2. гандха̄равагго
[406] 1. гандха̄раджа̄такаван̣н̣ана̄
хитва̄ га̄масахасса̄нӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто бхесаджджасаннидхика̄расиккха̄падам̣ а̄раббха катхеси. ваттху пана ра̄джагахе самут̣т̣хитам̣. а̄йасмата̄ хи пилиндаваччхена а̄ра̄микакулам̣ мочетум̣ ра̄джанивесанам̣ гантва̄ ран̃н̃о па̄са̄де иддхибалена сован̣н̣амайе кате манусса̄ пасӣдитва̄ тхерасса пан̃ча бхесаджджа̄ни пахин̣им̣су. со та̄ни париса̄йа виссаджджеси. париса̄ панасса ба̄хуллика̄ ахоси, ладдхам̣ ладдхам̣ кол̣амбепи гхат̣епи паттаттхавика̄йопи пӯретва̄ пат̣иса̄меси. манусса̄ дисва̄ ‘‘махиччха̄ име саман̣а̄ антокот̣т̣ха̄га̄рика̄’’ти уджджха̄йим̣су. саттха̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘йа̄ни кхо пана та̄ни гила̄на̄нам̣ бхиккхӯна’’нти (па̄ра̄. 622-623) сиккха̄падам̣ пан̃н̃апетва̄ ‘‘бхиккхаве, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ ануппанне буддхе ба̄хиракапаббаджджам̣ паббаджитва̄ пан̃часӣламаттакам̣ раккханта̄пи лон̣асаккхараматтакам̣ пунадивасаттха̄йа нидаханте гарахим̣су, тумхе пана еварӯпе ниййа̄никаса̄сане паббаджитва̄ дутийататийадивасаттха̄йа саннидхим̣ каронта̄ айуттам̣ каротха̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте гандха̄рарат̣т̣хе бодхисатто гандха̄раран̃н̃о путто хутва̄ питу аччайена радждже патит̣т̣ха̄йа дхаммена раджджам̣ ка̄реси. маджджхимападесепи видехарат̣т̣хе видехо на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. те двепи ра̄джа̄но адит̣т̣хасаха̄йа̄ хутва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ тхирависса̄са̄ ахесум̣. тада̄ манусса̄ дӣгха̄йука̄ хонти, тим̣са вассасахасса̄ни джӣванти. атхекада̄ гандха̄рара̄джа̄ пун̣н̣амупосатхадивасе сама̄диннасӣло маха̄тале пан̃н̃аттаварапаллан̇камаджджхагато виват̣ена сӣхапан̃джарена па̄чӣналокадха̄тум̣ олокенто амачча̄нам̣ дхамматтхайуттакатхам̣ катхенто нисӣди. тасмим̣ кхан̣е гаганаталам̣ атилан̇гхантамива парипун̣н̣ам̣ чандаман̣д̣алам̣ ра̄ху аваттхари, чандаппабха̄ антарадха̄йи. амачча̄ чанда̄локам̣ апассанта̄ чандасса ра̄хуна̄ гахитабха̄вам̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ чандам̣ олокетва̄ ‘‘айам̣ чандо а̄гантукаупаккилесена упаккилит̣т̣хо ниппабхо джа̄то, майхампеса ра̄джапарива̄ро упаккилесо, на кхо пана метам̣ патирӯпам̣, йа̄хам̣ ра̄хуна̄ гахитачандо вийа ниппабхо бхавеййам̣, висуддхе гаганатаре вирочантам̣ чандаман̣д̣алам̣ вийа раджджам̣ паха̄йа паббаджисса̄ми, ким̣ ме парена овадитена, куле ча ган̣е ча алагго хутва̄ атта̄намева оваданто вичарисса̄ми, идам̣ ме патирӯпа’’нти чинтетва̄ ‘‘йам̣ иччхатха, там̣ ра̄джа̄нам̣ каротха̄’’ти раджджам̣ амачча̄нам̣ ниййа̄деси. со раджджам̣ чхад̣д̣етва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ джха̄наратисамаппито химавантападесе ва̄сам̣ каппеси.
видехара̄джа̄пи ‘‘сукхам̣ ме саха̄йасса̄’’ти ва̄н̣идже пуччхитва̄ тасса паббаджитабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘мама саха̄йе паббаджите ахам̣ раджджена ким̣ карисса̄мӣ’’ти саттайоджанике митхиланагаре тийоджанасатике видехарат̣т̣хе сол̣асасу га̄масахассесу пӯрита̄ни кот̣т̣ха̄га̄ра̄ни, сол̣асасахасса̄ ча на̄т̣акиттхийо чхад̣д̣етва̄ путтадхӣтаро аманасикатва̄ химавантападесам̣ пависитва̄ паббаджитва̄ паваттапхалабходжано хутва̄ самаппаваттава̄сам̣ васанто вичари. те убхопи самаваттача̄рам̣ чаранта̄ апарабха̄ге сама̄гаччхим̣су, на пана ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄ним̣су, саммодама̄на̄ екатова самаппаваттава̄сам̣ васим̣су. тада̄ видехата̄пасо гандха̄рата̄пасасса упат̣т̣ха̄нам̣ кароти. тесам̣ екасмим̣ пун̣н̣амадивасе ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣдитва̄ дхамматтхайуттакатхам̣ катхента̄нам̣ гаганатале вирочама̄нам̣ чандаман̣д̣алам̣ ра̄ху аваттхари. видехата̄пасо ‘‘ким̣ ну кхо чандасса пабха̄ нат̣т̣ха̄’’ти олокетва̄ ра̄хуна̄ гахитам̣ чандам̣ дисва̄ ‘‘ко ну кхо еса а̄чарийа, чандам̣ аваттхаритва̄ ниппабхамака̄сӣ’’ти пуччхи. антева̄сика айам̣ ра̄ху на̄ма чандассеко упаккилесо, вирочитум̣ на дети, ахампи ра̄хугахитам̣ чандаман̣д̣алам̣ дисва̄ ‘‘идам̣ парисуддхасса чандаман̣д̣аласса а̄гантукена упаккилесена ниппабхам̣ джа̄там̣, майхампи идам̣ раджджам̣ упаккилесо, йа̄ва чандаман̣д̣алам̣ ра̄ху вийа идам̣ ниппабхам̣ на кароти, та̄ва паббаджисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ тадева ра̄хугахитам̣ чандаман̣д̣алам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ маха̄раджджам̣ чхад̣д̣етва̄ паббаджитоти. ‘‘а̄чарийа, твам̣ гандха̄рара̄джа̄’’ти? ‘‘а̄ма, аха’’нти. ‘‘а̄чарийа, ахампи видехарат̣т̣хе митхиланагаре видехара̄джа̄ на̄ма, нану майам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ адит̣т̣хасаха̄йа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана те а̄рамман̣ам̣ ахосӣ’’ти? ахам̣ ‘‘тумхе паббаджита̄’’ти сутва̄ ‘‘аддха̄ паббаджджа̄йа махантам̣ гун̣ам̣ аддаса̄’’ти тумхейева а̄рамман̣ам̣ катва̄ раджджам̣ паха̄йа паббаджитоти. те тато пат̣т̣ха̄йа ативийа самагга̄ саммодама̄на̄ паваттапхалабходжана̄ хутва̄ вихарим̣су. таттха дӣгхараттам̣ васитва̄ ча пана лон̣амбиласеванаттха̄йа химавантато отаритва̄ екам̣ паччантага̄мам̣ сампа̄пун̣им̣су.
манусса̄ тесам̣ ирийа̄патхе пасӣдитва̄ бхиккхам̣ датва̄ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ аран̃н̃е раттидиват̣т̣ха̄на̄дӣни ма̄петва̄ васа̄песум̣. антара̄маггепи несам̣ бхаттакиччакаран̣аттха̄йа удакапха̄сукат̣т̣ха̄не пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄ресум̣. те паччантага̄ме бхиккхам̣ чаритва̄ та̄йа пан̣н̣аса̄ла̄йа нисӣдитва̄ парибхун̃джитва̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти. тепи манусса̄ тесам̣ а̄ха̄рам̣ дадама̄на̄ екада̄ лон̣ам̣ патте паккхипитва̄ денти, екада̄ пан̣н̣апут̣е бандхитва̄ денти, екада̄ алон̣ака̄ха̄рамева денти. те екадивасам̣ пан̣н̣апут̣е бахутарам̣ лон̣ам̣ адам̣су. видехата̄пасо лон̣ам̣ а̄да̄йа гантва̄ бодхисаттасса бхаттакиччака̄ле пахонакам̣ датва̄ аттанопи пама̄н̣айуттам̣ гахетва̄ атирекам̣ пан̣н̣апут̣е бандхитва̄ ‘‘алон̣акадивасе бхависсатӣ’’ти тин̣ават̣т̣икаантаре т̣хапеси. атхекадивасам̣ алон̣аке а̄ха̄ре ладдхе видехо гандха̄расса бхиккха̄бха̄джанам̣ датва̄ тин̣ават̣т̣икаантарато лон̣ам̣ а̄харитва̄ ‘‘а̄чарийа, лон̣ам̣ ган̣хатха̄’’ти а̄ха. ‘‘аджджа мануссехи лон̣ам̣ на диннам̣, твам̣ куто лабхасӣ’’ти? ‘‘а̄чарийа, пуримадивасе манусса̄ бахум̣ лон̣амадам̣су, атха̄хам̣ ‘алон̣акадивасе бхависсатӣ’ти атирекам̣ лон̣ам̣ т̣хапеси’’нти. атха нам̣ бодхисатто ‘‘могхапуриса, тийоджанасатикам̣ видехарат̣т̣хам̣ паха̄йа паббаджитва̄ акин̃чанабха̄вам̣ патва̄ ида̄ни лон̣асаккхара̄йа тан̣хам̣ джанесӣ’’ти таджджетва̄ оваданто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
76. ‘‘хитва̄ га̄масахасса̄ни, парипун̣н̣а̄ни сол̣аса;
кот̣т̣ха̄га̄ра̄ни пхӣта̄ни, саннидхим̣ да̄ни куббасӣ’’ти.
