нака̄ло вийа ахоси. тада̄ бодхисаттасса сан̃н̃ам̣ ада̄си ‘‘бха̄тика, на саккомӣ’’ти. тампи маха̄сатто татхева самасса̄сетва̄ паккхапан̃джарена̄да̄йа читтакӯт̣амева агама̄си. тасмим̣ кхан̣е сӯрийо набхамаджджхам̣ па̄пун̣и.

атха маха̄сатто ‘‘мама аджджа сарӣрабалам̣ вӣмам̣сисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ екавегена паккхандитва̄ йугандхараматтхаке нисӣдитва̄ тато уппатитва̄ екавегена сӯрийам̣ па̄пун̣итва̄ ка̄лена пурато, ка̄лена паччхато джавитва̄ чинтеси ‘‘майхам̣ сӯрийена саддхим̣ джаванам̣ на̄ма нираттхакам̣ айонисоманасика̄расамбхӯтам̣, ким̣ ме имина̄, ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ мама саха̄йакасса ран̃н̃о аттхайуттам̣ дхаммайуттам̣ катхам̣ катхесса̄мӣ’’ти. со ниваттитва̄ сӯрийе набхамаджджхам̣ анатиккантейева сакалачаккава̄л̣агаббхам̣ антантена анусам̣йа̄йитва̄ вегам̣ париха̄пенто сакаладжамбудӣпам̣ антантена анусам̣йа̄йитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ па̄пун̣и. два̄дасайоджаникам̣ сакаланагарам̣ хам̣саччханнам̣ вийа ахоси, чхиддам̣ на̄ма на пан̃н̃а̄йи, ануккамена веге париха̄йанте а̄ка̄се чхидда̄ни пан̃н̃а̄йим̣су. маха̄сатто вегам̣ париха̄петва̄ а̄ка̄сато отаритва̄ сӣхапан̃джарасса абхимукхат̣т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ ‘‘а̄гато ме саха̄йо’’ти соманассаппатто тасса нисӣданаттха̄йа кан̃чанапӣт̣хам̣ пан̃н̃апетва̄ ‘‘самма, пависа, идха нисӣда̄’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

27. ‘‘идхева хам̣са нипата, пийам̣ ме тава дассанам̣;

иссароси ануппатто, йамидхаттхи паведайа̄’’ти.

таттха ‘‘идха̄’’ти кан̃чанапӣт̣хам̣ сандха̄йа̄ха. нипата̄ти нисӣда. иссаросӣти твам̣ имасса т̣ха̄насса иссаро са̄ми хутва̄ а̄гатосӣти вадати. йамидхаттхи паведайа̄ти йам̣ имасмим̣ нивесане аттхи, там̣ апарисан̇канто амха̄кам̣ катхехӣти.

