8. ат̣т̣хаканипа̄то

[417] 1. качча̄ниджа̄такаван̣н̣ана̄

ода̄таваттха̄ сучи аллакеса̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ ма̄тупосакам̣ упа̄сакам̣ а̄раббха катхеси. со кира са̄ваттхийам̣ кулада̄рако а̄ча̄расампанно питари ка̄лакате ма̄тудевато хутва̄ мукхадхованадантакат̣т̣хада̄нанха̄панапа̄дадхована̄дивеййа̄ваччакаммена чева йа̄губхатта̄дӣхи ча ма̄тарам̣ пат̣иджагги. атха нам̣ ма̄та̄ ‘‘та̄та, тава ан̃н̃а̄нипи гхара̄ва̄сакичча̄ни аттхи, екам̣ самаджа̄тикам̣ кулакума̄рикам̣ ган̣ха̄хи, са̄ мам̣ посессати, твампи аттано каммам̣ кариссасӣ’’ти а̄ха. ‘‘амма, ахам̣ аттано хитасукхам̣ апачча̄сӣсама̄но тумхе упат̣т̣хаха̄ми, ко ан̃н̃о евам̣ упат̣т̣хахиссатӣ’’ти? ‘‘кулавад̣д̣ханакаммам̣ на̄ма та̄та, ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘на майхам̣ гхара̄ва̄сена аттхо, ахам̣ тумхе упат̣т̣хахитва̄ тумха̄кам̣ дхӯмака̄ле паббаджисса̄мӣ’’ти. атхасса ма̄та̄ пунаппунам̣ йа̄читва̄пи манам̣ алабхама̄на̄ тасса чхандам̣ аггахетва̄ самаджа̄тикам̣ кулакума̄рикам̣ а̄неси. со ма̄тарам̣ аппат̣иккхипитва̄ та̄йа саддхим̣ сам̣ва̄сам̣ каппеси. са̄пи ‘‘майхам̣ са̄мико махантена усса̄хена ма̄тарам̣ упат̣т̣хахати, ахампи нам̣ упат̣т̣хахисса̄ми, евамасса пийа̄ бхависса̄мӣ’’ти чинтетва̄ там̣ саккаччам̣ упат̣т̣хахи. со ‘‘айам̣ ме ма̄тарам̣ саккаччам̣ упат̣т̣хахӣ’’ти тато пат̣т̣ха̄йа ладдхаладдха̄ни мадхуракха̄данӣйа̄дӣни тасса̄йева дети. са̄ апарабха̄ге чинтеси ‘‘айам̣ ладдхаладдха̄ни мадхуракха̄данӣйа̄дӣни майхан̃н̃ева дети, аддха̄ ма̄тарам̣ нӣхаритука̄мо бхависсати, нӣхаран̣ӯпа̄йамасса̄ карисса̄мӣ’’ти евам̣ айонисо уммуджджитва̄ екам̣ дивасам̣ а̄ха – ‘‘са̄ми, тайи бахи никкхаманте тава ма̄та̄ мам̣ аккосатӣ’’ти. со тун̣хӣ ахоси.

са̄ чинтеси – ‘‘имам̣ махалликам̣ уджджха̄петва̄ путтасса пат̣икӯлам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа йа̄гум̣ дадама̄на̄ аччун̣хам̣ ва̄ атисӣталам̣ ва̄ атилон̣ам̣ ва̄ алон̣ам̣ ва̄ дети. ‘‘амма, аччун̣ха̄’’ти ва̄ ‘‘атилон̣а̄’’ти ва̄ вутте пӯретва̄ сӣтодакам̣ паккхипати. пуна ‘‘атисӣтала̄, алон̣а̄йева̄’’ти вутте ‘‘ида̄нева ‘аччун̣ха̄, атилон̣а̄’ти ватва̄ пуна ‘атисӣтала̄, алон̣а̄’ти вадаси, ка̄ там̣ тосетум̣ саккхиссатӣ’’ти маха̄саддам̣ кароти. нха̄нодакампи аччун̣хам̣ катва̄ пит̣т̣хийам̣ а̄син̃чати. ‘‘амма, пит̣т̣хи ме дахатӣ’’ти ча вутте пуна пӯретва̄ сӣтодакам̣ паккхипати. ‘‘атисӣтам̣, амма̄’’ти вутте ‘‘ида̄нева ‘аччун̣ха’нти ватва̄ пуна ‘атисӣта’нти вадати, ка̄ етисса̄ авама̄нам̣ сахитум̣ саккхиссатӣ’’ти пат̣ивиссака̄нам̣ катхеси. ‘‘амма, ман̃чаке ме бахӯ ман̇гула̄’’ти ча вутта̄ ман̃чакам̣ нӣхаритва̄ тасса упари аттано ман̃чакам̣ потхетва̄ ‘‘потхито ме’’ти атихаритва̄ пан̃н̃апети. маха̄упа̄сика̄ дигун̣ехи ман̇гулехи кхаджджама̄на̄ саббараттим̣ нисинна̄ва вӣтина̄метва̄ ‘‘амма, саббараттим̣ ман̇гулехи кха̄дита̄мхӣ’’ти вадати. итара̄ ‘‘хиййо те ман̃чако потхито, ка̄ имисса̄ киччам̣ ниттхаритум̣ саккотӣ’’ти пат̣иватва̄ ‘‘ида̄ни нам̣ путтена уджджха̄песса̄мӣ’’ти таттха таттха кхел̣асин̇гха̄н̣ика̄дӣни виппакиритва̄ ‘‘ка̄ имам̣ сакалагехам̣ асучим̣ каротӣ’’ти вутте ‘‘ма̄та̄ те еварӯпам̣ кароти, ‘ма̄ карӣ’ти вуччама̄на̄ калахам̣ кароти, ахам̣ еварӯпа̄йа ка̄л̣акан̣н̣ийа̄ саддхим̣ екагехе васитум̣ на саккоми, етам̣ ва̄ гхаре васа̄пехи, мам̣ ва̄’’ти а̄ха.

со тасса̄ вачанам̣ сутва̄ ‘‘бхадде, твам̣ тарун̣а̄ йаттха каттхачи гантва̄ джӣвитум̣ сакка̄, ма̄та̄ пана ме джара̄дуббала̄, ахамевасса̄ пат̣исаран̣ам̣, твам̣ никкхамитва̄ аттано кулагехам̣ гаччха̄хӣ’’ти а̄ха. са̄ тасса вачанам̣ сутва̄ бхӣта̄ чинтеси ‘‘на сакка̄ имам̣ ма̄ту антаре бхиндитум̣, екам̣сенасса ма̄та̄ пийа̄, саче пана̄хам̣ кулагхарам̣ гамиссам̣, видхавава̄сам̣ васантӣ дуккхита̄ бхависса̄ми, пуриманайенева сассум̣ а̄ра̄дхетва̄ пат̣иджаггисса̄мӣ’’ти. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа пуримасадисамева там̣ пат̣иджагги. атхекадивасам̣ со упосако дхаммассаванаттха̄йа джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. ‘‘ким̣, упа̄сака, твам̣ пун̃н̃акаммесу на памаджджаси, ма̄туупат̣т̣ха̄накаммам̣ пӯресӣ’’ти ча вутто ‘‘а̄ма, бханте, са̄ пана мама ма̄та̄ майхам̣ аручийа̄йева екам̣ кулада̄рикам̣ а̄неси, са̄ идан̃чидан̃ча ана̄ча̄ракаммам̣ ака̄сӣ’’ти саббам̣ саттху а̄чиккхитва̄ ‘‘ити бхагава̄ са̄ иттхӣ нева мам̣ ма̄ту антаре бхиндитум̣ саккхи, ида̄ни нам̣ саккаччам̣ упат̣т̣хахатӣ’’ти а̄ха. саттха̄ тасса катхам̣ сутва̄ ‘‘ида̄ни та̄ва твам̣ упа̄сака, тасса̄ вачанам̣ на ака̄си, пуббе панетисса̄ вачанена тава ма̄тарам̣ никкад̣д̣хитва̄ мам̣ нисса̄йа пуна гехам̣ а̄нетва̄ пат̣иджаггӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ан̃н̃атарасса куласса путто питари ка̄лакате ма̄тудевато хутва̄ вуттанийа̄менева ма̄тарам̣ пат̣иджаггӣти саббам̣ хет̣т̣ха̄ катхитанайенева виттха̄ретаббам̣. ‘‘ахам̣ еварӯпа̄йа ка̄л̣акан̣н̣ийа̄ саддхим̣ васитум̣ на саккоми, етам̣ ва̄ гхаре васа̄пехи, мам̣ ва̄’’ти вутте тасса̄ катхам̣ гахетва̄ ‘‘ма̄туйева ме досо’’ти ма̄тарам̣ а̄ха ‘‘амма, твам̣ ниччам̣ имасмим̣ гхаре калахам̣ кароси, ито никкхамитва̄ ан̃н̃асмим̣ йатха̄ручите т̣ха̄не васа̄хӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти родама̄на̄ никкхамитва̄ екам̣ самиддхакулам̣ нисса̄йа бхатим̣ катва̄ дуккхена джӣвикам̣ каппеси. сассуйа̄ гхара̄ никкхантака̄ле сун̣иса̄йа габбхо патит̣т̣хахи. са̄ ‘‘та̄йа ка̄л̣акан̣н̣ийа̄ гехе васама̄на̄йа габбхампи на пат̣илабхим̣, ида̄ни ме габбхо ладдхо’’ти патино ча пат̣ивиссака̄нан̃ча катхентӣ вичарати.