таттха кот̣т̣ха̄га̄ра̄нӣти суван̣н̣араджатаман̣имутта̄диратанакот̣т̣ха̄га̄ра̄ни чева дуссакот̣т̣ха̄га̄ра̄ни ча дхан̃н̃акот̣т̣ха̄га̄ра̄ни ча. пхӣта̄нӣти пӯра̄ни. саннидхим̣ да̄ни куббасӣти ида̄ни ‘‘све бхависсати, татийадивасе бхависсатӣ’’ти лон̣аматтам̣ саннидхим̣ каросӣти.
видехо евам̣ гарахийама̄но гарахам̣ асаханто пат̣ипаккхо хутва̄ ‘‘а̄чарийа, тумхе аттано досам̣ адисва̄ майхамева досам̣ пассатха, нану тумхе ‘ким̣ ме парена овадитена, атта̄намева овадисса̄мӣ’ти раджджам̣ чхад̣д̣етва̄ паббаджита̄, тумхе ида̄ни мам̣ касма̄ овадатха̄’’ти чоденто дутийам̣ га̄тхама̄ха –
77. ‘‘хитва̄ гандха̄рависайам̣, пахӯтадханадха̄рийам̣;
паса̄санато никкханто, идха да̄ни паса̄сасӣ’’ти.
таттха паса̄санатоти ова̄да̄нуса̄санӣда̄нато. идха да̄нӣти ида̄ни идха аран̃н̃е касма̄ мам̣ овадатха̄ти.
там̣ сутва̄ бодхисатто татийам̣ га̄тхама̄ха –
78. ‘‘дхаммам̣ бхан̣а̄ми ведеха, адхаммо ме на руччати;
дхаммам̣ ме бхан̣ама̄насса, на па̄памупалимпатӣ’’ти.
таттха дхамманти сабха̄вам̣, буддха̄дӣхи ван̣н̣итам̣ пасаттхам̣ ка̄ран̣амева. адхаммо ме на руччатӣти адхаммо на̄ма асабха̄во майхам̣ када̄чипи на руччати. на па̄памупалимпатӣти мама сабха̄вамева ка̄ран̣амева бхан̣антасса па̄пам̣ на̄ма хадайе на лимпати на аллӣйати. ова̄дада̄нам̣ на̄метам̣ буддхапаччекабуддхаса̄вакабодхисатта̄нам̣ павен̣ӣ. техи диннова̄дам̣ ба̄ла̄ на ган̣ханти, ова̄дада̄йакасса пана па̄пам̣ на̄ма наттхи.
‘‘нидхӣнам̣ва паватта̄рам̣, йам̣ пассе ваджджадассинам̣;
ниггайхава̄дим̣ медха̄вим̣, та̄дисам̣ пан̣д̣итам̣ бхадже;
та̄дисам̣ бхаджама̄насса, сеййо хоти на па̄пийо.
‘‘овадеййа̄нуса̄сеййа, асаббха̄ ча нива̄райе;
сатан̃хи со пийо хоти, асатам̣ хоти аппийо’’ти. (дха. па. 76-77);
видехата̄пасо бодхисаттасса катхам̣ сутва̄ ‘‘а̄чарийа, аттханисситам̣ катхентенапи парам̣ гхат̣т̣етва̄ росетва̄ катхетум̣ на ват̣т̣ати, твам̣ мам̣ кун̣т̣хасаттхакена мун̣д̣енто вийа атипхарусам̣ катхесӣ’’ти ватва̄ чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –
79. ‘‘йена кеначи ван̣н̣ена, паро лабхати руппанам̣;
махаттхийампи че ва̄чам̣, на там̣ бха̄сеййа пан̣д̣ито’’ти.
таттха йена кеначӣти дхаммайуттена̄пи ка̄ран̣ена. лабхати руппананти гхат̣т̣анам̣ дуссанам̣ куппанам̣ лабхатийева. на там̣ бха̄сеййа̄ти тасма̄ там̣ парапуггалам̣ йа̄йа со ва̄ча̄йа дуссати, там̣ махаттхийам̣ махантам̣ аттханисситампи ва̄чам̣ на бха̄сеййа̄ти аттхо.
атхасса бодхисатто пан̃чамам̣ га̄тхама̄ха –
80. ‘‘ка̄мам̣ руппату ва̄ ма̄ ва̄, бхусам̣ва викирӣйату;
дхаммам̣ ме бхан̣ама̄насса, на па̄памупалимпатӣ’’ти.
таттха ка̄манти екам̣сена. идам̣ вуттам̣ хоти – айуттака̄рако пуггало ‘‘айуттам̣ те ката’’нти овадийама̄но екам̣сенева куджджхату ва̄ ма̄ ва̄ куджджхату, атха ва̄ бхусамут̣т̣хи вийа викирӣйату, майхам̣ пана дхаммам̣ бхан̣антасса па̄пам̣ на̄ма наттхӣти.
еван̃ча пана ватва̄ ‘‘на во ахам̣, а̄нанда, татха̄ параккамисса̄ми, йатха̄ кумбхака̄ро а̄маке а̄макаматте. ниггайха ниггайха̄хам̣ а̄нанда, ваккха̄ми, йо са̄ро со т̣хассатӣ’’ти (ма. ни. 3.196) имасса сугатова̄дасса анурӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄ т̣хатва̄ ‘‘йатха̄ кумбхака̄ро бха̄джанесу пунаппунам̣ а̄кот̣етва̄ а̄кот̣етва̄ а̄макам̣ аггахетва̄ супаккамева бха̄джанам̣ ган̣ха̄ти, евам̣ пунаппунам̣ овадитва̄ нигган̣хитва̄ паккабха̄джанасадисо пуггало гахетаббо’’ти дассетум̣ пуна там̣ оваданто –
81. ‘‘но че асса сака̄ буддхи, винайо ва̄ сусиккхито;
ване андхамахим̣сова, чареййа бахуко джано.
82. ‘‘йасма̄ ча панидхекачче, а̄черамхи сусиккхита̄;
тасма̄ винӣтавинайа̄, чаранти сусама̄хита̄’’ти. – идам̣ га̄тха̄двайама̄ха;
тассаттхо – самма ведеха, имесан̃хи сатта̄нам̣ саче аттано буддхи ва̄ пан̣д̣ите ова̄дада̄йаке нисса̄йа а̄ча̄рапан̣н̣аттивинайо ва̄ сусиккхито на бхавеййа, евам̣ санте йатха̄ тин̣алата̄дигахане ване андхамахим̣со гочара̄гочарам̣ са̄сан̇канира̄сан̇кан̃ча т̣ха̄нам̣ аджа̄нанто чарати, татха̄ тумха̄дисо бахуко джано чареййа. йасма̄ пана идха екачче сака̄йа буддхийа̄ рахита̄ сатта̄ а̄чарийасантике а̄ча̄рапан̣н̣аттисусиккхита̄, тасма̄ а̄чарийехи аттано аттано анурӯпена винайена винӣтатта̄ винӣтавинайа̄ сусама̄хита̄ екаггачитта̄ хутва̄ чарантӣти.
имина̄ идам̣ дассети – имина̄ хи саттена гихина̄ хутва̄ аттано кула̄нурӯпа̄, паббаджитена паббаджита̄нурӯпа̄ сиккха̄ сиккхитабба̄. гихинопи хи аттано кула̄нурӯпесу касигораккха̄дӣсу сиккхита̄ва сампанна̄джӣва̄ хутва̄ сусама̄хита̄ чаранти, паббаджита̄пи паббаджита̄нурӯпесу па̄са̄дикесу абхиккантапат̣икканта̄дӣсу адхисӣлаадхичиттаадхипан̃н̃а̄сиккха̄су сиккхита̄ва вигатавиккхепа̄ сусама̄хита̄ чаранти. локасмин̃хи –
‘‘ба̄хусаччан̃ча сиппан̃ча, винайо ча сусиккхито;
субха̄сита̄ ча йа̄ ва̄ча̄, етам̣ ман̇галамуттама’’нти. (кху. па̄. 5.5; су. ни. 264);
там̣ сутва̄ ведехата̄пасо ‘‘а̄чарийа, ито пат̣т̣ха̄йа мам̣ овадатха ануса̄сатха, ахам̣ анадхива̄санаджа̄тиката̄йа тумхехи саддхим̣ катхесим̣, там̣ ме кхаматха̄’’ти вандитва̄ маха̄саттам̣ кхама̄песи. те самаггава̄сам̣ васитва̄ пуна химавантамева агамам̣су. татра бодхисатто ведехата̄пасасса касин̣апарикаммам̣ катхеси. со там̣ катва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттеси. ити те убхопи апарихӣнаджджха̄на̄ брахмалокапара̄йан̣а̄ ахесум̣.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ведехо а̄нандо ахоси, гандха̄рара̄джа̄ пана ахамева ахосӣ’’нти.
гандха̄раджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[407] 2. маха̄капиджа̄такаван̣н̣ана̄
атта̄нам̣ сан̇камам̣ катва̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто н̃а̄таттхачарийам̣ а̄раббха катхеси. ваттху бхаддаса̄ладжа̄таке (джа̄. 1.12.13 а̄дайо) а̄ви бхависсати. тада̄ пана дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, самма̄самбуддхо н̃а̄така̄нам̣ аттхам̣ чаратӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи татха̄гато н̃а̄тӣнам̣ аттхам̣ чарийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто капийонийам̣ ниббаттитва̄ вайаппатто а̄рохапарин̣а̄хасампанно тха̄мабалӯпето пан̃чахаттхибалапарима̄н̣о асӣтисахассакапиган̣апаривуто химавантападесе васати. таттха ган̇га̄тӣрам̣ нисса̄йа са̄кха̄вит̣апасампанно сандаччха̄йо бахалапатто паббатакӯт̣ам̣ вийа самуггато амбаруккхо ахоси ‘‘нигродхаруккхо’’типи ваданти. тасса мадхура̄ни пхала̄ни диббагандхараса̄ни маханта̄ни махантакумбхаппама̄н̣а̄ни. тасса екисса̄ са̄кха̄йа пхала̄ни тхале патанти, екисса̄ са̄кха̄йа ган̇га̄джале, двиннам̣ са̄кха̄нам̣ пхала̄ни маджджхе руккхамӯле патанти. бодхисатто капиган̣ам̣ а̄да̄йа таттха пхала̄ни кха̄данто ‘‘екасмим̣ ка̄ле имасса руккхасса удаке патитам̣ пхалам̣ нисса̄йа амха̄кам̣ бхайам̣ уппаджджиссатӣ’’ти удакаматтхаке са̄кха̄йа екапхалампи анавасесетва̄ пуппхака̄ле кал̣а̄йаматтака̄лато пат̣т̣ха̄йа кха̄да̄пети чева па̄та̄пети ча. евам̣ сантепи асӣтива̄нарасахассехи адит̣т̣хам̣ кипилликапут̣апат̣иччханнам̣ екам̣ паккапхалам̣ надийам̣ патитва̄ уддхан̃ча адхо ча джа̄лам̣ бандха̄петва̄ удакакӣл̣ам̣ кӣл̣антасса ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о уддхам̣джа̄ле лагги. ран̃н̃о дивасам̣ кӣл̣итва̄ са̄йам̣ гаманасамайе кеват̣т̣а̄ джа̄лам̣ уккхипанта̄ там̣ дисва̄ ‘‘асукапхалам̣ на̄ма̄’’ти аджа̄нанта̄ ран̃н̃о дассесум̣.