маха̄сатто кан̃чанапӣт̣хе нисӣди. ра̄джа̄ сатапа̄касахассапа̄кехи телехи тасса паккхантара̄ни маккхетва̄ кан̃чанатат̣т̣аке мадхула̄дже ча мадхуродакан̃ча саккхародакан̃ча да̄петва̄ мадхурапат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘самма, твам̣ екакова а̄гатоси, кухим̣ агамиттха̄’’ти пуччхи. со там̣ паваттим̣ виттха̄рена катхеси. атха нам̣ ра̄джа̄ а̄ха ‘‘самма, мамапи сӯрийена саддхим̣ джавитавегам̣ дассехӣ’’ти. маха̄ра̄джа, на сакка̄ со вего дассетунти. тена хи ме сариккхакаматтам̣ дассехӣти. са̄дху, маха̄ра̄джа, сариккхакаматтам̣ дассесса̄ми, аккхан̣аведхӣ дхануггахе саннипа̄техӣти. ра̄джа̄ саннипа̄теси. маха̄сатто чатта̄ро дхануггахе гахетва̄ нивесана̄ оруйха ра̄джан̇ган̣е сила̄тхамбхам̣ никхан̣а̄петва̄ аттано гӣва̄йам̣ гхан̣т̣ам̣ бандха̄петва̄ сила̄тхамбхаматтхаке нисӣдитва̄ чатта̄ро дхануггахе тхамбхам̣ нисса̄йа чатуддиса̄бхимукхе т̣хапетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, име чатта̄ро джана̄ екаппаха̄ренева чатуддиса̄бхимукха̄ чатта̄ри кан̣д̣а̄ни кхипанту, та̄ни ахам̣ патхавим̣ аппатта̄нева а̄харитва̄ етесам̣ па̄дамӯле па̄тесса̄ми. мама кан̣д̣агахан̣аттха̄йа гатабха̄вам̣ гхан̣т̣асаддасан̃н̃а̄йа джа̄неййа̄си, мам̣ пана на пассиссасӣ’’ти ватва̄ техи екаппаха̄ренева кхиттакан̣д̣а̄ни а̄харитва̄ тесам̣ па̄дамӯле па̄тетва̄ сила̄тхамбхаматтхаке нисиннамева атта̄нам̣ дассетва̄ ‘‘дит̣т̣хо те, маха̄ра̄джа, майхам̣ вего’’ти ватва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, айам̣ вего майхам̣ нева уттамо, маджджхимо, паритто ла̄макавего еса, евам̣ сӣгхо, маха̄ра̄джа, амха̄кам̣ вего’’ти а̄ха.

атха нам̣ ра̄джа̄ пуччхи ‘‘самма, аттхи пана тумха̄кам̣ вегато ан̃н̃о сӣгхатаро вего’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, амха̄кам̣ уттамавегатопи сатагун̣ена сахассагун̣ена сатасахассагун̣ена имесам̣ сатта̄нам̣ а̄йусан̇кха̄ра̄ сӣгхатарам̣ кхӣйанти бхиджджанти, кхайам̣ гаччхантӣ’’ти кхан̣иканиродхавасена рӯпадхамма̄нам̣ ниродхам̣ дассети, тато на̄мадхамма̄нам̣. ра̄джа̄ маха̄саттасса катхам̣ сутва̄ маран̣абхайабхӣто сатим̣ паччупат̣т̣ха̄петум̣ асакконто бхӯмийам̣ пати, маха̄джано утра̄сам̣ патто ахоси. ран̃н̃о мукхам̣ удакена син̃читва̄ сатим̣ лабха̄песи. атха нам̣ маха̄сатто ‘‘маха̄ра̄джа, ма̄ бха̄йи, маран̣ассатим̣ бха̄вехи, дхаммам̣ чара̄хи, да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни карохи, аппаматто хохи, дева̄’’ти овади. атха ра̄джа̄ ‘‘са̄ми, майам̣ тумха̄дисена н̃а̄н̣абаласампаннена а̄чарийена вина̄ васитум̣ на саккхисса̄ма, читтакӯт̣ам̣ агантва̄ майхам̣ дхаммам̣ десенто майхам̣ ова̄да̄чарийо хутва̄ идхева васа̄хӣ’’ти йа̄чанто две га̄тха̄ абха̄си –

28. ‘‘саванена екасса пийа̄ бхаванти, дисва̄ панекасса вийети чхандо;

дисва̄ ча сутва̄ ча пийа̄ бхаванти, каччинну ме пӣйаси дассанена.

29. ‘‘саванена пийо меси, бхиййо ча̄гамма дассанам̣;

евам̣ пийадассано ме, васа хам̣са мамантике’’ти.

та̄сам̣ аттхо – самма хам̣сара̄джа саванена екасса екачче пийа̄ хонти, ‘‘евам̣ гун̣о на̄ма̄’’ти сутва̄ саванена пийа̄йати, екасса пана екачче дисва̄ва чхандо вигаччхати, пемам̣ антарадха̄йати, кха̄дитум̣ а̄гата̄ йаккха̄ вийа упат̣т̣хаханти, екасса екачче дисва̄ ча сутва̄ ча̄ти убхайатха̄пи пийа̄ хонти, тена там̣ пуччха̄ми. каччинну ме пӣйаси дассанена̄ти каччи ну твам̣ мам̣ пийа̄йаси, майхам̣ пана твам̣ саванена пийова, дассанам̣ пана̄гамма атипийова. евам̣ мама пийадассано сама̄но читтакӯт̣ам̣ агантва̄ идха мама сантике васа̄ти.

