12. два̄дасаканипа̄то
[464] 1. чӯл̣акун̣а̄ладжа̄такаван̣н̣ана̄
1-12. луддха̄нам̣ лахучитта̄нанти идам̣ джа̄такам̣ кун̣а̄ладжа̄таке (джа̄. 2.21.кун̣а̄ладжа̄така) а̄ви бхависсати;
чӯл̣акун̣а̄ладжа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[465] 2. бхаддаса̄ладжа̄такаван̣н̣ана̄
ка̄ твам̣ суддхехи ваттхехӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто н̃а̄таттхачарийам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийан̃хи ана̄тхапин̣д̣икасса нивесане пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ нибаддхабходжанам̣ паваттати, татха̄ виса̄кха̄йа ча косаларан̃н̃о ча. таттха пана кин̃ча̄пи на̄наггарасабходжанам̣ дӣйати, бхиккхӯнам̣ панеттха кочи висса̄сико наттхи, тасма̄ бхиккхӯ ра̄джанивесане на бхун̃джанти, бхаттам̣ гахетва̄ ана̄тхапин̣д̣икасса ва̄ виса̄кха̄йа ва̄ ан̃н̃есам̣ ва̄ висса̄сика̄нам̣ гхарам̣ гантва̄ бхун̃джанти. ра̄джа̄ екадивасам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄хат̣ам̣ ‘‘бхиккхӯнам̣ детха̄’’ти бхаттаггам̣ песетва̄ ‘‘бхаттагге бхиккхӯ наттхӣ’’ти вутте ‘‘кахам̣ гата̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘аттано висса̄сикагехесу нисӣдитва̄ бхун̃джантӣ’’ти сутва̄ бхуттапа̄тара̄со саттху сантикам̣ гантва̄ ‘‘бханте, бходжанам̣ на̄ма ким̣ парама’’нти пуччхи. висса̄сапарамам̣ маха̄ра̄джа, кан̃джикаматтакампи висса̄сикена диннам̣ мадхурам̣ хотӣти. бханте, кена пана саддхим̣ бхиккхӯнам̣ висса̄со хотӣти? ‘‘н̃а̄тӣхи ва̄ секкхакулехи ва̄, маха̄ра̄джа̄’’ти. тато ра̄джа̄ чинтеси ‘‘екам̣ сакйадхӣтарам̣ а̄нетва̄ аггамахесим̣ карисса̄ми, евам̣ майа̄ саддхим̣ бхиккхӯнам̣ н̃а̄таке вийа висса̄со бхависсатӣ’’ти. со ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ аттано нивесанам̣ гантва̄ капилаваттхум̣ дӯтам̣ песеси ‘‘дхӣтарам̣ ме детха, ахам̣ тумхехи саддхим̣ н̃а̄тибха̄вам̣ иччха̄мӣ’’ти.
са̄кийа̄ дӯтавачанам̣ сутва̄ саннипатитва̄ мантайим̣су ‘‘майам̣ косаларан̃н̃о а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄не васа̄ма, саче да̄рикам̣ на дасса̄ма, махантам̣ верам̣ бхависсати, саче дасса̄ма, кулавам̣со но бхиджджиссати, ким̣ ну кхо ка̄табба’’нти. атха не маха̄на̄мо а̄ха – ‘‘ма̄ чинтайиттха, мама дхӣта̄ ва̄сабхакхаттийа̄ на̄ма на̄гамун̣д̣а̄йа на̄ма да̄сийа̄ куччхисмим̣ ниббатти. са̄ сол̣асавассуддесика̄ уттамарӯпадхара̄ собхаггаппатта̄ питу вам̣сена кхаттийаджа̄тика̄, тамасса ‘кхаттийакан̃н̃а̄’ти песесса̄ма̄’’ти. са̄кийа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ дӯте паккоса̄петва̄ ‘‘са̄дху, да̄рикам̣ дасса̄ма, ида̄нева нам̣ гахетва̄ гаччхатха̄’’ти а̄хам̣су. дӯта̄ чинтесум̣ ‘‘име са̄кийа̄ на̄ма джа̄тим̣ нисса̄йа атима̄нино, ‘садисӣ но’ти ватва̄ асадисимпи дадеййум̣, етехи саддхим̣ екато бхун̃джама̄намева ган̣хисса̄ма̄’’ти. те евама̄хам̣су ‘‘майам̣ гахетва̄ гаччханта̄ йа̄ тумхехи саддхим̣ екато бхун̃джати, там̣ гахетва̄ гамисса̄ма̄’’ти. са̄кийа̄ тесам̣ нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ да̄петва̄ ‘‘ким̣ карисса̄ма̄’’ти чинтайим̣су. маха̄на̄мо а̄ха – ‘‘тумхе ма̄ чинтайиттха, ахам̣ упа̄йам̣ карисса̄ми, тумхе мама бходжанака̄ле ва̄сабхакхаттийам̣ алан̇каритва̄ а̄нетва̄ майа̄ екасмим̣ кабал̣е гахитаматте ‘дева, асукара̄джа̄ пан̣н̣ам̣ пахин̣и, имам̣ та̄ва са̄санам̣ сун̣а̄тха̄’ти пан̣н̣ам̣ дассеййа̄тха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ тасмим̣ бхун̃джама̄не кума̄рикам̣ алан̇карим̣су.
маха̄на̄мо ‘‘дхӣтарам̣ ме а̄нетха, майа̄ саддхим̣ бхун̃джатӯ’’ти а̄ха. атха нам̣ алан̇каритва̄ та̄вадева тхокам̣ папан̃чам̣ катва̄ а̄найим̣су. са̄ ‘‘питара̄ саддхим̣ бхун̃джисса̄мӣ’’ти екапа̄тийам̣ хаттхам̣ ота̄реси. маха̄на̄мопи та̄йа саддхим̣ екапин̣д̣ам̣ гахетва̄ мукхе т̣хапеси. дутийапин̣д̣а̄йа хаттхе паса̄рите ‘‘дева, асукаран̃н̃а̄ пан̣н̣ам̣ пахитам̣, имам̣ та̄ва са̄санам̣ сун̣а̄тха̄’’ти пан̣н̣ам̣ упана̄месум̣. маха̄на̄мо ‘‘амма, твам̣ бхун̃джа̄хӣ’’ти даккхин̣ахаттхам̣ па̄тийа̄йева катва̄ ва̄махаттхена гахетва̄ пан̣н̣ам̣ олокеси. тасса там̣ са̄санам̣ упадха̄рентассева итара̄ бхун̃джи. со тасса̄ бхуттака̄ле хаттхам̣ дховитва̄ мукхам̣ виккха̄леси. там̣ дисва̄ дӯта̄ ‘‘ниччхайенеса̄ етасса дхӣта̄’’ти нит̣т̣хамакам̣су, на там̣ антарам̣ джа̄нитум̣ саккхим̣су. маха̄на̄мо махантена парива̄рена дхӣтарам̣ песеси. дӯта̄пи нам̣ са̄ваттхим̣ нетва̄ ‘‘айам̣ кума̄рика̄ джа̄тисампанна̄ маха̄на̄масса дхӣта̄’’ти вадим̣су. ра̄джа̄ тусситва̄ сакаланагарам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ там̣ ратанара̄симхи т̣хапетва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не абхисин̃ча̄песи. са̄ ран̃н̃о пийа̄ ахоси мана̄па̄.
атхасса̄ на чирассева габбхо патит̣т̣хахи. ра̄джа̄ габбхапариха̄рамада̄си. са̄ дасама̄саччайена суван̣н̣аван̣н̣ам̣ путтам̣ виджа̄йи. атхасса на̄маггахан̣адивасе ра̄джа̄ аттано аййакасса сантикам̣ песеси ‘‘сакйара̄джадхӣта̄ ва̄сабхакхаттийа̄ путтам̣ виджа̄йи, кимасса на̄мам̣ карома̄’’ти. там̣ пана са̄санам̣ гахетва̄ гато амаччо тхокам̣ бадхирадха̄туко, со гантва̄ ран̃н̃о аййакасса̄рочеси. со там̣ сутва̄ ‘‘ва̄сабхакхаттийа̄ путтам̣ авиджа̄йитва̄пи саббам̣ джанам̣ абхибхавати, ида̄ни пана ативийа ран̃н̃о валлабха̄ бхависсатӣ’’ти а̄ха. со бадхираамаччо ‘‘валлабха̄’’ти вачанам̣ дуссутам̣ сутва̄ ‘‘вит̣ат̣ӯбхо’’ти саллаккхетва̄ ра̄джа̄нам̣ упагантва̄ ‘‘дева, кума̄расса кира ‘вит̣ат̣ӯбхо’ти на̄мам̣ каротха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘пора̄н̣акам̣ но куладаттикам̣ на̄мам̣ бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘вит̣ат̣ӯбхо’’ти на̄мам̣ ака̄си. тато пат̣т̣ха̄йа кума̄ро кума̄рапариха̄рена вад̣д̣ханто саттавассикака̄ле ан̃н̃есам̣ кума̄ра̄нам̣ ма̄та̄махакулато хаттхирӯпакаассарӯпака̄дӣни а̄харийама̄на̄ни дисва̄ ма̄тарам̣ пуччхи ‘‘амма, ан̃н̃есам̣ ма̄та̄махакулато пан̣н̣а̄ка̄ро а̄харийати, майхам̣ кочи кин̃чи на песеси, ким̣ твам̣ нимма̄та̄ ниппита̄сӣ’’ти? атха нам̣ са̄ ‘‘та̄та, сакйара̄джа̄но ма̄та̄маха̄ дӯре пана васанти, тена те кин̃чи на песентӣ’’ти ватва̄ ван̃чеси.
пуна сол̣асавассикака̄ле ‘‘амма, ма̄та̄махакулам̣ пасситука̄момхӣ’’ти ватва̄ ‘‘алам̣ та̄та, ким̣ таттха гантва̄ кариссасӣ’’ти ва̄рийама̄нопи пунаппунам̣ йа̄чи. атхасса ма̄та̄ ‘‘тена хи гаччха̄хӣ’’ти сампат̣иччхи. со питу а̄рочетва̄ махантена парива̄рена никкхами. ва̄сабхакхаттийа̄ пуретарам̣ пан̣н̣ам̣ песеси ‘‘ахам̣ идха сукхам̣ васа̄ми, са̄мино кин̃чи антарам̣ ма̄ дассайим̣сӯ’’ти. са̄кийа̄ вит̣ат̣ӯбхасса а̄гаманам̣ н̃атва̄ ‘‘вандитум̣ на сакка̄’’ти тасса дахарадахаре кума̄раке джанападам̣ пахин̣им̣су. кума̄ре капилаваттхум̣ сампатте са̄кийа̄ сантха̄га̄ре саннипатим̣су. кума̄ро сантха̄га̄рам̣ гантва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ ‘‘айам̣ те, та̄та, ма̄та̄махо, айам̣ ма̄туло’’ти вадим̣су со саббе вандама̄но вичари. со йа̄вапит̣т̣хийа̄ руджанаппама̄н̣а̄ вандитва̄ екампи атта̄нам̣ вандама̄нам̣ адисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо мам̣ ванданта̄ наттхӣ’’ти пуччхи. са̄кийа̄ ‘‘та̄та, тава канит̣т̣хакума̄ра̄ джанападам̣ гата̄’’ти ватва̄ тасса махантам̣ сакка̄рам̣ карим̣су. со катипа̄хам̣ васитва̄ махантена парива̄рена никкхами. атхека̄ да̄сӣ сантха̄га̄ре тена нисиннапхалакам̣ ‘‘идам̣ ва̄сабхакхаттийа̄йа да̄сийа̄ путтасса нисиннапхалака’’нти аккоситва̄ парибха̄ситва̄ кхӣродакена дхови. еко пурисо аттано а̄вудхам̣ памусситва̄ ниватто там̣ ган̣ханто вит̣ат̣ӯбхакума̄расса аккосанасаддам̣ сутва̄ там̣ антарам̣ пуччхитва̄ ‘‘ва̄сабхакхаттийа̄ да̄сийа̄ куччхисмим̣ маха̄на̄масаккасса джа̄та̄’’ти н̃атва̄ гантва̄ балака̄йасса катхеси. ‘‘ва̄сабхакхаттийа̄ кира да̄сийа̄ дхӣта̄’’ти маха̄кола̄халам̣ ахоси.
кума̄ро там̣ сутва̄ ‘‘ете та̄ва мама нисиннапхалакам̣ кхӣродакена дхованту, ахам̣ пана радждже патит̣т̣хитака̄ле етесам̣ галалохитам̣ гахетва̄ мама нисиннапхалакам̣ дховисса̄мӣ’’ти читтам̣ пат̣т̣хапеси. тасмим̣ са̄ваттхим̣ гате амачча̄ саббам̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘саббе майхам̣ да̄сидхӣтарам̣ адам̣сӯ’’ти са̄кийа̄нам̣ куджджхитва̄ ва̄сабхакхаттийа̄йа ча путтасса ча диннапариха̄рам̣ аччхиндитва̄ да̄сада̄сӣхи ладдхаббапариха̄раматтамева да̄песи. тато катипа̄хаччайена саттха̄ ра̄джанивесанам̣ а̄гантва̄ нисӣди. ра̄джа̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ‘‘бханте, тумха̄кам̣ кира н̃а̄такехи да̄сидхӣта̄ майхам̣ динна̄, тенасса̄ ахам̣ сапутта̄йа париха̄рам̣ аччхиндитва̄ да̄сада̄сӣхи ладдхаббапариха̄раматтамева да̄песи’’нти а̄ха. саттха̄ ‘‘айуттам̣, маха̄ра̄джа, са̄кийехи катам̣, дадантехи на̄ма сама̄наджа̄тика̄ да̄табба̄ асса. там̣ пана маха̄ра̄джа, вада̄ми ва̄сабхакхаттийа̄ кхаттийара̄джадхӣта̄ кхаттийасса ран̃н̃о гехе абхисекам̣ лабхи, вит̣ат̣ӯбхопи кхаттийара̄джа̄намева пат̣ичча джа̄то, ма̄туготтам̣ на̄ма ким̣ кариссати, питуготтамева пама̄н̣анти пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ далиддиттхийа̄ кат̣т̣хаха̄рика̄йапи аггамахесит̣т̣ха̄нам̣ адам̣су, тасса̄ ча куччхимхи джа̄такума̄ро два̄дасайоджаника̄йа ба̄ра̄н̣асийа̄ раджджам̣ катва̄ кат̣т̣хава̄ханара̄джа̄ на̄ма джа̄то’’ти кат̣т̣хава̄ханаджа̄такам̣ (джа̄. 1.1.7) катхеси. ра̄джа̄ саттху дхаммакатхам̣ сутва̄ ‘‘питуготтамева кира пама̄н̣а’’нти сутва̄ тусситва̄ ма̄та̄путта̄нам̣ пакатипариха̄рамева да̄песи.
ран̃н̃о пана бандхуло на̄ма сена̄пати малликам̣ на̄ма аттано бхарийам̣ ван̃джхам̣ ‘‘тава кулагхарамева гаччха̄хӣ’’ти кусина̄рамева песеси. са̄ ‘‘саттха̄рам̣ дисва̄ва гамисса̄мӣ’’ти джетаванам̣ пависитва̄ татха̄гатам̣ вандитва̄ екамантам̣ т̣хита̄ ‘‘кахам̣ гаччхасӣ’’ти ча пут̣т̣ха̄ ‘‘са̄мико ме, бханте, кулагхарам̣ песесӣ’’ти ватва̄ ‘‘касма̄’’ти вутта̄ ‘‘ван̃джха̄ апуттика̄, бханте’’ти ватва̄ саттха̄ра̄ ‘‘йади евам̣ гаманакиччам̣ наттхи, ниватта̄хӣ’’ти вутта̄ тут̣т̣ха̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ нивесанамева пуна агама̄си. ‘‘касма̄ ниваттасӣ’’ти пут̣т̣ха̄ ‘‘дасабалена ниваттита̄мхӣ’’ти а̄ха. сена̄пати ‘‘дит̣т̣хам̣ бхависсати татха̄гатена ка̄ран̣а’’нти а̄ха. са̄ на чирассева габбхам̣ пат̣илабхитва̄ уппаннадохал̣а̄ ‘‘дохал̣о ме уппанно’’ти а̄рочеси. ‘‘ким̣ дохал̣о’’ти? ‘‘веса̄лийа̄ нагаре личчхавира̄джа̄нам̣ абхисекаман̇галапоккхаран̣им̣ отаритва̄ нхатва̄ па̄нӣйам̣ пивитука̄ма̄мхи, са̄мӣ’’ти. сена̄пати ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ сахассатха̄мадханум̣ гахетва̄ там̣ ратхам̣ а̄ропетва̄ са̄ваттхито никкхамитва̄ ратхам̣ па̄дженто веса̄лим̣ па̄виси.
тасмин̃ча ка̄ле косаларан̃н̃о бандхуласена̄патина̄ саддхим̣ ека̄чарийакуле уггахитасиппо маха̄ли на̄ма личчхавӣ андхо личчхавӣнам̣ аттхан̃ча дхамман̃ча ануса̄санто два̄расамӣпе васати. со ратхасса умма̄ре пат̣игхат̣т̣анасаддам̣ сутва̄ ‘‘бандхуламалласса ратхапатанасаддо есо, аджджа личчхавӣнам̣ бхайам̣ уппаджджиссатӣ’’ти а̄ха. поккхаран̣ийа̄ анто ча бахи ча а̄раккха̄ балава̄, упари лохаджа̄лам̣ паттхат̣ам̣, сакун̣а̄нампи ока̄со наттхи. сена̄пати пана ратха̄ отаритва̄ а̄раккхаке кхаггена пахаранто пала̄петва̄ лохаджа̄лам̣ чхиндитва̄ антопоккхаран̣ийам̣ бхарийам̣ ота̄ретва̄ нха̄петва̄ па̄йетва̄ сайампи нхатва̄ малликам̣ ратхам̣ а̄ропетва̄ нагара̄ никкхамитва̄ а̄гатамаггенева па̄йа̄си. а̄раккхака̄ гантва̄ личчхавӣнам̣ а̄рочесум̣. личчхавира̄джа̄но куджджхитва̄ пан̃ча ратхасата̄ни а̄руйха ‘‘бандхуламаллам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти никкхамим̣су. там̣ паваттим̣ маха̄лисса а̄рочесум̣. маха̄ли ‘‘ма̄ гамиттха, со хи во саббе гха̄тайиссатӣ’’ти а̄ха. тепи ‘‘майам̣ гамисса̄майева̄’’ти вадим̣су. тена хи чаккасса йа̄ва на̄бхито патхавим̣ павит̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ ниваттеййа̄тха, тато аниваттанта̄ пурато асанисаддам̣ вийа сун̣иссатха, тамха̄ т̣ха̄на̄ ниваттеййа̄тха, тато аниваттанта̄ тумха̄кам̣ ратхадхуресу чхиддам̣ пассиссатха, тамха̄ т̣ха̄на̄ ниваттеййа̄тха, пурато ма̄гамиттха̄ти. те тасса вачанена аниваттитва̄ там̣ анубандхим̣суйева.
маллика̄ дисва̄ ‘‘ратха̄, са̄ми, пан̃н̃а̄йантӣ’’ти а̄ха. тена хи екасса ратхасса вийа пан̃н̃а̄йанака̄ле мама а̄рочеййа̄сӣти. са̄ йада̄ саббе еко вийа хутва̄ пан̃н̃а̄йим̣су, тада̄ ‘‘екамева са̄ми ратхасӣсам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти а̄ха. бандхуло ‘‘тена хи има̄ расмийо ган̣ха̄хӣ’’ти тасса̄ расмийо датва̄ ратхе т̣хитова дханум̣ а̄ропети, ратхачаккам̣ йа̄ва на̄бхито патхавим̣ па̄виси, личчхавино там̣ т̣ха̄нам̣ дисва̄пи на ниваттим̣су. итаро тхокам̣ гантва̄ джийам̣ потхеси, асанисаддо вийа ахоси. те татопи на ниваттим̣су, анубандханта̄ гаччхантева. бандхуло ратхе т̣хитакова екам̣ сарам̣ кхипи. со пан̃чаннам̣ ратхасата̄нам̣ ратхасӣсам̣ чхиддам̣ катва̄ пан̃ча ра̄джасата̄ни парикарабандханат̣т̣ха̄не виджджхитва̄ патхавим̣ па̄виси. те аттано виддхабха̄вам̣ аджа̄нитва̄ ‘‘тит̣т̣ха ре, тит̣т̣ха ре’’ти ваданта̄ анубандхим̣суйева. бандхуло ратхам̣ т̣хапетва̄ ‘‘тумхе матака̄, матакехи саддхим̣ майхам̣ йуддхам̣ на̄ма наттхӣ’’ти а̄ха. те ‘‘матака̄ на̄ма амха̄диса̄ нева хонтӣ’’ти вадим̣су. ‘‘тена хи саббапаччхимасса парикарам̣ мочетха̄’’ти. те мочайим̣су. со муттаматтейева маритва̄ патито. атха не ‘‘саббепи тумхе еварӯпа̄, аттано гхара̄ни гантва̄ сам̣видха̄таббам̣ сам̣видахитва̄ путтада̄ре ануса̄ситва̄ санна̄хам̣ мочетха̄’’ти а̄ха. те татха̄ катва̄ саббе джӣвитаккхайам̣ патта̄.
бандхулопи малликам̣ са̄ваттхим̣ а̄неси. са̄ сол̣асаккхаттум̣ йамаке путте виджа̄йи, саббепи сӯра̄ тха̄масампанна̄ ахесум̣, саббасиппе ниппхаттим̣ па̄пун̣им̣су. екекассапи пурисасахассапарива̄ро ахоси. питара̄ саддхим̣ ра̄джанивесанам̣ гаччхантехи техева ра̄джан̇ган̣ам̣ парипӯри. атхекадивасам̣ виниччхайе кӯт̣ад̣д̣апара̄джита̄ манусса̄ бандхулам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ маха̄равам̣ вираванта̄ виниччхайаамачча̄нам̣ кӯт̣ад̣д̣ака̄ран̣ам̣ тасса а̄рочесум̣. сопи виниччхайам̣ гантва̄ там̣ ад̣д̣ам̣ тӣретва̄ са̄микамева са̄микам̣, асса̄микамева асса̄микам̣ ака̄си. маха̄джано маха̄саддена са̄дхука̄рам̣ паваттеси. ра̄джа̄ ‘‘кимида’’нти пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ тусситва̄ саббепи те амачче ха̄ретва̄ бандхулассева виниччхайам̣ ниййа̄деси. со тато пат̣т̣ха̄йа самма̄ виниччхини. тато пора̄н̣акавиниччхайика̄ лан̃джам̣ алабханта̄ аппала̄бха̄ хутва̄ ‘‘бандхуло раджджам̣ паттхетӣ’’ти ра̄джакуле парибхиндим̣су. ра̄джа̄ там̣ катхам̣ гахетва̄ читтам̣ ниггахетум̣ на̄саккхи, ‘‘имасмим̣ идхева гха̄тийама̄не гараха̄ ме уппаджджиссатӣ’’ти пуна чинтетва̄ ‘‘пайуттапурисехи паччантам̣ пахара̄петва̄ те пала̄петва̄ ниваттака̄ле антара̄магге путтехи саддхим̣ ма̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти бандхулам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘паччанто кира купито, тава путтехи саддхим̣ гантва̄ чоре ган̣ха̄хӣ’’ти пахин̣итва̄ ‘‘еттхевасса дваттим̣са̄йа путтехи саддхим̣ сӣсам̣ чхиндитва̄ а̄харатха̄’’ти техи саддхим̣ ан̃н̃епи саматтхе маха̄йодхе песеси. тасмим̣ паччантам̣ гаччхантейева ‘‘сена̄пати кира а̄гаччхатӣ’’ти сутва̄ва пайуттакачора̄ пала̄йим̣су. со там̣ падесам̣ а̄ва̄са̄петва̄ джанападам̣ сан̣т̣хапетва̄ ниватти.
атхасса нагарато авидӯре т̣ха̄не те йодха̄ путтехи саддхим̣ сӣсам̣ чхиндим̣су. там̣ дивасам̣ маллика̄йа пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ две аггаса̄вака̄ нимантита̄ хонти. атхасса̄ пуббан̣хасамайе ‘‘са̄микасса те саддхим̣ путтехи сӣсам̣ чхиндим̣сӯ’’ти пан̣н̣ам̣ а̄харитва̄ адам̣су. са̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ кассачи кин̃чи аватва̄ пан̣н̣ам̣ уччхан̇ге катва̄ бхиккхусан̇гхамева паривиси. атхасса̄ парича̄рика̄ бхиккхӯнам̣ бхаттам̣ датва̄ саппича̄т̣им̣ а̄харантийо тхера̄нам̣ пурато ча̄т̣им̣ бхиндим̣су. дхаммасена̄пати ‘‘упа̄сике, бхеданадхаммам̣ бхиннам̣, на чинтетабба’’нти а̄ха. са̄ уччхан̇гато пан̣н̣ам̣ нӣхаритва̄ ‘‘дваттим̣сапуттехи саддхим̣ питу сӣсам̣ чхиннанти ме имам̣ пан̣н̣ам̣ а̄харим̣су, ахам̣ идам̣ сутва̄пи на чинтеми, саппича̄т̣ийа̄ бхинна̄йа ким̣ чинтеми, бханте’’ти а̄ха. дхаммасена̄пати ‘‘анимиттаманан̃н̃а̄та’’нтиа̄дӣни (су. ни. 579) ватва̄ дхаммам̣ десетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ агама̄си. са̄пи дваттим̣са сун̣иса̄йо паккоса̄петва̄ ‘‘тумха̄кам̣ са̄мика̄ аттано пуримакаммапхалам̣ лабхим̣су, тумхе ма̄ сочиттха ма̄ паридевиттха, ран̃н̃о упари манопадосам̣ ма̄ кариттха̄’’ти овади.
ран̃н̃о чарапуриса̄ там̣ катхам̣ сутва̄ тесам̣ ниддосабха̄вам̣ ран̃н̃о катхайим̣су. ра̄джа̄ сам̣вегаппатто тасса̄ нивесанам̣ гантва̄ малликан̃ча сун̣иса̄йо часса̄ кхама̄петва̄ маллика̄йа варам̣ ада̄си. са̄ ‘‘гахито ме хотӯ’’ти ватва̄ тасмим̣ гате матакабхаттам̣ датва̄ нхатва̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ‘‘дева, тумхехи ме варо динно, майхан̃ча ан̃н̃ена аттхо наттхи, дваттим̣са̄йа ме сун̣иса̄нам̣ мама ча кулагхарагаманам̣ ануджа̄на̄тха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ сампат̣иччхи. са̄ дваттим̣са̄йа сун̣иса̄нам̣ сакакулам̣ песетва̄ сайам̣ кусина̄ранагаре аттано кулагхарам̣ агама̄си. ра̄джа̄ бандхуласена̄патино бха̄гинеййасса дӣгхака̄ра̄йанасса на̄ма сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. со пана ‘‘ма̄туло ме имина̄ ма̄рито’’ти ран̃н̃о ота̄рам̣ гавесанто вичарати. ра̄джа̄пи ниппара̄дхасса бандхуласса ма̄ритака̄лато пат̣т̣ха̄йа виппат̣иса̄рӣ читтасса̄дам̣ на лабхати, раджджасукхам̣ на̄нубхоти.
тада̄ саттха̄ са̄кийа̄нам̣ вел̣ум̣ на̄ма нигамам̣ упанисса̄йа вихарати. ра̄джа̄ таттха гантва̄ а̄ра̄мато авидӯре кхандха̄ва̄рам̣ нива̄сетва̄ ‘‘махантена парива̄рена саттха̄рам̣ вандисса̄ма̄’’ти виха̄рам̣ гантва̄ пан̃ча ра̄джакакудхабхан̣д̣а̄ни дӣгхака̄ра̄йанасса датва̄ екакова гандхакут̣им̣ па̄виси. саббам̣ дхаммачетийасуттанийа̄менева (ма. ни. 2.364 а̄дайо) ведитаббам̣. тасмим̣ гандхакут̣им̣ павит̣т̣хе дӣгхака̄ра̄йано та̄ни пан̃ча ра̄джакакудхабхан̣д̣а̄ни гахетва̄ вит̣ат̣ӯбхам̣ ра̄джа̄нам̣ катва̄ ран̃н̃о екам̣ ассам̣ екан̃ча упат̣т̣ха̄нака̄рикам̣ ма̄туга̄мам̣ ниваттетва̄ са̄ваттхим̣ агама̄си. ра̄джа̄ саттха̄ра̄ саддхим̣ пийакатхам̣ катхетва̄ никкханто сенам̣ адисва̄ там̣ ма̄туга̄мам̣ пуччхитва̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘ахам̣ бха̄гинеййам̣ аджа̄тасаттум̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ вит̣ат̣ӯбхам̣ гахесса̄мӣ’’ти ра̄джагаханагарам̣ гаччханто вика̄ле два̄ресу пихитесу нагарам̣ пависитумасакконто екисса̄йа са̄ла̄йа нипаджджитва̄ ва̄та̄тапена киланто раттибха̄ге таттхева ка̄ламака̄си. вибха̄та̄йа раттийа̄ ‘‘дева косаланаринда, ида̄ни ана̄тхоси джа̄то’’ти вилапантийа̄ тасса̄ иттхийа̄ саддам̣ сутва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. со ма̄туласса махантена сакка̄рена сарӣракиччам̣ ка̄реси.
вит̣ат̣ӯбхопи раджджам̣ лабхитва̄ там̣ верам̣ саритва̄ ‘‘саббепи са̄кийе ма̄ресса̄мӣ’’ти махатийа̄ сена̄йа никкхами. там̣ дивасам̣ саттха̄ паччӯсасамайе локам̣ волокенто н̃а̄тисан̇гхасса вина̄сам̣ дисва̄ ‘‘н̃а̄тисан̇гахам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ пуббан̣хасамайе пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто гандхакут̣ийам̣ сӣхасеййам̣ каппетва̄ са̄йанхасамайе а̄ка̄сена гантва̄ капилаваттхуса̄манте екасмим̣ кабараччха̄йе руккхамӯле нисӣди. тато авидӯре вит̣ат̣ӯбхасса раджджасӣма̄йа анто сандаччха̄йо нигродхаруккхо аттхи, вит̣ат̣ӯбхо саттха̄рам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ‘‘бханте, ким̣ка̄ран̣а̄ еварӯпа̄йа ун̣хавела̄йа имасмим̣ кабараччха̄йе руккхамӯле нисӣдатха, етасмим̣ сандаччха̄йе нигродхаруккхамӯле нисӣдатха, бханте’’ти ватва̄ ‘‘хоту, маха̄ра̄джа, н̃а̄така̄нам̣ чха̄йа̄ на̄ма сӣтала̄’’ти вутте ‘‘н̃а̄така̄нам̣ раккхан̣аттха̄йа саттха̄ а̄гато бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ са̄ваттхимева пачча̄гами. саттха̄пи уппатитва̄ джетаванамева гато.
ра̄джа̄ са̄кийа̄нам̣ досам̣ саритва̄ дутийам̣ никкхамитва̄ татхева саттха̄рам̣ пасситва̄ пуна ниваттитва̄ татийава̄ре никкхамитва̄ таттхева саттха̄рам̣ пасситва̄ ниватти. чатуттхава̄ре пана тасмим̣ никкханте саттха̄ са̄кийа̄нам̣ пуббакаммам̣ олокетва̄ тесам̣ надийам̣ висапаккхипанапа̄пакаммасса аппат̣иба̄хирабха̄вам̣ н̃атва̄ чатуттхава̄ре на агама̄си. вит̣ат̣ӯбхара̄джа̄ кхӣрапа̄йаке да̄раке а̄дим̣ катва̄ саббе са̄кийе гха̄тетва̄ галалохитена нисиннапхалакам̣ дховитва̄ пачча̄гами. саттхари татийава̄ре гаманато пачча̄гантва̄ пунадивасе пин̣д̣а̄йа чаритва̄ нит̣т̣ха̄питабхаттакичче гандхакут̣ийам̣ пависанте диса̄хи саннипатита̄ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ нисӣдитва̄ ‘‘а̄вусо, саттха̄ атта̄нам̣ дассетва̄ ра̄джа̄нам̣ ниватта̄петва̄ н̃а̄таке маран̣абхайа̄ мочеси, евам̣ н̃а̄така̄нам̣ аттхачаро саттха̄’’ти бхагавато гун̣акатхам̣ катхайим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева татха̄гато н̃а̄така̄нам̣ аттхам̣ чарати, пуббепи чарийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатто на̄ма ра̄джа̄ даса ра̄джадхамме акопетва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ренто екадивасам̣ чинтеси ‘‘джамбудӣпатале ра̄джа̄но бахутхамбхесу па̄са̄десу васанти, тасма̄ бахӯхи тхамбхехи па̄са̄дакаран̣ам̣ на̄ма аначчхарийам̣, йам̣нӯна̄хам̣ екатхамбхакам̣ па̄са̄дам̣ ка̄реййам̣, евам̣ саббара̄джӯнам̣ аггара̄джа̄ бхависса̄мӣ’’ти. со вад̣д̣хакӣ паккоса̄петва̄ ‘‘майхам̣ собхаггаппаттам̣ екатхамбхакам̣ па̄са̄дам̣ каротха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ уджӯ маханте екатхамбхакапа̄са̄да̄рахе бахӯ руккхе дисва̄ ‘‘име руккха̄ санти, магго пана висамо, на сакка̄ ота̄ретум̣, ран̃н̃о а̄чиккхисса̄ма̄’’ти чинтетва̄ татха̄ акам̣су. ра̄джа̄ ‘‘кеначи упа̄йена сан̣икам̣ ота̄ретха̄’’ти ватва̄ ‘‘дева, йена кеначи упа̄йена на сакка̄’’ти вутте ‘‘тена хи мама уййа̄не екам̣ руккхам̣ упадха̄ретха̄’’ти а̄ха. вад̣д̣хакӣ уййа̄нам̣ гантва̄ екам̣ суджа̄там̣ уджукам̣ га̄манигамапӯджитам̣ ра̄джакулатопи ладдхабаликаммам̣ ман̇галаса̄ларуккхам̣ дисва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ таматтхам̣ а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘уййа̄не руккхо на̄ма мама пат̣ибаддхо, гаччхатха бхо там̣ чхиндатха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ гандхама̄ла̄дихаттха̄ уййа̄нам̣ гантва̄ руккхе гандхапан̃чан̇гуликам̣ датва̄ суттена париккхипитва̄ пуппхакан̣н̣икам̣ бандхитва̄ дӣпам̣ джа̄летва̄ баликаммам̣ катва̄ ‘‘ито саттаме дивасе а̄гантва̄ руккхам̣ чхиндисса̄ма, ра̄джа̄ чхинда̄пети, имасмим̣ руккхе ниббаттадевата̄ ан̃н̃аттха гаччхату, амха̄кам̣ досо наттхӣ’’ти са̄весум̣.
атха тасмим̣ ниббатто девапутто там̣ вачанам̣ сутва̄ ‘‘ниссам̣сайам̣ име вад̣д̣хакӣ имам̣ руккхам̣ чхиндиссанти, вима̄нам̣ ме нассиссати, вима̄напарийантикамева кхо пана майхам̣ джӣвитам̣, иман̃ча раккхам̣ парива̄ретва̄ т̣хитесу тарун̣аса̄ларуккхесу ниббатта̄нам̣ мама н̃а̄тидевата̄нампи бахӯни вима̄на̄ни нассиссанти. вима̄напарийантикамева мама н̃а̄тӣнам̣ девата̄нампи джӣвитам̣, на кхо пана мам̣ татха̄ аттано вина̄со ба̄дхати, йатха̄ н̃а̄тӣнам̣, тасма̄ несам̣ майа̄ джӣвитам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ ад̣д̣хараттасамайе дибба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито ран̃н̃о сиригаббхам̣ пависитва̄ сакалагаббхам̣ екобха̄сам̣ катва̄ уссисакапассе родама̄но ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ там̣ дисва̄ бхӣтатасито тена саддхим̣ саллапанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
13. ‘‘ка̄ твам̣ суддхехи ваттхехи, агхе веха̄йасам̣ т̣хита̄;
кена тйа̄ссӯни ваттанти, куто там̣ бхайама̄гата’’нти.
таттха ка̄ тванти на̄гайаккхасупан̣н̣асакка̄дӣсу ка̄ на̄ма тванти пуччхати. ваттхехӣти вачанаматтамеветам̣, саббепи пана дибба̄лан̇ка̄ре сандха̄йевама̄ха. агхети аппат̣игхе а̄ка̄се. веха̄йасанти тассева вевачанам̣. кена тйа̄ссӯни ваттантӣти кена ка̄ран̣ена тава ассӯни ваттанти. кутоти н̃а̄тивийогадханавина̄са̄дӣнам̣ ким̣ нисса̄йа там̣ бхайама̄гатанти пуччхати.
тато девара̄джа̄ две га̄тха̄ абха̄си –
14. ‘‘тавева дева виджите, бхаддаса̄лоти мам̣ видӯ;
сат̣т̣хи вассасахасса̄ни, тит̣т̣хато пӯджитасса ме.
15. ‘‘ка̄райанта̄ нагара̄ни, ага̄ре ча дисампати;
вивидхе ча̄пи па̄са̄де, на мам̣ те аччаман̃н̃исум̣;
йатхева мам̣ те пӯджесум̣, татхева твампи пӯджайа̄’’ти.
таттха тит̣т̣хатоти сакалаба̄ра̄н̣асинагарехи чева га̄манигамехи ча тайа̄ ча пӯджитасса ниччам̣ баликамман̃ча сакка̄ран̃ча лабхантасса майхам̣ имасмим̣ уййа̄не тит̣т̣хантасса еттако ка̄ло гатоти дассети. нагара̄нӣти нагарапат̣исан̇кхаран̣акамма̄ни. ага̄реча̄ти бхӯмигеха̄ни. дисампатӣти диса̄нам̣ пати, маха̄ра̄джа. на мам̣ тети те нагарапат̣исан̇кхаран̣а̄дӣни каронта̄ имасмим̣ нагаре пора̄н̣акара̄джа̄но мам̣ на̄тиман̃н̃исум̣ на̄тиккамим̣су на вихет̣хайим̣су, мама нива̄саруккхам̣ чхиндитва̄ аттано каммам̣ на карим̣су, майхам̣ пана сакка̄рамева карим̣сӯти авача. йатхева̄ти тасма̄ йатхева те пора̄н̣акара̄джа̄но мам̣ пӯджайим̣су, екопи имам̣ руккхам̣ на чхинда̄песи, тван̃ча̄пи мам̣ татхева пӯджайа, ма̄ ме руккхам̣ чхедайӣти.
тато ра̄джа̄ две га̄тха̄ абха̄си –
16. ‘‘там̣ ива̄хам̣ на пасса̄ми, тхӯлам̣ ка̄йена те думам̣;
а̄рохапарин̣а̄хена, абхирӯпоси джа̄тийа̄.
17. ‘‘па̄са̄дам̣ ка̄райисса̄ми, екаттхамбхам̣ манорамам̣;
таттха там̣ упанесса̄ми, чирам̣ те йаккха джӣвита’’нти.
таттха ка̄йена̄ти пама̄н̣ена. идам̣ вуттам̣ хоти – тава пама̄н̣ена там̣ вийа тхӯлам̣ махантам̣ ан̃н̃ам̣ думам̣ на пасса̄ми, тван̃н̃ева пана а̄рохапарин̣а̄хена суджа̄тасан̇кха̄та̄йа самасан̣т̣ха̄науджубха̄ваппака̄ра̄йа джа̄тийа̄ ча абхирӯпо собхаггаппатто екатхамбхапа̄са̄да̄рахоти. па̄са̄данти тасма̄ там̣ чхеда̄петва̄ ахам̣ па̄са̄дам̣ ка̄ра̄песса̄мева. таттха танти там̣ пана̄хам̣ самма девара̄джа, таттха па̄са̄де упанесса̄ми, со твам̣ майа̄ саддхим̣ екато васанто аггагандхама̄ла̄дӣни лабханто сакка̄раппатто сукхам̣ джӣвиссаси, нива̄сат̣т̣ха̄на̄бха̄вена ме вина̄со бхависсатӣти ма̄ чинтайи, чирам̣ те йаккха джӣвитам̣ бхависсатӣти.
там̣ сутва̄ девара̄джа̄ две га̄тха̄ абха̄си –
18. ‘‘евам̣ читтам̣ удапа̄ди, сарӣрена вина̄бха̄во;
путхусо мам̣ викантитва̄, кхан̣д̣асо авакантатха.
19. ‘‘агге ча чхетва̄ маджджхе ча, паччха̄ мӯламхи чхиндатха;
евам̣ ме чхиджджама̄насса, на дуккхам̣ маран̣ам̣ сийа̄’’ти.
таттха евам̣ читтам̣ удапа̄дӣти йади евам̣ читтам̣ тава уппаннам̣. сарӣрена вина̄бха̄воти йади те мама сарӣрена бхаддаса̄ларуккхена саддхим̣ мама вина̄бха̄во паттхито. путхусоти бахудха̄. викантитва̄ти чхиндитва̄. кхан̣д̣асоти кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ катва̄ авакантатха. агге ча̄ти авакантанта̄ пана пат̣хамам̣ агге, тато маджджхе чхетва̄ саббапаччха̄ мӯле чхиндатха. еван̃хи ме чхиджджама̄насса на дуккхам̣ маран̣ам̣ сийа̄, сукхам̣ ну кхан̣д̣асо бхавеййа̄ти йа̄чати.
тато ра̄джа̄ две га̄тха̄ абха̄си –
20. ‘‘хаттхапа̄дам̣ йатха̄ чхинде, кан̣н̣ана̄сан̃ча джӣвато;
тато паччха̄ сиро чхинде, там̣ дуккхам̣ маран̣ам̣ сийа̄.
21. ‘‘сукхам̣ ну кхан̣д̣асо чхиннам̣, бхаддаса̄ла ванаппати;
ким̣хету ким̣ упа̄да̄йа, кхан̣д̣асо чхиннамиччхасӣ’’ти.
таттха хаттхапа̄данти хаттхе ча па̄де ча. там̣ дуккханти евам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ чхиджджантасса чорасса там̣ маран̣ам̣ дуккхам̣ сийа̄. сукхам̣ нӯти самма бхаддаса̄ла, ваджджхаппатта̄ чора̄ сукхена маритука̄ма̄ сӣсаччхедам̣ йа̄чанти, на кхан̣д̣асо чхеданам̣, твам̣ пана евам̣ йа̄часи, тена там̣ пуччха̄ми ‘‘сукхам̣ ну кхан̣д̣асо чхинна’’нти. ким̣хетӯти кхан̣д̣асо чхиннам̣ на̄ма на сукхам̣, ка̄ран̣ена панеттха бхавитаббанти там̣ пуччханто евама̄ха.
атхасса а̄чиккханто бхаддаса̄ло две га̄тха̄ абха̄си –
22. ‘‘йан̃ча хетумупа̄да̄йа, хетум̣ дхаммӯпасам̣хитам̣;
кхан̣д̣асо чхиннамиччха̄ми, маха̄ра̄джа сун̣охи ме.
23. ‘‘н̃а̄тӣ ме сукхасам̣ваддха̄, мама пассе нива̄таджа̄;
тепихам̣ упахим̣сеййа, паресам̣ асукхочита’’нти.
таттха хетум̣ дхаммӯпасам̣хитанти маха̄ра̄джа, йам̣ хетусабха̄вайуттамева, на хетупатирӯпакам̣, хетум̣ упа̄да̄йа а̄раббха сандха̄йа̄хам̣ кхан̣д̣асо чхиннамиччха̄ми, там̣ охитасото сун̣охӣти аттхо. н̃а̄тӣ мети мама бхаддаса̄ларуккхасса чха̄йа̄йа сукхасам̣ваддха̄ мама пассе тарун̣аса̄ларуккхесу ниббатта̄ майа̄ катава̄тапаритта̄н̣атта̄ нива̄таджа̄ мама н̃а̄така̄ девасан̇гха̄ аттхи, те ахам̣ виса̄ласа̄кхавит̣апо мӯле чхиндитва̄ патанто упахим̣сеййам̣, сам̣бхаггавима̄не каронто вина̄сеййанти аттхо. паресам̣ асукхочитанти евам̣ санте майа̄ тесам̣ паресам̣ н̃а̄тидевасан̇гха̄нам̣ асукхам̣ дуккхам̣ очитам̣ вад̣д̣хитам̣, на ча̄хам̣ тесам̣ дуккхака̄мо, тасма̄ бхаддаса̄лам̣ кхан̣д̣асо кхан̣д̣асо чхинда̄пемӣти айаметтха̄дхиппа̄йо.
там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘дхаммико вата̄йам̣, девапутто, аттано вима̄навина̄сатопи н̃а̄тӣнам̣ вима̄навина̄сам̣ на иччхати, н̃а̄тӣнам̣ аттхачарийам̣ чарати, абхайамасса дасса̄мӣ’’ти тусситва̄ оса̄нага̄тхама̄ха –
24. ‘‘четеййарӯпам̣ четеси, бхаддаса̄ла ванаппати;
хитака̄моси н̃а̄тӣнам̣, абхайам̣ самма дамми те’’ти.
таттха четеййарӯпам̣ четесӣти н̃а̄тӣсу мудучиттата̄йа чинтенто чинтетаббайуттакамева чинтеси. чхедеййарӯпам̣ чхедесӣтипи па̄т̣хо. тассаттхо – кхан̣д̣асо чхиннамиччханто чхедетаббайуттакамева чхедесӣти. абхайанти етасмим̣ те самма, гун̣е пасӣдитва̄ абхайам̣ дада̄ми, на ме па̄са̄денаттхо, на̄хам̣ там̣ чхеда̄песса̄ми, гаччха н̃а̄тисан̇гхапаривуто саккатагарукато сукхам̣ джӣва̄ти а̄ха.
девара̄джа̄ ран̃н̃о дхаммам̣ десетва̄ агама̄си. ра̄джа̄ тассова̄де т̣хатва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ саггапурам̣ пӯреси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘евам̣, бхиккхаве, пуббепи татха̄гато н̃а̄таттхачарийам̣ ачарийева̄’’ти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, тарун̣аса̄лесу ниббаттадевата̄ буддхапариса̄, бхаддаса̄ладевара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
бхаддаса̄ладжа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[466] 3. самуддава̄н̣иджаджа̄такаван̣н̣ана̄
касанти вапанти те джана̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто девадаттасса пан̃ча куласата̄ни гахетва̄ нирайе патитабха̄вам̣ а̄раббха катхеси. со хи аггаса̄вакесу парисам̣ гахетва̄ паккантесу сокам̣ сандха̄ретум̣ асакконто ун̣халохите мукхато никкханте балававедана̄пӣл̣ито татха̄гатасса гун̣ам̣ ануссаритва̄ ‘‘ахамева нава ма̄се татха̄гатасса анаттхам̣ чинтесим̣, саттху пана майи па̄пачиттам̣ на̄ма наттхи, асӣтимаха̄тхера̄нампи майи а̄гха̄то на̄ма наттхи, майа̄ катакаммена ахамева ида̄ни ана̄тхо джа̄то, саттха̄ра̄пимхи виссат̣т̣хо маха̄тхерехипи н̃а̄тисет̣т̣хена ра̄хулаттхеренапи сакйара̄джакулехипи, гантва̄ саттха̄рам̣ кхама̄песса̄мӣ’’ти париса̄йа сан̃н̃ам̣ датва̄ атта̄нам̣ пан̃чакена га̄ха̄петва̄ раттим̣ раттим̣ гаччханто косаларат̣т̣хам̣ сампа̄пун̣и. а̄нандаттхеро саттху а̄рочеси ‘‘девадатто кира, бханте, тумха̄кам̣ кхама̄петум̣ а̄гаччхатӣ’’ти. ‘‘а̄нанда, девадатто мама дассанам̣ на лабхиссатӣ’’ти.
атха тасмим̣ са̄ваттхинагарадва̄рам̣ сампатте пуна тхеро а̄рочеси, бхагава̄пи татхева авача. тасса джетаване поккхаран̣ийа̄ самӣпам̣ а̄гатасса па̄пам̣ маттхакам̣ па̄пун̣и, сарӣре д̣а̄хо уппаджджи, нхатва̄ па̄нӣйам̣ пивитука̄мо хутва̄ ‘‘ман̃чакато мам̣ а̄вусо ота̄ретха, па̄нӣйам̣ пивисса̄мӣ’’ти а̄ха. тасса ота̄ретва̄ бхӯмийам̣ т̣хапитаматтасса читтасса̄де аладдхейева маха̄патхавӣ виварамада̄си. та̄вадева там̣ авӣчито аггиджа̄ла̄ ут̣т̣ха̄йа париккхипитва̄ ган̣хи. со ‘‘па̄пакаммам̣ ме маттхакам̣ патта’’нти татха̄гатасса гун̣е ануссаритва̄ –
‘‘имехи ат̣т̣хӣхи тамаггапуггалам̣, дева̄тидевам̣ нарадаммаса̄ратхим̣;
самантачаккхум̣ сатапун̃н̃алаккхан̣ам̣, па̄н̣ехи буддхам̣ саран̣ам̣ упемӣ’’ти. (ми. па. 4.1.3) –
има̄йа га̄тха̄йа саран̣е патит̣т̣хаханто авӣчипара̄йан̣о ахоси. тасса пана пан̃ча упат̣т̣ха̄какуласата̄ни ахесум̣. та̄нипи таппаккхика̄ни хутва̄ дасабалам̣ аккоситва̄ авӣчимхийева ниббаттим̣су. евам̣ со та̄ни пан̃ча куласата̄ни ган̣хитва̄ авӣчимхи патит̣т̣хито.
атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, девадатто па̄по ла̄бхасакка̄рагиддхата̄йа самма̄самбуддхе ат̣т̣ха̄не копам̣ бандхитва̄ ана̄гатабхайаманолокетва̄ пан̃чахи куласатехи саддхим̣ авӣчипара̄йан̣о джа̄то’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на бхиккхаве, ида̄нева девадатто ла̄бхасакка̄рагиддхо хутва̄ ана̄гатабхайам̣ на олокеси, пуббепи ана̄гатабхайам̣ анолокетва̄ паччуппаннасукхагиддхена саддхим̣ париса̄йа маха̄вина̄сам̣ патто’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ба̄ра̄н̣асито авидӯре куласахассанива̄со маха̄вад̣д̣хакӣга̄мо ахоси. таттха вад̣д̣хакӣ ‘‘тумха̄кам̣ ман̃чам̣ карисса̄ма, пӣт̣хам̣ карисса̄ма, гехам̣ карисса̄ма̄’’ти ватва̄ манусса̄нам̣ хаттхато бахум̣ ин̣ам̣ гахетва̄ кин̃чи ка̄тум̣ на саккхим̣су. манусса̄ дит̣т̣хадит̣т̣хе вад̣д̣хакӣ чоденти палибуддханти. те ин̣а̄йикехи упаддута̄ сукхам̣ васитум̣ асакконта̄ ‘‘видесам̣ гантва̄ йаттха каттхачи васисса̄ма̄’’ти аран̃н̃ам̣ пависитва̄ руккхе чхиндитва̄ махатим̣ на̄вам̣ бандхитва̄ надим̣ ота̄ретва̄ а̄харитва̄ га̄мато га̄вутад̣д̣хайоджанаматте т̣ха̄не т̣хапетва̄ ад̣д̣хараттасамайе га̄мам̣ а̄гантва̄ путтада̄рама̄да̄йа на̄ват̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ на̄вам̣ а̄руйха ануккамена маха̄самуддам̣ пависитва̄ ва̄тавегена вичаранта̄ самуддамаджджхе екам̣ дӣпакам̣ па̄пун̣им̣су. тасмим̣ пана дӣпаке сайам̣джа̄таса̄лиуччхукадалиамбаджамбупанасата̄лана̄л̣икера̄дӣни вивидхапхала̄ни аттхи, ан̃н̃атаро пабхиннана̄во пурисо пат̣хаматарам̣ там̣ дӣпакам̣ патва̄ са̄либхаттам̣ бхун̃джама̄но уччхуа̄дӣни кха̄дама̄но тхӯласарӣро нагго парӯл̣хакесамассу тасмим̣ дӣпаке пат̣ивасати.
вад̣д̣хакӣ чинтайим̣су ‘‘саче айам̣ дӣпако раккхасапариггахито бхависсати, саббепи амхе вина̄сам̣ па̄пун̣исса̄ма, паригган̣хисса̄ма та̄ва на’’нти. атха саттат̣т̣ха пуриса̄ сӯра̄ балаванто саннаддхапан̃ча̄вудха̄ хутва̄ отаритва̄ дӣпакам̣ паригган̣хим̣су. тасмим̣ кхан̣е со пурисо бхуттапа̄тара̄со уччхурасам̣ пивитва̄ сукхаппатто раман̣ӣйе падесе раджатапат̣т̣асадисе ва̄лукатале сӣтаччха̄йа̄йа утта̄нако нипаджджитва̄ ‘‘джамбудӣпава̄сино касанта̄ вапанта̄ еварӯпам̣ сукхам̣ на лабханти, джамбудӣпато майхам̣ айамева дӣпако вара’’нти га̄йама̄но уда̄нам̣ уда̄неси. атха саттха̄ бхиккхӯ а̄мантетва̄ ‘‘со бхиккхаве пурисо имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣ’’ти дассенто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
25. ‘‘касанти вапанти те джана̄, мануджа̄ каммапхалӯпаджӣвино;
найимасса дӣпакасса бха̄гино, джамбудӣпа̄ идамева но вара’’нти.
таттха те джана̄ти те джамбудӣпава̄сино джана̄. каммапхалӯпаджӣвиноти на̄на̄камма̄нам̣ пхалӯпаджӣвино сатта̄.
атха те дӣпакам̣ паригган̣ханта̄ пуриса̄ тасса гӣтасаддам̣ сутва̄ ‘‘мануссасаддо вийа суййати, джа̄нисса̄ма на’’нти садда̄нуса̄рена гантва̄ там̣ пурисам̣ дисва̄ ‘‘йаккхо бхависсатӣ’’ти бхӣтатасита̄ саре саннахим̣су. сопи те дисва̄ аттано вадхабхайена ‘‘на̄хам̣, са̄ми, йаккхо, пурисомхи, джӣвитам̣ ме детха̄’’ти йа̄чанто ‘‘пуриса̄ на̄ма тумха̄диса̄ нагга̄ на хонтӣ’’ти вутте пунаппунам̣ йа̄читва̄ мануссабха̄вам̣ вин̃н̃а̄песи. те там̣ пурисам̣ упасан̇камитва̄ саммоданӣйам̣ катхам̣ сутва̄ тасса таттха а̄гатанийа̄мам̣ пуччхим̣су. сопи саббам̣ тесам̣ катхетва̄ ‘‘тумхе аттано пун̃н̃асампаттийа̄ идха̄гата̄, айам̣ уттамадӣпо, на еттха сахаттхена каммам̣ катва̄ джӣванти, сайам̣джа̄таса̄лӣнан̃чева уччхуа̄дӣнан̃четтха анто наттхӣти ануккан̣т̣ханта̄ васатха̄’’ти а̄ха. идха пана васанта̄нам̣ амха̄кам̣ ан̃н̃о парипантхо наттхи, ан̃н̃ам̣ бхайам̣ еттха наттхи, айам̣ пана амануссапариггахито, аманусса̄ тумха̄кам̣ учча̄рапасса̄вам̣ дисва̄ куджджхеййум̣, тасма̄ там̣ каронта̄ ва̄лукам̣ вийӯхитва̄ ва̄лука̄йа пат̣иччха̄деййа̄тха, еттакам̣ идха бхайам̣, ан̃н̃ам̣ наттхи, ниччам̣ аппаматта̄ бхавеййа̄тха̄ти. те таттха ва̄сам̣ упагаччхим̣су. тасмим̣ пана куласахассе пан̃чаннам̣ пан̃чаннам̣ куласата̄нам̣ джет̣т̣хака̄ две вад̣д̣хакӣ ахесум̣. тесу еко ба̄ло ахоси расагиддхо, еко пан̣д̣ито расесу аналлӣно.
апарабха̄ге саббепи те таттха сукхам̣ васанта̄ тхӯласарӣра̄ хутва̄ чинтайим̣су ‘‘чирам̣ пӣта̄ но сура̄, уччхурасена мерайам̣ катва̄ пивисса̄ма̄’’ти. те мерайам̣ ка̄ретва̄ пивитва̄ мадавасена га̄йанта̄ наччанта̄ кӣл̣анта̄ паматта̄ таттха таттха учча̄рапасса̄вам̣ катва̄ аппат̣иччха̄детва̄ дӣпакам̣ джегуччхам̣ пат̣икӯлам̣ карим̣су. девата̄ ‘‘име амха̄кам̣ кӣл̣а̄ман̣д̣алам̣ пат̣икӯлам̣ каронтӣ’’ти куджджхитва̄ ‘‘маха̄самуддам̣ уттара̄петва̄ дӣпакадхованам̣ карисса̄ма̄’’ти мантетва̄ ‘‘айам̣ ка̄л̣апаккхо, аджджа амха̄кам̣ сама̄гамо ча бхинно, ито да̄ни паннарасаме дивасе пун̣н̣амӣупосатхадивасе чандассуггаманавела̄йа самуддам̣ уббаттетва̄ саббепиме гха̄тесса̄ма̄’’ти дивасам̣ т̣хапайим̣су. атха несам̣ антаре еко дхаммико девапутто ‘‘ма̄ име мама пассантасса нассим̣сӯ’’ти анукампа̄йа тесу са̄йама̄сам̣ бхун̃джитва̄ гхарадва̄ре сукхакатха̄йа нисиннесу сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито сакаладӣпам̣ екобха̄сам̣ катва̄ уттара̄йа диса̄йа а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘амбхо вад̣д̣хакӣ, девата̄ тумха̄кам̣ куддха̄. имасмим̣ т̣ха̄не ма̄ васиттха, ито ад̣д̣хама̄саччайена хи девата̄ самуддам̣ уббаттетва̄ саббева тумхе гха̄тессанти, ито никкхамитва̄ пала̄йатха̄’’ти ватва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
26. ‘‘типан̃чараттӯпагатамхи чанде, вего маха̄ хехити са̄гарасса;
уплависсам̣ дӣпамимам̣ ул̣а̄рам̣, ма̄ во вадхӣ гаччхатха лен̣аман̃н̃а’’нти.
таттха уплависсанти имам̣ дӣпакам̣ уплаванто аджджхоттхаранто абхибхависсати. ма̄ во вадхӣти со са̄гаравего тумхе ма̄ вадхи.
ити со тесам̣ ова̄дам̣ датва̄ аттано т̣ха̄намева гато. тасмим̣ гате апаро са̄хасико каккхал̣о девапутто ‘‘име имасса вачанам̣ гахетва̄ пала̄йеййум̣, ахам̣ несам̣ гаманам̣ нива̄ретва̄ саббепиме маха̄вина̄сам̣ па̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ дибба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито сакаладӣпам̣ екобха̄сам̣ каронто а̄гантва̄ даккхин̣а̄йа диса̄йа а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘еко девапутто идха̄гато, но’’ти пуччхитва̄ ‘‘а̄гато’’ти вутте ‘‘со во ким̣ катхесӣ’’ти ватва̄ ‘‘имам̣ на̄ма, са̄мӣ’’ти вутте ‘‘со тумха̄кам̣ идха нива̄сам̣ на иччхати, досена катхети, тумхе ан̃н̃аттха агантва̄ идхева васатха̄’’ти ватва̄ две га̄тха̄ абха̄си –
27. ‘‘на джа̄туйам̣ са̄гарава̄ривего, уплависсам̣ дӣпамимам̣ ул̣а̄рам̣;
там̣ ме нимиттехи бахӯхи дит̣т̣хам̣, ма̄ бхетха ким̣ сочатха модатхавхо.
28. ‘‘пахӯтабхаккхам̣ бахуаннапа̄нам̣, паттаттха а̄ва̄самимам̣ ул̣а̄рам̣;
на во бхайам̣ пат̣ипасса̄ми кин̃чи, а̄путтапуттехи памодатхавхо’’ти.
таттха на джа̄туйанти на джа̄ту айам̣. ма̄ бхетха̄ти ма̄ бха̄йиттха. модатхавхоти памодита̄ пӣтисоманассаджа̄та̄ хотха. а̄путтапуттехӣти йа̄ва путта̄нампи путтехи памодатха, наттхи во имасмим̣ т̣ха̄не бхайанти.
евам̣ со има̄хи двӣхи га̄тха̄хи те асса̄сетва̄ пакка̄ми. тасса паккантака̄ле дхаммикадевапуттасса вачанам̣ ана̄дийанто ба̄лавад̣д̣хакӣ ‘‘сун̣анту ме, бхонто, вачана’’нти сесавад̣д̣хакӣ а̄мантетва̄ пан̃чамам̣ га̄тхама̄ха –
29. ‘‘йо девойам̣ даккхин̣а̄йам̣ диса̄йам̣, кхеманти паккосати тасса саччам̣;
на уттаро веди бхайа̄бхайасса, ма̄ бхетха ким̣ сочатха модатхавхо’’ти.
таттха даккхин̣а̄йанти даккхин̣а̄йа, айамева ва̄ па̄т̣хо.
там̣ сутва̄ расагиддха̄ пан̃часата̄ вад̣д̣хакӣ тасса ба̄ласса вачанам̣ а̄дийим̣су. итаро пана пан̣д̣итавад̣д̣хакӣ тасса вачанам̣ ана̄дийанто те вад̣д̣хакӣ а̄мантетва̄ чатассо га̄тха̄ абха̄си –
30. ‘‘йатха̄ име виппаваданти йаккха̄, еко бхайам̣ сам̣сати кхемамеко;
тадин̇гха майхам̣ вачанам̣ сун̣а̄тха, кхиппам̣ лахум̣ ма̄ винассимха саббе.
31. ‘‘саббе сама̄гамма карома на̄вам̣, дон̣им̣ дал̣хам̣ саббайантӯпапаннам̣;
саче айам̣ даккхин̣о саччама̄ха, могхам̣ пат̣иккосати уттаройам̣;
са̄ чева но хехити а̄падаттха̄, иман̃ча дӣпам̣ на париччаджема.
32. ‘‘саче ча кхо уттаро саччама̄ха, могхам̣ пат̣иккосати даккхин̣ойам̣;
тамева на̄вам̣ абхируйха саббе, евам̣ майам̣ соттхи тарему па̄рам̣.
33. ‘‘на ве суган̣хам̣ пат̣хамена сет̣т̣хам̣, канит̣т̣хама̄па̄тхагатам̣ гахетва̄;
йо чӣдха таччхам̣ павичеййа ган̣хати, са ве наро сет̣т̣хамупети т̣ха̄на’’нти.
таттха виппавадантӣти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вируддхам̣ ваданти. лахунти пуримасса аттхадӣпанам̣. дон̣инти гамбхӣрам̣ маха̄на̄вам̣. саббайантӯпапаннанти саббехи пхийа̄ритта̄дӣхи йантехи упапаннам̣. са̄ чева но хехити а̄падаттха̄ти са̄ ча но на̄ва̄ паччха̄пи уппанна̄йа а̄пада̄йа аттха̄ бхависсати, иман̃ча дӣпам̣ на париччаджисса̄ма. таремӯти тарисса̄ма. на ве суган̣ханти на ве сукхена ган̣хитаббам̣. сет̣т̣ханти уттамам̣ татхам̣ саччам̣. канит̣т̣ханти пат̣хамавачанам̣ упа̄да̄йа паччхимавачанам̣ канит̣т̣хам̣ на̄ма. идха̄пи ‘‘на ве суган̣ха’’нти ануваттатева. идам̣ вуттам̣ хоти – амбхо вад̣д̣хакӣ, йена кеначи пат̣хамена вуттавачанам̣ ‘‘идамева сет̣т̣хам̣ татхам̣ сачча’’нти сукхам̣ на ган̣хитаббамева, йатха̄ ча там̣, евам̣ канит̣т̣хам̣ гаччха̄ вуттавачанампи ‘‘идамева татхам̣ сачча’’нти на ган̣хитаббам̣. йам̣ пана сотависайам̣ а̄па̄тхагатам̣ хоти, там̣ а̄па̄тхагатам̣ гахетва̄ йо идха пан̣д̣итапурисо пуримавачанан̃ча паччхимавачанан̃ча павичеййа вичинитва̄ тӣретва̄ упапариккхитва̄ таччхам̣ ган̣ха̄ти, йам̣ татхам̣ саччам̣ сабха̄вабхӯтам̣, тадева паччаккхам̣ катва̄ ган̣ха̄ти. са ве наро сет̣т̣хамупети т̣ха̄нанти со уттамам̣ т̣ха̄нам̣ упети адхигаччхати виндати лабхатӣти.
со еван̃ча пана ватва̄ а̄ха – ‘‘амбхо, майам̣ двиннампи девата̄нам̣ вачанам̣ карисса̄ма, на̄вам̣ та̄ва саджджеййа̄ма. саче пат̣хамасса вачанам̣ саччам̣ бхависсати, там̣ на̄вам̣ абхирухитва̄ пала̄йисса̄ма, атха итарасса вачанам̣ саччам̣ бхависсати, на̄вам̣ екаманте т̣хапетва̄ идхева васисса̄ма̄’’ти. евам̣ вутте ба̄лавад̣д̣хакӣ ‘‘амбхо, твам̣ удакапа̄тийам̣ сусума̄рам̣ пассаси, атӣва дӣгхам̣ пассаси, пат̣хамадевапутто амхесу досавасена катхеси, паччхимо синехенева, имам̣ еварӯпам̣ варадӣпам̣ паха̄йа кухим̣ гамисса̄ма, саче пана твам̣ гантука̄мо, тава парисам̣ ган̣хитва̄ на̄вам̣ карохи, амха̄кам̣ на̄ва̄йа киччам̣ наттхӣ’’ти а̄ха. пан̣д̣ито аттано парисам̣ гахетва̄ на̄вам̣ саджджетва̄ на̄ва̄йа саббӯпакаран̣а̄ни а̄ропетва̄ сапарисо на̄ва̄йа ат̣т̣ха̄си.
тато пун̣н̣амадивасе чандасса уггаманавела̄йа самуддато ӯми уттаритва̄ джа̄н̣укапама̄н̣а̄ хутва̄ дӣпакам̣ дховитва̄ гата̄. пан̣д̣ито самуддасса уттаран̣абха̄вам̣ н̃атва̄ на̄вам̣ виссаджджеси. ба̄лавад̣д̣хакипаккхика̄ни пан̃ча куласата̄ни ‘‘самуддато ӯми дӣпадхованаттха̄йа а̄гата̄, еттакамева ета’’нти катхента̄ нисӣдим̣су. тато пат̣ипа̄т̣ийа̄ кат̣иппама̄н̣а̄ пурисаппама̄н̣а̄ та̄лаппама̄н̣а̄ саттата̄лаппама̄н̣а̄ са̄гараӯми дӣпакампи вуйхама̄на̄ а̄ган̃чхи. пан̣д̣ито упа̄йакусалата̄йа расе алагго соттхина̄ гато, ба̄лавад̣д̣хакӣ расагиддхена ана̄гатабхайам̣ анолокенто пан̃чахи куласатехи саддхим̣ вина̄сам̣ патто.
ито пара̄ са̄нуса̄санӣ таматтхам̣ дӣпайама̄на̄ тиссо абхисамбуддхага̄тха̄ хонти –
34. ‘‘йатха̄пи те са̄гарава̄римаджджхе, сакаммуна̄ соттхи вахим̣су ва̄н̣иджа̄;
ана̄гататтхам̣ пат̣ивиджджхийа̄на, аппампи на̄ччети са бхӯрипан̃н̃о.
35. ‘‘ба̄ла̄ ча мохена раса̄нугиддха̄, ана̄гатам̣ аппат̣ивиджджхийаттхам̣;
паччуппанне сӣданти аттхаджа̄те, самуддамаджджхе йатха̄ те манусса̄.
36. ‘‘ана̄гатам̣ пат̣икайира̄тха киччам̣, ‘ма̄ мам̣ киччам̣ киччака̄ле бйадхеси’;
там̣ та̄дисам̣ пат̣икатакиччака̄рим̣, на там̣ киччам̣ киччака̄ле бйадхетӣ’’ти.
таттха сакаммуна̄ти ана̄гатабхайам̣ дисва̄ пуретарам̣ катена аттано каммена. соттхи вахим̣сӯти кхемена гамим̣су. ва̄н̣иджа̄ти самудде вичаран̣абха̄вена вад̣д̣хакӣ вутта̄. пат̣ивиджджхийа̄на̄ти евам̣, бхиккхаве, пат̣хаматарам̣ каттаббам̣ ана̄гатам̣ аттхам̣ пат̣ивиджджхитва̄ идхалоке бхӯрипан̃н̃о кулапутто аппаматтакампи аттано аттхам̣ на аччети на̄тиваттати, на ха̄петӣти аттхо. аппат̣ивиджджхийаттханти аппат̣ивиджджхитва̄ аттхам̣, пат̣хамамева каттаббам̣ акатва̄ти аттхо. паччуппаннети йада̄ там̣ ана̄гатам̣ аттхаджа̄там̣ уппаджджати, тада̄ тасмим̣ паччуппанне сӣданти, аттхе джа̄те аттано патит̣т̣хам̣ на лабханти, самудде те ба̄лавад̣д̣хакӣ манусса̄ вийа вина̄сам̣ па̄пун̣анти.
ана̄гатанти бхиккхаве, пан̣д̣итапурисо ана̄гатам̣ пат̣хаматарам̣ каттаббакиччам̣ сампара̄йикам̣ ва̄ дит̣т̣хадхаммикам̣ ва̄ пат̣икайира̄тха, пуретарамева кареййа. ким̣ка̄ран̣а̄? ма̄ мам̣ киччам̣ киччака̄ле бйадхеси, пуре каттаббан̃хи пуре акайирама̄нам̣ паччха̄ паччуппаннабха̄ваппаттам̣ аттано киччака̄ле ка̄йачитта̄ба̄дхена бйадхети, там̣ мам̣ ма̄ бйадхесӣти пат̣хамамева нам̣ пан̣д̣ито кареййа. там̣ та̄дисанти йатха̄ пан̣д̣итам̣ пурисам̣. пат̣икатакиччака̄ринти пат̣икаччева каттаббакиччака̄ринам̣. там̣ киччам̣ киччака̄лети ана̄гатам̣ киччам̣ кайирама̄нам̣ паччха̄ паччуппаннабха̄ваппаттам̣ аттано киччака̄ле ка̄йачитта̄ба̄дхака̄ле та̄дисам̣ пуримам̣ на бйадхети на ба̄дхати. касма̄? пурейева кататта̄ти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи девадатто паччуппаннасукхе лагго ана̄гатабхайам̣ анолокетва̄ сапарисо вина̄сам̣ патто’’ти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ба̄лавад̣д̣хакӣ девадатто ахоси, даккхин̣адиса̄йа т̣хито адхаммикадевапутто кока̄лико, уттарадиса̄йа т̣хито дхаммикадевапутто са̄рипутто, пан̣д̣итавад̣д̣хакӣ пана ахамева ахоси’’нти.
самуддава̄н̣иджаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[467] 4. ка̄маджа̄такаван̣н̣ана̄
ка̄мам̣ ка̄майама̄насса̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ бра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси. еко кира са̄ваттхива̄сӣ бра̄хман̣о ачираватӣтӣре кхеттакаран̣аттха̄йа аран̃н̃ам̣ кот̣еси. саттха̄ тасса упаниссайам̣ дисва̄ са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа пависанто магга̄ оккамма тена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘ким̣ кароси бра̄хман̣а̄’’ти ватва̄ ‘‘кхеттат̣т̣ха̄нам̣ кот̣а̄пеми бхо, готама̄’’ти вутте ‘‘са̄дху, бра̄хман̣а, каммам̣ карохӣ’’ти ватва̄ агама̄си. етенева упа̄йена чхиннаруккхе ха̄ретва̄ кхеттасса содханака̄ле касанака̄ле кеда̄рабандханака̄ле вапанака̄лети пунаппунам̣ гантва̄ тена саддхим̣ пат̣исантха̄рамака̄си. вапанадивасе пана со бра̄хман̣о ‘‘аджджа, бхо готама, майхам̣ ваппаман̇галам̣, ахам̣ имасмим̣ сассе ниппханне буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти а̄ха. саттха̄ тун̣хӣбха̄вена адхива̄сетва̄ пакка̄ми. пунекадивасам̣ бра̄хман̣о сассам̣ олокенто ат̣т̣ха̄си. саттха̄пи таттха гантва̄ ‘‘ким̣ кароси бра̄хман̣а̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘сассам̣ олокеми бхо готама̄’’ти вутте ‘‘са̄дху бра̄хман̣а̄’’ти ватва̄ пакка̄ми. тада̄ бра̄хман̣о чинтеси ‘‘саман̣о готамо абхин̣хам̣ а̄гаччхати, ниссам̣сайам̣ бхаттена аттхико, дасса̄махам̣ тасса бхатта’’нти. тассевам̣ чинтетва̄ гехам̣ гатадивасе саттха̄пи таттха агама̄си. атха бра̄хман̣асса ативийа висса̄со ахоси. апарабха̄ге парин̣ате сассе ‘‘све кхеттам̣ ла̄йисса̄мӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ нипанне бра̄хман̣е ачираватийа̄ упари саббараттим̣ каракавассам̣ васси. махогхо а̄гантва̄ екана̄л̣иматтампи анавасесам̣ катва̄ саббам̣ сассам̣ самуддам̣ павесеси. бра̄хман̣о огхамхи патите сассавина̄сам̣ олокетва̄ сакабха̄вена сан̣т̣ха̄тум̣ на̄хоси, балавасока̄бхибхӯто хаттхена урам̣ пахаритва̄ паридевама̄но роданто нипаджджи.
саттха̄ паччӯсасамайе сока̄бхибхӯтам̣ бра̄хман̣ам̣ дисва̄ ‘‘бра̄хман̣асса̄вассайо бхависса̄мӣ’’ти пунадивасе са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто бхиккхӯ виха̄рам̣ песетва̄ паччха̄саман̣ена саддхим̣ тасса гехадва̄рам̣ агама̄си. бра̄хман̣о саттху а̄гатабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘пат̣исантха̄раттха̄йа ме саха̄йо а̄гато бхависсатӣ’’ти пат̣иладдхасса̄со а̄санам̣ пан̃н̃апеси. саттха̄ пависитва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣдитва̄ ‘‘бра̄хман̣а, касма̄ твам̣ думманоси, ким̣ те апха̄сука’’нти пуччхи. бхо готама, ачираватӣтӣре майа̄ руккхаччхеданато пат̣т̣ха̄йа катам̣ каммам̣ тумхе джа̄на̄тха, ахам̣ ‘‘имасмим̣ сассе ниппханне тумха̄кам̣ да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти вичара̄ми, ида̄ни ме саббам̣ там̣ сассам̣ махогхо самуддамева павесеси, кин̃чи авасит̣т̣хам̣ наттхи, сакат̣асатаматтам̣ дхан̃н̃ам̣ винат̣т̣хам̣, тена ме маха̄соко уппанноти. ‘‘ким̣ пана, бра̄хман̣а, сочантасса нат̣т̣хам̣ пуна̄гаччхатӣ’’ти. ‘‘но хетам̣ бхо готама̄’’ти. ‘‘евам̣ санте касма̄ сочаси, имесам̣ сатта̄нам̣ дханадхан̃н̃ам̣ на̄ма уппаджджанака̄ле уппаджджати, нассанака̄ле нассати, кин̃чи сан̇кха̄рагатам̣ анассанадхаммам̣ на̄ма наттхи, ма̄ чинтайӣ’’ти. ити нам̣ саттха̄ самасса̄сетва̄ тасса саппа̄йадхаммам̣ десенто ка̄масуттам̣ (су. ни. 772 а̄дайо) катхеси. суттапарийоса̄не сочанто бра̄хман̣о сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. саттха̄ там̣ ниссокам̣ катва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ агама̄си. ‘‘саттха̄ асукам̣ на̄ма бра̄хман̣ам̣ сокасалласамаппитам̣ ниссокам̣ катва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄песӣ’’ти сакаланагарам̣ ан̃н̃а̄си. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, дасабало бра̄хман̣ена саддхим̣ миттам̣ катва̄ висса̄сико хутва̄ упа̄йенева тасса сокасалласамаппитасса дхаммам̣ десетва̄ там̣ ниссокам̣ катва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄песӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепа̄хам̣ етам̣ ниссокамака̄си’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадаттасса ран̃н̃о две путта̄ ахесум̣. со джет̣т̣хакасса упараджджам̣ ада̄си, канит̣т̣хасса сена̄патит̣т̣ха̄нам̣. апарабха̄ге брахмадатте ка̄лакате амачча̄ джет̣т̣хакасса абхисекам̣ пат̣т̣хапесум̣. со ‘‘на майхам̣ радждженаттхо, канит̣т̣хасса ме детха̄’’ти ватва̄ пунаппунам̣ йа̄чийама̄нопи пат̣иккхипитва̄ канит̣т̣хасса абхисеке кате ‘‘на ме иссарийенаттхо’’ти упараджджа̄дӣнипи на иччхи. ‘‘тена хи са̄дӯни бходжана̄ни бхун̃джанто идхева васа̄хӣ’’ти вуттепи ‘‘на ме имасмим̣ нагаре киччам̣ аттхӣ’’ти ба̄ра̄н̣асито никкхамитва̄ паччантам̣ гантва̄ екам̣ сет̣т̣хикулам̣ нисса̄йа сахаттхена каммам̣ каронто васи. те апарабха̄ге тасса ра̄джакума̄рабха̄вам̣ н̃атва̄ каммам̣ ка̄тум̣ на̄дам̣су, кума̄рапариха̄ренева там̣ парихарим̣су. апарабха̄ге ра̄джакаммика̄ кхеттаппама̄н̣аггахан̣аттха̄йа там̣ га̄мам̣ агамам̣су. сет̣т̣хи ра̄джакума̄рам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘са̄ми, майам̣ тумхе посема, канит̣т̣хабха̄тикасса пан̣н̣ам̣ песетва̄ амха̄кам̣ балим̣ ха̄ретха̄’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ‘‘ахам̣ асукасет̣т̣хикулам̣ на̄ма упанисса̄йа васа̄ми, мам̣ нисса̄йа етесам̣ балим̣ виссаджджехӣ’’ти пан̣н̣ам̣ песеси. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ татха̄ ка̄реси.
атха нам̣ сакалага̄мава̄синопи джанападава̄синопи упасан̇камитва̄ ‘‘майам̣ тумха̄кан̃н̃ева балим̣ дасса̄ма, амха̄кампи сун̇кам̣ виссаджджа̄пехӣ’’ти а̄хам̣су. со тесампи аттха̄йа пан̣н̣ам̣ песетва̄ виссаджджа̄песи. тато пат̣т̣ха̄йа те тассева балим̣ адам̣су. атхасса маха̄ла̄бхасакка̄ро ахоси, тена саддхин̃н̃евасса тан̣ха̄пи махатӣ джа̄та̄. со апарабха̄гепи саббам̣ джанападам̣ йа̄чи, упад̣д̣хараджджам̣ йа̄чи, канит̣т̣хопи тасса ада̄сийева. со тан̣ха̄йа вад̣д̣хама̄на̄йа упад̣д̣харадждженапи асантут̣т̣хо ‘‘раджджам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти джанападапаривуто там̣ нагарам̣ гантва̄ бахинагаре т̣хатва̄ ‘‘раджджам̣ ва̄ ме дету йуддхам̣ ва̄’’ти канит̣т̣хасса пан̣н̣ам̣ пахин̣и. канит̣т̣хо чинтеси ‘‘айам̣ ба̄ло пуббе раджджампи упараджджа̄дӣнипи пат̣иккхипитва̄ ида̄ни ‘йуддхена ган̣ха̄мӣ’ти вадати, саче кхо пана̄хам̣ имам̣ йуддхена ма̄ресса̄ми, гараха̄ ме бхависсати, ким̣ ме раджджена̄’’ти. атхасса ‘‘алам̣ йуддхена, раджджам̣ ган̣хатӯ’’ти песеси. со раджджам̣ ган̣хитва̄ канит̣т̣хасса упараджджам̣ датва̄ тато пат̣т̣ха̄йа раджджам̣ ка̄ренто тан̣ха̄васико хутва̄ екена раджджена асантут̣т̣хо две тӣн̣и раджджа̄ни паттхетва̄ тан̣ха̄йа кот̣им̣ на̄ддаса.
тада̄ сакко девара̄джа̄ ‘‘ке ну кхо локе ма̄та̄питаро упат̣т̣хаханти, ке да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каронти, ке тан̣ха̄васика̄’’ти олокенто тасса тан̣ха̄васикабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘айам̣ ба̄ло ба̄ра̄н̣асирадждженапи на туссати, ахам̣ сиккха̄песса̄ми на’’нти ма̄н̣авакавесена ра̄джадва̄ре т̣хатва̄ ‘‘еко упа̄йакусало ма̄н̣аво два̄ре т̣хито’’ти а̄роча̄петва̄ ‘‘пависатӯ’’ти вутте пависитва̄ ра̄джа̄нам̣ джайа̄петва̄ ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ а̄гатосӣ’’ти вутте ‘‘маха̄ра̄джа тумха̄кам̣ кин̃чи ваттаббам̣ аттхи, рахо пачча̄сӣса̄мӣ’’ти а̄ха. сакка̄нубха̄вена та̄вадева манусса̄ пат̣иккамим̣су. атха нам̣ ма̄н̣аво ‘‘ахам̣, маха̄ра̄джа, пхӣта̄ни а̄кин̣н̣аманусса̄ни сампаннабалава̄хана̄ни тӣн̣и нагара̄ни пасса̄ми, ахам̣ те аттано а̄нубха̄вена тесу раджджам̣ гахетва̄ дасса̄ми, папан̃чам̣ акатва̄ сӣгхам̣ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. со тан̣ха̄васико ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ сакка̄нубха̄вена ‘‘ко ва̄ твам̣, куто ва̄ а̄гато, ким̣ ва̄ те ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти на пуччхи. сопи еттакам̣ ватва̄ та̄ватим̣сабхаванамева агама̄си.
ра̄джа̄ амачче паккоса̄петва̄ ‘‘еко ма̄н̣аво ‘амха̄кам̣ тӣн̣и раджджа̄ни гахетва̄ дасса̄мӣ’ти а̄ха, там̣ паккосатха, нагаре бхерим̣ чара̄петва̄ балака̄йам̣ саннипа̄та̄петха, папан̃чам̣ акатва̄ тӣн̣и раджджа̄ни ган̣хисса̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘ким̣ пана те, маха̄ра̄джа, тасса ма̄н̣авасса сакка̄ро ва̄ като, нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ пуччхита’’нти вутте ‘‘нева сакка̄рам̣ ака̄сим̣, на нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ пуччхим̣, гаччхатха нам̣ упадха̄ретха̄’’ти а̄ха. упадха̄рента̄ нам̣ адисва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, сакаланагаре ма̄н̣авам̣ на пасса̄ма̄’’ти а̄рочесум̣. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ доманассаджа̄то ‘‘тӣсу нагаресу раджджам̣ нат̣т̣хам̣, махантенамхи йасена парихӣно, ‘нева ме париббайам̣ ада̄си, на ча пуччхи нива̄сат̣т̣ха̄на’нти майхам̣ куджджхитва̄ ма̄н̣аво ана̄гато бхависсатӣ’’ти пунаппунам̣ чинтеси. атхасса тан̣ха̄васикасса сарӣре д̣а̄хо уппаджджи, сарӣре парид̣айханте ударам̣ кхобхетва̄ лохитапаккхандика̄ удапа̄ди. екам̣ бха̄джанам̣ пависати, екам̣ никкхамати, веджджа̄ тикиччхитум̣ на сакконти, ра̄джа̄ киламати. атхасса бйа̄дхитабха̄во сакаланагаре па̄кат̣о ахоси.
тада̄ бодхисатто таккасилато саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ ба̄ра̄н̣асинагаре ма̄та̄питӯнам̣ сантикам̣ а̄гато там̣ ран̃н̃о паваттим̣ сутва̄ ‘‘ахам̣ тикиччхисса̄мӣ’’ти ра̄джадва̄рам̣ гантва̄ ‘‘еко кира тарун̣ама̄н̣аво тумхе тикиччхитум̣ а̄гато’’ти а̄роча̄песи. ра̄джа̄ ‘‘махантамаханта̄ диса̄па̄моккхаведжджа̄пи мам̣ тикиччхитум̣ на сакконти, ким̣ тарун̣ама̄н̣аво саккхиссати, париббайам̣ датва̄ виссаджджетха на’’нти а̄ха. там̣ сутва̄ ма̄н̣аво ‘‘майхам̣ веджджакаммена ветанам̣ наттхи, ахам̣ тикиччха̄ми, кевалам̣ бхесаджджамӯламаттам̣ детӯ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти паккоса̄песи. ма̄н̣аво ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄ра̄джа, ахам̣ те тикиччха̄ми, апича кхо пана ме рогасса самут̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккха̄хӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ хара̄йама̄но ‘‘ким̣ те самут̣т̣ха̄нена, бхесаджджам̣ ева карохӣ’’ти а̄ха. маха̄ра̄джа, веджджа̄ на̄ма ‘‘айам̣ бйа̄дхи имам̣ нисса̄йа самут̣т̣хито’’ти н̃атва̄ ануччхавикам̣ бхесаджджам̣ каронтӣти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дху та̄та̄’’ти самут̣т̣ха̄нам̣ катхенто ‘‘екена ма̄н̣авена а̄гантва̄ тӣсу нагаресу раджджам̣ гахетва̄ дасса̄мӣ’’тиа̄дим̣ катва̄ саббам̣ катхетва̄ ‘‘ити ме та̄та, тан̣хам̣ нисса̄йа бйа̄дхи уппанно, саче тикиччхитум̣ саккоси, тикиччха̄хӣ’’ти а̄ха. ким̣ пана маха̄ра̄джа, сочана̄йа та̄ни нагара̄ни сакка̄ ладдхунти? ‘‘на сакка̄ та̄та̄’’ти. ‘‘евам̣ санте касма̄ сочаси, маха̄ра̄джа, саббамева хи савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акаваттхум̣ аттано ка̄йам̣ а̄дим̣ катва̄ паха̄йа гаманӣйам̣, чатӯсу нагаресу раджджам̣ гахетва̄пи твам̣ екаппаха̄ренева на чатассо бхаттапа̄тийо бхун̃джиссаси, на чатӯсу сайанесу сайиссаси, на чатта̄ри ваттхайуга̄ни аччха̄дессаси, тан̣ха̄васикена на̄ма бхавитум̣ на ват̣т̣ати, айан̃хи тан̣ха̄ на̄ма вад̣д̣хама̄на̄ чатӯхи апа̄йехи муччитум̣ на детӣти.
ити нам̣ маха̄сатто овадитва̄ атхасса дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
37. ‘‘ка̄мам̣ ка̄майама̄насса, тасса че там̣ самиджджхати;
аддха̄ пӣтимано хоти, ладдха̄ маччо йадиччхати.
38. ‘‘ка̄мам̣ ка̄майама̄насса, тасса че там̣ самиджджхати;
тато нам̣ апарам̣ ка̄ме, гхамме тан̣хам̣ва виндати.
39. ‘‘гавам̣ва син̇гино син̇гам̣, вад̣д̣хама̄насса вад̣д̣хати;
евам̣ мандасса посасса, ба̄ласса авиджа̄нато;
бхиййо тан̣ха̄ пипа̄са̄ ча, вад̣д̣хама̄насса вад̣д̣хати.
40. ‘‘патхабйа̄ са̄лийавакам̣, гава̄ссам̣ да̄сапорисам̣;
датва̄ ча на̄ламекасса, ити видва̄ самам̣ чаре.
41. ‘‘ра̄джа̄ пасайха патхавим̣ виджитва̄, саса̄гарантам̣ махима̄васанто;
орам̣ самуддасса атиттарӯпо, па̄рам̣ самуддассапи паттхайетха.
42. ‘‘йа̄ва ануссарам̣ ка̄ме, манаса̄ титти на̄джджхага̄;
тато ниватта̄ пат̣иккамма дисва̄, те ве сутитта̄ йе пан̃н̃а̄йа титта̄.
43. ‘‘пан̃н̃а̄йа титтинам̣ сет̣т̣хам̣, на со ка̄мехи таппати;
пан̃н̃а̄йа титтам̣ пурисам̣, тан̣ха̄ на куруте васам̣.
44. ‘‘апачинетхева ка̄ма̄нам̣, аппиччхасса алолупо;
самуддаматто пурисо, на со ка̄мехи таппати.
45. ‘‘ратхака̄рова чаммасса, парикантам̣ упа̄ханам̣;
йам̣ йам̣ чаджати ка̄ма̄нам̣, там̣ там̣ сампаджджате сукхам̣;
саббан̃че сукхамиччхеййа, саббе ка̄ме париччадже’’ти.
таттха ка̄манти ваттхука̄мампи килесака̄мампи. ка̄майама̄насса̄ти паттхайама̄насса. тасса че там̣ самиджджхатӣти тасса пуггаласса там̣ ка̄митаваттху самиджджхати че, ниппхаджджати чети аттхо. тато нам̣ апарам̣ ка̄мети еттха нанти нипа̄таматтам̣. апаранти парабха̄гадӣпанам̣. ка̄мети упайогабахувачанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – саче ка̄мам̣ ка̄майама̄насса там̣ ка̄митаваттху самиджджхати, тасмим̣ самиддхе тато парам̣ со пуггало ка̄майама̄но йатха̄ на̄ма гхамме гимхака̄ле ва̄та̄тапена киланто тан̣хам̣ виндати, па̄нӣйапипа̄сам̣ пат̣илабхати, евам̣ бхиййо ка̄матан̣ха̄сан̇кха̄те ка̄ме виндати пат̣илабхати, рӯпатан̣ха̄дика̄ тан̣ха̄ часса вад̣д̣хатийева̄ти. гавам̣ва̄ти горӯпасса вийа. син̇гиноти маттхакам̣ пада̄летва̄ ут̣т̣хитасин̇гасса. мандасса̄ти мандапан̃н̃асса. ба̄ласса̄ти ба̄ладхамме йуттасса. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ ваччхакасса вад̣д̣хантасса сарӣренева саддхим̣ син̇гам̣ вад̣д̣хати, евам̣ андхаба̄лассапи аппаттака̄матан̣ха̄ ча паттака̄мапипа̄са̄ ча апара̄парам̣ вад̣д̣хатӣти.
са̄лийаваканти са̄ликхеттайавакхеттам̣. етена са̄лийава̄дикам̣ саббам̣ дхан̃н̃ам̣ дассети, дутийападена саббам̣ двипадачатуппадам̣ дассети. пат̣хамападена ва̄ саббам̣ авин̃н̃а̄н̣акам̣, итарена савин̃н̃а̄н̣акам̣. датва̄ ча̄ти датва̄пи. идам̣ вуттам̣ хоти – тит̣т̣ханту тӣн̣и раджджа̄ни, саче со ма̄н̣аво ан̃н̃ам̣ ва̄ сакалампи патхавим̣ савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акаратанапӯрам̣ кассачи датва̄ гаччхеййа, идампи еттакам̣ ваттху екассева апарийантам̣, евам̣ дуппӯра̄ еса̄ тан̣ха̄ на̄ма. ити видва̄ самам̣ чарети евам̣ джа̄нанто пурисо тан̣ха̄васико ахутва̄ ка̄йасама̄ча̄ра̄дӣни пӯренто чареййа.
оранти оримакот̣т̣ха̄сам̣ патва̄ тена атиттарӯпо пуна самуддапа̄рампи паттхайетха. евам̣ тан̣ха̄васикасатта̄ на̄ма дуппӯра̄ти дассети. йа̄ва̄ти анийа̄митапариччхедо. ануссаранти ануссаранто. на̄джджхага̄ти на виндати. идам̣ вуттам̣ хоти – маха̄ра̄джа, пурисо апарийантепи ка̄ме манаса̄ ануссаранто титтим̣ на виндати, паттука̄мова хоти, евам̣ ка̄месу сатта̄нам̣ тан̣ха̄ вад̣д̣хатева. тато ниватта̄ти тато пана ваттхука̄макилесака̄мато читтена ниваттитва̄ ка̄йена пат̣иккамма н̃а̄н̣ена а̄дӣнавам̣ дисва̄ йе пан̃н̃а̄йа титта̄ парипун̣н̣а̄, те титта̄ на̄ма.
пан̃н̃а̄йа титтинам̣ сет̣т̣ханти пан̃н̃а̄йа титтӣнам̣ айам̣ парипун̣н̣асет̣т̣хо, айамева ва̄ па̄т̣хо. на со ка̄мехи таппатӣти ‘‘на хӣ’’типи па̄т̣хо. йасма̄ пан̃н̃а̄йа титто пурисо ка̄мехи на парид̣айхатӣти аттхо. на куруте васанти та̄дисан̃хи пурисам̣ тан̣ха̄ васе ваттетум̣ на саккоти, свева пана тан̣ха̄йа а̄дӣнавам̣ дисва̄ сарабхан̇гама̄н̣аво вийа ча ад̣д̣хама̄сакара̄джа̄ вийа ча тан̣ха̄васе на паваттатӣти аттхо. апачинетхева̄ти виддхам̣сетхева. самуддаматтоти махатийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гататта̄ самуддаппама̄н̣о. со махантена аггина̄пи самуддо вийа килесака̄мехи на таппати на д̣айхати.
ратхака̄роти чаммака̄ро. парикантанти парикантанто. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ чаммака̄ро упа̄ханам̣ парикантанто йам̣ йам̣ чаммасса агайхӯпагат̣т̣ха̄нам̣ хоти, там̣ там̣ чаджитва̄ упа̄ханам̣ катва̄ упа̄ханамӯлам̣ лабхитва̄ сукхито хоти, евамева пан̣д̣ито чаммака̄расаттхасадиса̄йа пан̃н̃а̄йа кантанто йам̣ йам̣ одхим̣ ка̄ма̄нам̣ чаджати, тена тенасса ка̄модхина̄ рахитам̣ там̣ там̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ манокамман̃ча сукхам̣ сампаджджати вигатадаратхам̣, саче пана саббампи ка̄йакамма̄дисукхам̣ вигатапарил̣а̄хамева иччхеййа, касин̣ам̣ бха̄ветва̄ джха̄нам̣ ниббаттетва̄ саббе ка̄ме париччаджети.
бодхисаттасса пана имам̣ га̄тхам̣ катхентасса ран̃н̃о сетаччхаттам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ ода̄такасин̣аджджха̄нам̣ удапа̄ди, ра̄джа̄пи арого ахоси. со тут̣т̣хо сайана̄ вут̣т̣хахитва̄ ‘‘еттака̄ веджджа̄ мам̣ тикиччхитум̣ на̄саккхим̣су, пан̣д̣итама̄н̣аво пана аттано н̃а̄н̣осадхена мам̣ нирогам̣ ака̄сӣ’’ти тена саддхим̣ саллапанто дасамам̣ га̄тхама̄ха –
46. ‘‘ат̣т̣ха те бха̄сита̄ га̄тха̄, сабба̄ хонти сахассийа̄;