ра̄джа̄ ‘‘ким̣пхалам̣ на̄мета’’нти пуччхи. ‘‘на джа̄на̄ма, дева̄’’ти. ‘‘ке джа̄ниссантӣ’’ти? ‘‘ваначарака̄, дева̄’’ти. со ваначараке паккоса̄петва̄ тесам̣ сантика̄ ‘‘амбапакка’’нти сутва̄ чхурика̄йа чхиндитва̄ пат̣хамам̣ ваначараке кха̄да̄петва̄ паччха̄ аттана̄пи кха̄ди, иттха̄га̄расса̄пи амачча̄нампи да̄песи. ран̃н̃о амбапаккарасо сакаласарӣрам̣ пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си. со расатан̣ха̄йа баджджхитва̄ тасса руккхасса т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ ваначараке пуччхитва̄ техи ‘‘химавантападесе надӣтӣре’’ти вутте бахӯ на̄ва̄сан̇гха̄т̣е бандха̄петва̄ ваначаракехи деситамаггена уддхам̣сотам̣ агама̄си. ‘‘еттака̄ни диваса̄нӣ’’ти париччхедо на катхито, анупуббена пана там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ ‘‘есо дева, руккхо’’ти ваначарака̄ ран̃н̃о а̄чиккхим̣су. ра̄джа̄ на̄вам̣ т̣хапетва̄ маха̄джанапаривуто падаса̄ таттха гантва̄ руккхамӯле сайанам̣ пан̃н̃апа̄петва̄ амбапакка̄ни кха̄дитва̄ на̄наггарасабходжанам̣ бхун̃джитва̄ нипаджджи, саббадиса̄су а̄раккхам̣ т̣хапетва̄ аггим̣ карим̣су.
маха̄сатто мануссесу ниддам̣ оккантесу ад̣д̣хараттасамайе париса̄йа саддхим̣ агама̄си. асӣтисахассава̄нара̄ са̄кха̄йа са̄кхам̣ чаранта̄ амба̄ни кха̄данти. ра̄джа̄ пабуджджхитва̄ капиган̣ам̣ дисва̄ мануссе ут̣т̣ха̄петва̄ дхануггахе паккоса̄петва̄ ‘‘йатха̄ ете пхалакха̄дака̄ ва̄нара̄ на пала̄йанти, татха̄ те париккхипитва̄ виджджхатха, све амба̄ни чева ва̄нарамам̣сан̃ча кха̄дисса̄мӣ’’ти а̄ха. дхануггаха̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ руккхам̣ парива̄ретва̄ саре саннайхитва̄ ат̣т̣хам̣су. те дисва̄ ва̄нара̄ маран̣абхайабхӣта̄ пала̄йитум̣ асакконта̄ маха̄саттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘дева, ‘пала̄йанамаккат̣е виджджхисса̄ма̄’ти руккхам̣ парива̄ретва̄ дхануггаха̄ т̣хита̄, ким̣ карома̄’’ти пуччхитва̄ кампама̄на̄ ат̣т̣хам̣су. бодхисатто ‘‘ма̄ бха̄йиттха, ахам̣ во джӣвитам̣ дасса̄мӣ’’ти ва̄нараган̣ам̣ самасса̄сетва̄ уджукам̣ уггатаса̄кхам̣ а̄руйха ган̇га̄бхимукхам̣ гатаса̄кхам̣ гантва̄ тасса̄ парийантато паккхандитва̄ дханусатаматтам̣ т̣ха̄нам̣ атиккамма ган̇га̄тӣре екасмим̣ гумбаматтхаке патитва̄ тато оруйха ‘‘мама̄гатат̣т̣ха̄нам̣ еттакам̣ бхависсатӣ’’ти а̄ка̄сам̣ париччхиндитва̄ екам̣ ветталатам̣ мӯле чхиндитва̄ содхетва̄ ‘‘еттакам̣ т̣ха̄нам̣ руккхе баджджхиссати, еттакам̣ а̄ка̄сат̣т̣хам̣ бхависсатӣ’’ти има̄ни две т̣ха̄на̄ни ваваттхапетва̄ аттано кат̣ийам̣ бандханат̣т̣ха̄нам̣ на саллаккхеси.
со там̣ латам̣ а̄да̄йа екам̣ кот̣им̣ ган̇га̄тӣре патит̣т̣хитаруккхе бандхитва̄ екам̣ аттано кат̣ийам̣ бандхитва̄ ва̄таччхиннавала̄хако вийа вегена дханусатаматтам̣ т̣ха̄нам̣ лан̇гхитва̄ кат̣ийам̣ бандханат̣т̣ха̄насса асаллаккхитатта̄ руккхам̣ па̄пун̣итум̣ асакконто убхохи хаттхехи амбаса̄кхам̣ дал̣хам̣ ган̣хитва̄ ва̄нараган̣асса сан̃н̃амада̄си ‘‘сӣгхам̣ мама пит̣т̣хим̣ маддама̄на̄ ветталата̄йа соттхигаманам̣ гаччхатха̄’’ти. асӣтисахассава̄нара̄ маха̄саттам̣ вандитва̄ кхама̄петва̄ татха̄ агамам̣су. тада̄ девадаттопи маккат̣о хутва̄ тесам̣ аббхантаре хоти. со ‘‘айам̣ ме пачча̄миттасса пит̣т̣хим̣ пасситум̣ ка̄ло’’ти уччам̣ са̄кхам̣ а̄руйха вегам̣ джанетва̄ тасса пит̣т̣хийам̣ пати. маха̄саттасса хадайам̣ бхиджджи, балававедана̄ уппаджджи. сопи там̣ ведана̄ппаттам̣ катва̄ пакка̄ми. маха̄сатто екакова ахоси. ра̄джа̄ анидда̄йанто ва̄нарехи ча маха̄саттена ча катакирийам̣ саббам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ тираччха̄но хутва̄ аттано джӣвитам̣ аган̣етва̄ париса̄йа соттхибха̄вамева ака̄сӣ’’ти чинтенто нипаджджи.
со пабха̄та̄йа раттийа̄ маха̄саттасса тусситва̄ ‘‘на йуттам̣ имам̣ капира̄джа̄нам̣ на̄сетум̣, упа̄йена нам̣ ота̄ретва̄ пат̣иджаггисса̄мӣ’’ти антоган̇га̄йа на̄ва̄сан̇гха̄т̣ам̣ т̣хапетва̄ таттха ат̣т̣акам̣ бандха̄петва̄ сан̣икам̣ маха̄саттам̣ ота̄ра̄петва̄ пит̣т̣хийам̣ ка̄са̄ваваттхам̣ паттхара̄петва̄ ган̇годакена нха̄петва̄ пха̄н̣итодакам̣ па̄йетва̄ парисуддхасарӣрам̣ сахассапа̄кателена аббхан̃джа̄петва̄ сайанапит̣т̣хе ел̣акачаммам̣ сантхара̄петва̄ сан̣икам̣ таттха нипаджджа̄петва̄ аттана̄ нӣче а̄сане нисӣдитва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
83. ‘‘атта̄нам̣ сан̇камам̣ катва̄, йо соттхим̣ самата̄райи;
ким̣ твам̣ тесам̣ киме туйхам̣, хонти ете маха̄капӣ’’ти.
тассаттхо – амбхо маха̄капи, йо твам̣ атта̄нам̣ сан̇камам̣ катва̄ тулам̣ а̄ропетва̄ джӣвитам̣ париччаджитва̄ име ва̄наре соттхим̣ самата̄райи, кхемена санта̄реси; ким̣ твам̣ тесам̣ хоси, киме туйхам̣ ва̄ ким̣су ете хонтӣти?
там̣ сутва̄ бодхисатто ра̄джа̄нам̣ оваданто сесага̄тха̄ абха̄си –
84. ‘‘ра̄джа̄хам̣ иссаро тесам̣, йӯтхасса париха̄рако;
тесам̣ сокапарета̄нам̣, бхӣта̄нам̣ те ариндама.
85. ‘‘уллан̇гхайитва̄ атта̄нам̣, виссат̣т̣хадхануно сатам̣;
тато апарапа̄десу, дал̣хам̣ бандхам̣ лата̄гун̣ам̣.
86. ‘‘чхиннаббхамива ва̄тена, нун̣н̣о руккхам̣ упа̄гамим̣;
сохам̣ аппабхавам̣ таттха, са̄кхам̣ хаттхехи аггахим̣.
87. ‘‘там̣ мам̣ вийа̄йатам̣ сантам̣, са̄кха̄йа ча лата̄йа ча;
самануккаманта̄ па̄дехи, соттхим̣ са̄кха̄мига̄ гата̄.
88. ‘‘там̣ мам̣ на тапате бандхо, мато ме на тапессати;
сукхама̄харитам̣ тесам̣, йесам̣ раджджамака̄райим̣.
89. ‘‘еса̄ те упама̄ ра̄джа, там̣ сун̣охи ариндама;
ран̃н̃а̄ рат̣т̣хасса йоггасса, баласса нигамасса ча;
саббесам̣ сукхамет̣т̣хаббам̣, кхаттийена паджа̄ната̄’’ти.