бодхисатто а̄ха –

30. ‘‘васеййа̄ма тава̄га̄ре, ниччам̣ саккатапӯджита̄;

матто ча екада̄ вадждже, хам̣сара̄джам̣ пачанту ме’’ти.

таттха матто ча екада̄ти маха̄ра̄джа, майам̣ тава гхаре ниччам̣ пӯджита̄ васеййа̄ма, твам̣ пана када̄чи сура̄мадаматто мам̣сакха̄данаттхам̣ ‘‘хам̣сара̄джам̣ пачанту ме’’ти вадеййа̄си, атха евам̣ тава ануджӣвино мам̣ ма̄ретва̄ пачеййум̣, тада̄хам̣ ким̣ карисса̄мӣти.

атхасса ра̄джа̄ ‘‘тена хи маджджамева на пивисса̄мӣ’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ да̄тум̣ имам̣ га̄тхама̄ха –

31. ‘‘дхираттху там̣ маджджапа̄нам̣, йам̣ ме пийатарам̣ тайа̄;

на ча̄пи маджджам̣ писса̄ми, йа̄ва ме ваччхасӣ гхаре’’ти.

тато парам̣ бодхисатто чха га̄тха̄ а̄ха –

32. ‘‘сувиджа̄нам̣ син̇га̄ла̄нам̣, сакун̣а̄нан̃ча васситам̣;

мануссавасситам̣ ра̄джа, дуббиджа̄натарам̣ тато.

33. ‘‘апи че ман̃н̃атӣ посо, н̃а̄ти митто сакха̄ти ва̄;

йо пуббе сумано хутва̄, паччха̄ сампаджджате дисо.

34. ‘‘йасмим̣ мано нивисати, авидӯре саха̄пи со;

сантикепи хи со дӯре, йасмим̣ на̄висате мано.

35. ‘‘антопи со хоти пасанначитто, па̄рам̣ самуддасса пасанначитто;

антопи со хоти падут̣т̣хачитто, па̄рам̣ самуддасса падут̣т̣хачитто.

36. ‘‘сам̣васанта̄ вивасанти, йе диса̄ те ратхесабха;

а̄ра̄ санто сам̣васанти, манаса̄ рат̣т̣хавад̣д̣хана.

37. ‘‘атичирам̣ нива̄сена, пийо бхавати аппийо;

а̄манта кхо там̣ гаччха̄ма, пура̄ те хома аппийа̄’’ти.

таттха васситанти маха̄ра̄джа, тираччха̄нагата̄ уджухадайа̄, тена тесам̣ васситам̣ сувиджа̄нам̣, манусса̄ пана каккхал̣а̄, тасма̄ тесам̣ вачанам̣ дуббиджа̄натаранти аттхо. йо пуббети йо пуггало пат̣хамамева аттамано хутва̄ ‘‘твам̣ майхам̣ н̃а̄тако митто па̄н̣асамо сакха̄’’ти апи евам̣ ман̃н̃ати, свева паччха̄ дисо верӣ сампаджджати, евам̣ дуббиджа̄нам̣ на̄ма мануссахадайанти. нивисатӣти маха̄ра̄джа, йасмим̣ пуггале пемавасена мано нивисати, со дӯре васантопи авидӯре саха̄пи васатийева на̄ма. йасмим̣ пана пуггале мано на нивисати апети, со сантике васантопи дӯрейева.