апарабха̄ге путтам̣ виджа̄йитва̄ са̄микам̣ а̄ха ‘‘тава ма̄тари гехе васама̄на̄йа путтам̣ на лабхим̣, ида̄ни ме ладдхо, имина̄пи ка̄ран̣ена тасса̄ ка̄л̣акан̣н̣ибха̄вам̣ джа̄на̄хӣ’’ти. итара̄ ‘‘мама кира никкад̣д̣хитака̄ле путтам̣ лабхӣ’’ти сутва̄ чинтеси ‘‘аддха̄ имасмим̣ локе дхаммо мато бхависсати, саче хи дхаммо мато на бхавеййа, ма̄тарам̣ потхетва̄ никкад̣д̣ханта̄ путтам̣ на лабхеййум̣, сукхам̣ на джӣвеййум̣, дхаммасса матакабхаттам̣ дасса̄мӣ’’ти. са̄ екадивасам̣ тилапит̣т̣хан̃ча тан̣д̣улан̃ча пачанатха̄лин̃ча даббин̃ча а̄да̄йа а̄макасуса̄нам̣ гантва̄ тӣхи мануссасӣсехи уддханам̣ катва̄ аггим̣ джа̄летва̄ удакам̣ оруйха сасӣсам̣ нхатва̄ са̄т̣акам̣ нива̄сетва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ уддханат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ кесе мочетва̄ тан̣д̣уле дховитум̣ а̄рабхи. тада̄ бодхисатто сакко девара̄джа̄ ахоси. бодхисатта̄ ча на̄ма аппаматта̄ хонти, со тасмим̣ кхан̣е локам̣ олокенто там̣ дуккхаппаттам̣ ‘‘дхаммо мато’’ти сан̃н̃а̄йа дхаммасса матакабхаттам̣ да̄тука̄мам̣ дисва̄ ‘‘аджджа майхам̣ балам̣ дассесса̄мӣ’’ти бра̄хман̣авесена маха̄маггам̣ пат̣ипанно вийа хутва̄ там̣ дисва̄ магга̄ оккамма тасса̄ сантике т̣хатва̄ ‘‘амма, суса̄не а̄ха̄рам̣ пачанта̄ на̄ма наттхи, твам̣ имина̄ идха паккена тилоданена ким̣ кариссасӣ’’ти катхам̣ самут̣т̣ха̄пенто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

1. ‘‘ода̄таваттха̄ сучи аллакеса̄, качча̄ни ким̣ кумбхимадхиссайитва̄;

пит̣т̣ха̄ тила̄ дховаси тан̣д̣ула̄ни, тилодано хехити киссахетӯ’’ти.

таттха качча̄нӣти там̣ готтена а̄лапати. кумбхимадхиссайитва̄ти пачанатха̄ликам̣ мануссасӣсуддханам̣ а̄ропетва̄. хехитӣти айам̣ тилодано кисса хету бхависсати, ким̣ аттана̄ бхун̃джиссаси, уда̄ху ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣аматтхӣти.

атхасса са̄ а̄чиккхантӣ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

2. ‘‘на кхо айам̣ бра̄хман̣а бходжанаттха̄, тилодано хехити са̄дхупакко;

дхаммо мато тасса пахуттамаджджа, ахам̣ карисса̄ми суса̄намаджджхе’’ти.

таттха дхаммоти джет̣т̣ха̄пача̄йанадхаммо чева тивидхасучаритадхаммо ча. тасса пахуттамаджджа̄ти тасса̄хам̣ дхаммасса идам̣ матакабхаттам̣ карисса̄мӣти аттхо.

тато сакко татийам̣ га̄тхама̄ха –

3. ‘‘анувичча качча̄ни карохи киччам̣, дхаммо мато ко ну тавева сам̣си;

сахассанетто атула̄нубха̄во, на миййатӣ дхаммаваро када̄чӣ’’ти.

таттха анувичча̄ти упапариккхитва̄ джа̄нитва̄. ко ну тавева сам̣сӣти ко ну тава евам̣ а̄чиккхи. сахассанеттоти атта̄нам̣ дхаммаварам̣ уттамадхаммам̣ катва̄ дассенто евама̄ха.

там̣ вачанам̣ сутва̄ итара̄ две га̄тха̄ абха̄си –

4. ‘‘дал̣хаппама̄н̣ам̣ мама еттха брахме, дхаммо мато наттхи маметтха кан̇кха̄;

йе йева да̄ни па̄па̄ бхаванти, те тева да̄ни сукхита̄ бхаванти.

5. ‘‘сун̣иса̄ хи майхам̣ ван̃джха̄ ахоси, са̄ мам̣ вадхитва̄на виджа̄йи путтам̣;

са̄ да̄ни саббасса куласса иссара̄, ахам̣ панамхи апавиддха̄ екика̄’’ти.

таттха дал̣хаппама̄н̣анти дал̣хам̣ тхирам̣ ниссам̣сайам̣ бра̄хман̣а еттха мама пама̄н̣анти вадати. йе йети тасса матабха̄ве ка̄ран̣ам̣ дассентӣ евама̄ха. вадхитва̄на̄ти потхетва̄ никкад̣д̣хитва̄. апавиддха̄ти чхад̣д̣ита̄ ана̄тха̄ хутва̄ екика̄ васа̄ми.

тато сакко чхат̣т̣хам̣ га̄тхама̄ха –

6. ‘‘джӣва̄ми вохам̣ на матохамасми, тавева аттха̄йа идха̄гатосми;

йа̄ там̣ вадхитва̄на виджа̄йи путтам̣, саха̄ва путтена кароми бхасма’’нти.

таттха воти нипа̄таматтам̣.

итара̄ там̣ сутва̄ ‘‘дхӣ ахам̣ ким̣ катхесим̣, мама натту амаран̣ака̄ран̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти саттамам̣ га̄тхама̄ха –

7. ‘‘еван̃ча те руччати девара̄джа, мамева аттха̄йа идха̄гатоси;

ахан̃ча путто сун̣иса̄ ча натта̄, саммодама̄на̄ гхарама̄васема̄’’ти.

атхасса̄ сакко ат̣т̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

8. ‘‘еван̃ча те руччати ка̄тийа̄ни, хата̄пи санта̄ на джаха̄си дхаммам̣;

туван̃ча путто сун̣иса̄ ча натта̄, саммодама̄на̄ гхарама̄васетха̄’’ти.

таттха хата̄пи санта̄ти йади твам̣ потхита̄пи никкад̣д̣хита̄пи сама̄на̄ тава да̄ракесу меттадхаммам̣ на джаха̄си, евам̣ санте йатха̄ твам̣ иччхаси, татха̄ хоту, ахам̣ те имасмим̣ гун̣е пасанноти.

еван̃ча пана ватва̄ алан̇катапат̣ийатто сакко аттано а̄нубха̄вена а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘качча̄ни твам̣ ма̄ бха̄йи, путто ча те сун̣иса̄ ча мама̄нубха̄вена а̄гантва̄ антара̄магге там̣ кхама̄петва̄ а̄да̄йа гамиссанти, аппаматта̄ хохӣ’’ти ватва̄ аттано т̣ха̄намева гато. тепи сакка̄нубха̄вена тасса̄ гун̣ам̣ ануссаритва̄ ‘‘кахам̣ но ма̄та̄’’ти антога̄ме мануссе пуччхитва̄ ‘‘суса̄на̄бхимукхам̣ гата̄’’ти сутва̄ ‘‘амма, амма̄’’ти суса̄намаггам̣ пат̣ипаджджитва̄ там̣ дисва̄ва па̄десу патитва̄ ‘‘амма, амха̄кам̣ досам̣ кхама̄хӣ’’ти там̣ кхама̄песум̣. са̄пи натта̄рам̣ ган̣хи. ити те саммодама̄на̄ гехам̣ гантва̄ тато пат̣т̣ха̄йа самаггава̄сам̣ васим̣су.

9. ‘‘са̄ ка̄тийа̄нӣ сун̣иса̄йа саддхим̣, саммодама̄на̄ гхарама̄васиттха;

путто ча натта̄ ча упат̣т̣хахим̣су, дева̄наминдена адхиггахӣта̄’’ти. –

айам̣ абхисамбуддхага̄тха̄.

таттха са̄ ка̄тийа̄нӣти бхиккхаве, са̄ качча̄наготта̄. дева̄наминдена адхиггахӣта̄ти девиндена саккена ануггахита̄ хутва̄ тасса̄нубха̄вена самаггава̄сам̣ васим̣сӯти.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не со упа̄сако сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. тада̄ ма̄тупосако етарахи ма̄тупосако ахоси, бхарийа̄писса тада̄ бхарийа̄йева, сакко пана ахамева ахосинти.