таттха тесанти тесам̣ асӣтисахасса̄нам̣ ва̄нара̄нам̣. бхӣта̄нам̣ тети тава виджджханаттха̄йа а̄н̣а̄петва̄ т̣хитасса бхӣта̄нам̣. ариндама̄ти ра̄джа̄нам̣ а̄лапати. ра̄джа̄ хи чора̄дӣнам̣ арӣнам̣ даманато ‘‘ариндамо’’ти вуччати. виссат̣т̣хадхануно сатанти ана̄ропитадханусатаппама̄н̣ам̣ т̣ха̄нам̣ атта̄нам̣ а̄ка̄се уллан̇гхайитва̄ виссаджджетва̄ тато имамха̄ руккха̄ лан̇гхайитва̄ гатат̣т̣ха̄нато. апарапа̄десӯти паччха̄па̄десу. идам̣ кат̣ибха̄гам̣ сандха̄йа вуттам̣. бодхисатто хи кат̣ибха̄ге там̣ лата̄гун̣ам̣ дал̣хам̣ бандхитва̄ паччхимапа̄дехи бхӯмийам̣ аккамитва̄ виссаджджетва̄ ва̄тавегена а̄ка̄сам̣ паккханди. нун̣н̣о руккхам̣ упа̄гаминти ва̄таччхиннам̣ аббхамива аттано вегаджанитена ва̄тена нун̣н̣о. йатха̄ ва̄таччхиннаббхам̣ ва̄тена, евам̣ аттано вегена нун̣н̣о хутва̄ имам̣ амбаруккхам̣ упа̄гамим̣. аппабхаванти со ахам̣ таттха а̄ка̄саппадесе руккхам̣ па̄пун̣итум̣ аппахонто тасса руккхасса са̄кхам̣ хаттхехи аггахесинти аттхо.
вийа̄йатанти руккхаса̄кха̄йа ча ветталата̄йа ча вӣн̣а̄йа бхамаратанти вийа витатам̣ а̄кад̣д̣хитасарӣрам̣. самануккаманта̄ти майа̄ анун̃н̃а̄та̄ мам̣ вандитва̄ па̄дехи ануккаманта̄ нирантарамева аккаманта̄ соттхим̣ гата̄. там̣ мам̣ на тапате бандхоти там̣ мам̣ на̄пи со валлийа̄ бандхо тапати, на̄пи ида̄ни маран̣ам̣ тапессати. ким̣ка̄ран̣а̄? сукхама̄харитам̣ тесанти йасма̄ йесам̣ ахам̣ раджджамака̄райим̣, тесам̣ майа̄ сукхама̄харитам̣. ете хи ‘‘маха̄ра̄джа, айам̣ но уппаннам̣ дуккхам̣ харитва̄ сукхам̣ а̄хариссатӣ’’ти мам̣ ра̄джа̄нам̣ акам̣су. ахампи ‘‘тумха̄кам̣ уппаннам̣ дуккхам̣ харисса̄ми’’ччева етесам̣ ра̄джа̄ джа̄то. там̣ аджджа майа̄ етесам̣ маран̣адуккхам̣ харитва̄ джӣвитасукхам̣ а̄хат̣ам̣, тена мам̣ на̄пи бандхо тапати, на маран̣авадхо тапессати.
еса̄ те упама̄ти еса̄ те маха̄ра̄джа, майа̄ катакирийа̄йа упама̄. там̣ сун̣охӣти тасма̄ има̄йа упама̄йа сам̣сандетва̄ аттано диййама̄нам̣ ова̄дам̣ сун̣а̄хи. ран̃н̃а̄ рат̣т̣хасса̄ти маха̄ра̄джа, ран̃н̃а̄ на̄ма уччхуйанте уччхум̣ вийа рат̣т̣хам̣ апӣл̣етва̄ чатуббидхам̣ агатигаманам̣ паха̄йа чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи сан̇ган̣хантена дасасу ра̄джадхаммесу патит̣т̣ха̄йа майа̄ вийа аттано джӣвитам̣ париччаджитва̄ ‘‘кинтиме рат̣т̣хава̄сино вигатабхайа̄ гимхака̄ле виват̣адва̄ре н̃а̄тӣхи ча парива̄ракехи ча парива̄рита̄ уре путте наччента̄ сӣтена ва̄тена бӣджийама̄на̄ йатха̄ручи аттано аттано сантакам̣ парибхун̃джанта̄ ка̄йикачетасикасукхасаман̇гино бхавеййу’’нти сакаларат̣т̣хасса ча ратхасакат̣а̄дийуттава̄ханасса йоггасса ча паттисан̇кха̄тасса баласса ча нигамаджанападасан̇кха̄тасса нигамасса ча саббесам̣ сукхамева еситаббам̣ гавеситаббанти аттхо. кхаттийена паджа̄ната̄ти кхетта̄нам̣ адхипатибха̄вена ‘‘кхаттийо’’ти ладдхана̄мена пана етена авасесасатте атиккамма паджа̄ната̄ н̃а̄н̣асампаннена бхавитаббанти.
евам̣ маха̄сатто ра̄джа̄нам̣ оваданто ануса̄сантова ка̄ламака̄си. ра̄джа̄ амачче паккоса̄петва̄ ‘‘имасса капира̄джасса ра̄джӯнам̣ вийа сарӣракиччам̣ каротха̄’’ти ватва̄ иттха̄га̄рампи а̄н̣а̄песи ‘‘тумхе раттаваттханиваттха̄ викин̣н̣акеса̄ дан̣д̣адӣпикахаттха̄ капира̄джа̄нам̣ парива̄ретва̄ а̄л̣а̄ханам̣ гаччхатха̄’’ти. амачча̄ да̄рӯнам̣ сакат̣асатаматтена читакам̣ каритва̄ ра̄джӯнам̣ каран̣анийа̄менева маха̄саттасса сарӣракиччам̣ катва̄ сӣсакапа̄лам̣ гахетва̄ ран̃н̃о сантикам̣ агамам̣су. ра̄джа̄ маха̄саттасса а̄л̣а̄хане четийам̣ ка̄ретва̄ дӣпе джа̄ла̄петва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ сӣсакапа̄лам̣ суван̣н̣акхачитам̣ ка̄ретва̄ кунтагге т̣хапетва̄ пурато катва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯдженто ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ антора̄джадва̄ре т̣хапетва̄ сакаланагарам̣ саджджа̄петва̄ сатта̄хам̣ дха̄тупӯджам̣ ка̄реси. атха нам̣ дха̄тум̣ гахетва̄ четийам̣ ка̄ретва̄ йа̄ваджӣвам̣ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ бодхисаттасса ова̄де патит̣т̣ха̄йа да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каронто дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ саггапара̄йан̣о ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, дут̣т̣хакапи девадатто, париса̄ буддхапариса̄, капира̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
маха̄капиджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[408] 3. кумбхака̄раджа̄такаван̣н̣ана̄
амба̄хамаддам̣ ванамантарасминти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто килесаниггахам̣ а̄раббха катхеси. ваттху па̄нӣйаджа̄таке (джа̄. 1.11.59 а̄дайо) а̄ви бхависсати. тада̄ пана са̄ваттхийам̣ пан̃часата̄ саха̄йака̄ паббаджитва̄ антокот̣исантха̄ре васама̄на̄ ад̣д̣хараттасамайе ка̄мавитаккам̣ витаккайим̣су. саттха̄ аттано са̄ваке раттийа̄ тайо ва̄ре, дивасасса тайо ва̄рети раттиндивам̣ чха ва̄ре олокенто кикӣ ан̣д̣ам̣ вийа, чамарӣ ва̄ладхим̣ вийа, ма̄та̄ пийапуттам̣ вийа, екачаккхуко пурисо чаккхум̣ вийа раккхати, тасмим̣ тасмим̣йева кхан̣е уппаннакилесам̣ нигган̣ха̄ти. со там̣ дивасам̣ ад̣д̣хараттасамайе джетаванам̣ паригган̣ханто тесам̣ бхиккхӯнам̣ витаккасамуда̄ча̄рам̣ н̃атва̄ ‘‘имесам̣ бхиккхӯнам̣ аббхантаре айам̣ килесо вад̣д̣ханто арахаттасса хетум̣ бхиндиссати, ида̄нева несам̣ килесам̣ нигган̣хитва̄ арахаттам̣ дасса̄мӣ’’ти гандхакут̣ито никкхамитва̄ а̄нандаттхерам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘а̄нанда, антокот̣исантха̄ре васанакабхиккхӯ саббе саннипа̄техӣ’’ти саннипа̄та̄петва̄ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисӣдитва̄ ‘‘на, бхиккхаве, антопаваттакилеса̄нам̣ васе ваттитум̣ ват̣т̣ати, килесо хи вад̣д̣хама̄но пачча̄митто вийа маха̄вина̄сам̣ па̄пети, бхиккхуна̄ на̄ма аппаматтакампи килесам̣ нигган̣хитум̣ ват̣т̣ати, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ аппаматтакам̣ а̄рамман̣ам̣ дисва̄ аббхантаре паваттакилесам̣ нигган̣хитва̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ ниббаттесу’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ба̄ра̄н̣асинагарасса два̄рага̄ме кумбхака̄ракуле ниббаттитва̄ вайаппатто кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ екам̣ путтан̃ча дхӣтаран̃ча лабхитва̄ кумбхака̄ракаммам̣ нисса̄йа путтада̄рам̣ посеси. тада̄ калин̇гарат̣т̣хе дантапуранагаре каран̣д̣ако на̄ма ра̄джа̄ махантена парива̄рена уййа̄нам̣ гаччханто уййа̄надва̄ре пхалабха̄рабхаритам̣ мадхурапхалам̣ амбаруккхам̣ дисва̄ хаттхиккхандхаварагатойева хаттхам̣ паса̄ретва̄ екам̣ амбапин̣д̣ам̣ гахетва̄ уййа̄нам̣ пависитва̄ ман̇галасила̄йа нисинно да̄таббайуттака̄нам̣ датва̄ амбам̣ парибхун̃джи. ‘‘ран̃н̃а̄ гахитака̄лато пат̣т̣ха̄йа сесехи на̄ма гахетаббамева̄’’ти амачча̄пи бра̄хман̣агахапатика̄дайопи амба̄ни па̄тетва̄ кха̄дим̣су. паччха̄ а̄гата̄ руккхам̣ а̄руйха муггарехи потхетва̄ обхаггавибхаггаса̄кхам̣ катва̄ а̄макапхалампи асесетва̄ кха̄дим̣су.