антопи со хотӣти маха̄ра̄джа, йо саха̄йо пасанначитто, со читтена аллӣнатта̄ па̄рам̣ самуддасса васантопи антойева хоти. йо пана падут̣т̣хачитто, со читтена аналлӣнатта̄ анто васантопи па̄рам̣ самуддасса на̄ма. йе диса̄ тети йе верино паччаттхика̄, те екато васанта̄пи дӯре васантийева на̄ма. санто пана пан̣д̣ита̄ а̄ра̄ т̣хита̄пи метта̄бха̄витена манаса̄ а̄ваджджента̄ сам̣васантийева. пура̄ те хома̄ти йа̄ва тава аппийа̄ на хома, та̄вадева там̣ а̄мантетва̄ гаччха̄ма̄ти вадати.

атха нам̣ ра̄джа̄ а̄ха –

38. ‘‘евам̣ че йа̄чама̄на̄нам̣, ан̃джалим̣ на̄вабуджджхаси;

парича̄рака̄нам̣ сатам̣, вачанам̣ на кароси но;

евам̣ там̣ абхийа̄ча̄ма, пуна кайира̄си парийа̄йа’’нти.

таттха евам̣ чети саче хам̣сара̄джа, евам̣ ан̃джалим̣ паггайха йа̄чама̄на̄нам̣ амха̄кам̣ имам̣ ан̃джалим̣ на̄вабуджджхаси, тава парича̄рака̄нам̣ сама̄на̄нам̣ вачанам̣ на кароси, атха нам̣ евам̣ йа̄ча̄ма. пуна кайира̄си парийа̄йанти ка̄лена ка̄лам̣ идха а̄гамана̄йа ва̄рам̣ кареййа̄сӣти аттхо.

тато бодхисатто а̄ха –

39. ‘‘евам̣ че но вихаратам̣, антара̄йо на хессати;

туйхам̣ ча̄пи маха̄ра̄джа, майхан̃ча рат̣т̣хавад̣д̣хана;

аппева на̄ма пассему, ахоратта̄намаччайе’’ти.

таттха евам̣ че ноти маха̄ра̄джа, ма̄ чинтайиттха, саче амха̄кампи евам̣ вихаранта̄нам̣ джӣвитантара̄йо на бхависсати, аппева на̄ма убхо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пассисса̄ма, апича твам̣ майа̄ диннам̣ ова̄дамева мама т̣ха̄не т̣хапетва̄ евам̣ иттараджӣвите локасаннива̄се аппаматто хутва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каронто даса ра̄джадхамме акопетва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄рехи, еван̃хи ме ова̄дам̣ каронто мам̣ пассиссатийева̄ти. евам̣ маха̄сатто ра̄джа̄нам̣ овадитва̄ читтакӯт̣апаббатамева гато.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘евам̣, бхиккхаве, пуббе тираччха̄найонийам̣ ниббаттенапи майа̄ а̄йусан̇кха̄ра̄нам̣ дуббалабха̄вам̣ дассетва̄ дхаммо десито’’ти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, канит̣т̣хо моггалла̄но, маджджхимо са̄рипутто, сесахам̣саган̣а̄ буддхапариса̄, джаванахам̣со пана ахамева ахоси’’нти.

джаванахам̣саджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[477] 4. чӯл̣ана̄рададжа̄такаван̣н̣ана̄