качча̄ниджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[418] 2. ат̣т̣хасаддаджа̄такаван̣н̣ана̄

идам̣ пуре ниннама̄хӯти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто косаларан̃н̃о ад̣д̣хараттасамайе сутам̣ бхим̣санакам̣ авиниббхогасаддам̣ а̄раббха катхеси. ваттху хет̣т̣ха̄ лохакумбхиджа̄таке (джа̄. 1.4.53 а̄дайо) катхитасадисамева. идха пана саттха̄ ‘‘майхам̣, бханте, имесам̣ садда̄нам̣ сутатта̄ кинти бхависсатӣ’’ти вутте ‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄ра̄джа, на те етесам̣ сутапаччайа̄ кочи антара̄йо бхависсати, на хи, маха̄ра̄джа, еварӯпам̣ бхайа̄накам̣ авиниббхогасаддам̣ твамевеко сун̣и, пуббепи ра̄джа̄но еварӯпам̣ саддам̣ сутва̄ бра̄хман̣а̄нам̣ катхам̣ гахетва̄ саббачатуккайан̃н̃ам̣ йаджитука̄ма̄ пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ сутва̄ йан̃н̃ахаран̣аттха̄йа гахитасатте виссаджджетва̄ нагаре ма̄гха̄табхерим̣ чара̄песу’’нти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто асӣтикот̣ивибхаве бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ уггахитасиппо ма̄та̄питӯнам̣ аччайена ратанавилоканам̣ катва̄ саббам̣ вибхаваджа̄там̣ да̄намукхе виссаджджетва̄ ка̄ме паха̄йа химавантам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ апарабха̄ге лон̣амбиласеванаттха̄йа мануссапатхам̣ чаранто ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ра̄джуййа̄не васи. тада̄ ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ сирисайане нисинно ад̣д̣хараттасамайе ат̣т̣ха садде ассоси – пат̣хамам̣ ра̄джанивесанаса̄манта̄ уййа̄не еко бако саддамака̄си, дутийам̣ тасмим̣ садде анупаччхиннейева хаттхиса̄ла̄йа торан̣анива̄синӣ ка̄кӣ саддамака̄си, татийам̣ ра̄джагехе кан̣н̣ика̄йам̣ нивуттхагхун̣апа̄н̣ако саддамака̄си, чатуттхам̣ ра̄джагехе поса̄ванийакокило саддамака̄си, пан̃чамам̣ таттхева поса̄ванийамиго саддамака̄си, чхат̣т̣хам̣ таттхева поса̄ванийава̄наро саддамака̄си, саттамам̣ таттхева поса̄ванийакиннаро саддамака̄си, ат̣т̣хамам̣ тасмим̣ садде анупаччхиннейева ра̄джанивесанаматтхакена уййа̄нам̣ гаччханто паччекабуддхо екам̣ уда̄нам̣ уда̄ненто саддамака̄си.

ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ име ат̣т̣ха садде сутва̄ бхӣтатасито пунадивасе бра̄хман̣е пуччхи. бра̄хман̣а̄ ‘‘антара̄йо те, маха̄ра̄джа, бхависсати, саббачатуккайан̃н̃ам̣ йаджисса̄ма̄’’ти ватва̄ ран̃н̃а̄ ‘‘йатха̄ручитам̣ каротха̄’’ти анун̃н̃а̄та̄ хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄ ра̄джакулато никкхамитва̄ йан̃н̃акаммам̣ а̄рабхим̣су. атха несам̣ джет̣т̣хакасса йан̃н̃ака̄рабра̄хман̣асса антева̄сӣ ма̄н̣аво пан̣д̣ито бйатто а̄чарийам̣ а̄ха – ‘‘а̄чарийа, еварӯпам̣ каккхал̣ам̣ пхарусам̣ аса̄там̣ бахӯнам̣ сатта̄нам̣ вина̄сакаммам̣ ма̄ карӣ’’ти. ‘‘та̄та, твам̣ ким̣ джа̄на̄си, сачепи ан̃н̃ам̣ кин̃чи на бхависсати, маччхамам̣сам̣ та̄ва бахум̣ кха̄дитум̣ лабхисса̄ма̄’’ти. ‘‘а̄чарийа, куччхим̣ нисса̄йа нирайе ниббаттанакаммам̣ ма̄ каротха̄’’ти. там̣ сутва̄ сесабра̄хман̣а̄ ‘‘айам̣ амха̄кам̣ ла̄бхантара̄йам̣ каротӣ’’ти тасса куджджхим̣су. ма̄н̣аво тесам̣ бхайена ‘‘тена хи тумхева маччхамам̣сакха̄данӯпа̄йам̣ каротха̄’’ти ватва̄ никкхамитва̄ бахинагаре ра̄джа̄нам̣ нива̄ретум̣ саматтхам̣ дхаммикасаман̣абра̄хман̣ам̣ упадха̄ренто ра̄джуййа̄нам̣ гантва̄ бодхисаттам̣ дисва̄ вандитва̄ ‘‘бханте, ким̣ тумха̄кам̣ саттесу анукампа̄ наттхи, ра̄джа̄ бахӯ сатте ма̄ретва̄ йан̃н̃ам̣ йаджа̄пети, ким̣ во маха̄джанасса бандханамоккхам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. ‘‘ма̄н̣ава, еттха нева ра̄джа̄ амхе джа̄на̄ти, на майам̣ ра̄джа̄нам̣ джа̄на̄ма̄’’ти. ‘‘джа̄на̄тха пана, бханте, ран̃н̃а̄ сутасадда̄нам̣ ниппхатти’’нти? ‘‘а̄ма, джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘джа̄нанта̄ ран̃н̃о касма̄ на катхетха̄’’ти? ‘‘ма̄н̣ава ким̣ сакка̄ ‘ахам̣ джа̄на̄мӣ’ти нала̄т̣е син̇гам̣ бандхитва̄ чаритум̣, саче идха̄гантва̄ пуччхиссати, катхесса̄мӣ’’ти.

ма̄н̣аво вегена ра̄джакулам̣ гантва̄ ‘‘ким̣, та̄та̄’’ти вутте ‘‘маха̄ра̄джа, тумхехи сутасадда̄нам̣ ниппхаттим̣ джа̄нанако еко та̄пасо тумха̄кам̣ уййа̄не ман̇галасила̄йам̣ нисинно ‘саче мам̣ пуччхиссати, катхесса̄мӣ’ти вадати, гантва̄ там̣ пуччхитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ вегена таттха гантва̄ та̄пасам̣ вандитва̄ катапат̣исантха̄ро нисӣдитва̄ ‘‘саччам̣ кира, бханте, тумхе майа̄ сутасадда̄нам̣ ниппхаттим̣ джа̄на̄тха̄’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘тена хи катхетха там̣ ме’’ти. ‘‘маха̄ра̄джа, тесам̣ сутапаччайа̄ тава кочи антара̄йо наттхи, пора̄н̣уййа̄не пана те еко бако аттхи, со гочарам̣ алабханто джигхаччха̄йа парето пат̣хамам̣ саддамака̄сӣ’’ти тасса кирийам̣ аттано н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

10. ‘‘идам̣ пуре ниннама̄ху, бахумаччхам̣ маходакам̣;

а̄ва̄со бакара̄джасса, петтикам̣ бхаванам̣ мама;

тйаджджа бхекена йа̄пема, окам̣ на виджаха̄масе’’ти.

таттха иданти ман̇галапоккхаран̣им̣ сандха̄йа вадати. са̄ хи пуббе удакатумбена удаке пависанте маходака̄ бахумаччха̄, ида̄ни пана удакасса паччхиннатта̄ на маходака̄ джа̄та̄. тйаджджа бхекена̄ти те майам̣ аджджа маччхе алабханта̄ ман̣д̣ӯкаматтена йа̄пема. оканти евам̣ джигхаччха̄йа пӣл̣ита̄пи васанат̣т̣ха̄нам̣ на виджаха̄ма.

ити, маха̄ра̄джа, со бако джигхаччха̄пӣл̣ито саддамака̄си. сачепи там̣ джигхаччха̄то мочетука̄мо, там̣ уййа̄нам̣ содха̄петва̄ поккхаран̣им̣ удакасса пӯрехӣти. ра̄джа̄ татха̄ ка̄ретум̣ екам̣ амаччам̣ а̄н̣а̄песи.

‘‘хаттхиса̄латоран̣е пана те, маха̄ра̄джа, ека̄ ка̄кӣ васама̄на̄ аттано путтасокена дутийам̣ саддамака̄си, татопи те бхайам̣ наттхӣ’’ти ватва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

11. ‘‘ко дутийам̣ асӣлисса, бандхарассаккхи бхеччхати;

ко ме путте кула̄вакам̣, ман̃ча соттхим̣ кариссатӣ’’ти.

ватва̄ ча пана ‘‘ко на̄ма те, маха̄ра̄джа, хаттхиса̄ла̄йа хаттхимен̣д̣о’’ти пуччхи. ‘‘бандхаро на̄ма, бханте’’ти. ‘‘екаккхика̄н̣о со, маха̄ра̄джа̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. маха̄ра̄джа, хаттхиса̄ла̄йа те два̄раторан̣е ека̄ ка̄кӣ кула̄вакам̣ катва̄ ан̣д̣ака̄ни никкхипи. та̄ни парин̣ата̄ни ка̄капотака̄ никкханта̄, хаттхимен̣д̣о хаттхим̣ а̄руйха са̄лато никкхаманто ча пависанто ча ан̇кусакена ка̄кимпи путтакеписса̄ пахарати, кула̄вакампи виддхам̣сети. са̄ тена дуккхена пӣл̣ита̄ тасса аккхибхеданам̣ а̄йа̄чантӣ евама̄ха, саче те ка̄кийа̄ меттачиттам̣ аттхи, етам̣ бандхарам̣ паккоса̄петва̄ кула̄вакавиддхам̣санато ва̄рехӣти. ра̄джа̄ там̣ паккоса̄петва̄ парибха̄ситва̄ ха̄ретва̄ ан̃н̃асса там̣ хаттхим̣ ада̄си.

‘‘па̄са̄дакан̣н̣ика̄йа пана те, маха̄ра̄джа, еко гхун̣апа̄н̣ако васати. со таттха пхеггум̣ кха̄дитва̄ тасмим̣ кхӣн̣е са̄рам̣ кха̄дитум̣ на̄саккхи, со бхаккхам̣ алабхитва̄ никкхамитумпи асакконто паридевама̄но татийам̣ саддамака̄си, татопи те бхайам̣ наттхӣ’’ти ватва̄ тасса кирийам̣ аттано н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –

12. ‘‘сабба̄ париккхата̄ пхеггу, йа̄ва тасса̄ гатӣ аху;

кхӣн̣абхаккхо маха̄ра̄джа, са̄ре на раматӣ гхун̣о’’ти.

таттха йа̄ва тасса̄ гатӣ ахӯти йа̄ва тасса̄ пхеггуйа̄ ниппхатти ахоси, са̄ сабба̄ кха̄дита̄. на раматӣти ‘‘маха̄ра̄джа, со па̄н̣ако тато никкхамитва̄ гаманат̣т̣ха̄нампи апассанто паридевати, нӣхара̄пехи на’’нти а̄ха. ра̄джа̄ екам̣ пурисам̣ а̄н̣а̄петва̄ упа̄йена нам̣ нӣхара̄песи.

‘‘нивесане пана те, маха̄ра̄джа, ека̄ поса̄ванийа̄ кокила̄ аттхӣ’’ти? ‘‘аттхи, бханте’’ти. ‘‘маха̄ра̄джа, са̄ аттана̄ нивуттхапуббам̣ ванасан̣д̣ам̣ саритва̄ уккан̣т̣хитва̄ ‘када̄ ну кхо имамха̄ пан̃джара̄ муччитва̄ раман̣ӣйам̣ ванасан̣д̣ам̣ гаччхисса̄мӣ’ти чатуттхам̣ саддамака̄си, татопи те бхайам̣ наттхӣ’’ти ватва̄ чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –

13. ‘‘са̄ нӯна̄хам̣ ито гантва̄, ран̃н̃о мутта̄ нивесана̄;

атта̄нам̣ рамайисса̄ми, думаса̄кханикетинӣ’’ти.

таттха думаса̄кханикетинӣти супуппхита̄су руккхаса̄кха̄су саканикета̄ хутва̄. еван̃ча пана ватва̄ ‘‘уккан̣т̣хита̄, маха̄ра̄джа, са̄ кокила̄, виссаджджехи на’’нти а̄ха. ра̄джа̄ татха̄ ка̄реси.

‘‘нивесане пана те, маха̄ра̄джа, еко поса̄ванийо миго аттхӣ’’ти? ‘‘аттхи, бханте’’ти. ‘‘маха̄ра̄джа, со еко йӯтхапати аттано мигим̣ ануссаритва̄ килесавасена уккан̣т̣хито пан̃чамам̣ саддамака̄си, татопи те бхайам̣ наттхӣ’’ти ватва̄ пан̃чамам̣ га̄тхама̄ха –

14. ‘‘со нӯна̄хам̣ ито гантва̄, ран̃н̃о мутто нивесана̄;

аггодака̄ни писса̄ми, йӯтхасса пурато ваджа’’нти.

таттха аггодака̄нӣти аггаудака̄ни, ан̃н̃ехи мигехи пат̣хаматарам̣ апӣта̄ни ануччхит̣т̣ходака̄ни йӯтхасса пурато гаччханто када̄ ну кхо пивисса̄мӣти.

маха̄сатто тампи мигам̣ виссаджджа̄петва̄ ‘‘нивесане пана те, маха̄ра̄джа, поса̄ванийо маккат̣о аттхӣ’’ти пуччхи. ‘‘аттхи, бханте’’ти вутте ‘‘сопи, маха̄ра̄джа, химавантападесе йӯтхапати маккат̣ӣхи саддхим̣ ка̄магиддхо хутва̄ вичаранто бхаратена на̄ма луддена идха а̄нӣто, ида̄ни уккан̣т̣хитва̄ таттхева гантука̄мо чхат̣т̣хам̣ саддамака̄си, татопи те бхайам̣ наттхӣ’’ти ватва̄ чхат̣т̣хам̣ га̄тхама̄ха –

15. ‘‘там̣ мам̣ ка̄мехи самматтам̣, раттам̣ ка̄месу муччхитам̣;

а̄найӣ бхарато луддо, ба̄хико бхаддаматтху те’’ти.

таттха ба̄хикоти ба̄хикарат̣т̣хава̄сӣ. бхаддаматтху тети имаматтхам̣ со ва̄наро а̄ха, туйхам̣ пана бхаддаматтху, виссаджджехи нанти.

маха̄сатто там̣ ва̄нарам̣ виссаджджа̄петва̄ ‘‘нивесане пана те, маха̄ра̄джа, поса̄ванийо киннаро аттхӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘аттхӣ’’ти вутте ‘‘со, маха̄ра̄джа, аттано киннарийа̄ катагун̣ам̣ ануссаритва̄ килеса̄туро саддамака̄си. со хи та̄йа саддхим̣ екадивасам̣ тун̇гапаббатасикхарам̣ а̄рухи. те таттха ван̣н̣агандхарасасампанна̄ни на̄на̄пуппха̄ни очинанта̄ пил̣андханта̄ сӯрийам̣ аттхан̇гатам̣ на саллаккхесум̣, аттхан̇гате сӯрийе отаранта̄нам̣ андхака̄ро ахоси. татра нам̣ киннарӣ ‘са̄ми, андхака̄ро ваттати, апаккхаланто аппама̄дена отара̄хӣ’ти ватва̄ хаттхе гахетва̄ ота̄реси, со та̄йа там̣ вачанам̣ ануссаритва̄ саддамака̄си, татопи те бхайам̣ наттхӣ’’ти там̣ ка̄ран̣ам̣ аттано н̃а̄н̣абалена париччхиндитва̄ па̄кат̣ам̣ каронто саттамам̣ га̄тхама̄ха –

16. ‘‘андхака̄ратимиса̄йам̣, тун̇ге упарипаббате;

са̄ мам̣ сан̣хена мудуна̄, ма̄ па̄дам̣ кхали йасманӣ’’ти.

таттха андхака̄ратимиса̄йанти андхабха̄вака̄раке таме. тун̇гети тикхин̣е. сан̣хена мудуна̄ти мат̣т̣хена мудукена вачанена. ма̄ па̄дам̣ кхали йасманӣти йа-ка̄ро бйан̃джанасандхивасена гахито. идам̣ вуттам̣ хоти – са̄ мам̣ киннарӣ сан̣хена мудакена вачанена ‘‘са̄ми, аппаматто хохи, ма̄ па̄дам̣ кхали асмани, йатха̄ те упаккхалитва̄ па̄до па̄са̄н̣асмим̣ на кхалати, татха̄ отара̄’’ти ватва̄ хаттхена гахетва̄ ота̄ресӣти.

ити маха̄сатто киннарена катасаддака̄ран̣ам̣ катхетва̄ там̣ виссаджджа̄петва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, ат̣т̣хамо уда̄насаддо ахоси. нандамӯлакапаббха̄расмим̣ кира еко паччекабуддхо аттано а̄йусан̇кха̄рапариккхайам̣ н̃атва̄ ‘мануссапатхам̣ гантва̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о уййа̄не паринибба̄йисса̄ми, тасса ме манусса̄ сарӣраниккхепам̣ ка̄ретва̄ са̄дхукӣл̣ам̣ кӣл̣итва̄ дха̄тупӯджам̣ катва̄ саггапатхам̣ пӯрессантӣ’ти иддха̄нубха̄вена а̄гаччханто тава па̄са̄дасса маттхакам̣ паттака̄ле кхандхабха̄рам̣ ота̄ретва̄ нибба̄напурапавесанадӣпанам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣ’’ти паччекабуддхена вуттам̣ га̄тхама̄ха –

17. ‘‘асам̣сайам̣ джа̄тикхайантадассӣ, на габбхасеййам̣ пунара̄ваджиссам̣;

айамантима̄ паччхима̄ габбхасеййа̄, кхӣн̣о ме сам̣са̄ро пунаббхава̄йа̄’’ти.

тассаттхо – джа̄тийа̄ кхайантасан̇кха̄тасса нибба̄насса дит̣т̣хатта̄ джа̄тикхайантадассӣ ахам̣ асам̣сайам̣ пуна габбхасеййам̣ на а̄ваджиссам̣, айам̣ ме антима̄ джа̄ти, паччхима̄ габбхасеййа̄, кхӣн̣о ме пунаббхава̄йа кхандхапат̣ипа̄т̣исан̇кха̄то сам̣са̄роти.

‘‘идан̃ча пана со уда̄нам̣ ватва̄ имам̣ уййа̄наванам̣ а̄гамма екасса супуппхитасса са̄ласса мӯле париниббуто, ехи, маха̄ра̄джа, сарӣракиччамасса карисса̄ма̄’’ти маха̄сатто ра̄джа̄нам̣ гахетва̄ паччекабуддхасса париниббутат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ сарӣрам̣ дассеси. ра̄джа̄ тасса сарӣрам̣ дисва̄ саддхим̣ балака̄йена гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ бодхисаттасса вачанам̣ нисса̄йа йан̃н̃ам̣ ха̄ретва̄ саббасатта̄нам̣ джӣвитада̄нам̣ датва̄ нагаре ма̄гха̄табхерим̣ чара̄петва̄ сатта̄хам̣ са̄дхукӣл̣ам̣ кӣл̣итва̄ саббагандхачитаке махантена сакка̄рена паччекабуддхасса сарӣрам̣ джха̄петва̄ дха̄туйо чатумаха̄патхе тхӯпам̣ ка̄реси. бодхисаттопи ран̃н̃о дхаммам̣ десетва̄ ‘‘аппаматто хохӣ’’ти овадитва̄ химавантамева пависитва̄ брахмавиха̄ресу парикаммам̣ катва̄ апарихӣнаджджха̄но брахмалокапара̄йан̣о ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, тасса саддасса сутака̄ран̣а̄ тава кочи антара̄йо наттхӣ’’ти йан̃н̃ам̣ хара̄петва̄ ‘‘маха̄джанасса джӣвитам̣ дехӣ’’ти джӣвитада̄нам̣ да̄петва̄ нагаре дхаммабхерим̣ чара̄петва̄ дхаммам̣ десетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, ма̄н̣аво са̄рипутто, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.

ат̣т̣хасаддаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[419] 3. суласа̄джа̄такаван̣н̣ана̄

идам̣ суван̣н̣ака̄йӯранти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ ана̄тхапин̣д̣икасса да̄сим̣ а̄раббха катхеси. са̄ кира екасмим̣ уссавадивасе да̄сиган̣ена саддхим̣ уййа̄нам̣ гаччхантӣ аттано са̄миним̣ пун̃н̃алаккхан̣адевим̣ а̄бхаран̣ам̣ йа̄чи. са̄ тасса̄ сатасахассамӯлам̣ аттано а̄бхаран̣ам̣ ада̄си. са̄ там̣ пил̣андхитва̄ да̄сиган̣ена саддхим̣ уййа̄нам̣ па̄виси. атхеко чоро тасса̄ а̄бхаран̣е лобхам̣ уппа̄детва̄ ‘‘имам̣ ма̄ретва̄ а̄бхаран̣ам̣ харисса̄мӣ’’ти та̄йа саддхим̣ саллапанто уййа̄нам̣ гантва̄ тасса̄ маччхамам̣сасура̄дӣни ада̄си. са̄ ‘‘килесавасена дети ман̃н̃е’’ти гахетва̄ уййа̄накӣл̣ам̣ кӣл̣итва̄ вӣмам̣санаттха̄йа са̄йанхасамайе нипанне да̄сиган̣е ут̣т̣ха̄йа тасса сантикам̣ агама̄си. со ‘‘бхадде, имам̣ т̣ха̄нам̣ аппат̣иччханнам̣, тхокам̣ пурато гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ итара̄ ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не сакка̄ рахассакаммам̣ ка̄тум̣, айам̣ пана ниссам̣сайам̣ мам̣ ма̄ретва̄ пил̣андханабхан̣д̣ам̣ харитука̄мо бхависсати, хоту, сиккха̄песса̄ми на’’нти чинтетва̄ ‘‘са̄ми, сура̄мадена ме суккхам̣ сарӣрам̣, па̄нӣйам̣ та̄ва мам̣ па̄йехӣ’’ти екам̣ кӯпам̣ нетва̄ ‘‘ито ме па̄нӣйам̣ осин̃ча̄’’ти раджджун̃ча гхат̣ан̃ча дассеси. чоро раджджум̣ кӯпе ота̄реси, атха нам̣ онамитва̄ удакам̣ осин̃чантам̣ махаббалада̄сӣ убхохи хаттхехи а̄н̣исадам̣ пахаритва̄ кӯпе кхипитва̄ ‘‘на твам̣ еттакена мариссасӣ’’ти екам̣ махантам̣ ит̣т̣хакам̣ маттхаке а̄сумбхи. со таттхева джӣвитаккхайам̣ патто. са̄пи нагарам̣ пависитва̄ са̄минийа̄ а̄бхаран̣ам̣ дадама̄на̄ ‘‘манамхи аджджа имам̣ а̄бхаран̣ам̣ нисса̄йа мата̄’’ти саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси, са̄пи ана̄тхапин̣д̣икасса а̄рочеси, ана̄тхапин̣д̣ико татха̄гатасса а̄рочеси. саттха̄ ‘‘на кхо, гахапати, ида̄нева са̄ да̄сӣ т̣ха̄нуппаттика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄, пуббепи саманна̄гата̄ва, на ча ида̄нева та̄йа со ма̄рито, пуббепи нам̣ ма̄ресийева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте суласа̄ на̄ма нагарасобхинӣ пан̃часатаван̣н̣ада̄сипарива̄ра̄ ахоси, сахассена раттим̣ гаччхати. тасмим̣йева нагаре саттуко на̄ма чоро ахоси на̄габало, раттибха̄ге иссарагхара̄ни пависитва̄ йатха̄ручим̣ вилумпати. на̄гара̄ саннипатитва̄ ран̃н̃о упаккосим̣су. ра̄джа̄ нагарагуттикам̣ а̄н̣а̄петва̄ таттха таттха гумбам̣ т̣хапа̄петва̄ чорам̣ ган̣ха̄петва̄ ‘‘сӣсамасса чхиндатха̄’’ти а̄ха. там̣ паччха̄ба̄хам̣ бандхитва̄ чатукке чатукке каса̄хи та̄л̣етва̄ а̄гха̄танам̣ ненти. ‘‘чоро кира гахито’’ти сакаланагарам̣ сан̇кхубхи. тада̄ суласа̄ ва̄тапа̄не т̣хатва̄ антаравӣтхим̣ олокентӣ там̣ дисва̄ пат̣ибаддхачитта̄ хутва̄ ‘‘саче имам̣ чороти гахитапурисам̣ мочетум̣ саккхисса̄ми, идам̣ килит̣т̣хакаммам̣ акатва̄ имина̄ва саддхим̣ самаггава̄сам̣ каппесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ хет̣т̣ха̄ кан̣авераджа̄таке (джа̄. 1.4.69 а̄дайо) вуттанайенева нагарагуттикасса сахассам̣ песетва̄ там̣ мочетва̄ тена саддхим̣ саммодама̄на̄ самаггава̄сам̣ васи. чоро тин̣н̣ам̣ чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена чинтеси ‘‘ахам̣ имасмим̣йева т̣ха̄не васитум̣ на саккхисса̄ми, туччхахаттхена пала̄йитумпи на сакка̄, суласа̄йа пил̣андханабхан̣д̣ам̣ сатасахассам̣ аггхати, суласам̣ ма̄ретва̄ идам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ екадивасам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, ахам̣ тада̄ ра̄джапурисехи нӣйама̄но асукапаббатаматтхаке руккхадевата̄йа баликаммам̣ пат̣иссун̣им̣, са̄ мам̣ баликаммам̣ алабхама̄на̄ бха̄йа̄пети, баликаммамасса̄ карома̄’’ти. ‘‘са̄дху, са̄ми, саджджетва̄ песехӣ’’ти. ‘‘бхадде, песетум̣ на ват̣т̣ати, майам̣ убхопи сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ита̄ махантена парива̄рена гантва̄ дасса̄ма̄’’ти. ‘‘са̄дху, са̄ми, татха̄ карома̄’’ти.

атха нам̣ татха̄ ка̄ретва̄ паббатапа̄дам̣ гатака̄ле а̄ха – ‘‘бхадде, маха̄джанам̣ дисва̄ девата̄ баликаммам̣ на сампат̣иччхиссати, майам̣ убхова абхирухитва̄ дема̄’’ти. со та̄йа ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхито там̣ балипа̄тим̣ уккхипа̄петва̄ сайам̣ саннаддхапан̃ча̄вудхо хутва̄ паббатаматтхакам̣ абхирухитва̄ екам̣ сатапорисапапа̄там̣ нисса̄йа джа̄таруккхамӯле балибха̄джанам̣ т̣хапа̄петва̄ ‘‘бхадде, на̄хам̣ баликамматтха̄йа а̄гато, там̣ пана ма̄ретва̄ пил̣андханам̣ те гахетва̄ гамисса̄мӣти а̄гатомхи, тава пил̣андханам̣ омун̃читва̄ уттараса̄т̣акена бхан̣д̣икам̣ карохӣ’’ти а̄ха. ‘‘са̄ми, мам̣ касма̄ ма̄ресӣ’’ти? ‘‘дханака̄ран̣а̄’’ти. ‘‘са̄ми, майа̄ катагун̣ам̣ ануссара, ахам̣ там̣ бандхитва̄ нӣйама̄нам̣ сет̣т̣хипуттена париваттетва̄ бахум̣ дханам̣ датва̄ джӣвитам̣ лабха̄песим̣, девасикам̣ сахассам̣ лабхама̄на̄пи ан̃н̃ам̣ пурисам̣ на олокеми, еван̃хи тава упака̄рикам̣ ма̄ мам̣ ма̄рехи, бахун̃ча те дханам̣ дасса̄ми, тава да̄сӣ ча бхависса̄мӣ’’ти йа̄чантӣ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

18. ‘‘идам̣ суван̣н̣ака̄йӯрам̣, мутта̄ вел̣урийа̄ бахӯ;

саббам̣ харассу бхадданте, ман̃ча да̄сӣти са̄вайа̄’’ти.

таттха ка̄йӯранти гӣва̄йам̣ пил̣андханапаса̄дханам̣ ка̄йӯрам̣. са̄вайа̄ти маха̄джанамаджджхе са̄ветва̄ да̄сим̣ катва̄ ган̣ха̄ти.

тато саттукена –

19. ‘‘оропайассу калйа̄н̣и, ма̄ ба̄л̣хам̣ паридеваси;

на ча̄хам̣ абхиджа̄на̄ми, ахантва̄ дханама̄бхата’’нти. –

аттано аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ дутийага̄тха̄йа вутта̄йа суласа̄ т̣ха̄нуппаттика̄ран̣ам̣ пат̣илабхитва̄ ‘‘айам̣ чоро майхам̣ джӣвитам̣ на дассати, упа̄йена нам̣ пат̣хаматарам̣ папа̄те па̄тетва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ га̄тха̄двайама̄ха –

20. ‘‘йато сара̄ми атта̄нам̣, йато патта̄сми вин̃н̃утам̣;

на ча̄хам̣ абхиджа̄на̄ми, ан̃н̃ам̣ пийатарам̣ тайа̄.

21. ‘‘ехи там̣ упагӯхиссам̣, кариссан̃ча падаккхин̣ам̣;

на хи да̄ни пуна аттхи, мама туйхан̃ча сан̇гамо’’ти.

саттуко тасса̄дхиппа̄йам̣ аджа̄нанто ‘‘са̄дху, бхадде, ехи упагӯхассу ма’’нти а̄ха. суласа̄ там̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ упагӯхитва̄ ‘‘ида̄ни там̣, са̄ми, чатӯсу пассесу вандисса̄мӣ’’ти ватва̄ па̄дапит̣т̣хийам̣ сӣсам̣ т̣хапетва̄ ба̄хупассе вандитва̄ паччхимапассам̣ гантва̄ вандама̄на̄ вийа хутва̄ на̄габала̄ ган̣ика̄ чорам̣ двӣсу паччха̄па̄десу гахетва̄ хет̣т̣ха̄ сӣсам̣ катва̄ сатапорисе нараке кхипи. со таттхева чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ патва̄ мари. там̣ кирийам̣ дисва̄ паббатаматтхаке ниббаттадевата̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –

22. ‘‘на хи саббесу т̣ха̄несу, пурисо хоти пан̣д̣ито;

иттхӣпи пан̣д̣ита̄ хоти, таттха таттха вичаккхан̣а̄.

23. ‘‘на хи саббесу т̣ха̄несу, пурисо хоти пан̣д̣ито;

иттхӣпи пан̣д̣ита̄ хоти, лахум̣ аттхам̣ вичинтика̄.

24. ‘‘лахун̃ча вата кхиппан̃ча, никат̣т̣хе самачетайи;

мигам̣ пун̣н̣а̄йатенева, суласа̄ саттукам̣ вадхи.

25. ‘‘йодха уппатитам̣ аттхам̣, на кхиппаманубуджджхати;

со хан̃н̃ати мандамати, чорова гиригаббхаре.

26. ‘‘йо ча уппатитам̣ аттхам̣, кхиппамева нибодхати;

муччате саттусамба̄дха̄, суласа̄ саттука̄мива̄’’ти.

таттха пан̣д̣ита̄ хотӣти иттхӣпи пан̣д̣ита̄ таттха таттха вичаккхан̣а̄ хоти, атха ва̄ иттхӣ пан̣д̣ита̄ чева таттха таттха вичаккхан̣а̄ ча хоти. лахум̣ аттхам̣ вичинтика̄ти лахум̣ кхиппам̣ аттхам̣ вичинтика̄. лахун̃ча вата̄ти адандхан̃ча вата. кхиппан̃ча̄ти ачиренева. никат̣т̣хе самачетайӣти сантике т̣хита̄ва тасса маран̣ӯпа̄йам̣ чинтеси. пун̣н̣а̄йатенева̄ти пӯритадханусмим̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ чхеко мигалуддако сакан̣д̣апун̣н̣адханусмим̣ кхиппам̣ мигам̣ вадхати, евам̣ суласа̄ саттукам̣ вадхӣти. йодха̄ти йо имасмим̣ сатталоке. нибодхатӣти джа̄на̄ти. саттука̄мива̄ти саттука̄ ива, йатха̄ суласа̄ мутта̄, евам̣ муччатӣти аттхо.

ити суласа̄ чорам̣ вадхитва̄ паббата̄ оруйха аттано париджанасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘аййапутто каха’’нти пут̣т̣ха̄ ‘‘ма̄ там̣ пуччхатха̄’’ти ватва̄ ратхам̣ абхирухитва̄ нагарамева па̄виси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ те убхопи имейева ахесум̣, девата̄ пана ахамева ахоси’’нти.

суласа̄джа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[420] 4. суман̇галаджа̄такаван̣н̣ана̄

бхусамхи куддхоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ра̄джова̄дасуттам̣ а̄раббха катхеси. тада̄ пана саттха̄ ран̃н̃а̄ йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхимхи ниббатто вайаппатто питу аччайена раджджам̣ ка̄реси, маха̄да̄нам̣ паваттеси. тасса суман̇гало на̄ма уййа̄напа̄ло ахоси. атхеко паччекабуддхо нандамӯлакапаббха̄ра̄ никкхамитва̄ ча̄рикам̣ чарама̄но ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ уййа̄не васитва̄ пунадивасе нагарам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. таменам̣ ра̄джа̄ дисва̄ пасанначитто вандитва̄ па̄са̄дам̣ а̄ропетва̄ ра̄джа̄сане нисӣда̄петва̄ на̄наггарасехи кха̄данӣйабходжанӣйехи паривиситва̄ анумоданам̣ сутва̄ пасанно аттано уййа̄не васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ га̄ха̄петва̄ уййа̄нам̣ павесетва̄ сайампи бхуттапа̄тара̄со таттха гантва̄ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄дӣни сам̣видахитва̄ суман̇галам̣ на̄ма уййа̄напа̄лам̣ веййа̄ваччакарам̣ катва̄ нагарам̣ па̄виси. паччекабуддхо тато пат̣т̣ха̄йа нибаддхам̣ ра̄джагехе бхун̃джанто таттха чирам̣ васи, суман̇галопи нам̣ саккаччам̣ упат̣т̣хахи.

атхекадивасам̣ паччекабуддхо суман̇галам̣ а̄мантетва̄ ‘‘ахам̣ катипа̄хам̣ асукага̄мам̣ нисса̄йа васитва̄ а̄гаччхисса̄ми, ран̃н̃о а̄рочехӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми. суман̇галопи ран̃н̃о а̄рочеси. паччекабуддхо катипа̄хам̣ таттха васитва̄ са̄йам̣ сӯрийе аттхан̇гате там̣ уййа̄нам̣ пачча̄гами. суман̇гало тасса а̄гатабха̄вам̣ аджа̄нанто аттано гехам̣ агама̄си. паччекабуддхопи паттачӣварам̣ пат̣иса̄метва̄ тхокам̣ чан̇камитва̄ па̄са̄н̣апхалаке нисӣди. там̣ дивасам̣ пана уййа̄напа̄ласса гхарам̣ па̄хунака̄ а̄гамим̣су. со тесам̣ сӯпабйан̃джанаттха̄йа ‘‘уййа̄не абхайаладдхам̣ мигам̣ ма̄ресса̄мӣ’’ти дханум̣ а̄да̄йа уййа̄нам̣ гантва̄ мигам̣ упадха̄ренто паччекабуддхам̣ дисва̄ ‘‘маха̄миго бхависсатӣ’’ти сан̃н̃а̄йа сарам̣ саннайхитва̄ виджджхи. паччекабуддхо сӣсам̣ виваритва̄ ‘‘суман̇гала̄’’ти а̄ха. со сам̣вегаппатто вандитва̄ ‘‘бханте, ахам̣ тумха̄кам̣ а̄гатабха̄вам̣ аджа̄нанто ‘миго’ти сан̃н̃а̄йа виджджхим̣, кхаматха ме’’ти ватва̄ ‘‘хоту да̄ни ким̣ кариссаси, ехи сарам̣ лун̃читва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти вутте вандитва̄ сарам̣ лун̃чи, махатӣ ведана̄ уппаджджи. паччекабуддхо таттхева паринибба̄йи. уййа̄напа̄ло ‘‘саче ра̄джа̄ джа̄ниссати, на̄сессатӣ’’ти путтада̄рам̣ гахетва̄ татова пала̄йи. та̄вадева ‘‘паччекабуддхо париниббуто’’ти девата̄нубха̄вена сакаланагарам̣ екакола̄халам̣ джа̄там̣.

пунадивасе манусса̄ уййа̄нам̣ гантва̄ паччекабуддхам̣ дисва̄ ‘‘уййа̄напа̄ло паччекабуддхам̣ ма̄ретва̄ пала̄то’’ти ран̃н̃о катхайим̣су. ра̄джа̄ махантена парива̄рена уййа̄нам̣ гантва̄ сатта̄хам̣ сарӣрапӯджам̣ катва̄ махантена сакка̄рена джха̄петва̄ дха̄туйо а̄да̄йа четийам̣ катва̄ там̣ пӯдженто дхаммена раджджам̣ ка̄реси. суман̇галопи екасам̣ваччхарам̣ вӣтина̄метва̄ ‘‘ран̃н̃о читтам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти а̄гантва̄ екам̣ амаччам̣ пасситва̄ ‘‘майи ран̃н̃о читтам̣ джа̄на̄хӣ’’ти а̄ха. амаччопи ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ тасса гун̣ам̣ катхеси. ра̄джа̄ асун̣анто вийа ахоси. пуна кин̃чи аватва̄ ран̃н̃о анаттаманабха̄вам̣ суман̇галасса катхеси. со дутийасам̣ваччхарепи а̄гантва̄ татхева ра̄джа̄ тун̣хӣ ахоси. татийасам̣ваччхаре а̄гантва̄ путтада̄рам̣ гахетва̄ва а̄гами. амаччо ран̃н̃о читтамудубха̄вам̣ н̃атва̄ там̣ ра̄джадва̄ре т̣хапетва̄ тасса̄гатабха̄вам̣ ран̃н̃о катхеси. ра̄джа̄ там̣ паккоса̄петва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘суман̇гала, касма̄ тайа̄ мама пун̃н̃аккхеттам̣ паччекабуддхо ма̄рито’’ти пуччхи. со ‘‘на̄хам̣, дева, ‘паччекабуддхам̣ ма̄ремӣ’ти ма̄ресим̣, апича кхо имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена идам̣ на̄ма ака̄си’’нти там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘тена хи ма̄ бха̄йӣ’’ти самасса̄сетва̄ пуна уййа̄напа̄ламева ака̄си.

атха нам̣ со амаччо пуччхи ‘‘дева, касма̄ тумхе две ва̄ре суман̇галасса гун̣ам̣ сутва̄пи кин̃чи на катхайиттха, касма̄ пана татийава̄ре сутва̄ там̣ паккоситва̄ анукампиттха̄’’ти? ра̄джа̄ ‘‘та̄та, ран̃н̃а̄ на̄ма куддхена сахаса̄ кин̃чи ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, тена̄хам̣ пуббе тун̣хӣ хутва̄ татийава̄ре суман̇гале мама читтасса мудубха̄вам̣ н̃атва̄ там̣ паккоса̄песи’’нти ра̄джаваттам̣ катхенто има̄ га̄тха̄ а̄ха –

27. ‘‘бхусамхи куддхоти авеккхийа̄на, на та̄ва дан̣д̣ам̣ пан̣айеййа иссаро;

ат̣т̣ха̄насо аппатирӯпаматтано, парасса дуккха̄ни бхусам̣ удӣрайе.

28. ‘‘йато ча джа̄неййа паса̄даматтано, аттхам̣ нийун̃джеййа парасса дуккат̣ам̣;

тада̄йаматтхоти сайам̣ авеккхийа, атхасса дан̣д̣ам̣ садисам̣ нивесайе.

29. ‘‘на ча̄пи джха̄пети парам̣ на аттанам̣, амуччхито йо найате найа̄найам̣;

йо дан̣д̣адха̄ро бхаватӣдха иссаро, са ван̣н̣агутто сирийа̄ на дхам̣сати.

30. ‘‘йе кхаттийа̄ се анисаммака̄рино, пан̣енти дан̣д̣ам̣ сахаса̄ памуччхита̄;

аван̣н̣асам̣йута̄ джаханти джӣвитам̣, ито вимутта̄пи ча йанти дуггатим̣.

31. ‘‘дхамме ча йе арийаппаведите рата̄, ануттара̄ те вачаса̄ манаса̄ каммуна̄ ча;

те сантисораччасама̄дхисан̣т̣хита̄, ваджанти локам̣ дубхайам̣ татха̄видха̄.

32. ‘‘ра̄джа̄хамасми нарапамада̄намиссаро, сачепи куджджха̄ми т̣хапеми аттанам̣;

ниседхайанто джанатам̣ татха̄видхам̣, пан̣еми дан̣д̣ам̣ анукампа йонисо’’ти.

таттха авеккхийа̄на̄ти авеккхитва̄ джа̄нитва̄. идам̣ вуттам̣ хоти – та̄та, патхависсаро ра̄джа̄ на̄ма ‘‘ахам̣ бхусам̣ куддхо балавакодха̄бхибхӯто’’ти н̃атва̄ ат̣т̣хаваттхука̄дибхедам̣ дан̣д̣ам̣ парасса на пан̣айеййа на ваттеййа. ким̣ка̄ран̣а̄? куддхо хи ат̣т̣хаваттхукам̣ сол̣асаваттхукам̣ катва̄ ат̣т̣ха̄нена ака̄ран̣ена аттано ра̄джабха̄васса ананурӯпам̣ ‘‘имам̣ еттакам̣ на̄ма а̄харатха, идан̃ча тасса каротха̄’’ти парасса бхусам̣ дуккха̄ни балавадуккха̄ни удӣрайе.

йатоти йада̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йада̄ пана ра̄джа̄ парасмим̣ уппаннам̣ аттано паса̄дам̣ джа̄неййа, атха парасса дуккат̣ам̣ аттхам̣ нийун̃джеййа упапариккхеййа, тада̄ евам̣ нийун̃джанто ‘‘айам̣ на̄меттха аттхо, айам̣ етасса досо’’ти сайам̣ аттапаччаккхам̣ катва̄ атхасса апара̄дхака̄ракасса ат̣т̣хаваттхукахету ат̣т̣хева, сол̣асаваттхукахету сол̣асева каха̄пан̣е ган̣хама̄но дан̣д̣ам̣ садисам̣ катадоса̄нурӯпам̣ нивесайе т̣хапеййа паваттеййа̄ти.

амуччхитоти чханда̄дӣхи агатикилесехи амуччхито анабхибхӯто хутва̄ йо найа̄найам̣ найате упапариккхати, со нева парам̣ джха̄пети, на атта̄нам̣. чханда̄дивасена хи ахетукам̣ дан̣д̣ам̣ паваттенто парампи тена дан̣д̣ена джха̄пети дахати пӣл̣ети, атта̄нампи татонида̄нена па̄пена. айам̣ пана на парам̣ джха̄пети, на атта̄нам̣. йо дан̣д̣адха̄ро бхаватӣдха иссароти йо идха патхависсаро ра̄джа̄ идха сатталоке доса̄нуччхавикам̣ дан̣д̣ам̣ паваттенто дан̣д̣адха̄ро хоти. са ван̣н̣агуттоти гун̣аван̣н̣ена чева йасаван̣н̣ена ча гутто раккхито сирийа̄ на дхам̣сати на париха̄йати. аван̣н̣асам̣йута̄ джахантӣти адхаммика̄ лолара̄джа̄но аван̣н̣ена йутта̄ хутва̄ джӣвитам̣ джаханти.

дхамме ча йе арийаппаведитети йе ра̄джа̄но а̄ча̄раарийехи дхаммикара̄джӯхи паведите дасавидхе ра̄джадхамме рата̄. ануттара̄ тети те вачаса̄ манаса̄ каммуна̄ ча тӣхипи етехи ануттара̄ джет̣т̣хака̄. те сантисораччасама̄дхисан̣т̣хита̄ти те агатипаха̄нена килесасантийан̃ча сусӣлйасан̇кха̄те сорачче ча екаггата̄сама̄дхимхи ча сан̣т̣хита̄ патит̣т̣хита̄ дхаммикара̄джа̄но. ваджанти локам̣ дубхайанти дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ мануссалокато девалокам̣, девалокато мануссалоканти убхайалокамева ваджанти, нирайа̄дӣсу на ниббаттанти. нарапамада̄нанти нара̄нан̃ча на̄рӣнан̃ча. т̣хапеми аттананти куддхопи кодхавасена агантва̄ атта̄нам̣ пора̄н̣акара̄джӯхи т̣хапитанайасмим̣йева дхамме т̣хапеми, виниччхайадхаммам̣ на бхинда̄мӣти.

евам̣ чхахи га̄тха̄хи ран̃н̃а̄ аттано гун̣е катхите сабба̄пи ра̄джапариса̄ тут̣т̣ха̄ ‘‘айам̣ сӣла̄ча̄рагун̣асампатти тумха̄кан̃н̃ева анурӯпа̄’’ти ран̃н̃о гун̣е катхесум̣. суман̇гало пана париса̄йа катхита̄васа̄не ут̣т̣ха̄йа ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ан̃джалим̣ паггайха ран̃н̃о тхутим̣ каронто тиссо га̄тха̄ абха̄си –

33. ‘‘сирӣ ча лаккхӣ ча тавева кхаттийа, джана̄дхипа ма̄ виджахи куда̄чанам̣;

аккодхано ниччапасанначитто, анӣгхо тувам̣ вассасата̄ни па̄лайа.

34. ‘‘гун̣ехи етехи упета кхаттийа, т̣хитамарийаваттӣ сувачо акодхано;

сукхӣ ануппӣл̣а паса̄са мединим̣, ито вимуттопи ча йа̄хи суггатим̣.

35. ‘‘евам̣ сунӣтена субха̄ситена, дхаммена н̃а̄йена упа̄йасо найам̣;

нибба̄пайе сан̇кхубхитам̣ маха̄джанам̣, маха̄ва мегхо салилена медини’’нти.

таттха сирӣ ча лаккхӣ ча̄ти парива̄расампатти ча пан̃н̃а̄ ча. анӣгхоти ниддуккхо хутва̄. упета кхаттийа̄ти упето кхаттийа, айамева ва̄ па̄т̣хо. т̣хитамарийаваттӣти т̣хитаарийаватти, арийаватти на̄ма дасара̄джадхаммасан̇кха̄там̣ пора̄н̣ара̄джаваттам̣, таттха патит̣т̣хитатта̄ т̣хитара̄джадхаммо хутва̄ти аттхо. ануппӣл̣а паса̄са медининти ануппӣл̣ам̣ паса̄са мединин̃ча, айамева ва̄ па̄т̣хо. сунӣтена̄ти сунайена сут̣т̣ху ка̄ран̣ена. дхаммена̄ти дасакусалакаммапатхадхаммена. н̃а̄йена̄ти пуримападассева вевачанам̣. упа̄йасоти упа̄йакосаллена. найанти найанто раджджам̣ ануса̄санто дхаммикара̄джа̄. нибба̄пайети има̄йа пат̣ипаттийа̄ ка̄йикачетасикадуккхам̣ даратхам̣ апаненто ка̄йикачетасикадуккхасан̇кхубхитампи маха̄джанам̣ маха̄мегхо салилена мединим̣ вийа нибба̄пеййа, твампи татхева нибба̄пехӣти дассенто евама̄ха.

саттха̄ косаларан̃н̃о ова̄давасена имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ паччекабуддхо париниббуто, суман̇гало а̄нандо ахоси, ра̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.

суман̇галаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[421] 5. ган̇гама̄ладжа̄такаван̣н̣ана̄

ан̇га̄раджа̄та̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто упосатхакаммам̣ а̄раббха катхеси. екадивасан̃хи саттха̄ упосатхике упа̄саке а̄мантетва̄ ‘‘упа̄сака̄ са̄дхурӯпам̣ во катам̣ упосатхам̣ упавасантехи, да̄нам̣ да̄таббам̣, сӣлам̣ раккхитаббам̣, кодхо на ка̄таббо, метта̄ бха̄ветабба̄, упосатхава̄со васитаббо, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ хи екам̣ упад̣д̣хупосатхакаммам̣ нисса̄йа маха̄йасам̣ лабхим̣сӯ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте тасмим̣ нагаре сучипарива̄ро на̄ма сет̣т̣хи ахоси асӣтикот̣идханавибхаво да̄на̄дипун̃н̃а̄бхирато. тасса путтада̄ра̄пи париджанопи антамасо тасмим̣ гхаре ваччхапа̄лака̄пи саббе ма̄сасса чха дивасе упосатхам̣ упавасанти. тада̄ бодхисатто екасмим̣ далиддакуле ниббаттитва̄ бхатим̣ катва̄ киччхена джӣвати. со ‘‘бхатим̣ карисса̄мӣ’’ти тасса гехам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ т̣хито ‘‘ким̣ а̄гатосӣ’’ти вутте ‘‘тумха̄кам̣ гехе бхатийа̄ каммакаран̣аттха’’нти а̄ха. сет̣т̣хи ан̃н̃есам̣ бхатика̄нам̣ а̄гатадивасейева ‘‘имасмим̣ гехе каммам̣ каронта̄ сӣлам̣ раккханти, сӣлам̣ раккхитум̣ сакконта̄ каммам̣ каротха̄’’ти вадати, бодхисаттасса пана сӣлараккхан̣аа̄чиккхан̣е сан̃н̃ам̣ акатва̄ ‘‘са̄дху, та̄та, аттано бхатим̣ джа̄нитва̄ каммам̣ карохӣ’’ти а̄ха. со тато пат̣т̣ха̄йа сувачо хутва̄ урам̣ датва̄ аттано киламатхам̣ аган̣етва̄ тасса саббакичча̄ни кароти, па̄това каммантам̣ гантва̄ са̄йам̣ а̄гаччхати.

атхекадивасам̣ нагаре чхан̣ам̣ гхосесум̣. маха̄сет̣т̣хи да̄сим̣ а̄мантетва̄ ‘‘аджджупосатхадивасо, гехе каммакара̄нам̣ па̄това бхаттам̣ пачитва̄ дехи, ка̄лассева бхун̃джитва̄ упосатхика̄ бхависсантӣ’’ти а̄ха. бодхисатто ка̄лассева ут̣т̣ха̄йа каммантам̣ агама̄си, ‘‘аджджупосатхико бхавеййа̄сӣ’’ти тасса кочи на̄рочеси. сесакаммакара̄ па̄това бхун̃джитва̄ упосатхика̄ва ахесум̣. сет̣т̣хипи сапуттада̄ро сапариджано упосатхам̣ адхит̣т̣хахи, саббепи упосатхика̄ аттано аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ сӣлам̣ а̄ваджджента̄ нисӣдим̣су. бодхисатто сакаладивасам̣ каммам̣ катва̄ сӯрийаттхан̇гаманавела̄йа а̄гато. атхасса бхаттака̄рика̄ хаттхадхованам̣ датва̄ па̄тийам̣ бхаттам̣ вад̣д̣хетва̄ упана̄меси. бодхисатто ‘‘ан̃н̃есу дивасесу има̄йа вела̄йа маха̄саддо хоти, аджджа кахам̣ гата̄’’ти пуччхи. ‘‘саббе упосатхам̣ сама̄дийитва̄ аттано аттано васанат̣т̣ха̄на̄ни гата̄’’ти. там̣ сутва̄ бодхисатто чинтеси ‘‘еттака̄нам̣ сӣлаванта̄нам̣ антаре ахам̣ еко дуссӣло хутва̄ на васисса̄ми, ида̄ни упосатхан̇гесу адхит̣т̣хитесу хоти ну кхо упосатхакаммам̣, но’’ти. со гантва̄ сет̣т̣хим̣ пуччхи. атха нам̣ сет̣т̣хи ‘‘та̄та па̄това анадхит̣т̣хитатта̄ сакалам̣ упосатхакаммам̣ на хоти, упад̣д̣хупосатхакаммам̣ пана хотӣ’’ти а̄ха.

со ‘‘еттакампи хотӯ’’ти сет̣т̣хисса сантике сама̄диннасӣло хутва̄ упосатхакаммам̣ адхит̣т̣ха̄йа аттано васанока̄сам̣ пависитва̄ сӣлам̣ а̄вадждженто нипаджджи. атхасса сакаладивасам̣ нира̄ха̄рата̄йа паччхимайа̄масаманантаре саттхакава̄та̄ самут̣т̣хахим̣су. сет̣т̣хина̄ на̄на̄видха̄ни бхесаджджа̄ни а̄харитва̄ ‘‘бхун̃джа̄’’ти вуччама̄нопи ‘‘упосатхам̣ на бхиндисса̄ми, джӣвитапарийантикам̣ катва̄ сама̄дийи’’нти а̄ха. балававедана̄ уппаджджи, арун̣уггаманавела̄йа сатим̣ паччупат̣т̣ха̄петум̣ на̄саккхи. атха нам̣ ‘‘ида̄ни мариссатӣ’’ти нӣхаритва̄ ‘‘оса̄раке нипаджджа̄песум̣. тасмим̣ кхан̣е ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ ратхаварагато махантена парива̄рена нагарам̣ падаккхин̣ам̣ каронто там̣ т̣ха̄нам̣ сампа̄пун̣и. бодхисатто тасса сирим̣ олокетва̄ тасмим̣ лобхам̣ уппа̄детва̄ раджджам̣ паттхеси. со чавитва̄ упад̣д̣хупосатхакамманиссандена тасса аггамахесийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. са̄ ладдхагаббхапариха̄ра̄ дасама̄саччайена путтам̣ виджа̄йи, ‘‘удайакума̄ро’’тисса на̄мам̣ акам̣су. со вайаппатто саббасиппесу ниппхаттим̣ па̄пун̣и, джа̄тиссаран̃а̄н̣ена аттано пуббакаммам̣ саритва̄ ‘‘аппакасса каммасса пхалам̣ мама ида’’нти абхиккхан̣ам̣ уда̄нам̣ уда̄неси. со питу аччайена раджджам̣ патва̄пи аттано махантам̣ сиривибхавам̣ олокетва̄ тадева уда̄нам̣ уда̄неси.