ра̄джа̄ дивасам̣ уййа̄не кӣл̣итва̄ са̄йанхасамайе алан̇катахаттхиккхандхаваре нисӣдитва̄ гаччханто там̣ руккхам̣ дисва̄ хаттхито отаритва̄ руккхамӯлам̣ гантва̄ руккхам̣ олокетва̄ ‘‘айам̣ па̄това пассанта̄нам̣ атиттикаро пхалабха̄рабхарито собхама̄но ат̣т̣ха̄си, ида̄ни гахитапхало обхаггавибхагго асобхама̄но т̣хито’’ти чинтетва̄ пуна ан̃н̃ато олокенто апарам̣ ниппхалам̣ амбаруккхам̣ дисва̄ ‘‘еса руккхо аттано ниппхалабха̄вена мун̣д̣аман̣ипаббато вийа собхама̄но т̣хито, айам̣ пана сапхалабха̄вена имам̣ бйасанам̣ патто, идам̣ ага̄рамаджджхампи пхалитаруккхасадисам̣, паббаджджа̄ ниппхаларуккхасадиса̄, садханассева бхайам̣ аттхи, ниддханасса бхайам̣ наттхи, майа̄пи ниппхаларуккхена вийа бхавитабба’’нти пхаларуккхам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ руккхамӯле т̣хитакова тӣн̣и лаккхан̣а̄ни саллаккхетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ ‘‘виддхам̣сита̄ да̄ни ме ма̄тукуччхикут̣ика̄, чхинна̄ тӣсу бхавесу пат̣исандхи, содхита̄ сам̣са̄раукка̄рабхӯми, сосито майа̄ ассусамуддо, бхинно ат̣т̣хипа̄ка̄ро, наттхи ме пуна пат̣исандхӣ’’ти а̄вадждженто сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итова ат̣т̣ха̄си.
атха нам̣ амачча̄ а̄хам̣су ‘‘атибахум̣ т̣хитаттха, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘на майам̣ маха̄ра̄джа̄но, паччекабуддха̄ на̄ма майа’’нти. ‘‘паччекабуддха̄ на̄ма тумха̄диса̄ на хонти, дева̄’’ти. ‘‘атха кӣдиса̄ хонтӣ’’ти? ‘‘оропитакесамассука̄са̄ваваттхапат̣иччханна̄ куле ва̄ ган̣е ва̄ алагга̄ ва̄таччхиннавала̄хакара̄хумуттачандаман̣д̣алапат̣ибха̄га̄ химаванте нандамӯлакапаббха̄ре васанти, еварӯпа̄ дева, паччекабуддха̄’’ти. тасмим̣ кхан̣е ра̄джа̄ хаттхам̣ уккхипитва̄ сӣсам̣ пара̄маси, та̄вадевасса гихилин̇гам̣ антарадха̄йи, саман̣алин̇гам̣ па̄турахоси.
‘‘тичӣваран̃ча патто ча, ва̄си сӯчи ча бандханам̣;
парисса̄ванена ат̣т̣хете, йуттайогасса бхиккхуно’’ти. –
евам̣ вутта̄ саман̣апариккха̄ра̄ ка̄йапат̣ибаддха̄ва ахесум̣. со а̄ка̄се т̣хатва̄ маха̄джанасса ова̄дам̣ датва̄ анилапатхена уттарахимаванте нандамӯлакапаббха̄рамева агама̄си.
гандха̄рарат̣т̣хепи таккасиланагаре наггаджи на̄ма ра̄джа̄ упарипа̄са̄де паллан̇камаджджхагато екам̣ иттхим̣ екекахаттхе екекам̣ ман̣ивалайам̣ пил̣андхитва̄ авидӯре нисӣдитва̄ гандхам̣ писама̄нам̣ дисва̄ ‘‘ета̄ни валайа̄ни екекабха̄вена на гхат̣т̣енти на виравантӣ’’ти олокенто нисӣди. атха са̄ даккхин̣ахаттхато валайам̣ ва̄махаттхейева пил̣андхитва̄ даккхин̣ахаттхена гандхам̣ сан̇кад̣д̣хитва̄ писитум̣ а̄рабхи, ва̄махаттхе валайам̣ дутийам̣ а̄гамма гхат̣т̣ийама̄нам̣ саддамака̄си. ра̄джа̄ та̄ни две валайа̄ни ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхат̣т̣ента̄ни вираванта̄ни дисва̄ чинтеси ‘‘идам̣ валайам̣ екекака̄ле на гхат̣т̣еси, дутийам̣ а̄гамма гхат̣т̣ети, саддам̣ кароти, евамева име сатта̄пи екека̄ на гхат̣т̣енти на виваданти, две тайо хутва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхат̣т̣енти, калахам̣ каронти. ахам̣ пана касмӣрагандха̄ресу двӣсу раджджесу рат̣т̣хава̄сино вича̄реми, майа̄пи екавалайасадисена хутва̄ парам̣ авича̄ретва̄ атта̄намева вича̄рентена васитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сан̇гхат̣т̣анавалайам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ йатха̄нисиннова тӣн̣и лаккхан̣а̄ни саллаккхетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ ниббаттеси. сесам̣ пуримасадисамева.
видехарат̣т̣хе митхиланагаре ними на̄ма ра̄джа̄ бхуттапа̄тара̄со амаччаган̣апаривуто виват̣асӣхапан̃джарена антаравӣтхим̣ пеккхама̄но ат̣т̣ха̄си. атхеко сено сӯна̄пан̣ато мам̣сапесим̣ гахетва̄ а̄ка̄сам̣ паккханди. таменам̣ ито чито ча гиджджха̄дайо сакун̣а̄ сампарива̄ретва̄ а̄ха̄рахету тун̣д̣ена виджджханта̄ паккхехи пахаранта̄ па̄дехи мадданта̄ агамам̣су. со аттано вадхам̣ асахама̄но там̣ мам̣сам̣ чхад̣д̣еси. ан̃н̃о ган̣хи, сакун̣а̄ имам̣ мун̃читва̄ там̣ анубандхим̣су. тенапи виссат̣т̣хам̣ ан̃н̃о аггахеси, тампи татхева вихет̣хесум̣. ра̄джа̄ те сакун̣е дисва̄ чинтеси ‘‘йо йо мам̣сапесим̣ ган̣хи, тасса тассева дуккхам̣, йо йо там̣ виссаджджеси, тасса тассева сукхам̣, имепи пан̃ча ка̄магун̣е йо йо ган̣ха̄ти, тасса тассева дуккхам̣, итарасса сукхам̣, име хи бахӯнам̣ са̄дха̄ран̣а̄, майхам̣ кхо пана сол̣аса иттхисахасса̄ни, майа̄ виссат̣т̣хамам̣сапин̣д̣ена вийа сенена пан̃ча ка̄магун̣е паха̄йа сукхитена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со йонисо манаси каронто йатха̄т̣хитова тӣн̣и лаккхан̣а̄ни саллаккхетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ ниббаттеси. сесам̣ пуримасадисамева.
уттарапан̃ча̄ларат̣т̣хе капиланагаре думмукхо на̄ма ра̄джа̄ бхуттапа̄тара̄со сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито амаччаган̣апаривуто виват̣асӣхапан̃джаре ра̄джан̇ган̣ам̣ олокенто ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е гопа̄лака̄ ваджадва̄рам̣ виварим̣су, усабха̄ ваджато никкхамитва̄ килесавасена екам̣ га̄вим̣ анубандхим̣су. таттхеко тикхин̣асин̇го маха̄усабхо ан̃н̃ам̣ усабхам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ килесамаччхера̄бхибхӯто тикхин̣ена син̇гена антарасаттхимхи пахари. тасса паха̄рамукхена анта̄ни никкхамим̣су, со таттхева джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣и. ра̄джа̄ там̣ дисва̄ чинтеси ‘‘име сатта̄ тираччха̄нагате а̄дим̣ катва̄ килесавасена дуккхам̣ па̄пун̣анти, айам̣ усабхо килесам̣ нисса̄йа джӣвитаккхайам̣ патто, ан̃н̃епи сатта̄ килесехева кампанти, майа̄ имесам̣ сатта̄нам̣ кампанакилесе паха̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со т̣хитакова тӣн̣и лаккхан̣а̄ни саллаккхетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ ниббаттеси. сесам̣ пуримасадисамева.
атхекадивасам̣ чатта̄ро паччекабуддха̄ бхиккха̄ча̄равелам̣ саллаккхетва̄ нандамӯлакапаббха̄ра̄ никкхамма анотаттадахе на̄галата̄дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ катасарӣрапат̣иджаггана̄ маносила̄тале т̣хатва̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа иддхийа̄ а̄ка̄се уппатитва̄ пан̃чаван̣н̣авала̄хаке маддама̄на̄ гантва̄ ба̄ра̄н̣асинагарадва̄рага̄макасса авидӯре отаритва̄ екасмим̣ пха̄сукат̣т̣ха̄не чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттам̣ гахетва̄ два̄рага̄мам̣ пависитва̄ пин̣д̣а̄йа чаранта̄ бодхисаттасса гехадва̄рам̣ сампа̄пун̣им̣су. бодхисатто те дисва̄ тут̣т̣хачитто хутва̄ гехам̣ павесетва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петва̄ даккхин̣одакам̣ датва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена паривиситва̄ екамантам̣ нисӣдитва̄ сан̇гхаттхерам̣ вандитва̄ ‘‘бханте, тумха̄кам̣ паббаджджа̄ ативийа собхати, виппасанна̄ни во индрийа̄ни, парисуддхо чхавиван̣н̣о, ким̣ ну кхо а̄рамман̣ам̣ дисва̄ тумхе имам̣ бхиккха̄чарийапаббаджджам̣ упагата̄’’ти пуччхи. йатха̄ ча сан̇гхаттхерам̣, евам̣ сесепи упасан̇камитва̄ пуччхи. атхасса те чатта̄ропи джана̄ ‘‘ахам̣ асуканагаре асукарат̣т̣хе асукара̄джа̄ на̄ма хутва̄’’тиа̄дина̄ найена аттано аттано абхиниккхаманаваттхӯни катхетва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ екекам̣ га̄тхама̄хам̣су –
90. ‘‘амба̄хамаддам̣ ванамантарасмим̣, нилобха̄сам̣ пхалитам̣ сам̣вирӯл̣хам̣;
тамаддасам̣ пхалахету вибхаггам̣, там̣ дисва̄ бхиккха̄чарийам̣ чара̄ми.