на те кат̣т̣ха̄ни бхинна̄нӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто тхуллакума̄рика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхива̄сино кирекасса куласса паннарасасол̣асавассуддесика̄ дхӣта̄ ахоси собхаггаппатта̄, на ча нам̣ кочи ва̄реси. атхасса̄ ма̄та̄ чинтеси ‘‘мама дхӣта̄ вайаппатта̄, на ча нам̣ кочи ва̄рети, а̄мисена маччхам̣ вийа ета̄йа екам̣ са̄кийабхиккхум̣ палобхетва̄ уппабба̄джетва̄ там̣ нисса̄йа джӣвисса̄мӣ’’ти. тада̄ ча са̄ваттхива̄сӣ еко кулапутто са̄сане урам̣ датва̄ паббаджитва̄ упасампаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа сиккха̄ка̄матам̣ паха̄йа а̄ласийо сарӣраман̣д̣анамануйутто виха̄си. маха̄упа̄сика̄ гехе йа̄гукха̄данӣйабходжанӣйа̄ни сампа̄детва̄ два̄ре т̣хатва̄ антаравӣтхийа̄ гаччхантесу бхиккхӯсу екам̣ бхиккхум̣ расатан̣ха̄йа бандхитва̄ гахетум̣ саккун̣еййарӯпам̣ упадха̄рентӣ тепит̣акаа̄бхидхаммикавинайадхара̄нам̣ махантена парива̄рена гаччханта̄нам̣ антаре кан̃чи гайхупагам̣ адисва̄ тесам̣ паччхато гаччханта̄нам̣ мадхурадхаммакатхика̄нам̣ аччхиннавала̄хакасадиса̄нам̣ пин̣д̣апа̄тика̄нампи антаре кан̃чи адисва̄ва екам̣ йа̄ва бахи апан̇га̄ аккхӣни ан̃джетва̄ кесе осан̣хетва̄ дукӯлантарава̄сакам̣ нива̄сетва̄ гхат̣итамат̣т̣хам̣ чӣварам̣ па̄рупитва̄ ман̣иван̣н̣апаттам̣ а̄да̄йа манорамам̣ чхаттам̣ дха̄райама̄нам̣ виссат̣т̣хиндрийам̣ ка̄йадал̣хибахулам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘имам̣ сакка̄ ган̣хиту’’нти гантва̄ вандитва̄ паттам̣ гахетва̄ ‘‘етха, бханте’’ти гхарам̣ а̄нетва̄ нисӣда̄петва̄ йа̄гуа̄дӣхи паривиситва̄ катабхаттакиччам̣ там̣ бхиккхум̣ ‘‘бханте, ито пат̣т̣ха̄йа идхева̄гаччхеййа̄тха̄’’ти а̄ха. сопи тато пат̣т̣ха̄йа таттхева гантва̄ апарабха̄ге висса̄сико ахоси.

