10. дасаканипа̄то
[439] 1. чатудва̄раджа̄такаван̣н̣ана̄
чатудва̄рамидам̣ нагаранти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ дуббачабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. паччуппаннаваттху наваканипа̄тасса пат̣хамаджа̄таке виттха̄ритамева. идха пана саттха̄ там̣ бхиккхум̣ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху дуббачо’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘пуббепи твам̣ бхиккху дуббачата̄йа пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ акатва̄ кхурачаккам̣ а̄па̄десӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте кассападасабаласса ка̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ асӣтикот̣ивибхавасса сет̣т̣хино еко путто миттавиндако на̄ма ахоси. тасса ма̄та̄питаро сота̄панна̄ ахесум̣, со пана дуссӣло ассаддхо. атха нам̣ апарабха̄ге питари ка̄лакате ма̄та̄ кут̣умбам̣ вича̄рентӣ а̄ха – ‘‘та̄та, тайа̄ дуллабхам̣ мануссаттам̣ ладдхам̣, да̄нам̣ дехи, сӣлам̣ раккха̄хи, упосатхакаммам̣ карохи, дхаммам̣ сун̣а̄хӣ’’ти. амма, на майхам̣ да̄на̄дӣхи аттхо, ма̄ мам̣ кин̃чи авачуттха, ахам̣ йатха̄каммам̣ гамисса̄мӣти. евам̣ вадантампи нам̣ екадивасам̣ пун̣н̣амупосатхадивасе ма̄та̄ а̄ха – ‘‘та̄та, аджджа абхилаккхито маха̄упосатхадивасо, аджджа упосатхам̣ сама̄дийитва̄ виха̄рам̣ гантва̄ саббараттим̣ дхаммам̣ сутва̄ ехи, ахам̣ те сахассам̣ дасса̄мӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти дханалобхена упосатхам̣ сама̄дийитва̄ бхуттапа̄тара̄со виха̄рам̣ гантва̄ дивасам̣ вӣтина̄метва̄ раттим̣ йатха̄ екампи дхаммападам̣ кан̣н̣ам̣ на пахарати, татха̄ екасмим̣ падесе нипаджджитва̄ ниддам̣ оккамитва̄ пунадивасе па̄това мукхам̣ дховитва̄ гехам̣ гантва̄ нисӣди.
ма̄та̄ панасса ‘‘аджджа ме путто дхаммам̣ сутва̄ па̄това дхаммакатхикаттхерам̣ а̄да̄йа а̄гамиссатӣ’’ти йа̄гум̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄детва̄ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ тасса̄гаманам̣ пат̣има̄нентӣ там̣ екакам̣ а̄гатам̣ дисва̄ ‘‘та̄та, дхаммакатхико кена на а̄нӣто’’ти ватва̄ ‘‘на майхам̣ дхаммакатхикена аттхо’’ти вутте ‘‘тена хи йа̄гум̣ пива̄’’ти а̄ха. со ‘‘тумхехи майхам̣ сахассам̣ пат̣иссутам̣, там̣ та̄ва ме детха, паччха̄ пивисса̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘пива, та̄та, паччха̄ дасса̄мӣ’’ти. ‘‘гахетва̄ва пивисса̄мӣ’’ти. атхасса ма̄та̄ сахассабхан̣д̣икам̣ пурато т̣хапеси. со йа̄гум̣ пивитва̄ сахассабхан̣д̣икам̣ гахетва̄ воха̄рам̣ каронто на чирассева вӣсасатасахассам̣ уппа̄деси. атхасса етадахоси – ‘‘на̄вам̣ упат̣т̣хапетва̄ воха̄рам̣ карисса̄мӣ’’ти. со на̄вам̣ упат̣т̣хапетва̄ ‘‘амма, ахам̣ на̄ва̄йа воха̄рам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ха. атха нам̣ ма̄та̄ ‘‘твам̣ та̄та, екапуттако, имасмим̣ гхаре дханампи баху, самуддо анека̄дӣнаво, ма̄ гамӣ’’ти нива̄реси. со ‘‘ахам̣ гамисса̄мева, на сакка̄ мам̣ нива̄рету’’нти ватва̄ ‘‘ахам̣ там̣, та̄та, ва̄ресса̄мӣ’’ти ма̄тара̄ хаттхе гахито хаттхам̣ виссаджджа̄петва̄ ма̄тарам̣ пахаритва̄ па̄тетва̄ антарам̣ катва̄ гантва̄ на̄ва̄йа самуддам̣ паккханди.
на̄ва̄ саттаме дивасе миттавиндакам̣ нисса̄йа самуддапит̣т̣хе ниччала̄ ат̣т̣ха̄си. ка̄л̣акан̣н̣исала̄ка̄ карийама̄на̄ миттавиндакассева хаттхе тиккхаттум̣ пати. атхасса ул̣умпам̣ датва̄ ‘‘имам̣ екам̣ нисса̄йа бахӯ ма̄ нассантӯ’’ти там̣ самуддапит̣т̣хе кхипим̣су. та̄вадева на̄ва̄ джавена маха̄самуддам̣ паккханди. сопи ул̣умпе нипаджджитва̄ екам̣ дӣпакам̣ па̄пун̣и. таттха пхаликавима̄не чатассо вема̄никапетийо аддаса. та̄ сатта̄хам̣ дуккхам̣ анубхаванти, сатта̄хам̣ сукхам̣. со та̄хи саддхим̣ сатта̄хам̣ диббасампаттим̣ анубхави. атха нам̣ та̄ дуккха̄нубхаванаттха̄йа гаччхама̄на̄ ‘‘са̄ми, майам̣ саттаме дивасе а̄гамисса̄ма, йа̄ва майам̣ а̄гаччха̄ма, та̄ва ануккан̣т̣хама̄но идхева васа̄’’ти ватва̄ агамам̣су. со тан̣ха̄васико хутва̄ тасмим̣йева пхалаке нипаджджитва̄ пуна самуддапит̣т̣хена гаччханто апарам̣ дӣпакам̣ патва̄ таттха раджатавима̄не ат̣т̣ха вема̄никапетийо дисва̄ етенева упа̄йена апарасмим̣ дӣпаке ман̣ивима̄не сол̣аса, апарасмим̣ дӣпаке канакавима̄не дваттим̣са вема̄никапетийо дисва̄ та̄хи саддхим̣ диббасампаттим̣ анубхавитва̄ та̄сампи дуккхам̣ анубхавитум̣ гатака̄ле пуна самуддапит̣т̣хена гаччханто екам̣ па̄ка̄рапариккхиттам̣ чатудва̄рам̣ нагарам̣ аддаса. уссаданирайо киреса, бахӯнам̣ нерайикасатта̄нам̣ каммакаран̣а̄нубхаванат̣т̣ха̄нам̣ миттавиндакасса алан̇катапат̣ийаттанагарам̣ вийа хутва̄ упат̣т̣ха̄си.
со ‘‘имам̣ нагарам̣ пависитва̄ ра̄джа̄ бхависса̄мӣ’’ти чинтетва̄ кхурачаккам̣ уккхипитва̄ сӣсе паччама̄нам̣ нерайикасаттам̣ аддаса. атхасса там̣ тасса сӣсе кхурачаккам̣ падумам̣ вийа хутва̄ упат̣т̣ха̄си. уре пан̃чан̇гикабандханам̣ ураччхадапаса̄дханам̣ хутва̄ сӣсато галантам̣ лохитам̣ лохитачанданавилепанам̣ вийа хутва̄ паридеванасаддо мадхурасаро гӣтасаддо вийа хутва̄ упат̣т̣ха̄си. со тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘бхо пуриса, чирам̣ тайа̄ падумам̣ дха̄ритам̣, дехи ме ета’’нти а̄ха. ‘‘самма, найидам̣ падумам̣, кхурачаккам̣ ета’’нти. ‘‘твам̣ майхам̣ ада̄тука̄мата̄йа евам̣ вадасӣ’’ти. нерайикасатто чинтеси ‘‘майхам̣ каммам̣ кхӣн̣ам̣ бхависсати, имина̄пи майа̄ вийа ма̄тарам̣ пахаритва̄ а̄гатена бхавитаббам̣, дасса̄мисса кхурачакка’’нти. атха нам̣ ‘‘ехи бхо, ган̣ха има’’нти ватва̄ кхурачаккам̣ тасса сӣсе кхипи, там̣ тасса маттхакам̣ писама̄нам̣ бхасси. тасмим̣ кхан̣е миттавиндако тасса кхурачаккабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘тава кхурачаккам̣ ган̣ха, тава кхурачаккам̣ ган̣ха̄’’ти ведана̄ппатто паридеви, итаро антарадха̄йи. тада̄ бодхисатто руккхадевата̄ хутва̄ махантена парива̄рена уссадача̄рикам̣ чарама̄но там̣ т̣ха̄нам̣ па̄пун̣и. миттавиндако там̣ олокетва̄ ‘‘са̄ми девара̄джа, идам̣ мам̣ чаккам̣ сан̣хакаран̣ийам̣ вийа тила̄ни писама̄нам̣ отарати, ким̣ ну кхо майа̄ па̄пам̣ паката’’нти пуччханто две га̄тха̄ абха̄си –
1. ‘‘чатудва̄рамидам̣ нагарам̣, а̄йасам̣ дал̣хапа̄ка̄рам̣;
оруддхапат̣ируддхосми, ким̣ па̄пам̣ пакатам̣ майа̄.
2. ‘‘саббе апихита̄ два̄ра̄, оруддхосми йатха̄ диджо;
кима̄дхикаран̣ам̣ йаккха, чакка̄бхинихато аха’’нти.
таттха дал̣хапа̄ка̄ранти тхирапа̄ка̄рам̣. ‘‘дал̣хаторан̣а’’нтипи па̄т̣хо, тхирадва̄ранти аттхо. оруддхапат̣ируддхосмӣти анто катва̄ саманта̄ па̄ка̄рена руддхо, пала̄йанат̣т̣ха̄нам̣ на пан̃н̃а̄йати. ким̣ па̄пам̣ пакатанти ким̣ ну кхо майа̄ па̄пакаммам̣ катам̣. апихита̄ти тхакита̄. йатха̄ диджоти пан̃джаре паккхитто сакун̣о вийа. кима̄дхикаран̣анти ким̣ ка̄ран̣ам̣. чакка̄бхинихатоти чаккена абхинихато.
атхасса девара̄джа̄ ка̄ран̣ам̣ катхетум̣ чха га̄тха̄ абха̄си –
3. ‘‘ладдха̄ сатасахасса̄ни, атирека̄ни вӣсати;
анукампака̄нам̣ н̃а̄тӣнам̣, вачанам̣ самма на̄кари.
4. ‘‘лан̇гхим̣ самуддам̣ паккханди, са̄гарам̣ аппасиддхикам̣;
чатуббхи ат̣т̣хаджджхагама̄, ат̣т̣ха̄хипи ча сол̣аса.
5. ‘‘сол̣аса̄хи ча ба̄ттим̣са, атиччхам̣ чаккама̄садо;
иччха̄хатасса посасса, чаккам̣ бхамати маттхаке.
6. ‘‘упаривиса̄ла̄ дуппӯра̄, иччха̄ висат̣ага̄минӣ;
йе ча там̣ анугиджджханти, те хонти чаккадха̄рино.
7. ‘‘бахубхан̣д̣ам̣ аваха̄йа, маггам̣ аппат̣ивеккхийа;
йесан̃четам̣ асан̇кха̄там̣, те хонти чаккадха̄рино.
8. ‘‘каммам̣ самеккхе випулан̃ча бхогам̣, иччхам̣ на севеййа анаттхасам̣хитам̣;
кареййа ва̄кйам̣ анукампака̄нам̣, там̣ та̄дисам̣ на̄тиваттеййа чакка’’нти.
таттха ладдха̄ сатасахасса̄ни, атирека̄ни вӣсатӣти твам̣ упосатхам̣ катва̄ ма̄ту сантика̄ сахассам̣ гахетва̄ воха̄рам̣ каронто сатасахасса̄ни ча атирека̄ни вӣсатисахасса̄ни лабхитва̄. на̄карӣти тена дханена асантут̣т̣хо на̄ва̄йа самуддам̣ пависанто самудде а̄дӣнаван̃ча катхетва̄ ма̄туйа̄ ва̄рийама̄нопи анукампака̄нам̣ н̃а̄тӣнам̣ вачанам̣ на кароси, сота̄паннам̣ ма̄тарам̣ пахаритва̄ антарам̣ катва̄ никкхантойева̄сӣти дӣпети.
лан̇гхинти на̄вам̣ уллан̇гханасаматтхам̣. паккхандӣти паккхандоси. аппасиддхиканти мандасиддхим̣ вина̄сабахулам̣. чатуббхи ат̣т̣ха̄ти атха нам̣ нисса̄йа т̣хита̄йа на̄ва̄йа пхалакам̣ датва̄ самудде кхиттопи твам̣ ма̄тарам̣ нисса̄йа екадивасам̣ катасса упосатхакаммасса ниссандена пхаликавима̄не чатассо иттхийо лабхитва̄ тато раджатавима̄не ат̣т̣ха, ман̣ивима̄не сол̣аса, канакавима̄не дваттим̣са адхигатосӣти. атиччхам̣ чаккама̄садоти атха твам̣ йатха̄ладдхена асантут̣т̣хо ‘‘атра уттаритарам̣ лабхисса̄мӣ’’ти евам̣ ладдхам̣ ладдхам̣ атиккаманалобхасан̇кха̄та̄йа атиччха̄йа саманна̄гататта̄ атиччхо па̄папуггало тасса упосатхакаммасса кхӣн̣атта̄ дваттим̣са иттхийо атиккамитва̄ имам̣ петанагарам̣ а̄гантва̄ тасса ма̄тупаха̄рада̄наакусаласса ниссандена идам̣ кхурачаккам̣ сампаттоси. ‘‘атриччха’’нтипи па̄т̣хо, атра атра иччхама̄ноти аттхо. ‘‘атриччха̄’’типи па̄т̣хо, атриччха̄йа̄ти аттхо. бхаматӣти тасса те иччха̄хатасса посасса идам̣ чаккам̣ маттхакам̣ писама̄нам̣ ида̄ни кумбхака̄рачаккам̣ вийа маттхаке бхаматӣти аттхо.
йе ча там̣ анугиджджхантӣти тан̣ха̄ на̄меса̄ гаччхантӣ упарӯпари виса̄ла̄ хоти, самуддо вийа ча дуппӯра̄, рӯпа̄дӣсу тасса тасса иччханаиччха̄йа висат̣ага̄минӣ, там̣ еварӯпам̣ тан̣хам̣ йе ча анугиджджханти гиддха̄ гадхита̄ хутва̄ пунаппунам̣ аллӣйанти. те хонти чаккадха̄риноти те евам̣ паччанта̄ кхурачаккам̣ дха̄ренти. бахубхан̣д̣анти ма̄та̄питӯнам̣ сантакам̣ бахудханам̣ оха̄йа. магганти гантаббам̣ аппасиддхикам̣ самуддамаггам̣ апаччавеккхитва̄ йатха̄ твам̣ пат̣ипанно, евамева ан̃н̃есампи йесан̃четам̣ асан̇кха̄там̣ авӣмам̣ситам̣, те йатха̄ твам̣ татхева тан̣ха̄васика̄ хутва̄ дханам̣ паха̄йа гаманамаггам̣ анапеккхитва̄ пат̣ипанна̄ чаккадха̄рино хонти. каммам̣ самеккхети тасма̄ пан̣д̣ито пурисо аттана̄ каттаббакаммам̣ ‘‘садосам̣ ну кхо, ниддоса’’нти самеккхеййа паччавеккхеййа. випулан̃ча бхоганти аттано дхаммаладдхам̣ дханара̄симпи самеккхеййа. на̄тиваттеййа̄ти там̣ та̄дисам̣ пуггалам̣ идам̣ чаккам̣ на ативаттеййа на̄ваттхареййа. ‘‘на̄тиваттетӣ’’типи па̄т̣хо, на̄ваттхаратӣти аттхо.
там̣ сутва̄ миттавиндако ‘‘имина̄ девапуттена майа̄ катакаммам̣ татхато н̃а̄там̣, айам̣ майхам̣ паччанапама̄н̣ампи джа̄ниссати, пуччха̄ми на’’нти чинтетва̄ навамам̣ га̄тхама̄ха –
9. ‘‘кӣвачирам̣ ну ме йаккха, чаккам̣ сираси т̣хассати;
кати вассасахасса̄ни, там̣ ме аккха̄хи пуччхито’’ти.
атхасса катхенто маха̄сатто дасамам̣ га̄тхама̄ха –
10. ‘‘атисаро паччасаро, миттавинда сун̣охи ме;
чаккам̣ те сираси ма̄виддхам̣, на там̣ джӣвам̣ памоккхасӣ’’ти.
таттха атисароти атисарӣтипи атисаро, атисариссатӣтипи атисаро. паччасароти тассева вевачанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – самма миттавиндака, сун̣охи ме вачанам̣, тван̃хи атида̄рун̣асса каммасса кататта̄ атисаро, тасса пана на сакка̄ вассаган̣ана̄йа випа̄ко пан̃н̃а̄петунти апарима̄н̣ам̣ атимахантам̣ випа̄кадуккхам̣ сариссаси пат̣ипаджджиссасӣти атисаро. тена те ‘‘еттака̄ни вассасахасса̄нӣ’’ти ваттум̣ на саккоми. сирасима̄виддханти йам̣ пана те идам̣ чаккам̣ сирасмим̣ а̄виддхам̣ кумбхака̄рачаккамива бхамати. на там̣ джӣвам̣ памоккхасӣти там̣ твам̣ йа̄ва те каммавипа̄ко на кхӣйати, та̄ва джӣвама̄но на памоккхаси, каммавипа̄ке пана кхӣн̣е идам̣ чаккам̣ паха̄йа йатха̄каммам̣ гамиссасӣти.
идам̣ ватва̄ девапутто аттано деват̣т̣ха̄намева гато, итаропи маха̄дуккхам̣ пат̣ипаджджи.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ миттавиндако айам̣ дуббачабхиккху ахоси, девара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
чатудва̄раджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[440] 2. кан̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄
кан̣хо вата̄йам̣ пурисоти идам̣ саттха̄ капилаваттхум̣ упанисса̄йа нигродха̄ра̄ме вихаранто ситапа̄тукаммам̣ а̄раббха катхеси. тада̄ кира саттха̄ са̄йанхасамайе нигродха̄ра̄ме бхиккхусан̇гхапаривуто джан̇гхавиха̄рам̣ анучан̇камама̄но ан̃н̃атарасмим̣ падесе ситам̣ па̄тва̄ка̄си. а̄нандаттхеро ‘‘ко ну кхо хету, ко паччайо бхагавато ситасса па̄тукамма̄йа, на ахету татха̄гата̄ ситам̣ па̄тукаронти, пуччхисса̄ми та̄ва̄’’ти ан̃джалим̣ паггайха ситака̄ран̣ам̣ пуччхи. атхасса саттха̄ ‘‘бхӯтапуббам̣, а̄нанда, кан̣хо на̄ма иси ахоси, со имасмим̣ бхӯмиппадесе виха̄си джха̄йӣ джха̄нарато, тасса сӣлатеджена саккасса бхаванам̣ кампӣ’’ти ситака̄ран̣ам̣ ватва̄ тасса ваттхуно апа̄кат̣атта̄ тхерена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ба̄ра̄н̣асийам̣ екена асӣтикот̣ивибхавена апуттакена бра̄хман̣ена сӣлам̣ сама̄дийитва̄ путте паттхите бодхисатто тасса бра̄хман̣ийа̄ куччхимхи ниббатти. ка̄л̣аван̣н̣атта̄ панасса на̄маггахан̣адивасе ‘‘кан̣хакума̄ро’’ти на̄мам̣ акам̣су. со сол̣асавассака̄ле ман̣ипат̣има̄ вийа собхаггаппатто хутва̄ питара̄ сиппуггахан̣аттха̄йа песито таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни уггахетва̄ пачча̄гаччхи. атха нам̣ пита̄ анурӯпена да̄рена сам̣йоджеси. со апарабха̄ге ма̄та̄питӯнам̣ аччайена саббиссарийам̣ пат̣ипаджджи. атхекадивасам̣ ратанакот̣т̣ха̄га̄ра̄ни вилокетва̄ варапаллан̇камаджджхагато суван̣н̣апат̣т̣ам̣ а̄хара̄петва̄ ‘‘еттакам̣ дханам̣ асукена уппа̄дитам̣, еттакам̣ асукена̄’’ти пуббан̃а̄тӣхи суван̣н̣апат̣т̣е ликхита̄ни аккхара̄ни дисва̄ чинтеси ‘‘йехи имам̣ дханам̣ уппа̄дитам̣, те на пан̃н̃а̄йанти, дханамева пан̃н̃а̄йати, екопи идам̣ дханам̣ гахетва̄ гато на̄ма наттхи, на кхо пана сакка̄ дханабхан̣д̣икам̣ бандхитва̄ паралокам̣ гантум̣. пан̃чаннам̣ вера̄нам̣ са̄дха̄ран̣абха̄вена хи аса̄расса дханасса да̄нам̣ са̄ро, бахурогаса̄дха̄ран̣абха̄вена аса̄расса сарӣрасса сӣлавантесу абхива̄дана̄дикаммам̣ са̄ро, аничча̄бхибхӯтабха̄вена аса̄расса джӣвитасса аничча̄дивасена випассана̄його са̄ро, тасма̄ аса̄рехи бхогехи са̄раггахан̣аттхам̣ да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти.
со а̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ра̄джа̄нам̣ а̄пуччхитва̄ маха̄да̄нам̣ паваттеси. йа̄ва саттама̄ диваса̄ дханам̣ апариккхӣйама̄нам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ме дханена, йа̄ва мам̣ джара̄ на̄бхибхавати, та̄вадева паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ брахмалокапара̄йан̣о бхависса̄мӣ’’ти чинтетва̄ гехе саббадва̄ра̄ни вивара̄петва̄ ‘‘диннам̣ ме, харантӯ’’ти асучим̣ вийа джигуччханто ваттхука̄ме паха̄йа маха̄джанасса родантасса паридевантасса нагара̄ никкхамитва̄ химавантападесам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ аттано васанаттха̄йа раман̣ӣйам̣ бхӯмибха̄гам̣ олокенто имам̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ ‘‘идха васисса̄мӣ’’ти екам̣ индава̄рун̣ӣруккхам̣ гочарага̄мам̣ адхит̣т̣ха̄йа тассева руккхасса мӯле виха̄си. га̄мантасена̄санам̣ паха̄йа а̄ран̃н̃ико ахоси, пан̣н̣аса̄лам̣ акатва̄ руккхамӯлико ахоси, аббхока̄сико несаджджико. саче нипаджджитука̄мо, бхӯмийам̣йева нипаджджати, дантамӯсалико хутва̄ анаггипаккамева кха̄дати, тхусапариккхиттам̣ кин̃чи на кха̄дати, екадивасам̣ екава̄рамева кха̄дати, ека̄санико ахоси. кхама̄йа патхавӣа̄патеджава̄йусамо хутва̄ ете еттаке дхутан̇гагун̣е сама̄да̄йа ваттати, имасмим̣ кира джа̄таке бодхисатто парамаппиччхо ахоси. со на чирассева абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ джха̄накӣл̣ам̣ кӣл̣анто таттхева васати, пхала̄пхалаттхампи ан̃н̃аттха на гаччхати, руккхасса пхалитака̄ле пхалам̣ кха̄дати, пуппхитака̄ле пуппхам̣ кха̄дати, сапаттака̄ле патта̄ни кха̄дати, ниппаттака̄ле папат̣икам̣ кха̄дати. евам̣ парамасантут̣т̣хо хутва̄ имасмим̣ т̣ха̄не чирам̣ васати.
со екадивасам̣ пуббан̣хасамайе тасса руккхасса пакка̄ни пхала̄ни ган̣хи, ган̣ханто пана лолуппача̄рена ут̣т̣ха̄йа ан̃н̃асмим̣ падесе на ган̣ха̄ти, йатха̄нисиннова хаттхам̣ паса̄ретва̄ хаттхаппаса̄ран̣ат̣т̣ха̄не т̣хита̄ни пхала̄ни сам̣харати, тесупи мана̄па̄мана̄пам̣ авичинитва̄ сампаттасампаттамева ган̣ха̄ти. евам̣ парамасантут̣т̣хасса тасса сӣлатеджена саккасса пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. там̣ кира саккасса а̄йуккхайена ва̄ ун̣хам̣ хоти пун̃н̃аккхайена ва̄, ан̃н̃асмим̣ ва̄ маха̄нубха̄васатте там̣ т̣ха̄нам̣ паттхенте, дхаммика̄нам̣ ва̄ махиддхикасаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сӣлатеджена ун̣хам̣ хоти. сакко ‘‘ко ну кхо мам̣ т̣ха̄на̄ ча̄ветука̄мо’’ти а̄ваджджетва̄ имасмим̣ падесе васантам̣ кан̣хам̣ исим̣ руккхапхала̄ни уччинантам̣ дисва̄ чинтеси ‘‘айам̣ иси гхоратапо парамаджитиндрийо, имам̣ дхаммакатха̄йа сӣхана̄дам̣ нада̄петва̄ сука̄ран̣ам̣ сутва̄ варена сантаппетва̄ имамасса руккхам̣ дхувапхалам̣ катва̄ а̄гамисса̄мӣ’’ти. со махантена̄нубха̄вена сӣгхам̣ отаритва̄ тасмим̣ руккхамӯле тасса пит̣т̣хипассе т̣хатва̄ ‘‘аттано аван̣н̣е катхите куджджхиссати ну кхо, но’’ти вӣмам̣санто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
11. ‘‘кан̣хо вата̄йам̣ пурисо, кан̣хам̣ бхун̃джати бходжанам̣;
кан̣хе бхӯмипадесасмим̣, на майхам̣ манасо пийо’’ти.
таттха кан̣хоти ка̄л̣аван̣н̣о. бходжананти руккхапхалабходжанам̣.
кан̣хо иси саккасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘ко ну кхо майа̄ саддхим̣ катхетӣ’’ти диббачаккхуна̄ упадха̄ренто ‘‘сакко’’ти н̃атва̄ аниваттитва̄ анолокетва̄ва дутийам̣ га̄тхама̄ха –
12. ‘‘на кан̣хо тачаса̄ хоти, антоса̄ро хи бра̄хман̣о;
йасмим̣ па̄па̄ни камма̄ни, са ве кан̣хо суджампатӣ’’ти.
таттха тачаса̄ти тачена кан̣хо на̄ма на хотӣти аттхо. антоса̄роти аббхантаре сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассанаса̄рехи саманна̄гато. еварӯпо хи ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣о на̄ма хоти. са вети йасмим̣ пана па̄па̄ни камма̄ни аттхи, со йаттха каттхачи куле джа̄топи йена кеначи сарӣраван̣н̣ена саманна̄гатопи ка̄л̣акова.
еван̃ча пана ватва̄ имесам̣ сатта̄нам̣ кан̣хабха̄вакара̄ни па̄пакамма̄ни екавидха̄дибхедехи виттха̄ретва̄ сабба̄нипи та̄ни гарахитва̄ сӣла̄дайо гун̣е пасам̣ситва̄ а̄ка̄се чандам̣ ут̣т̣ха̄пенто вийа саккасса дхаммам̣ десеси. сакко тасса дхаммакатхам̣ сутва̄ памудито соманассаджа̄то маха̄саттам̣ варена нимантенто татийам̣ га̄тхама̄ха –
13. ‘‘етасмим̣ те сулапите, патирӯпе субха̄сите;
варам̣ бра̄хман̣а те дамми, йам̣ кин̃чи манасиччхасӣ’’ти.
таттха етасминти йам̣ идам̣ тайа̄ саббан̃н̃убуддхена вийа сулапитам̣, тасмим̣ сулапите тумха̄камева ануччхавикатта̄ патирӯпе субха̄сите йам̣ кин̃чи манаса̄ иччхаси, саббам̣ те йам̣ варам̣ иччхитам̣ паттхитам̣, там̣ даммӣти аттхо.
там̣ сутва̄ маха̄сатто чинтеси ‘‘айам̣ ким̣ ну кхо аттано аван̣н̣е катхите куджджхиссати, ноти мам̣ вӣмам̣санто майхам̣ чхавиван̣н̣ан̃ча бходжанан̃ча васанат̣т̣ха̄нан̃ча гарахитва̄ ида̄ни майхам̣ акуддхабха̄вам̣ н̃атва̄ пасанначитто варам̣ дети, мам̣ кхо панеса ‘саккиссарийабрахмиссарийа̄нам̣ аттха̄йа брахмачарийам̣ чаратӣ’типи ман̃н̃еййа, татрасса никкан̇кхабха̄ваттхам̣ майхам̣ паресу кодхо ва̄ досо ва̄ ма̄ уппаджджату, парасампаттийам̣ лобхо ва̄ паресу синехо ва̄ ма̄ уппаджджату, маджджхаттова бхавеййанти име майа̄ чатта̄ро варе гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со тасса никкан̇кхабха̄ваттха̄йа чатта̄ро варе ган̣ханто чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –
14. ‘‘варан̃че ме адо сакка, саббабхӯта̄намиссара;
суниккодхам̣ суниддосам̣, ниллобхам̣ вуттиматтано;
ниснехамабхикан̇кха̄ми, ете ме чатуро варе’’ти.
таттха варан̃че ме адо сакка̄ти саче твам̣ майхам̣ варам̣ ада̄си. суниккодханти акуджджханавасена сут̣т̣ху никкодхам̣. суниддосанти адуссанавасена сут̣т̣ху ниддосам̣. ниллобханти парасампаттӣсу ниллобхам̣. вуттиматтаноти еварӯпам̣ аттано вуттим̣. ниснеханти путтадхӣта̄дӣсу ва̄ савин̃н̃а̄н̣акесу дханадхан̃н̃а̄дӣсу ва̄ авин̃н̃а̄н̣акесу аттано сантакесупи ниснехам̣ апагаталобхам̣. абхикан̇кха̄мӣти еварӯпам̣ имехи чатӯхан̇гехи саманна̄гатам̣ аттано вуттим̣ абхикан̇кха̄ми. ете ме чатуро варети ете никкодха̄дике чатуро майхам̣ варе дехӣти.
ким̣ панеса на джа̄на̄ти ‘‘йатха̄ на сакка̄ саккасса сантике варам̣ гахетва̄ варена кодха̄дайо ханиту’’нти. но на джа̄на̄ти, сакке кхо пана варам̣ денте на ган̣ха̄мӣти вачанам̣ на йуттанти тасса ча никкан̇кхабха̄ваттха̄йа ган̣хи. тато сакко чинтеси ‘‘кан̣хапан̣д̣ито варам̣ ган̣ханто ативийа анавадждже варе ган̣хи, етесу варесу гун̣адосам̣ етамева пуччхисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ пуччханто пан̃чамам̣ га̄тхама̄ха –
15. ‘‘ким̣ну кодхе ва̄ досе ва̄, лобхе снехе ча бра̄хман̣а;
а̄дӣнавам̣ твам̣ пассаси, там̣ ме аккха̄хи пуччхито’’ти.
тассаттхо – бра̄хман̣а ким̣ ну кхо твам̣ кодхе досе лобхе снехе ча а̄дӣнавам̣ пассаси, там̣ та̄ва ме пуччхито аккха̄хи, на хи майам̣ еттха а̄дӣнавам̣ джа̄на̄ма̄ти.
атха нам̣ маха̄сатто ‘‘тена хи сун̣а̄хӣ’’ти ватва̄ чатассо га̄тха̄ абха̄си –
16. ‘‘аппо хутва̄ баху хоти, вад̣д̣хате со акхантиджо;
а̄сан̇гӣ бахупа̄йа̄со, тасма̄ кодхам̣ на рочайе.
17. ‘‘дут̣т̣хасса пхаруса̄ ва̄ча̄, пара̄ма̄со анантара̄;
тато па̄н̣и тато дан̣д̣о, саттхасса парама̄ гати;
досо кодхасамут̣т̣ха̄но, тасма̄ досам̣ на рочайе.
18. ‘‘а̄лопаса̄хаса̄ка̄ра̄, никатӣ ван̃чана̄ни ча;
диссанти лобхадхаммесу, тасма̄ лобхам̣ на рочайе.
19. ‘‘снехасан̇гатхита̄ гантха̄, сенти маномайа̄ путхӯ;
те бхусам̣ упата̄пенти, тасма̄ снехам̣ на рочайе’’ти.
таттха акхантиджоти со анадхива̄сакаджа̄тикасса акхантито джа̄то кодхо пат̣хамам̣ паритто хутва̄ паччха̄ баху хоти апара̄парам̣ вад̣д̣хати. тасса вад̣д̣ханабха̄во кхантива̄дӣджа̄такена (джа̄. 1.4.49 а̄дайо) чева чӯл̣адхаммапа̄ладжа̄такена (джа̄. 1.5.44 а̄дайо) ча ван̣н̣етаббо. апича тисса̄маччассапеттха бхарийам̣ а̄дим̣ катва̄ саббам̣ сапариджанам̣ ма̄ретва̄ паччха̄ аттано ма̄ритаваттху катхетаббам̣. а̄сан̇гӣти а̄сан̇гакаран̣о. йасса уппаджджати, там̣ а̄саттам̣ лаггитам̣ кароти, там̣ ваттхум̣ виссаджджетва̄ гантум̣ на дети, ниваттитва̄ аккосана̄дӣни ка̄рети. бахупа̄йа̄соти бахуна̄ ка̄йикачетасикадуккхасан̇кха̄тена упа̄йа̄сена киламатхена саманна̄гато. кодхам̣ нисса̄йа хи кодхавасена арийа̄дӣсу катавӣтиккама̄ дит̣т̣хадхамме чева сампара̄йе ча вадхабандхавиппат̣иса̄ра̄дӣни чева пан̃чавидхабандханакаммакаран̣а̄дӣни ча бахӯни дуккха̄ни анубхавантӣти кодхо бахупа̄йа̄со на̄ма. тасма̄ти йасма̄ еса евам̣ анека̄дӣнаво, тасма̄ кодхам̣ на рочеми.
дут̣т̣хасса̄ти куджджханалаккхан̣ена кодхена куджджхитва̄ апарабха̄ге дуссаналаккхан̣ена досена дут̣т̣хасса пат̣хамам̣ та̄ва ‘‘аре, да̄са, песса̄’’ти пхарусава̄ча̄ ниччхарати, ва̄ча̄йа анантара̄ а̄кад̣д̣ханавикад̣д̣ханавасена хаттхапара̄ма̄со, тато анантара̄ упаккаманавасена па̄н̣и паваттати, тато дан̣д̣о, дан̣д̣аппаха̄ре атиккамитва̄ пана екатодха̄раубхатодха̄расса саттхасса парама̄ гати, саббапарийанта̄ саттханиппхатти хоти. йада̄ хи саттхена парам̣ джӣвита̄ воропетва̄ паччха̄ тенева саттхена атта̄нам̣ джӣвита̄ воропети, тада̄ досо маттхакаппатто хоти. досо кодхасамут̣т̣ха̄ноти йатха̄ анамбилам̣ таккам̣ ва̄ кан̃джикам̣ ва̄ парин̣а̄мавасена париваттитва̄ амбилам̣ хоти, там̣ екаджа̄тикампи сама̄нам̣ амбилам̣ анамбиланти на̄на̄ вуччати, татха̄ пуббака̄ле кодхо парин̣амитва̄ апарабха̄ге досо хоти. со акусаламӯлаттена екаджа̄тикопи сама̄но кодхо досоти на̄на̄ вуччати. йатха̄ анамбилато амбилам̣, евам̣ сопи кодхато самут̣т̣ха̄тӣти кодхасамут̣т̣ха̄но. тасма̄ти йасма̄ евам̣ анека̄дӣнаво досо, тасма̄ досампи на рочеми.
а̄лопаса̄хаса̄ка̄ра̄ти дива̄ дивассева га̄мам̣ пахаритва̄ вилумпана̄ни ча а̄вудхам̣ сарӣре т̣хапетва̄ ‘‘идам̣ на̄ма ме дехӣ’’ти са̄хаса̄ка̄ра̄ ча. никатӣ ван̃чана̄ни ча̄ти патирӯпакам̣ дассетва̄ парасса харан̣ам̣ никати на̄ма, са̄ асуван̣н̣амева ‘‘суван̣н̣а’’нти кӯт̣акаха̄пан̣ам̣ ‘‘каха̄пан̣о’’ти датва̄ парасантакаггахан̣е дат̣т̣хабба̄. пат̣ибха̄навасена пана упа̄йакусалата̄йа парасантакаггахан̣ам̣ ван̃чанам̣ на̄ма. тассевам̣ паватти дат̣т̣хабба̄ – еко кира уджуджа̄тико га̄микапурисо аран̃н̃ато сасакам̣ а̄нетва̄ надӣтӣре т̣хапетва̄ нха̄йитум̣ отари. атхеко дхутто там̣ сасакам̣ сӣсе катва̄ нха̄йитум̣ отин̣н̣о. итаро уттаритва̄ сасакам̣ апассанто ито чито ча вилокеси. таменам̣ дхутто ‘‘ким̣ бхо вилокесӣ’’ти ватва̄ ‘‘имасмим̣ ме т̣ха̄не сасако т̣хапито, там̣ на пасса̄мӣ’’ти вутте ‘‘андхаба̄ла, твам̣ на джа̄на̄си, сасака̄ на̄ма надӣтӣре т̣хапита̄ пала̄йанти, пасса ахам̣ аттано сасакам̣ сӣсе т̣хапетва̄ва нха̄йа̄мӣ’’ти а̄ха. со аппат̣ибха̄ната̄йа ‘‘евам̣ бхависсатӣ’’ти пакка̄ми. екакаха̄пан̣ена мигапотакам̣ гахетва̄ пуна там̣ датва̄ двикаха̄пан̣аггханакасса мигасса гахитаваттхупеттха катхетаббам̣. диссанти лобхадхаммесӯти сакка, име а̄лопа̄дайо па̄падхамма̄ лобхасабха̄весу лобха̄бхибхӯтесу саттесу диссанти. на хи алуддха̄ еварӯпа̄ни камма̄ни каронти. евам̣ лобхо анека̄дӣнаво, тасма̄ лобхампи на рочеми.
снехасан̇гатхита̄ гантха̄ти а̄рамман̣есу аллӣйаналаккхан̣ена снехена сан̇гатхита̄ пунаппунам̣ уппа̄давасена гхат̣ита̄ суттена пуппха̄ни вийа баддха̄ на̄наппака̄ресу а̄рамман̣есу паваттама̄на̄ абхиджджха̄ка̄йагантха̄. сенти маномайа̄ путхӯти те путхӯсу а̄рамман̣есу уппанна̄ суван̣н̣а̄дӣхи ниббатта̄ни суван̣н̣а̄димайа̄ни а̄бхаран̣а̄дӣни вийа манена ниббаттатта̄ маномайа̄ абхиджджха̄ка̄йагантха̄ тесу а̄рамман̣есу сенти анусенти. те бхусам̣ упата̄пентӣти те евам̣ анусайита̄ балавата̄пам̣ джанента̄ бхусам̣ упата̄пенти атикиламенти. тесам̣ пана бхусам̣ упата̄пане ‘‘саллавиддхова руппатӣ’’ти (су. ни. 773) га̄тха̄йа ваттху, ‘‘пийаджа̄тика̄ хи гахапати, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ пийаппабхутика̄’’ (ма. ни. 2.353), ‘‘пийато джа̄йатӣ соко’’тиа̄дӣни (дха. па. 212) сутта̄ни ча а̄харитабба̄ни. апича ман̇галабодхисаттасса да̄раке датва̄ балавасокена хадайам̣ пхали, вессантарабодхисаттасса махантам̣ доманассам̣ удапа̄ди. евам̣ пӯритапа̄рамӣнам̣ маха̄сатта̄нам̣ пемам̣ упата̄пам̣ каротийева. айам̣ снехе а̄дӣнаво, тасма̄ снехампи на рочемӣти.
сакко пан̃хависсаджджанам̣ сутва̄ ‘‘кан̣хапан̣д̣ита тайа̄ име пан̃ха̄ буддхалӣл̣а̄йа са̄дхукам̣ катхита̄, ативийа тут̣т̣хосми те, апарампи варам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти ватва̄ дасамам̣ га̄тхама̄ха –
20. ‘‘етасмим̣ те сулапите, патирӯпе субха̄сите;
варам̣ бра̄хман̣а те дамми, йам̣ кин̃чи манасиччхасӣ’’ти.
тато бодхисатто анантарага̄тхама̄ха –
21. ‘‘варан̃че ме адо сакка, саббабхӯта̄намиссара;
аран̃н̃е ме вихарато, ниччам̣ екавиха̄рино;
а̄ба̄дха̄ ма̄ уппаджджеййум̣, антара̄йакара̄ бхуса̄’’ти.
таттха антара̄йакара̄ бхуса̄ти имасса ме тапокаммасса антара̄йакара̄.
там̣ сутва̄ сакко ‘‘кан̣хапан̣д̣ито варам̣ ган̣ханто на а̄мисасаннисситам̣ ган̣ха̄ти, тапокамманисситамева ган̣ха̄тӣ’’ти чинтетва̄ бхиййосоматта̄йа пасанно апарампи варам̣ дадама̄но итарам̣ га̄тхама̄ха –
22. ‘‘етасмим̣ те сулапите, патирӯпе субха̄сите;
варам̣ бра̄хман̣а те дамми, йам̣ кин̃чи манасиччхасӣ’’ти.
бодхисаттопи вараггахан̣а̄падесена тасса дхаммам̣ десенто оса̄нага̄тхама̄ха –
23. ‘‘варан̃че ме адо сакка, саббабхӯта̄намиссара;
на мано ва̄ сарӣрам̣ ва̄, мам̣-кате сакка кассачи;
када̄чи упахан̃н̃етха, етам̣ сакка варам̣ варе’’ти.
таттха мано ва̄ти манодва̄рам̣ ва̄. сарӣрам̣ ва̄ти ка̄йадва̄рам̣ ва̄, вачӣдва̄рампи етесам̣ гахан̣ена гахитамева̄ти ведитаббам̣. мам̣-катети мама ка̄ран̣а̄. упахан̃н̃етха̄ти упагха̄там̣ а̄паджджеййа апарисуддхам̣ асса. идам̣ вуттам̣ хоти – сакка девара̄джа, мама ка̄ран̣а̄ мам̣ нисса̄йа мама анаттхака̄мата̄йа кассачи саттасса кисмин̃чи ка̄ле идам̣ тивидхампи каммадва̄рам̣ на упахан̃н̃етха, па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи дасахи акусалакаммапатхехи вимуттам̣ парисуддхамева бхавеййа̄ти.
ити маха̄сатто чхасупи т̣ха̄несу варам̣ ган̣ханто неккхамманисситамева ган̣хи, джа̄на̄ти чеса ‘‘сарӣрам̣ на̄ма бйа̄дхидхаммам̣, на там̣ сакка̄ саккена абйа̄дхидхаммам̣ ка̄ту’’нти. сатта̄нан̃хи тӣсу два̄ресу парисуддхабха̄во асакка̄йаттова, евам̣ сантепи тасса дхаммадесанаттхам̣ име варе ган̣хи. саккопи там̣ руккхам̣ дхувапхалам̣ катва̄ маха̄саттам̣ вандитва̄ сираси ан̃джалим̣ патит̣т̣хапетва̄ ‘‘арога̄ идхева васатха̄’’ти ватва̄ сакат̣т̣ха̄намева гато. бодхисаттопи апарихӣнаджджха̄но брахмалокӯпаго ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘а̄нанда, пуббе майа̄ нивуттхабхӯмиппадесо чесо’’ти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ сакко ануруддхо ахоси, кан̣хапан̣д̣ито пана ахамева ахоси’’нти.
кан̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[441] 3. чатупосатхикаджа̄такаван̣н̣ана̄
24-38. йо копанеййоти идам̣ чатупосатхикаджа̄такам̣ пун̣н̣акаджа̄таке а̄ви бхависсати.
чатупосатхикаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[442] 4. сан̇кхаджа̄такаван̣н̣ана̄
бахуссутоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто саббапариккха̄рада̄нам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийам̣ киреко упа̄сако татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄ пасанначитто сва̄тана̄йа нимантетва̄ аттано гхарадва̄ре ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ алан̇каритва̄ пунадивасе татха̄гатасса ка̄лам̣ а̄роча̄песи. саттха̄ пан̃часатабхиккхупарива̄ро таттха гантва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. упа̄сако сапуттада̄ро сапариджано буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ пуна сва̄тана̄йа̄ти евам̣ сатта̄хам̣ нимантетва̄ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ саттаме дивасе саббапариккха̄рам̣ ада̄си. там̣ пана дадама̄но упа̄ханада̄нам̣ уссаннам̣ катва̄ ада̄си. дасабаласса динно упа̄ханасан̇гха̄т̣о сахассаггханако ахоси, двиннам̣ аггаса̄вака̄нам̣ пан̃часатаггханако, сеса̄нам̣ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ сатаггханако. ити со саббапариккха̄рада̄нам̣ датва̄ аттано париса̄йа саддхим̣ бхагавато сантике нисӣди. атхасса саттха̄ мадхурена сарена анумоданам̣ каронто ‘‘упа̄сака, ул̣а̄рам̣ те саббапариккха̄рада̄нам̣, аттамано хохи, пуббе ануппанне буддхе паччекабуддхасса екам̣ упа̄ханасан̇гха̄т̣ам̣ датва̄ на̄ва̄йа бхинна̄йа аппатит̣т̣хе маха̄самуддепи упа̄ханада̄наниссандена патит̣т̣хам̣ лабхим̣су, твам̣ пана буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса саббапариккха̄рада̄нам̣ ада̄си, тасса те упа̄ханада̄насса пхалам̣ касма̄ на патит̣т̣ха̄ бхависсатӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте айам̣ ба̄ра̄н̣асӣ мол̣инӣ на̄ма ахоси. мол̣ининагаре брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте сан̇кхо на̄ма бра̄хман̣о ад̣д̣хо махаддхано маха̄бхого пахӯтавиттупакаран̣о пахӯтадханадхан̃н̃асуван̣н̣араджато чатӯсу нагарадва̄ресу нагарамаджджхе нивесанадва̄ре ча̄ти чхасу т̣ха̄несу чха да̄наса̄ла̄йо ка̄ретва̄ девасикам̣ чхасатасахасса̄ни виссадждженто капан̣аддхика̄нам̣ маха̄да̄нам̣ паваттеси. со екадивасам̣ чинтеси ‘‘ахам̣ гехе дхане кхӣн̣е да̄тум̣ на саккхисса̄ми, апариккхӣн̣ейева дхане на̄ва̄йа суван̣н̣абхӯмим̣ гантва̄ дханам̣ а̄харисса̄мӣ’’ти. со на̄вам̣ бандха̄петва̄ бхан̣д̣асса пӯра̄петва̄ путтада̄рам̣ а̄мантетва̄ ‘‘йа̄ва̄хам̣ а̄гаччха̄ми, та̄ва ме да̄нам̣ анупаччхиндитва̄ паваттеййа̄тха̄’’ти ватва̄ да̄сакаммакарапаривуто чхаттам̣ а̄да̄йа упа̄ханам̣ а̄руйха маджджханхикасамайе пат̣т̣анага̄ма̄бхимукхо па̄йа̄си. тасмим̣ кхан̣е гандхама̄дане еко паччекабуддхо а̄ваджджетва̄ там̣ дхана̄харан̣аттха̄йа гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘маха̄пурисо дханам̣ а̄харитум̣ гаччхати, бхависсати ну кхо асса самудде антара̄йо, но’’ти а̄ваджджетва̄ ‘‘бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘еса мам̣ дисва̄ чхаттан̃ча упа̄ханан̃ча майхам̣ датва̄ упа̄ханада̄наниссандена самудде бхинна̄йа на̄ва̄йа патит̣т̣хам̣ лабхиссати, карисса̄мисса ануггаха’’нти а̄ка̄сена̄гантва̄ тасса̄видӯре отаритва̄ чан̣д̣ава̄та̄тапе ан̇га̄расантхарасадисам̣ ун̣хава̄лукам̣ мадданто тасса абхимукхо а̄гаччхи.
со там̣ дисва̄ва ‘‘пун̃н̃аккхеттам̣ ме а̄гатам̣, аджджа майа̄ еттха да̄набӣджам̣ ропетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тут̣т̣хачитто вегена там̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ‘‘бханте, майхам̣ ануггахаттха̄йа тхокам̣ магга̄ оккамма имам̣ руккхамӯлам̣ упасан̇каматха̄’’ти ватва̄ тасмим̣ руккхамӯлам̣ упасан̇каманте руккхамӯле ва̄лукам̣ усса̄петва̄ уттара̄сан̇гам̣ пан̃н̃апетва̄ паччекабуддхам̣ нисӣда̄петва̄ вандитва̄ ва̄ситапарисса̄витена удакена па̄де дховитва̄ гандхателена маккхетва̄ аттано упа̄хана̄ омун̃читва̄ паппхот̣етва̄ гандхателена маккхетва̄ тасса па̄десу пат̣имун̃читва̄ ‘‘бханте, има̄ упа̄хана̄ а̄руйха чхаттам̣ маттхаке катва̄ гаччхатха̄’’ти чхаттупа̄ханам̣ ада̄си. со асса ануггахаттха̄йа там̣ гахетва̄ паса̄дасам̣вад̣д̣ханаттхам̣ пассантассевасса уппатитва̄ гандхама̄данамева агама̄си. бодхисаттопи там̣ дисва̄ ативийа пасанначитто пат̣т̣анам̣ гантва̄ на̄вам̣ абхирухи. атхасса маха̄самуддам̣ пат̣ипаннасса саттаме дивасе на̄ва̄ виварам̣ ада̄си, удакам̣ уссин̃читум̣ на̄саккхим̣су. маха̄джано маран̣абхайабхӣто аттано аттано девата̄ намасситва̄ маха̄виравам̣ вирави. маха̄сатто екам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ гахетва̄ сакаласарӣрам̣ телена маккхетва̄ саппина̄ саддхим̣ саккхарачун̣н̣ам̣ йа̄вадаттхам̣ кха̄дитва̄ тампи кха̄да̄петва̄ тена саддхим̣ кӯпакайат̣т̣химаттхакам̣ а̄руйха ‘‘има̄йа диса̄йа амха̄кам̣ нагара’’нти дисам̣ ваваттхапетва̄ маччхакаччхапапарипантхато атта̄нам̣ моченто тена саддхим̣ усабхаматтам̣ атиккамитва̄ пати. маха̄джано вина̄сам̣ па̄пун̣и. маха̄сатто пана упат̣т̣ха̄кена саддхим̣ самуддам̣ таритум̣ а̄рабхи. тасса тарантассева саттамо дивасо джа̄то. со тасмимпи ка̄ле лон̣одакена мукхам̣ виккха̄летва̄ упосатхико ахосийева.
тада̄ пана чатӯхи локапа̄лехи ман̣имекхала̄ на̄ма девадхӣта̄ ‘‘саче самудде на̄ва̄йа бхинна̄йа тисаран̣агата̄ ва̄ сӣласампанна̄ ва̄ ма̄та̄питупат̣т̣ха̄ка̄ ва̄ манусса̄ дуккхаппатта̄ хонти, те раккхеййа̄сӣ’’ти самудде а̄раккхан̣аттха̄йа т̣хапита̄ хоти. са̄ аттано иссарийена сатта̄хаманубхавитва̄ памаджджитва̄ саттаме дивасе самуддам̣ олокентӣ сӣла̄ча̄расам̣йуттам̣ сан̇кхабра̄хман̣ам̣ дисва̄ ‘‘имасса саттамо дивасо самудде патитасса, саче со мариссати ативийа га̄райха̄ ме бхависсатӣ’’ти сам̣виггама̄нахадайа̄ хутва̄ екам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ на̄наггарасабходжанасса пӯретва̄ ва̄тавегена таттха гантва̄ тасса пурато а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘бра̄хман̣а, твам̣ сатта̄хам̣ нира̄ха̄ро, идам̣ диббабходжанам̣ бхун̃джа̄’’ти а̄ха. со там̣ олокетва̄ ‘‘апанехи тава бхаттам̣, ахам̣ упосатхико’’ти а̄ха. атхасса упат̣т̣ха̄ко паччхато а̄гато деватам̣ адисва̄ саддамева сутва̄ ‘‘айам̣ бра̄хман̣о пакатисукхума̄ло сатта̄хам̣ нира̄ха̄рата̄йа дуккхито маран̣абхайена вилапати ман̃н̃е, асса̄сесса̄ми на’’нти чинтетва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
39. ‘‘бахуссуто сутадхаммоси сан̇кха, дит̣т̣ха̄ тайа̄ саман̣абра̄хман̣а̄ ча;
атхаккхан̣е дассайасе вила̄пам̣, ан̃н̃о ну ко те пат̣имантако майа̄’’ти.
таттха сутадхаммосӣти дхаммопи тайа̄ дхаммикасаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сантике суто аси. дит̣т̣ха̄ тайа̄ти тесам̣ паччайе дентена веййа̄ваччам̣ каронтена дхаммикасаман̣абра̄хман̣а̄ ча тайа̄ дит̣т̣ха̄. евам̣ акаронто хи пассантопи те на пассатийева. атхаккхан̣ети атха аккхан̣е саллапантасса кассачи абха̄вена вачанасса анока̄се. дассайасети ‘‘ахам̣ упосатхико’’ти ваданто вила̄пам̣ дассеси. пат̣имантакоти майа̄ ан̃н̃о ко тава пат̣имантако пат̣ивачанада̄йако, ким̣ка̄ран̣а̄ евам̣ виппалапасӣти?
со тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘имасса девата̄ на пан̃н̃а̄йати ман̃н̃е’’ти чинтетва̄ ‘‘самма, на̄хам̣ маран̣асса бха̄йа̄ми, аттхи пана ме ан̃н̃о пат̣имантако’’ти ватва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
40. ‘‘суббхӯ субха̄ суппат̣имуккакамбу, паггайха сован̣н̣амайа̄йа па̄тийа̄;
‘бхун̃джассу бхаттам̣’ ити мам̣ вадети, саддха̄витта̄, тамахам̣ ноти брӯмӣ’’ти.
таттха суббхӯти субхамукха̄. субха̄ти па̄са̄дика̄ уттамарӯпадхара̄. суппат̣имуккакамбӯти пат̣имуккасуван̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄. паггайха̄ти суван̣н̣апа̄тийа̄ бхаттам̣ гахетва̄ уккхипитва̄. саддха̄витта̄ти саддха̄ чева тут̣т̣хачитта̄ ча. ‘‘саддхам̣ читта’’нтипи па̄т̣хо, тассаттхо саддханти саддахантам̣, читтанти тут̣т̣хачиттам̣. тамахам̣ нотӣти тамахам̣ деватам̣ упосатхикатта̄ пат̣иккхипанто ноти брӯми, на виппалапа̄ми самма̄ти.
атхасса со татийам̣ га̄тхама̄ха –
41. ‘‘ета̄дисам̣ бра̄хман̣а дисва̄на йаккхам̣, пуччхеййа посо сукхама̄сиса̄но;
ут̣т̣хехи нам̣ пан̃джалика̄бхипуччха, девӣ нуси твам̣ уда ма̄нусӣ нӯ’’ти.
таттха сукхама̄сиса̄ноти ета̄дисам̣ йаккхам̣ дисва̄ аттано сукхам̣ а̄сӣсанто пан̣д̣ито пурисо ‘‘амха̄кам̣ сукхам̣ бхависсати, на бхависсатӣ’’ти пуччхеййа. ут̣т̣хехӣти удакато ут̣т̣ха̄на̄ка̄рам̣ дассенто ут̣т̣хаха. пан̃джалика̄бхипуччха̄ти ан̃джалико хутва̄ абхипуччха. уда ма̄нусӣти уда̄ху махиддхика̄ ма̄нусӣ тванти.
бодхисатто ‘‘йуттам̣ катхесӣ’’ти там̣ пуччханто чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –
42. ‘‘йам̣ твам̣ сукхена̄бхисамеккхасе мам̣, бхун̃джассу бхаттам̣ ити мам̣ вадеси;
пуччха̄ми там̣ на̄ри маха̄нубха̄ве, девӣ нуси твам̣ уда ма̄нусӣ нӯ’’ти.
таттха йам̣ тванти йасма̄ твам̣ сукхена мам̣ абхисамеккхасе, пийачаккхӯхи олокеси. пуччха̄ми танти тена ка̄ран̣ена там̣ пуччха̄ми.
тато девадхӣта̄ две га̄тха̄ абха̄си –
43. ‘‘девӣ ахам̣ сан̇кха маха̄нубха̄ва̄, идха̄гата̄ са̄гарава̄римаджджхе;
анукампика̄ но ча падут̣т̣хачитта̄, тавева аттха̄йа идха̄гата̄сми.
44. ‘‘идханнапа̄нам̣ сайана̄санан̃ча, йа̄на̄ни на̄на̄вивидха̄ни сан̇кха;
саббасса тйа̄хам̣ пат̣ипа̄дайа̄ми, йам̣ кин̃чи туйхам̣ манаса̄бхипаттхита’’нти.
таттха идха̄ти имасмим̣ маха̄самудде. на̄на̄вивидха̄нӣти бахӯни ча анекаппака̄ра̄ни ча хаттхийа̄наассайа̄на̄дӣни аттхи. саббасса тйа̄ханти тасса аннапа̄на̄дино саббасса са̄микам̣ катва̄ там̣ те аннапа̄на̄дим̣ пат̣ипа̄дайа̄ми дада̄ми. йам̣ кин̃чӣти ан̃н̃ампи йам̣ кин̃чи манаса̄ иччхитам̣, там̣ саббам̣ те даммӣти.
там̣ сутва̄ маха̄сатто ‘‘айам̣ девадхӣта̄ самуддапит̣т̣хе майхам̣ ‘идан̃чидан̃ча даммӣ’ти вадати, ким̣ ну кхо еса̄ майа̄ катена пун̃н̃акаммена да̄тука̄ма̄, уда̄ху аттано балена, пуччхисса̄ми та̄ва на’’нти чинтетва̄ пуччханто саттамам̣ га̄тхама̄ха –
45. ‘‘йам̣ кин̃чи йит̣т̣хан̃ча хутан̃ча майхам̣, саббасса но иссара̄ твам̣ сугатте;
суссон̣и суббхаму сувилаггамаджджхе, кисса ме каммасса айам̣ випа̄ко’’ти.
таттха йит̣т̣ханти да̄навасена йаджитам̣. хутанти а̄хунапа̄хунавасена диннам̣. саббасса но иссара̄ тванти тасса амха̄кам̣ пун̃н̃акаммасса твам̣ иссара̄, ‘‘имасса айам̣ випа̄ко, имасса айа’’нти бйа̄каритум̣ саматтха̄ти аттхо. суссон̣ӣти сундараӯрулаккхан̣е. суббхамӯти сундарабхамуке. сувилаггамаджджхети сут̣т̣хувилаггитатанумаджджхе. кисса мети майа̄ катакаммесу катаракаммасса айам̣ випа̄ко, йена̄хам̣ аппатит̣т̣хе самудде патит̣т̣хам̣ лабха̄мӣти.
там̣ сутва̄ девадхӣта̄ ‘‘айам̣ бра̄хман̣о ‘йам̣ тена кусалам̣ катам̣, там̣ каммам̣ на джа̄на̄тӣ’ти ан̃н̃а̄йа пуччхати ман̃н̃е, катхайисса̄ми да̄нисса̄’’ти там̣ катхентӣ ат̣т̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
46. ‘‘гхамме патхе бра̄хман̣а екабхиккхум̣, уггхат̣т̣апа̄дам̣ таситам̣ килантам̣;
пат̣ипа̄дайӣ сан̇кха упа̄хана̄ни, са̄ даккхин̣а̄ ка̄мадуха̄ таваджджа̄’’ти.
таттха екабхиккхунти екам̣ паччекабуддхам̣ сандха̄йа̄ха. уггхат̣т̣апа̄данти ун̣хава̄лука̄йа гхат̣т̣итапа̄дам̣. таситанти пипа̄ситам̣. пат̣ипа̄дайӣти пат̣ипа̄деси, йоджесӣти аттхо. ка̄мадуха̄ти саббака̄мада̄йика̄.
там̣ сутва̄ маха̄сатто ‘‘еварӯпепи на̄ма аппатит̣т̣хе маха̄самудде майа̄ диннаупа̄ханада̄нам̣ мама саббака̄мададам̣ джа̄там̣, ахо судиннам̣ ме паччекабуддхасса да̄на’’нти тут̣т̣хачитто навамам̣ га̄тхама̄ха –
47. ‘‘са̄ хоту на̄ва̄ пхалакӯпапанна̄, анавассута̄ еракава̄тайутта̄;
ан̃н̃асса йа̄насса на хеттха бхӯми, аджджева мам̣ мол̣иним̣ па̄пайассӯ’’ти.
тассаттхо – девате, евам̣ санте майхам̣ екам̣ на̄вам̣ ма̄пехи, кхуддакам̣ пана екадон̣икана̄вам̣ ма̄пехи, йам̣ на̄вам̣ ма̄пессаси, са̄ хоту на̄ва̄ бахӯхи сусиббитехи пхалакехи упапанна̄, удакапавесанасса̄бха̄вена анавассута̄, еракена самма̄ гахетва̄ гаччхантена ва̄тена йутта̄, т̣хапетва̄ диббана̄вам̣ ан̃н̃асса йа̄насса еттха бхӯми наттхи, та̄йа пана диббана̄ва̄йа аджджева мам̣ мол̣ининагарам̣ па̄пайассӯти.
девадхӣта̄ тасса вачанам̣ сутва̄ тут̣т̣хачитта̄ саттаратанамайам̣ на̄вам̣ ма̄песи. са̄ дӣгхато ат̣т̣хаусабха̄ ахоси виттха̄рато чатуусабха̄, гамбхӣрато вӣсатийат̣т̣хика̄. тасса̄ инданӣламайа̄ тайо кӯпака̄, сован̣н̣амайа̄ни йотта̄ни раджатамайа̄ни патта̄ни сован̣н̣амайа̄ни ча пхийа̄ритта̄ни ахесум̣. девата̄ там̣ на̄вам̣ саттаннам̣ ратана̄нам̣ пӯретва̄ бра̄хман̣ам̣ а̄лин̇гитва̄ алан̇катана̄ва̄йа а̄ропеси, упат̣т̣ха̄кам̣ панасса на олокеси. бра̄хман̣о аттана̄ катакалйа̄н̣ато тасса паттим̣ ада̄си, со анумоди. тада̄ девата̄ тампи а̄лин̇гитва̄ на̄ва̄йа патит̣т̣ха̄песи. атха нам̣ на̄вам̣ мол̣ининагарам̣ нетва̄ бра̄хман̣асса гхаре дханам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева агама̄си. саттха̄ абхисамбуддхо хутва̄ –
48. ‘‘са̄ таттха витта̄ сумана̄ патӣта̄, на̄вам̣ сучиттам̣ абхинимминитва̄;
а̄да̄йа сан̇кхам̣ пурисена саддхим̣, упа̄найӣ нагарам̣ са̄дхурамма’’нти. –
имам̣ оса̄нага̄тхам̣ абха̄си.
таттха са̄ти бхиккхаве, са̄ девата̄ таттха самуддамаджджхе тасса вачанам̣ сутва̄ виттисан̇кха̄та̄йа пӣтийа̄ саманна̄гататта̄ витта̄. сумана̄ти сундарамана̄ па̄моджджена патӣтачитта̄ хутва̄ вичитрана̄вам̣ нимминитва̄ бра̄хман̣ам̣ парича̄ракена саддхим̣ а̄да̄йа са̄дхураммам̣ атираман̣ӣйам̣ нагарам̣ упа̄найӣти.
бра̄хман̣опи йа̄ваджӣвам̣ апаримитадханам̣ гехам̣ аджджха̄васанто да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ раккхитва̄ джӣвитапарийоса̄не сапарисо деванагарам̣ парипӯреси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не упа̄сако сота̄паттипхале патит̣т̣хахи.
тада̄ девадхӣта̄ уппалаван̣н̣а̄ ахоси, упат̣т̣ха̄капурисо а̄нандо, сан̇кхабра̄хман̣о пана ахамева ахосинти.
сан̇кхаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[443] 5. чӯл̣абодхиджа̄такаван̣н̣ана̄
йо те имам̣ виса̄лаккхинти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кодханам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со кира бхиккху ниййа̄нике буддхаса̄сане паббаджитва̄пи кодхам̣ ниггахетум̣ на̄саккхи, кодхано ахоси упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но абхисаджджи куппи бйа̄паджджи патит̣т̣хайи. саттха̄ тасса кодханабха̄вам̣ сутва̄ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ кодхано’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣ бханте’’ти вутте ‘‘бхиккху кодхо на̄ма ва̄ретаббо, еварӯпо хи идхалоке ча паралоке ча анаттхака̄рако, твам̣ никкодхасса буддхасса са̄сане паббаджитва̄ касма̄ куджджхаси, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ ба̄хираса̄сане паббаджитва̄пи кодхам̣ на карим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ан̃н̃атарасмим̣ ка̄синигаме еко бра̄хман̣о ад̣д̣хо махаддхано маха̄бхого апуттако ахоси, тасса бра̄хман̣ӣ путтам̣ паттхеси. тада̄ бодхисатто брахмалока̄ чавитва̄ тасса̄ куччхийам̣ ниббатти, тасса на̄маггахан̣адивасе ‘‘бодхикума̄ро’’ти на̄мам̣ карим̣су. тасса вайаппаттака̄ле таккасилам̣ гантва̄ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ пачча̄гатасса аниччхантассева ма̄та̄питаро сама̄наджа̄тика̄ кула̄ кума̄рикам̣ а̄несум̣. са̄пи брахмалока̄ чута̄ва уттамарӯпадхара̄ деваччхарапат̣ибха̄га̄. тесам̣ аниччхама̄на̄нан̃н̃ева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ва̄хавива̄хам̣ карим̣су. убхиннам̣ панетесам̣ килесасамуда̄ча̄ро на̄ма на бхӯтапуббо, сам̣ра̄гавасена ан̃н̃аман̃н̃асса олоканам̣ на̄ма на̄хоси, супинепи метхунадхаммо на̄ма на дит̣т̣хапуббо, евам̣ парисуддхасӣла̄ ахесум̣.
атха̄парабха̄ге маха̄сатто ма̄та̄питӯсу ка̄лакатесу тесам̣ сарӣракиччам̣ катва̄ там̣ паккоситва̄ ‘‘бхадде, твам̣ имам̣ асӣтикот̣идханам̣ гахетва̄ сукхена джӣва̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ кариссатха тумхе пана, аййапутта̄’’ти? ‘‘майхам̣ дханена киччам̣ наттхи, химавантападесам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ аттано патит̣т̣хам̣ карисса̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана аййапутта паббаджджа̄ на̄ма пуриса̄нан̃н̃ева ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘иттхӣнампи ват̣т̣ати, бхадде’’ти. ‘‘тена хи ахам̣ тумхехи чхат̣т̣итакхел̣ам̣ на ган̣хисса̄ми, майхампи дханена киччам̣ наттхи, ахампи паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бхадде’’ти. те убхопи маха̄да̄нам̣ датва̄ никкхамитва̄ раман̣ӣйе бхӯмибха̄ге ассамам̣ катва̄ паббаджитва̄ ун̃чха̄чарийа̄йа пхала̄пхалехи йа̄пента̄ таттха дасаматта̄ни сам̣ваччхара̄ни васим̣су, джха̄нам̣ пана несам̣ на та̄ва уппаджджати. те таттха паббаджджа̄сукхенева даса сам̣ваччхаре васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа джанападача̄рикам̣ чаранта̄ анупуббена ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ра̄джуййа̄не васим̣су.