91. ‘‘селам̣ сумат̣т̣хам̣ наравӣранит̣т̣хитам̣, на̄рӣ йугам̣ дха̄райи аппасаддам̣;
дутийан̃ча а̄гамма ахоси саддо, там̣ дисва̄ бхиккха̄чарийам̣ чара̄ми.
92. ‘‘диджа̄ диджам̣ кун̣апама̄харантам̣, екам̣ сама̄нам̣ бахука̄ самечча;
а̄ха̄рахетӯ парипа̄тайим̣су, там̣ дисва̄ бхиккха̄чарийам̣ чара̄ми.
93. ‘‘усабха̄хамаддам̣ йӯтхасса маджджхе, чалаккакум̣ ван̣н̣абалӯпапаннам̣;
тамаддасам̣ ка̄махету витуннам̣, там̣ дисва̄ бхиккха̄чарийам̣ чара̄мӣ’’ти.
таттха амба̄хамадданти амбаруккхам̣ ахам̣ аддасам̣. ванамантарасминти ванаантаре, амбаванамаджджхети аттхо. сам̣вирӯл̣ханти сувад̣д̣хитам̣. тамаддасанти там̣ уййа̄нато никкханто пхалахету вибхаггам̣ пуна аддасам̣. там̣ дисва̄ти там̣ пхалахету вибхаггам̣ дисва̄ пат̣иладдхасам̣вего паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ имам̣ бхиккха̄чарийапаббаджджам̣ упагатосми, тасма̄ бхиккха̄чарийам̣ чара̄мӣти. идам̣ со пхалахету вибхаггам̣ амбаруккхам̣ дассанато пат̣т̣ха̄йа саббам̣ читта̄ча̄рам̣ катхеси. сеса̄нам̣ виссаджджанесупи есева найо. айам̣ панеттха анутта̄нападаван̣н̣ана̄ – селанти ман̣ивалайам̣. наравӣранит̣т̣хитанти вӣранарехи нит̣т̣хитам̣, пан̣д̣итапурисехи катанти аттхо. йуганти екекасмим̣ екекам̣ катва̄ екам̣ валайайугал̣ам̣. диджа̄ диджанти гахитамам̣сапин̣д̣ам̣ диджам̣ авасесадиджа̄. кун̣апама̄харантанти мам̣сапин̣д̣ам̣ а̄да̄йа а̄харантам̣. самечча̄ти сама̄гантва̄ саннипатитва̄. парипа̄тайим̣сӯти кот̣т̣ента̄ анубандхим̣су. усабха̄хамадданти усабхам̣ ахам̣ аддасам̣. чалаккакунти чалаккакудхам̣.
бодхисатто екекам̣ га̄тхам̣ сутва̄ ‘‘са̄дху, бханте, тумха̄камева там̣ а̄рамман̣ам̣ анурӯпа’’нти екекасса паччекабуддхасса тхутим̣ ака̄си. тан̃ча пана чатӯхи джанехи деситам̣ дхаммакатхам̣ сутва̄ гхара̄ва̄се анапеккхо хутва̄ паккантесу паччекабуддхесу бхуттапа̄тара̄со сукханисинно бхарийам̣ а̄мантетва̄ ‘‘бхадде, ете чатта̄ро паччекабуддха̄ раджджам̣ паха̄йа паббаджитва̄ акин̃чана̄ апалибодха̄ паббаджджа̄сукхена вӣтина̄менти, ахам̣ пана бхатийа̄ джӣвикам̣ каппеми, ким̣ ме гхара̄ва̄сена, твам̣ путтаке сан̇ган̣хантӣ гехе васа̄’’ти ватва̄ две га̄тха̄ абха̄си –
94. ‘‘каран̣д̣ако калин̇га̄нам̣, гандха̄ра̄нан̃ча наггаджи;
нимира̄джа̄ видеха̄нам̣, пан̃ча̄ла̄нан̃ча думмукхо;
ете рат̣т̣ха̄ни хитва̄на, паббаджим̣су акин̃чана̄.
95. ‘‘саббепиме девасама̄ сама̄гата̄, аггӣ йатха̄ паджджалито татхевиме;
ахампи еко чарисса̄ми бхаггави, хитва̄на ка̄ма̄ни йатходхика̄нӣ’’ти.
та̄сам̣ аттхо – бхадде, еса сан̇гхаттхеро паччекабуддхо дантапуре на̄ма нагаре каран̣д̣ако на̄ма калин̇га̄нам̣ джанападасса ра̄джа̄, дутийо таккасиланагаре наггаджи на̄ма гандха̄ра̄нам̣ джанападасса ра̄джа̄, татийо митхиланагаре ними на̄ма видеха̄нам̣ джанападасса ра̄джа̄, чатуттхо капиланагаре думмукхо на̄ма уттарапан̃ча̄ла̄нам̣ джанападасса ра̄джа̄, ете еварӯпа̄ни рат̣т̣ха̄ни хитва̄ акин̃чана̄ хутва̄ паббаджим̣су. саббепимети име пана саббепи висуддхидевехи пуримапаччекабуддхехи сама̄на̄ екато сама̄гата̄. аггӣ йатха̄ти йатха̄ хи агги паджджалито обха̄сати. татхевимети имепи татхева сӣла̄дӣхи пан̃чахи гун̣ехи обха̄санти. йатха̄ ете, татха̄ ахампи паббаджитва̄ еко чарисса̄мӣти аттхо. бхаггавӣти бхарийам̣ а̄лапати. хитва̄на ка̄ма̄нӣти рӯпа̄дайо ваттхука̄ме хитва̄. йатходхика̄нӣти аттано одхивасена т̣хита̄ни. идам̣ вуттам̣ хоти – рӯпа̄диодхивасена йатха̄т̣хите ка̄ме паха̄йа ахампи паббаджитва̄ еко чарисса̄мӣти. ‘‘йатодхика̄нӣ’’типи па̄т̣хо, тассаттхо – йато упарато одхи етесанти йатодхика̄ни, упаратакот̣т̣ха̄са̄ни. паббаджисса̄мӣти чинтитака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи килесака̄ма̄нам̣ еко кот̣т̣ха̄со упарато на̄ма хоти нируддхо, тасса ваттхубхӯто ка̄макот̣т̣ха̄сопи упаратова хотӣти.
са̄ тасса катхам̣ сутва̄ ‘‘майхампи кхо са̄ми, паччекабуддха̄нам̣ дхаммакатхам̣ сутака̄лато пат̣т̣ха̄йа ага̄ре читтам̣ на сан̣т̣ха̄тӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
96. ‘‘айамева ка̄ло на хи ан̃н̃о аттхи, ануса̄сита̄ ме на бхавеййа паччха̄;
ахампи ека̄ чарисса̄ми бхаггава, сакун̣ӣва мутта̄ пурисасса хаттха̄’’ти.
таттха ануса̄сита̄ ме на бхавеййа паччха̄ти ануса̄сако ова̄дако на бхавеййа дуллабхатта̄ ова̄дака̄нам̣, тасма̄ айамева паббаджитум̣ ка̄ло, на хи ан̃н̃о аттхӣти дассети. сакун̣ӣва мутта̄ти йатха̄ са̄кун̣икена гахетва̄ сакун̣апаччхийам̣ кхитта̄су сакун̣ӣсу тасса хаттхато мутта̄ ека̄ сакун̣ӣ анилапатхам̣ лан̇гхайитва̄ йатха̄ручитат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ екика̄ва чареййа, татха̄ ахампи тава хаттхато мутта̄ екика̄ чарисса̄мӣти сайампи паббаджитука̄ма̄ хутва̄ евама̄ха.
бодхисатто тасса̄ катхам̣ сутва̄ тун̣хӣ ахоси. са̄ пана бодхисаттам̣ ван̃четва̄ пуретарам̣ паббаджитука̄ма̄ ‘‘са̄ми, па̄нӣйатиттхам̣ гамисса̄ми, да̄раке олокехӣ’’ти гхат̣ам̣ а̄да̄йа гаччхантӣ вийа пала̄йитва̄ нагараса̄манте та̄паса̄нам̣ сантике гантва̄ паббаджи. бодхисатто тасса̄ ана̄гаманам̣ н̃атва̄ сайам̣ да̄раке посеси. апарабха̄ге тесу тхокам̣ вад̣д̣хитва̄ аттано айа̄найаджа̄нанасаматтхатам̣ сампаттесу тесам̣ вӣмам̣санаттхам̣ екадивасам̣ бхаттам̣ пачанто тхокам̣ уттан̣д̣улам̣ пачи, екадивасам̣ тхокам̣ килиннам̣, екадивасам̣ супаккам̣, екадивасам̣ атикилиннам̣, екадивасам̣ алон̣акам̣, екадивасам̣ атилон̣акам̣. да̄рака̄ ‘‘та̄та, аджджа бхаттам̣ уттан̣д̣улам̣, аджджа килиннам̣, аджджа супаккам̣, аджджа атикилиннам̣, аджджа алон̣акам̣, аджджа атилон̣ака’’нти а̄хам̣су. там̣ сутва̄ бодхисатто ‘‘а̄ма, та̄та̄’’ти ватва̄ чинтеси ‘‘име да̄рака̄ ида̄ни а̄мапаккалон̣икаатилон̣ика̄ни джа̄нанти, аттано дхаммата̄йа джӣвитум̣ саккхиссанти, майа̄ паббаджитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. атха те да̄раке н̃а̄така̄нам̣ датва̄ пат̣иччха̄петва̄ ‘‘аммата̄та̄, име да̄раке са̄дхукам̣ посетха̄’’ти ватва̄ со н̃а̄така̄нам̣ паридеванта̄нан̃н̃ева нагара̄ никкхамитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ нагарасса са̄мантейева васи.
атха нам̣ екадивасам̣ ба̄ра̄н̣асийам̣ бхиккха̄йа чарантам̣ парибба̄джика̄ дисва̄ вандитва̄ ‘‘аййа, да̄рака̄ те на̄сита̄ ман̃н̃е’’ти а̄ха. маха̄сатто ‘‘на̄хам̣ да̄раке на̄семи, тесам̣ аттано айа̄найаджа̄нанака̄ле паббаджитомхи, твам̣ тесам̣ ачинтетва̄ паббаджджа̄йа абхирама̄’’ти ватва̄ оса̄нага̄тхама̄ха –
97. ‘‘а̄мам̣ паккан̃ча джа̄нанти, атхо лон̣ам̣ алон̣акам̣;
тамахам̣ дисва̄на паббаджим̣, чарева твам̣ чара̄маха’’нти.
таттха тамаханти там̣ ахам̣ да̄рака̄нам̣ кирийам̣ дисва̄ паббаджито. чарева твам̣ чара̄маханти твампи бхиккха̄чарийамева чара, ахампи бхиккха̄чарийамева чарисса̄мӣти.
ити со парибба̄джикам̣ овадитва̄ уййоджеси. са̄пи ова̄дам̣ гахетва̄ маха̄саттам̣ вандитва̄ йатха̄ручитам̣ т̣ха̄нам̣ гата̄. т̣хапетва̄ кира там̣ дивасам̣ на те пуна ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аддасам̣су. бодхисатто ча джха̄на̄бхин̃н̃ам̣ ниббаттетва̄ брахмалокӯпаго ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не те пан̃часата̄ бхиккхӯ арахатте патит̣т̣хахим̣су. тада̄ дхӣта̄ уппалаван̣н̣а̄ ахоси, путто ра̄хулакума̄ро, парибба̄джика̄ ра̄хулама̄та̄, парибба̄джако пана ахамева ахосинти.
кумбхака̄раджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[409] 4. дал̣хадхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄
ахам̣ че дал̣хадхаммасса̄ти идам̣ саттха̄ косамбим̣ нисса̄йа гхосита̄ра̄ме вихаранто уденасса ран̃н̃о бхаддаватикам̣ хаттхиним̣ а̄раббха катхеси. тасса̄ пана хаттхинийа̄ ладдхавидха̄нан̃ча уденасса ра̄джавам̣со ча ма̄тан̇гаджа̄таке (джа̄. 1.15.1 а̄дайо) а̄ви бхависсати. екадивасам̣ пана са̄ хаттхинӣ нагара̄ никкхамантӣ бхагавантам̣ па̄това арийаган̣апаривутам̣ анома̄йа буддхасирийа̄ нагарам̣ пин̣д̣а̄йа пависантам̣ дисва̄ татха̄гатасса па̄дамӯле нипаджджитва̄ ‘‘бхагава̄ саббан̃н̃у саббалоканиттхаран̣а удено вам̣сара̄джа̄ мам̣ тарун̣ака̄ле каммам̣ ниттхаритум̣ саматтхака̄ле ‘имам̣ нисса̄йа майа̄ джӣвитан̃ча раджджан̃ча девӣ ча ладдха̄’ти пийа̄йитва̄ махантам̣ париха̄рам̣ ада̄си, сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄ т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ гандхена парибхан̣д̣ам̣ ка̄ретва̄ маттхаке суван̣н̣ата̄ракакхачитавита̄нам̣ бандха̄петва̄ саманта̄ читраса̄н̣им̣ париккхипа̄петва̄ гандхателена дӣпам̣ джа̄ла̄петва̄ дхӯматат̣т̣акам̣ т̣хапа̄петва̄ карӣсачхад̣д̣анат̣т̣ха̄не суван̣н̣акат̣а̄хам̣ патит̣т̣хапа̄петва̄ мам̣ читтаттхаран̣апит̣т̣хе т̣хапеси, ра̄джа̄рахан̃ча ме на̄наггарасабходжанам̣ да̄песи. ида̄ни пана ме махаллакака̄ле каммам̣ ниттхаритум̣ асаматтхака̄ле саббам̣ там̣ париха̄рам̣ аччхинди, ана̄тха̄ ниппаччайа̄ хутва̄ аран̃н̃е кетака̄ни кха̄дантӣ джӣва̄ми, ан̃н̃ам̣ майхам̣ пат̣исаран̣ам̣ наттхи, уденам̣ мама гун̣ам̣ саллаккха̄петва̄ пора̄н̣акапариха̄рам̣ ме пат̣ипа̄катикам̣ ка̄ретха бхагава̄’’ти паридевама̄на̄ татха̄гатам̣ йа̄чи.
саттха̄ ‘‘гаччха твам̣, ахам̣ те ран̃н̃о катхетва̄ йасам̣ пат̣ипа̄катикам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти ватва̄ ран̃н̃о нивесанадва̄рам̣ агама̄си. ра̄джа̄ татха̄гатам̣ антонивесанам̣ павесетва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ паваттеси. саттха̄ бхаттакиччапарийоса̄не анумоданам̣ каронто ‘‘маха̄ра̄джа, бхаддаватика̄ каха’’нти пуччхи. ‘‘на джа̄на̄ми, бханте’’ти. ‘‘маха̄ра̄джа, упака̄рака̄нам̣ йасам̣ датва̄ махаллакака̄ле гахетум̣ на̄ма на ват̣т̣ати, катан̃н̃уна̄ катаведина̄ бхавитум̣ ват̣т̣ати. бхаддаватика̄ ида̄ни махаллика̄ джара̄джин̣н̣а̄ ана̄тха̄ хутва̄ аран̃н̃е кетака̄ни кха̄дантӣ джӣвати, там̣ джин̣н̣ака̄ле ана̄тхам̣ ка̄тум̣ тумха̄кам̣ айутта’’нти бхаддаватика̄йа гун̣ам̣ катхетва̄ ‘‘саббам̣ пора̄н̣акапариха̄рам̣ пат̣ипа̄катикам̣ карохӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми. ра̄джа̄ татха̄ ака̄си. ‘‘татха̄гатена кира бхаддаватика̄йа гун̣ам̣ катхетва̄ пора̄н̣акайасо пат̣ипа̄катико ка̄рито’’ти сакаланагарам̣ паттхари, бхиккхусан̇гхепи са̄ паватти па̄кат̣а̄ джа̄та̄. атха бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, саттха̄ра̄ кира бхаддаватика̄йа гун̣ам̣ катхетва̄ пора̄н̣акайасо пат̣ипа̄катико ка̄рито’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи татха̄гато етисса̄ гун̣ам̣ катхетва̄ нат̣т̣хайасам̣ пат̣ипа̄катикам̣ ка̄ресийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ дал̣хадхаммо на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. тада̄ бодхисатто амаччакуле ниббаттитва̄ вайаппатто там̣ ра̄джа̄нам̣ упат̣т̣хахи. со тасса сантика̄ махантам̣ йасам̣ лабхитва̄ амаччаратанат̣т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си. тада̄ тасса ран̃н̃о ека̄ от̣т̣хибйа̄дхи хаттхинӣ тха̄мабаласампанна̄ махаббала̄ ахоси. са̄ екадивасам̣ йоджанасатам̣ гаччхати, ран̃н̃о дӯтеййахаран̣акиччам̣ кароти, сан̇га̄ме йуддхам̣ катва̄ сатту мадданам̣ кароти. ра̄джа̄ ‘‘айам̣ ме бахӯпака̄ра̄’’ти тасса̄ сабба̄лан̇ка̄рам̣ датва̄ уденена бхаддаватика̄йа диннасадисам̣ саббам̣ париха̄рам̣ да̄песи. атхасса̄ джин̣н̣адуббалака̄ле ра̄джа̄ саббам̣ йасам̣ ган̣хи. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа ана̄тха̄ хутва̄ аран̃н̃е тин̣апан̣н̣а̄ни кха̄дантӣ джӣвати. атхекадивасам̣ ра̄джакуле бха̄джанесу аппахонтесу ра̄джа̄ кумбхака̄рам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘бха̄джана̄ни кира наппахонтӣ’’ти а̄ха. ‘‘гомайа̄харан̣айа̄наке йоджетум̣ гон̣е на лабха̄ми, дева̄’’ти. ра̄джа̄ тасса катхам̣ сутва̄ ‘‘амха̄кам̣ от̣т̣хибйа̄дхи каха’’нти пуччхи. ‘‘аттано дхаммата̄йа чарати, дева̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа там̣ йоджетва̄ гомайам̣ а̄хара̄’’ти там̣ кумбхака̄расса ада̄си. кумбхака̄ро ‘‘са̄дху, дева̄’’ти татха̄ ака̄си.
атхекадивасам̣ са̄ нагара̄ никкхамама̄на̄ нагарам̣ пависантам̣ бодхисаттам̣ дисва̄ вандитва̄ тасса па̄дамӯле нипаджджитва̄ паридевама̄на̄ ‘‘са̄ми, ра̄джа̄ мам̣ ‘тарун̣ака̄ле бахӯпака̄ра̄’ти саллаккхетва̄ махантам̣ йасам̣ датва̄ ида̄ни махаллакака̄ле саббам̣ аччхиндитва̄ майи читтампи на кароти, ахам̣ пана ана̄тха̄ аран̃н̃е тин̣апан̣н̣а̄ни кха̄дантӣ джӣва̄ми, евам̣ дуккхаппаттам̣ мам̣ ида̄ни йа̄наке йоджетум̣ кумбхака̄расса ада̄си, т̣хапетва̄ тумхе ан̃н̃ам̣ майхам̣ пат̣исаран̣ам̣ наттхи, майа̄ ран̃н̃о катӯпака̄рам̣ тумхе джа̄на̄тха, са̄дху ида̄ни ме нат̣т̣хам̣ йасам̣ пат̣ипа̄катикам̣ каротха̄’’ти ватва̄ тиссо га̄тха̄ абха̄си –
98. ‘‘ахам̣ че дал̣хадхаммасса, вахантӣ на̄бхира̄дхайим̣;
дхарантӣ ураси саллам̣, йуддхе виккантача̄ринӣ.
99. ‘‘нӯна ра̄джа̄ на джа̄на̄ти, мама виккамапорисам̣;
сан̇га̄ме сукатанта̄ни, дӯтавиппахита̄ни ча.
100. ‘‘са̄ нӯна̄хам̣ марисса̄ми, абандху апара̄йинӣ;
тада̄ хи кумбхака̄расса, динна̄ чхакан̣аха̄рика̄’’ти.
таттха вахантӣти дӯтеййахаран̣ам̣ сан̇га̄ме балакот̣т̣хакабхинданам̣ там̣ там̣ киччам̣ вахантӣ ниттхарантӣ. дхарантӣ ураси салланти урасмим̣ баддхам̣ кан̣д̣ам̣ ва̄ асим̣ ва̄ саттим̣ ва̄ йуддхака̄ле саттӯнам̣ упари абхихарантӣ. виккантача̄ринӣти виккамам̣ параккамам̣ катва̄ парабалавиджайена йуддхе виккантага̄минӣ. идам̣ вуттам̣ хоти – саче са̄ми, ахам̣ има̄ни кичча̄ни каронтӣ ран̃н̃о дал̣хадхаммасса читтам̣ на̄ра̄дхайим̣ на паритосесим̣, ко да̄ни ан̃н̃о тасса читтам̣ а̄ра̄дхайиссатӣти.
мама виккамапорисанти майа̄ катам̣ пурисапараккамам̣. сукатанта̄нӣти суката̄ни. йатха̄ хи камма̄нева камманта̄ни, вана̄нева вананта̄ни, евамидха суката̄нева ‘‘сукатанта̄нӣ’’ти вутта̄ни. дӯтавиппахита̄ни ча̄ти гале пан̣н̣ам̣ бандхитва̄ ‘‘асукаран̃н̃о на̄ма дехӣ’’ти пахита̄йа майа̄ екадивасенева йоджанасатам̣ гантва̄ ката̄ни дӯтапесана̄ни ча. нӯна ра̄джа̄ на джа̄на̄тӣти нӯна тумха̄кам̣ еса ра̄джа̄ ета̄ни майа̄ ката̄ни кичча̄ни на джа̄на̄ти. апара̄йинӣти аппатит̣т̣ха̄ аппат̣исаран̣а̄. тада̄ хӣти татха̄ хи, айамева ва̄ па̄т̣хо. динна̄ти ахам̣ ран̃н̃а̄ чхакан̣аха̄рика̄ катва̄ кумбхака̄расса динна̄ти.
бодхисатто тасса̄ катхам̣ сутва̄ ‘‘твам̣ ма̄ сочи, ахам̣ ран̃н̃о катхетва̄ тава йасам̣ пат̣ипа̄катикам̣ карисса̄мӣ’’ти там̣ самасса̄сетва̄ нагарам̣ пависитва̄ бхуттапа̄тара̄со ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, нану тумха̄кам̣ асука̄ на̄ма от̣т̣хибйа̄дхи асукат̣т̣ха̄не ча асукат̣т̣ха̄не ча уре саллам̣ бандхитва̄ сан̇га̄мам̣ ниттхари, асукадивасам̣ на̄ма гӣва̄йа пан̣н̣ам̣ бандхитва̄ песита̄ йоджанасатам̣ агама̄си, тумхеписса̄ махантам̣ йасам̣ адаттха, са̄ ида̄ни каха’’нти пуччхи. ‘‘тамахам̣ кумбхака̄расса гомайахаран̣аттха̄йа ада̄си’’нти. атха нам̣ бодхисатто ‘‘айуттам̣ кхо, маха̄ра̄джа, тумха̄кам̣ там̣ кумбхака̄расса йа̄наке йоджанаттха̄йа да̄ту’’нти ватва̄ ран̃н̃о ова̄давасена чатассо га̄тха̄ абха̄си –
101. ‘‘йа̄вата̄сӣсатӣ посо, та̄вадева павӣн̣ати;
аттха̄па̄йе джаханти нам̣, от̣т̣хибйа̄дхим̣ва кхаттийо.
102. ‘‘йо пуббе катакалйа̄н̣о, кататтхо на̄вабуджджхати;
аттха̄ тасса палуджджанти, йе хонти абхипаттхита̄.
103. ‘‘йо пуббе катакалйа̄н̣о, кататтхо манубуджджхати;
аттха̄ тасса павад̣д̣ханти, йе хонти абхипаттхика̄.
104. ‘‘там̣ во вада̄ми бхадданте, йа̄вантеттха сама̄гата̄;
саббе катан̃н̃уно хотха, чирам̣ саггамхи т̣хассатха̄’’ти.
таттха пат̣хамага̄тха̄йа та̄ва аттхо – идхекаччо ан̃н̃а̄н̣аджа̄тико посо йа̄вата̄сӣсатӣ, йа̄ва ‘‘идам̣ на̄ма ме айам̣ ка̄тум̣ саккхиссатӣ’’ти пачча̄сӣсати, та̄вадева там̣ пурисам̣ павӣн̣ати бхаджати севати, тасса пана аттха̄па̄йе вад̣д̣хийа̄ апагамане парихӣнака̄ле там̣ на̄на̄киччесу паттхитам̣ посам̣ екачче ба̄ла̄ имам̣ от̣т̣хибйа̄дхим̣ айам̣ кхаттийо вийа джаханти.
катакалйа̄н̣оти парена аттано катакалйа̄н̣акаммо. кататтхоти ниппха̄дитакиччо. на̄вабуджджхатӣти паччха̄пи там̣ парена катам̣ упака̄рам̣ тасса джара̄джин̣н̣ака̄ле асаматтхака̄ле на сарати, аттана̄ диннампи йасам̣ пуна ган̣ха̄ти. палуджджантӣти бхиджджанти нассанти. йе хонти абхипаттхита̄ти йе кечи аттха̄ иччхита̄ на̄ма хонти, саббе нассантӣти дӣпети. миттадуббхипуггаласса хи паттхитапаттхитам̣ аггимхи паккхиттабӣджам̣ вийа нассати. кататтхо манубуджджхатӣти кататтхо анубуджджхати, ма-ка̄ро бйан̃джанасандхивасена гахито. там̣ во вада̄мӣти тена ка̄ран̣ена тумхе вада̄ми. т̣хассатха̄ти катан̃н̃уно хутва̄ чирака̄лам̣ саггамхи диббасампаттим̣ анубхаванта̄ патит̣т̣хахиссатха.
евам̣ маха̄сатто ра̄джа̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ саннипатита̄нам̣ саббесам̣ ова̄дам̣ ада̄си. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ от̣т̣хибйа̄дхийа̄ йасам̣ пат̣ипа̄катикам̣ ака̄си. бодхисаттасса ча ова̄де т̣хатва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ саггапара̄йан̣о ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ от̣т̣хибйа̄дхи бхаддаватика̄ ахоси, ра̄джа̄ а̄нандо, амаччо пана ахамева ахоси’’нти.
дал̣хадхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[410] 5. сомадаттаджа̄такаван̣н̣ана̄
йо мам̣ пуре паччуд̣д̣етӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ махаллакам̣ а̄раббха катхеси. со кирекам̣ са̄ман̣ерам̣ пабба̄джеси, са̄ман̣еро тасса упака̄рако хутва̄ татха̄рӯпена рогена ка̄ламака̄си. махаллако тасмим̣ ка̄лакате роданто паридеванто вичарати. там̣ дисва̄ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, асукамахаллако са̄ман̣ерасса ка̄лакирийа̄йа роданто паридеванто вичарати, маран̣ассатикаммат̣т̣ха̄нарахито ман̃н̃е’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса имасмим̣ мате родийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто та̄ватим̣сабхаване саккаттам̣ ка̄реси. атхеко ка̄сига̄мава̄сӣ бра̄хман̣амаха̄са̄ло ка̄ме паха̄йа химавантам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ ун̃чха̄чарийа̄йа ванамӯлапхала̄пхалехи йа̄пенто ва̄сам̣ каппеси. екадивасам̣ пхала̄пхалаттха̄йа гато екам̣ хаттхичха̄пам̣ дисва̄ аттано ассамам̣ а̄нетва̄ путтат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ сомадаттотисса на̄мам̣ катва̄ тин̣апан̣н̣а̄ни кха̄да̄пенто пат̣иджагги. со вайаппатто маха̄сарӣро хутва̄ екадивасам̣ бахум̣ бходжанам̣ гахетва̄ аджӣракена дуббало ахоси. та̄пасо там̣ ассамападе катва̄ пхала̄пхалаттха̄йа гато, тасмим̣ ана̄гатейева хаттхипотако ка̄ламака̄си. та̄пасо пхала̄пхалам̣ гахетва̄ а̄гаччханто ‘‘ан̃н̃есу дивасесу ме путто паччуггаманам̣ кароти, аджджа на диссати, кахам̣ ну кхо гато’’ти паридеванто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
105. ‘‘йо мам̣ пуре паччуд̣д̣ети, аран̃н̃е дӯрама̄йато;
со на диссати ма̄тан̇го, сомадатто кухим̣ гато’’ти.
таттха пурети ито пуре. паччуд̣д̣етӣти паччуггаччхати. аран̃н̃е дӯранти имасмим̣ ниммануссе аран̃н̃е мам̣ дӯрам̣ паччуд̣д̣ети. а̄йатоти а̄йа̄масампанно.
евам̣ паридевама̄но а̄гантва̄ там̣ чан̇каманакот̣ийам̣ патитам̣ дисва̄ гале гахетва̄ паридевама̄но дутийам̣ га̄тхама̄ха –
106. ‘‘айам̣ ва̄ со мато сети, алласин̇гам̣ва ваччхито;
бхӯмйа̄ нипатито сети, амара̄ вата кун̃джаро’’ти.
таттха айам̣ ва̄ти вибха̄ванаттхе ва̄-саддо. айамева со, на ан̃н̃оти там̣ вибха̄венто евама̄ха. алласин̇ганти ма̄лувалата̄йа аггапава̄лам̣. ваччхитоти чхинно, гимхака̄ле маджджханхикасамайе таттава̄лика̄пулине накхена чхиндитва̄ па̄тито ма̄лувалата̄йа ан̇куро вийа̄ти вуттам̣ хоти. бхӯмйа̄ти бхӯмийам̣. амара̄ вата̄ти мато вата, ‘‘амарӣ’’типи па̄т̣хо.
тасмим̣ кхан̣е сакко локам̣ олокенто там̣ дисва̄ ‘‘айам̣ та̄пасо путтада̄рам̣ паха̄йа паббаджито, ида̄ни хаттхипотаке путтасан̃н̃ам̣ катва̄ паридевати, сам̣веджетва̄ нам̣ сатим̣ пат̣илабха̄песса̄мӣ’’ти тасса ассамападам̣ а̄гантва̄ а̄ка̄се т̣хитова татийам̣ га̄тхама̄ха –