атхекадивасам̣ маха̄упа̄сика̄ тасса саванапатхе т̣хатва̄ ‘‘имасмим̣ гехе упабхогапарибхогаматта̄ аттхи, татха̄рӯпо пана ме путто ва̄ джа̄ма̄та̄ ва̄ гехам̣ вича̄ритум̣ саматтхо наттхӣ’’ти а̄ха. со тасса̄ вачанам̣ сутва̄ ‘‘киматтхам̣ ну кхо катхетӣ’’ти тхокам̣ хадайе виддхо вийа ахоси. са̄ дхӣтарам̣ а̄ха ‘‘имам̣ палобхетва̄ тава васе ватта̄пехӣ’’ти. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа ман̣д̣итапаса̄дхита̄ иттхикуттавила̄сехи там̣ палобхеси. тхуллакума̄рика̄ти на ча тхӯласарӣра̄ дат̣т̣хабба̄, тхӯла̄ ва̄ хоту киса̄ ва̄, пан̃чака̄магун̣икара̄гена пана тхӯлата̄йа ‘‘тхуллакума̄рика̄’’ти вуччати. со дахаро килесавасико хутва̄ ‘‘на да̄на̄хам̣ буддхаса̄сане патит̣т̣ха̄тум̣ саккхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘виха̄рам̣ гантва̄ паттачӣварам̣ ниййа̄детва̄ асукат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма гамисса̄ми, татра ме ваттха̄ни песетха̄’’ти ватва̄ виха̄рам̣ гантва̄ паттачӣварам̣ ниййа̄детва̄ ‘‘уккан̣т̣хитосмӣ’’ти а̄чарийупаджджха̄йе а̄ха. те там̣ а̄да̄йа саттху сантикам̣ нетва̄ ‘‘айам̣ бхиккху уккан̣т̣хито’’ти а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘кена уккан̣т̣ха̄питосӣ’’ти ватва̄ ‘‘тхуллакума̄рика̄йа, бханте’’ти вутте ‘‘бхиккху пуббепеса̄ тава аран̃н̃е васантасса брахмачарийантара̄йам̣ катва̄ махантам̣ анаттхамака̄си, пуна твам̣ етамева нисса̄йа касма̄ уккан̣т̣хитосӣ’’ти ватва̄ бхиккхӯхи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе маха̄бхоге бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ уггахитасиппо кут̣умбам̣ сан̣т̣хапеси, атхасса бхарийа̄ екам̣ путтам̣ виджа̄йитва̄ ка̄ламака̄си. со ‘‘йатхева ме пийабхарийа̄йа, евам̣ майипи маран̣ам̣ а̄гамиссати, ким̣ ме гхара̄ва̄сена, паббаджисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ка̄ме паха̄йа путтам̣ а̄да̄йа химавантам̣ пависитва̄ тена саддхим̣ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄ ниббаттетва̄ ванамӯлапхала̄ха̄ро аран̃н̃е виха̄си. тада̄ паччантава̄сино чора̄ джанападам̣ пависитва̄ га̄мам̣ пахаритва̄ карамаре гахетва̄ бхан̣д̣икам̣ уккхипа̄петва̄ пуна паччантам̣ па̄пайим̣су. тесам̣ антаре ека̄ абхирӯпа̄ кума̄рика̄ кера̄т̣икапан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄ чинтеси ‘‘име амхе гахетва̄ да̄сибхогена парибхун̃джиссанти, екена упа̄йена пала̄йитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄ми, сарӣракиччам̣ ка̄тука̄ма̄мхи, тхокам̣ пат̣иккамитва̄ тит̣т̣хатха̄’’ти ватва̄ чоре ван̃четва̄ пала̄йитва̄ аран̃н̃ам̣ пависантӣ бодхисаттасса путтам̣ ассаме т̣хапетва̄ пхала̄пхалаттха̄йа гатака̄ле пуббан̣хасамайе там̣ ассамам̣ па̄пун̣итва̄ там̣ та̄пасакума̄рам̣ ка̄маратийа̄ палобхетва̄ сӣламасса бхиндитва̄ аттано васе ваттетва̄ ‘‘ким̣ те аран̃н̃ава̄сена, ехи га̄мам̣ гантва̄ васисса̄ма, татра хи рӯпа̄дайо ка̄магун̣а̄ сулабха̄’’ти а̄ха. сопи ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ‘‘пита̄ та̄ва ме аран̃н̃ато пхала̄пхалам̣ а̄харитум̣ гато, там̣ дисва̄ убхопи екатова гамисса̄ма̄’’ти а̄ха.

са̄ чинтеси – ‘‘айам̣ тарун̣ада̄рако на кин̃чи джа̄на̄ти, питара̄ панасса махаллакака̄ле паббаджитена бхавитаббам̣, со а̄гантва̄ ‘идха ким̣ каросӣ’ти мам̣ потхетва̄ па̄де гахетва̄ кад̣д̣хетва̄ аран̃н̃е кхиписсати, тасмим̣ ана̄гатейева пала̄йисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ ‘‘ахам̣ пурато гаччха̄ми, твам̣ паччха̄ а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти ватва̄ маггасан̃н̃ам̣ а̄чиккхитва̄ пакка̄ми. со тасса̄ гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа уппаннадоманассо йатха̄ пуре кин̃чи ваттам̣ акатва̄ сасӣсам̣ па̄рупитва̄ антопан̣н̣аса̄ла̄йа паджджха̄йанто нипаджджи. маха̄сатто пхала̄пхалам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ тасса̄ падавалан̃джам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ма̄туга̄масса падавалан̃джо, ‘‘путтасса мама сӣлам̣ бхиннам̣ бхависсатӣ’’ти чинтенто пан̣н̣аса̄лам̣ пависитва̄ пхала̄пхалам̣ ота̄ретва̄ путтам̣ пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –