1. куккувагго
[396] 1. куккуджа̄такаван̣н̣ана̄
дийад̣д̣хакуккӯти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ра̄джова̄дам̣ а̄раббха катхеси. паччуппаннаваттху тесакун̣аджа̄таке (джа̄. 2.17.1 а̄дайо) а̄ви бхависсати.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аттхадхамма̄нуса̄сако амаччо ахоси. ра̄джа̄ агатигамане патит̣т̣ха̄йа адхаммена раджджам̣ ка̄реси, джанападам̣ пӣл̣етва̄ дханамева сам̣хари. бодхисатто ра̄джа̄нам̣ овадитука̄мо екам̣ упамам̣ упадха̄ренто вичарати, ран̃н̃о уййа̄не ва̄са̄га̄рам̣ виппакатам̣ хоти анит̣т̣хитаччхаданам̣, да̄рукан̣н̣икам̣ а̄ропетва̄ гопа̄насийо павеситаматта̄ хонти. ра̄джа̄ кӣл̣анаттха̄йа уййа̄нам̣ гантва̄ таттха вичаритва̄ там̣ гехам̣ пависитва̄ уллокенто кан̣н̣икаман̣д̣алам̣ дисва̄ аттано упарипатанабхайена никкхамитва̄ бахи т̣хито пуна олокетва̄ ‘‘ким̣ ну кхо нисса̄йа кан̣н̣ика̄ т̣хита̄, ким̣ нисса̄йа гопа̄насийо’’ти чинтетва̄ бодхисаттам̣ пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
1. ‘‘дийад̣д̣хакуккӯ удайена кан̣н̣ика̄, видаттхийо ат̣т̣ха париккхипанти нам̣;
са̄ сим̣сапа̄, са̄рамайа̄ апхеггука̄, кухим̣ т̣хита̄ уппарито на дхам̣сатӣ’’ти.
таттха дийад̣д̣хакуккӯти дийад̣д̣харатана̄. удайена̄ти уччаттена. париккхипанти нанти там̣ панетам̣ ат̣т̣ха видаттхийо париккхипанти, париккхепато ат̣т̣хавидаттхипама̄н̣а̄ти вуттам̣ хоти. кухим̣ т̣хита̄ти каттха патит̣т̣хита̄ хутва̄. на дхам̣сатӣти на патати.
там̣ сутва̄ бодхисатто ‘‘ладдха̄ да̄ни ме ран̃н̃о ова̄даттха̄йа упама̄’’ти чинтетва̄ има̄ га̄тха̄ а̄ха –
2. ‘‘йа̄ тим̣сати са̄рамайа̄ ануджджука̄, парикирийа гопа̄насийо самам̣ т̣хита̄;
та̄хи сусан̇гахита̄ баласа̄ пӣл̣ита̄, самам̣ т̣хита̄ уппарито на дхам̣сати.
3. ‘‘евампи миттехи дал̣хехи пан̣д̣ито, абхеджджарӯпехи сучӣхи мантибхи;
сусан̇гахӣто сирийа̄ на дхам̣сати, гопа̄насӣбха̄раваха̄ва кан̣н̣ика̄’’ти.
таттха йа̄ тим̣сати са̄рамайа̄ти йа̄ ета̄ са̄раруккхамайа̄ тим̣сати гопа̄насийо. парикирийа̄ти парива̄ретва̄. самам̣ т̣хита̄ти самабха̄гена т̣хита̄. баласа̄ пӣл̣ита̄ти та̄хи та̄хи гопа̄насӣхи балена пӣл̣ита̄ сут̣т̣ху сан̇гахита̄ ека̄баддха̄ хутва̄. пан̣д̣итоти н̃а̄н̣асампанно ра̄джа̄. сучӣхӣти сучисама̄ча̄рехи калйа̄н̣амиттехи. мантибхӣти мантакусалехи. гопа̄насӣбха̄раваха̄ва кан̣н̣ика̄ти йатха̄ гопа̄насӣнам̣ бха̄рам̣ вахама̄на̄ кан̣н̣ика̄ на дхам̣сати на патати, евам̣ ра̄джа̄пи вуттаппака̄рехи мантӣхи абхиджджахадайехи сусан̇гахито сирито на дхам̣сати на патати на париха̄йати.
ра̄джа̄ бодхисатте катхентейева аттано кирийам̣ саллаккхетва̄ кан̣н̣ика̄йа асати гопа̄насийо на тит̣т̣ханти, гопа̄насӣхи асан̇гахита̄ кан̣н̣ика̄ на тит̣т̣хати, гопа̄насӣсу бхиджджантӣсу кан̣н̣ика̄ патати, евамева адхаммико ра̄джа̄ аттано митта̄мачче ча балака̄йе ча бра̄хман̣агахапатике ча асан̇ган̣ханто тесу бхиджджантесу техи асан̇гахито иссарийа̄ дхам̣сати, ран̃н̃а̄ на̄ма дхаммикена бхавитаббанти. атхасса тасмим̣ кхан̣е пан̣н̣а̄ка̄раттха̄йа ма̄тулун̇гам̣ а̄харим̣су. ра̄джа̄ ‘‘саха̄йа, имам̣ ма̄тулун̇гам̣ кха̄да̄’’ти бодхисаттам̣ а̄ха. бодхисатто там̣ гахетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, имам̣ кха̄дитум̣ аджа̄нанта̄ титтакам̣ ва̄ каронти амбилам̣ ва̄, джа̄нанта̄ пана пан̣д̣ита̄ титтакам̣ ха̄ретва̄ амбилам̣ анӣхаритва̄ ма̄тулун̇гарасам̣ ана̄сетва̄ва кха̄дантӣ’’ти ран̃н̃о има̄йа упама̄йа дханасан̇гхаран̣ӯпа̄йам̣ дассенто две га̄тха̄ абха̄си –
4. ‘‘кхараттачам̣ беллам̣ йатха̄пи саттхава̄, ана̄масантопи кароти титтакам̣;
сама̄харам̣ са̄дум̣ кароти паттхива, аса̄дум̣ кайира̄ танубандхамуддхарам̣.
5. ‘‘евампи га̄манигамесу пан̣д̣ито, аса̄хасам̣ ра̄джадхана̄ни сан̇гхарам̣;
дхамма̄нуваттӣ пат̣ипаджджама̄но, са пха̄ти кайира̄ авихет̣хайам̣ пара’’нти.
таттха кхараттачанти тхаддхатачам̣. белланти ма̄тулун̇гам̣. ‘бела’’нтипи па̄т̣хо, айамеваттхо. саттхава̄ти саттхакахаттхо. ана̄масантоти бахитачам̣ танукампи атаччханто идам̣ пхалам̣ титтакам̣ кароти. сама̄харанти сама̄харанто бахитачам̣ таччханто анто ча амбилам̣ анӣхаранто там̣ са̄дум̣ кароти. паттхива̄ти ра̄джа̄нам̣ а̄лапати. танубандхамуддхаранти танукам̣ пана тачам̣ уддхаранто саббасо титтакасса анапанӣтатта̄ там̣ аса̄думева кайира̄. еванти евам̣ пан̣д̣ито ра̄джа̄пи аса̄хасам̣ са̄хасийа̄ тан̣ха̄йа васам̣ агаччханто агатигаманам̣ паха̄йа рат̣т̣хам̣ апӣл̣етва̄ упачика̄нам̣ ваммикавад̣д̣хананийа̄мена мадхукара̄нам̣ рен̣ум̣ гахетва̄ мадхукаран̣анийа̄мена ча дханам̣ сан̇гхаранто –
‘‘да̄нам̣ сӣлам̣ паричча̄гам̣, аджджавам̣ маддавам̣ тапам̣;
аккодхам̣ авихим̣сан̃ча, кхантин̃ча авиродхана’’нти. –
ити имесам̣ дасаннам̣ ра̄джадхамма̄нам̣ ануваттанена дхамма̄нуваттӣ хутва̄ пат̣ипаджджама̄но со аттано ча паресан̃ча пха̄тим̣ вад̣д̣хим̣ кареййа парам̣ авихет̣хентойева̄ти.
ра̄джа̄ бодхисаттена саддхим̣ мантенто поккхаран̣ӣтӣрам̣ гантва̄ супуппхитам̣ ба̄ласӯрийаван̣н̣ам̣ удакена анупалиттам̣ падумам̣ дисва̄ а̄ха – ‘‘саха̄йа, имам̣ падумам̣ удаке сан̃джа̄тамева удакена алимпама̄нам̣ т̣хита’’нти. атха нам̣ бодхисатто ‘‘маха̄ра̄джа, ран̃н̃а̄ на̄ма еварӯпена бхавитабба’’нти оваданто има̄ га̄тха̄ а̄ха –
6. ‘‘ода̄тамӯлам̣ сучива̄рисамбхавам̣, джа̄там̣ йатха̄ поккхаран̣ӣсу амбуджам̣;
падумам̣ йатха̄ аггиника̄сипха̄лимам̣, на каддамо на раджо на ва̄ри лимпати.
7. ‘‘евампи воха̄расучим̣ аса̄хасам̣, висуддхакаммантамапетапа̄пакам̣;
на лимпати каммакилеса та̄дисо, джа̄там̣ йатха̄ поккхаран̣ӣсу амбуджа’’нти.
таттха ода̄тамӯланти пан̣д̣арамӯлам̣. амбуджанти падумассева вевачанам̣. аггиника̄сипха̄лиманти аггиника̄сина̄ сӯрийена пха̄литам̣ викаситанти аттхо. на каддамо на раджо на ва̄ри лимпатӣти нева каддамо на раджо на удакам̣ лимпати, на маккхетӣти аттхо. ‘‘липпати’’ччева ва̄ па̄т̣хо, бхумматтхе ва̄ ета̄ни паччаттавачана̄ни, етесу каддама̄дӣсу на липпати, на аллӣйатӣти аттхо. воха̄расучинти пора̄н̣акехи дхаммикара̄джӯхи ликха̄петва̄ т̣хапитавиниччхайавоха̄ре сучим̣, агатигаманам̣ паха̄йа дхаммена виниччхайака̄раканти аттхо. аса̄хасанти дхаммикавиниччхайе т̣хитатта̄йева са̄хасикакирийа̄йа вирахитам̣. висуддхакаммантанти тенева аса̄хасикат̣т̣хена висуддхакаммантам̣ саччава̄дим̣ никкодхам̣ маджджхаттам̣ тула̄бхӯтам̣ локасса. апетапа̄паканти апагатапа̄пакаммам̣. на лимпати каммакилеса та̄дисоти там̣ ра̄джа̄нам̣ па̄н̣а̄типа̄то адинна̄да̄нам̣ ка̄месумиччха̄ча̄ро муса̄ва̄доти айам̣ каммакилесо на аллӣйати. ким̣ка̄ран̣а̄? та̄дисо джа̄там̣ йатха̄ поккхаран̣ӣсу амбуджам̣. та̄дисо хи ра̄джа̄ йатха̄ поккхаран̣ӣсу джа̄там̣ падумам̣ анупалиттам̣, евам̣ анупалитто на̄ма хоти.
ра̄джа̄ бодхисаттасса ова̄дам̣ сутва̄ тато пат̣т̣ха̄йа дхаммена раджджам̣ ка̄ренто да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ саггапара̄йан̣о ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.
куккуджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[397] 2. маноджаджа̄такаван̣н̣ана̄
йатха̄ ча̄по ниннаматӣти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто випаккхасевакам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ваттху пана хет̣т̣ха̄ махил̣а̄мукхаджа̄таке (джа̄. 1.1.26) виттха̄ритамева. тада̄ пана саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса випаккхасевакойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сӣхо хутва̄ сӣхийа̄ саддхим̣ сам̣васанто две потаке лабхи – путтан̃ча дхӣтаран̃ча. путтасса маноджоти на̄мам̣ ахоси, со вайаппатто екам̣ сӣхапотикам̣ ган̣хи. ити те пан̃ча джана̄ ахесум̣. маноджо ванамахим̣са̄дайо вадхитва̄ мам̣сам̣ а̄харитва̄ ма̄та̄питаро ча бхагинин̃ча паджа̄патин̃ча посети. со екадивасам̣ гочарабхӯмийам̣ гирийам̣ на̄ма син̇га̄лам̣ пала̄йитум̣ аппахонтам̣ урена нипаннам̣ дисва̄ ‘‘ким̣, самма̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘упат̣т̣ха̄тука̄момхи, са̄мӣ’’ти вутте ‘‘са̄дху, упат̣т̣хахассӯ’’ти там̣ гахетва̄ аттано васанагухам̣ а̄неси. бодхисатто там̣ дисва̄ ‘‘та̄та маноджа, син̇га̄ла̄ на̄ма дуссӣла̄ па̄падхамма̄ акичче нийодженти, ма̄ етам̣ аттано сантике карӣ’’ти ва̄ретум̣ на̄саккхи.
атхекадивасам̣ син̇га̄ло ассамам̣сам̣ кха̄дитука̄мо маноджам̣ а̄ха – ‘‘са̄ми, амхехи т̣хапетва̄ ассамам̣сам̣ ан̃н̃ам̣ акха̄дитапуббам̣ на̄ма наттхи, ассам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти. ‘‘кахам̣ пана, самма, асса̄ хонтӣ’’ти? ‘‘ба̄ра̄н̣асийам̣ надӣтӣре’’ти. со тасса вачанам̣ гахетва̄ тена саддхим̣ асса̄нам̣ надийа̄ нха̄навела̄йам̣ гантва̄ екам̣ ассам̣ гахетва̄ пит̣т̣хийам̣ а̄ропетва̄ вегена аттано гуха̄два̄рамева а̄гато. атхасса пита̄ ассамам̣сам̣ кха̄дитва̄ ‘‘та̄та, асса̄ на̄ма ра̄джабхога̄, ра̄джа̄но ча на̄ма анекама̄йа̄ кусалехи дхануггахехи виджджха̄пенти, ассамам̣сакха̄данасӣха̄ на̄ма дӣгха̄йука̄ на хонти, ито пат̣т̣ха̄йа ма̄ ассам̣ ган̣хӣ’’ти а̄ха. со питу вачанам̣ акатва̄ ган̣хатева. ‘‘сӣхо ассе ган̣ха̄тӣ’’ти сутва̄ ра̄джа̄ антонагарейева асса̄нам̣ поккхаран̣им̣ ка̄ра̄песи. татопи а̄гантва̄ ган̣хийева. ра̄джа̄ ассаса̄лам̣ ка̄ретва̄ антоса̄ла̄йамева тин̣одакам̣ да̄песи. сӣхо па̄ка̄раматтхакена гантва̄ антоса̄ла̄топи ган̣хийева.
ра̄джа̄ екам̣ аккхан̣аведхим̣ дхануггахам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саккхиссаси та̄та, сӣхам̣ виджджхиту’’нти а̄ха. со ‘‘саккомӣ’’ти ватва̄ па̄ка̄рам̣ нисса̄йа сӣхасса а̄гаманамагге ат̣т̣акам̣ ка̄ретва̄ ат̣т̣ха̄си. сӣхо а̄гантва̄ бахисуса̄не син̇га̄лам̣ т̣хапетва̄ ассагахан̣аттха̄йа нагарам̣ паккханди. дхануггахо а̄гаманака̄ле ‘‘атитикхин̣о вего’’ти сӣхам̣ авиджджхитва̄ ассам̣ гахетва̄ гаманака̄ле гарубха̄рата̄йа олӣнавегам̣ сӣхам̣ тикхин̣ена на̄ра̄чена паччха̄бха̄ге виджджхи. на̄ра̄чо пуримака̄йена никкхамитва̄ а̄ка̄сам̣ паккханди. сӣхо ‘‘виддхосмӣ’’ти вирави. дхануггахо там̣ виджджхитва̄ асани вийа джийам̣ потхеси. син̇га̄ло сӣхасса ча джийа̄йа ча саддам̣ сутва̄ ‘‘саха̄йо ме дхануггахена виджджхитва̄ ма̄рито бхависсати, матакена хи саддхим̣ висса̄со на̄ма наттхи, ида̄ни мама пакатийа̄ васанаванамева гамисса̄мӣ’’ти аттана̄ва саддхим̣ саллапанто две га̄тха̄ абха̄си –
8. ‘‘йатха̄ ча̄по ниннамати, джийа̄ ча̄пи никӯджати;
хан̃н̃ате нӯна маноджо, мигара̄джа̄ сакха̄ мама.
9. ‘‘ханда да̄ни вананта̄ни, паккама̄ми йатха̄сукхам̣;
нета̄диса̄ сакха̄ хонти, лаббха̄ ме джӣвато сакха̄’’ти.
таттха йатха̄ти йена̄ка̄ренева ча̄по ниннамати. хан̃н̃ате нӯна̄ти нӯна хан̃н̃ати. нета̄диса̄ти еварӯпа̄ матака̄ саха̄йа̄ на̄ма на хонти. лаббха̄ мети джӣвато мама саха̄йо на̄ма сакка̄ ладдхум̣.
сӣхопи екавегена гантва̄ ассам̣ гуха̄два̄ре па̄тетва̄ сайампи маритва̄ пати. атхасса н̃а̄така̄ никкхамитва̄ там̣ лохитамаккхитам̣ паха̄рамукхехи паггхариталохитам̣ па̄паджанасевита̄йа джӣвитаккхайам̣ паттам̣ аддасам̣су, дисва̄ часса ма̄та̄ пита̄ бхагинӣ паджа̄патӣти пат̣ипа̄т̣ийа̄ чатассо га̄тха̄ бха̄сим̣су –
10. ‘‘на па̄паджанасам̣севӣ, аччантам̣ сукхамедхати;
маноджам̣ пасса сема̄нам̣, гирийасса̄нуса̄санӣ.
11. ‘‘на па̄пасампаван̇кена, ма̄та̄ путтена нандати;
маноджам̣ пасса сема̄нам̣, аччханнам̣ самхи лохите.
12. ‘‘евама̄паджджате посо, па̄пийо ча нигаччхати;
йо ве хита̄нам̣ вачанам̣, на кароти аттхадассинам̣.
13. ‘‘еван̃ча со хоти тато ча па̄пийо, йо уттамо адхамаджанӯпасевӣ;
пассуттамам̣ адхамаджанӯпасевитам̣, мига̄дхипам̣ сараваравеганиддхута’’нти.
таттха аччантам̣ сукхамедхатӣти на чирам̣ сукхам̣ лабхати. гирийасса̄нуса̄санӣти айам̣ еварӯпа̄ гирийасса̄нуса̄санӣти гараханто а̄ха. па̄пасампаван̇кена̄ти па̄песу сампаван̇кена па̄пасаха̄йена. аччханнанти нимуггам̣. па̄пийо ча нигаччхатӣти па̄пан̃ча виндати. хита̄нанти аттхака̄ма̄нам̣. аттхадассинанти ана̄гатааттхам̣ пассанта̄нам̣. па̄пийоти па̄патаро. адхамаджанӯпасевӣти адхамаджанам̣ упасевӣ. уттаманти сарӣрабалена джет̣т̣хакам̣.
паччхима̄ абхисамбуддхага̄тха̄ –
14. ‘‘нихӣйати пурисо нихӣнасевӣ, на ча ха̄йетха када̄чи тулйасевӣ;
сет̣т̣хамупагамам̣ удети кхиппам̣, тасма̄ттана̄ уттаритарам̣ бхаджетха̄’’ти.
таттха нихӣйатӣти бхиккхаве, нихӣнасевӣ на̄ма маноджо сӣхо вийа нихӣйати париха̄йати вина̄сам̣ па̄пун̣а̄ти. тулйасевӣти сӣла̄дӣхи аттана̄ садисам̣ севама̄но на ха̄йати, вад̣д̣хийева панасса хоти. сет̣т̣хамупагаманти сӣла̄дӣхи уттаритарам̣йева упагаччханто. удети кхиппанти сӣгхамева сӣла̄дӣхи гун̣ехи удети, вуддхим̣ упагаччхатӣти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не випаккхасевако сота̄паттипхале патит̣т̣хахи.
тада̄ син̇га̄ло девадатто ахоси, маноджо випаккхасевако, бхагинӣ уппалаван̣н̣а̄, бхарийа̄ кхема̄ бхиккхунӣ, ма̄та̄ ра̄хулама̄та̄, пита̄ сӣхара̄джа̄ пана ахамева ахосинти.
маноджаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[398] 3. сутануджа̄такаван̣н̣ана̄
ра̄джа̄ те бхаттанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ма̄тупосакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ваттху са̄маджа̄таке (джа̄. 2.22.296 а̄дайо) а̄ви бхависсати.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто дуггатагахапатикуле ниббатти, сутанӯтисса на̄мам̣ акам̣су. со вайаппатто бхатим̣ катва̄ ма̄та̄питаро посетва̄ питари ка̄лакате ма̄тарам̣ посети. тасмим̣ пана ка̄ле ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ мигавиттако ахоси. со екадивасам̣ махантена парива̄рена йоджанадвийоджанаматтам̣ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ ‘‘йасса т̣хитат̣т̣ха̄нена миго пала̄йати, со имам̣ на̄ма джито’’ти саббесам̣ а̄роча̄песи. амачча̄ ран̃н̃о дхувамаггат̣т̣ха̄не кот̣т̣хакам̣ чха̄детва̄ адам̣су. мануссехи мига̄нам̣ васанат̣т̣ха̄на̄ни парива̄ретва̄ унна̄дентехи ут̣т̣ха̄питесу мигесу еко ен̣имиго ран̃н̃о т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ пат̣ипаджджи. ра̄джа̄ ‘‘там̣ виджджхисса̄мӣ’’ти сарам̣ кхипи. уггахитама̄йо миго сарам̣ маха̄пха̄сука̄бхимукхам̣ а̄гаччхантам̣ н̃атва̄ париваттитва̄ сарена виддхо вийа хутва̄ пати. ра̄джа̄ ‘‘миго ме виддхо’’ти гахан̣аттха̄йа дха̄ви. миго ут̣т̣ха̄йа ва̄тавегена пала̄йи, амачча̄дайо ра̄джа̄нам̣ авахасим̣су. со мигам̣ анубандхитва̄ килантака̄ле кхаггена двидха̄ чхиндитва̄ екасмим̣ дан̣д̣аке лаггитва̄ ка̄джам̣ ваханто вийа а̄гаччханто ‘‘тхокам̣ виссамисса̄мӣ’’ти маггасамӣпе т̣хитам̣ ват̣аруккхам̣ упагантва̄ нипаджджитва̄ ниддам̣ окками.
тасмим̣ пана ват̣аруккхе ниббатто магхадево на̄ма йаккхо таттха павит̣т̣хе вессаван̣асса сантика̄ кха̄дитум̣ лабхи. со ра̄джа̄нам̣ ут̣т̣ха̄йа гаччхантам̣ ‘‘тит̣т̣ха бхаккхоси ме’’ти хаттхе ган̣хи. ‘‘твам̣ кона̄мосӣ’’ти? ‘‘ахам̣ идха ниббаттайаккхо, имам̣ т̣ха̄нам̣ павит̣т̣хаке кха̄дитум̣ лабха̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ ‘‘ким̣ аджджева мам̣ кха̄диссаси, уда̄ху нибаддхам̣ кха̄диссасӣ’’ти пуччхи. ‘‘лабханто нибаддхам̣ кха̄дисса̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘имам̣ аджджа мигам̣ кха̄дитва̄ мам̣ виссаджджехи, ахам̣ те све пат̣т̣ха̄йа ека̄йа бхаттапа̄тийа̄ саддхим̣ екам̣ мануссам̣ песесса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи аппаматто хохи, апеситадивасе тан̃н̃ева кха̄дисса̄мӣ’’ти. ‘‘ахам̣ ба̄ра̄н̣асира̄джа̄, майхам̣ авиджджама̄нам̣ на̄ма наттхӣ’’ти. йаккхо пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ там̣ виссаджджеси. со нагарам̣ пависитва̄ таматтхам̣ екасса аттхачаракасса амаччасса катхетва̄ ‘‘ида̄ни ким̣ ка̄табба’’нти пуччхи. ‘‘дивасапариччхедо като, дева̄’’ти? ‘‘на като’’ти. ‘‘айуттам̣ во катам̣, евам̣ сантепи ма̄ чинтайиттха, бахӯ бандхана̄га̄ре манусса̄’’ти. ‘‘тена хи твам̣ етам̣ каммам̣ кара, майхам̣ джӣвитам̣ дехӣ’’ти.
амаччо ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ девасикам̣ бандхана̄га̄рато мануссам̣ нӣхаритва̄ бхаттапа̄тим̣ гахетва̄ кан̃чи аджа̄на̄петва̄ва йаккхасса песеси. йаккхо бхаттам̣ бхун̃джитва̄ мануссам̣ кха̄дати. апарабха̄ге бандхана̄га̄ра̄ни нимманусса̄ни джа̄та̄ни. ра̄джа̄ бхаттаха̄ракам̣ алабханто маран̣абхайена кампи. атха нам̣ амаччо асса̄сетва̄ ‘‘дева, джӣвита̄са̄то дхана̄са̄ва балаватара̄, хаттхиккхандхе сахассабхан̣д̣икам̣ т̣хапетва̄ ‘ко имам̣ дханам̣ гахетва̄ йаккхасса бхаттам̣ а̄да̄йа гамиссатӣ’ти бхерим̣ чара̄пема̄’’ти ватва̄ татха̄ ка̄реси. атха там̣ сутва̄ бодхисатто чинтеси ‘‘ахам̣ бхатийа̄ ма̄сакад̣д̣хама̄сакам̣ сан̇гхаритва̄ киччхена ма̄тарам̣ посеми, имам̣ дханам̣ гахетва̄ ма̄ту датва̄ йаккхасса сантикам̣ гамисса̄ми, саче йаккхам̣ даметум̣ саккхисса̄ми, иччетам̣ кусалам̣, но че саккхисса̄ми, ма̄та̄ ме сукхам̣ джӣвиссатӣ’’ти. со таматтхам̣ ма̄ту а̄рочетва̄ ‘‘алам̣ та̄та, на мама аттхо дханена̄’’ти две ва̄ре пат̣иккхипитва̄ татийава̄ре там̣ ана̄пуччхитва̄ва ‘‘а̄харатха, аййа, сахассам̣, ахам̣ бхаттам̣ харисса̄мӣ’’ти сахассам̣ гахетва̄ ма̄ту датва̄ ‘‘амма, ма̄ чинтайи, ахам̣ йаккхам̣ даметва̄ маха̄джанасса соттхим̣ карисса̄ми, аджджева тава ассукилиннамукхам̣ ха̄са̄пентова а̄гаччхисса̄мӣ’’ти ма̄тарам̣ вандитва̄ ра̄джапурисехи саддхим̣ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си.
тато ран̃н̃а̄ ‘‘та̄та, твам̣ бхаттам̣ хариссасӣ’’ти вутте ‘‘а̄ма, дева̄’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ те ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘тумха̄кам̣ суван̣н̣апа̄дука̄, дева̄’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘дева, со йаккхо аттано руккхамӯле бхӯмийам̣ т̣хитаке кха̄дитум̣ лабхати, ахам̣ етасса сантакабхӯмийам̣ ат̣т̣хатва̄ па̄дука̄су т̣хасса̄мӣ’’ти. ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘тумха̄кам̣ чхаттам̣, дева̄’’ти. ‘‘идам̣ киматтха̄йа̄’’ти? ‘‘дева, йаккхо аттано руккхаччха̄йа̄йа т̣хитаке кха̄дитум̣ лабхати, ахам̣ тасса руккхаччха̄йа̄йа ат̣т̣хатва̄ чхаттаччха̄йа̄йа т̣хасса̄мӣ’’ти. ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘тумха̄кам̣ кхаггам̣, дева̄’’ти. ‘‘имина̄ ко аттхо’’ти? ‘‘дева, аманусса̄пи а̄вудхахаттха̄нам̣ бха̄йантийева̄’’ти. ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘суван̣н̣апа̄тим̣ пӯретва̄ тумха̄кам̣ бхун̃джанакабхаттам̣ детха, дева̄’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄, та̄та̄’’ти? ‘‘дева, ма̄дисасса на̄ма пан̣д̣итасса пурисасса маттикапа̄тийа̄ лӯкхабходжанам̣ харитум̣ анануччхавика’’нти. ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти ра̄джа̄ саббам̣ да̄петва̄ тасса веййа̄ваччакаре пат̣ипа̄деси.
бодхисатто ‘‘маха̄ра̄джа, ма̄ бха̄йиттха, аджджа̄хам̣ йаккхам̣ даметва̄ тумха̄кам̣ соттхим̣ катва̄ а̄гамисса̄мӣ’’ти ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ упакаран̣а̄ни га̄ха̄петва̄ таттха гантва̄ мануссе руккхасса̄видӯре т̣хапетва̄ суван̣н̣апа̄дукам̣ а̄руйха кхаггам̣ саннайхитва̄ сетаччхаттам̣ маттхаке катва̄ кан̃чанапа̄тийа̄ бхаттам̣ гахетва̄ йаккхасса сантикам̣ па̄йа̄си. йаккхо маггам̣ олокенто там̣ дисва̄ ‘‘айам̣ пурисо на ан̃н̃есу дивасесу а̄гамананийа̄мена ети, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти чинтеси. бодхисаттопи руккхасамӣпам̣ гантва̄ аситун̣д̣ена бхаттапа̄тим̣ анточха̄йа̄йа каритва̄ чха̄йа̄йа парийанте т̣хито пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха.
15. ‘‘ра̄джа̄ те бхаттам̣ па̄хеси, сучим̣ мам̣сӯпасечанам̣;
магхадевасмим̣ адхиваттхе, ехи никкхамма бхун̃джасӯ’’ти.
таттха па̄хесӣти пахин̣и. магхадевасмим̣ адхиваттхети магхадевоти ват̣аруккхо вуччати, тасмим̣ адхиваттхети деватам̣ а̄лапати.
там̣ сутва̄ йаккхо ‘‘имам̣ пурисам̣ ван̃четва̄ анточха̄йа̄йа павит̣т̣хам̣ кха̄дисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
16. ‘‘ехи ма̄н̣ава орена, бхиккхама̄да̄йа сӯпитам̣;
тван̃ча ма̄н̣ава бхиккха̄ ча, убхо бхаккха̄ бхависсатха̄’’ти.
таттха бхиккханти мама нибаддхабхиккхам̣. сӯпитанти сӯпасампаннам̣.
тато бодхисатто две га̄тха̄ абха̄си –
17. ‘‘аппакена тувам̣ йаккха, тхулламаттхам̣ джахиссаси;
бхиккхам̣ те на̄хариссанти, джана̄ маран̣асан̃н̃ино.
18. ‘‘ладдха̄йа йаккха̄ тава ниччабхиккхам̣, сучим̣ пан̣ӣтам̣ расаса̄ упетам̣;
бхиккхан̃ча те а̄харийо наро идха, судуллабхо хехити бхаккхите майӣ’’ти.
таттха тхулламаттханти аппакена ка̄ран̣ена махантам̣ аттхам̣ джахиссасӣти дассети. на̄хариссантӣти ито пат̣т̣ха̄йа маран̣асан̃н̃ино хутва̄ на а̄хариссанти, атха твам̣ мила̄таса̄кхо вийа руккхо нира̄ха̄ро дуббало бхависсасӣти. ладдха̄йанти ладдхаайам̣ ладдха̄гаманам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – самма йаккха, йам̣ ахам̣ аджджа а̄харим̣, идам̣ тава ниччабхиккхам̣ сучим̣ пан̣ӣтам̣ уттамам̣ расена упетам̣ ладдха̄гаманам̣ девасикам̣ те а̄гаччхиссати. а̄харийоти а̄харан̣ако. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘саче твам̣ имам̣ бхиккхам̣ гахетва̄ а̄гатам̣ мам̣ бхаккхаси, атхевам̣ майи бхаккхите бхиккхан̃ча те а̄харан̣ако ан̃н̃о наро идха судуллабхо бхависсати. ким̣ка̄ран̣а̄? ма̄дисо хи ба̄ра̄н̣асийам̣ ан̃н̃о пан̣д̣итамануссо на̄ма наттхи, майи пана кха̄дите сутанупи на̄ма йаккхена кха̄дито, ан̃н̃асса касса со ладжджиссатӣ’’ти бхатта̄харан̣акам̣ на лабхиссаси, атха те ито пат̣т̣ха̄йа бходжанам̣ дуллабхам̣ бхависсати, амха̄кампи ра̄джа̄нам̣ ган̣хитум̣ на лабхиссаси. касма̄? руккхато бахибха̄вена. саче панидам̣ бхаттам̣ бхун̃джитва̄ мам̣ пахин̣иссаси, ахам̣ те ран̃н̃о катхетва̄ нибаддхам̣ бхаттам̣ песесса̄ми, атта̄нампи ча те кха̄дитум̣ на дасса̄ми, ахампи тава сантике т̣ха̄не на т̣хасса̄ми, па̄дука̄су т̣хасса̄ми, руккхаччха̄йа̄йампи те на т̣хасса̄ми, аттано чхаттаччха̄йа̄йамева т̣хасса̄ми, саче пана майа̄ саддхим̣ вируджджхиссаси, кхаггена там̣ двидха̄ бхиндисса̄ми, ахан̃хи аджджа етадаттхамева саджджо хутва̄ а̄гатоти. евам̣ кира нам̣ маха̄сатто таджджеси.
йаккхо ‘‘йуттарӯпам̣ ма̄н̣аво вадатӣ’’ти саллаккхетва̄ пасанначитто две га̄тха̄ абха̄си –
19. ‘‘мамева сутано аттхо, йатха̄ бха̄саси ма̄н̣ава;
майа̄ твам̣ саманун̃н̃а̄то, соттхим̣ пасса̄хи ма̄тарам̣.
20. ‘‘кхаггам̣ чхаттан̃ча па̄тин̃ча, гаччхама̄да̄йа ма̄н̣ава;
соттхим̣ пассату те ма̄та̄, тван̃ча пасса̄хи ма̄тара’’нти.
таттха сутаноти бодхисаттам̣ а̄лапати. йатха̄ бха̄сасӣти йатха̄ твам̣ бха̄саси, татха̄ йо еса тайа̄ бха̄сито аттхо, есо мамеваттхо, майхамева вад̣д̣хӣти.
йаккхасса катхам̣ сутва̄ бодхисатто ‘‘мама каммам̣ ниппханнам̣, дамито ме йаккхо, бахун̃ча дханам̣ ладдхам̣, ран̃н̃о ча вачанам̣ ката’’нти тут̣т̣хачитто йаккхасса анумоданам̣ каронто оса̄нага̄тхама̄ха –
21. ‘‘евам̣ йаккха сукхӣ хохи, саха саббехи н̃а̄тибхи;
дханан̃ча ме адхигатам̣, ран̃н̃о ча вачанам̣ ката’’нти. –
ватва̄ ча пана йаккхам̣ а̄мантетва̄ ‘‘самма, твам̣ пуббе акусалакаммам̣ катва̄ каккхал̣о пхарусо паресам̣ лохитамам̣сабхаккхо йаккхо хутва̄ ниббатто, ито пат̣т̣ха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни ма̄ карӣ’’ти сӣле ча а̄нисам̣сам̣, дуссӣлйе ча а̄дӣнавам̣ катхетва̄ йаккхам̣ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘ким̣ те аран̃н̃ава̄сена, ехи нагарадва̄ре там̣ нисӣда̄петва̄ аггабхаттала̄бхим̣ каромӣ’’ти йаккхена саддхим̣ никкхамитва̄ кхагга̄дӣни йаккхам̣ га̄ха̄петва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ агама̄си. ‘‘сутану ма̄н̣аво йаккхам̣ гахетва̄ етӣ’’ти ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ амаччапаривуто бодхисаттасса паччуггаманам̣ катва̄ йаккхам̣ нагарадва̄ре нисӣда̄петва̄ аггабхаттала̄бхинам̣ катва̄ нагарам̣ пависитва̄ бхерим̣ чара̄петва̄ на̄гаре саннипа̄та̄петва̄ бодхисаттасса гун̣ам̣ катхетва̄ сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. айан̃ча бодхисаттасса ова̄де т̣хатва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ саггапара̄йан̣о ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не ма̄тупосакабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. тада̄ йаккхо ан̇гулима̄ло ахоси, ра̄джа̄ а̄нандо, ма̄н̣аво пана ахамева ахосинти.
сутануджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[399] 4. ма̄тупосакагиджджхаджа̄такаван̣н̣ана̄
те катхам̣ ну кариссантӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ ма̄тупосакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ваттху са̄маджа̄таке (джа̄. 2.22.296 а̄дайо) а̄ви бхависсати.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто гиджджхайонийам̣ ниббаттитва̄ вайаппатто вуддхе парихӣначаккхуке ма̄та̄питаро гиджджхагуха̄йам̣ т̣хапетва̄ гомам̣са̄дӣни а̄харитва̄ посеси. тасмим̣ ка̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ суса̄не еко неса̄до анийаметва̄ гиджджха̄нам̣ па̄се од̣д̣еси. атхекадивасам̣ бодхисатто гомам̣са̄дим̣ парийесанто суса̄нам̣ павит̣т̣хо па̄дена па̄се баджджхитва̄ аттано на чинтеси, вуддхе парихӣначаккхуке ма̄та̄питаро ануссаритва̄ ‘‘катхам̣ ну кхо ме ма̄та̄питаро йа̄пессанти, мама баддхабха̄вампи аджа̄нанта̄ ана̄тха̄ ниппаччайа̄ паббатагуха̄йамева сусситва̄ мариссанти ман̃н̃е’’ти вилапанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
22. ‘‘те катхам̣ ну кариссанти, вуддха̄ гиридарӣсайа̄;
ахам̣ баддхосми па̄сена, нилӣйасса васам̣ гато’’ти.
таттха нилӣйасса̄ти евам̣на̄макасса неса̄дапуттасса.
атха неса̄дапутто гиджджхара̄джасса паридевитасаддам̣ сутва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
23. ‘‘ким̣ гиджджха паридеваси, ка̄ ну те паридевана̄;
на ме суто ва̄ дит̣т̣хо ва̄, бха̄санто ма̄нусим̣ диджо’’ти.
гиджджхо а̄ха –
24. ‘‘бхара̄ми ма̄та̄питаро, вуддхе гиридарӣсайе;
те катхам̣ ну кариссанти, ахам̣ васам̣ гато тава̄’’ти.
неса̄до а̄ха –
25. ‘‘йам̣ ну гиджджхо йоджанасатам̣, кун̣апа̄ни авеккхати;
касма̄ джа̄лан̃ча па̄сан̃ча, а̄саджджа̄пи на буджджхасӣ’’ти.
гиджджхара̄джа̄ а̄ха –
26. ‘‘йада̄ пара̄бхаво хоти, посо джӣвитасан̇кхайе;
атха джа̄лан̃ча па̄сан̃ча, а̄саджджа̄пи на буджджхатӣ’’ти.
27. ‘‘бхарассу ма̄та̄питаро, вуддхе гиридарӣсайе;
майа̄ твам̣ саманун̃н̃а̄то, соттхим̣ пасса̄хи н̃а̄таке.
28. ‘‘евам̣ луддака нандассу, саха саббехи н̃а̄тибхи;
бхариссам̣ ма̄та̄питаро, вуддхе гиридарӣсайе’’ти. –
неса̄дапуттена дутийа̄, гиджджхена татийа̄ти има̄ га̄тха̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ вутта̄.
таттха йам̣ нӯти йам̣ ну етам̣ локе катхӣйати. гиджджхо йоджанасатам̣, кун̣апа̄ни авеккхатӣти йоджанасатам̣ атиккамма т̣хита̄нипи кун̣апа̄ни пассати, там̣ йади татхам̣, атха касма̄ твам̣ имам̣ джа̄лан̃ча па̄сан̃ча а̄саджджа̄пи на буджджхаси, сантикам̣ а̄гантва̄пи на джа̄на̄сӣти.
пара̄бхавоти вина̄со. бхарассӯти идам̣ со бодхисаттасса дхаммакатхам̣ сутва̄ ‘‘пан̣д̣ито гиджджхара̄джа̄ паридеванто на аттано паридевати, ма̄та̄питӯнам̣ паридевати, на̄йам̣ ма̄ретум̣ йутто’’ти тусситва̄ а̄ха, ватва̄ ча пана пийачиттена мудучиттена па̄сам̣ мочеси.
атхасса бодхисатто маран̣амукха̄ памутто сукхито анумоданам̣ каронто оса̄нага̄тхам̣ ватва̄ мукхапӯрам̣ мам̣сам̣ а̄да̄йа ма̄та̄питӯнам̣ ада̄си.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не ма̄тупосакабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи.
тада̄ неса̄дапутто чханно ахоси, ма̄та̄питаро маха̄ра̄джакула̄ни, гиджджхара̄джа̄ пана ахамева ахосинти.
ма̄тупосакагиджджхаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[400] 5. даббхапуппхаджа̄такаван̣н̣ана̄
анутӣрача̄рӣ бхаддантети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто упанандам̣ сакйапуттам̣ а̄раббха катхеси. со хи са̄сане паббаджитва̄ аппиччхата̄дигун̣е паха̄йа маха̄тан̣хо ахоси. вассӯпана̄йика̄йа две тайо виха̄ре париггахетва̄ екасмим̣ чхаттам̣ ва̄ упа̄ханам̣ ва̄ екасмим̣ каттарайат̣т̣хим̣ ва̄ удакатумбам̣ ва̄ т̣хапетва̄ екасмим̣ сайам̣ васати. со екасмим̣ джанападавиха̄ре вассам̣ упагантва̄ ‘‘бхиккхӯхи на̄ма аппиччхехи бхавитабба’’нти а̄ка̄се чандам̣ ут̣т̣ха̄пенто вийа бхиккхӯнам̣ паччайасантосадӣпакам̣ арийавам̣сапат̣ипадам̣ катхеси. там̣ сутва̄ бхиккхӯ мана̄па̄ни паттачӣвара̄ни чхад̣д̣етва̄ маттика̄патта̄ни чева пам̣сукӯлачӣвара̄ни ча ган̣хим̣су. со та̄ни аттано васанат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ вуттхавассо пава̄ретва̄ йа̄накам̣ пӯретва̄ джетаванам̣ гаччханто антара̄магге екасса аран̃н̃авиха̄расса пит̣т̣хибха̄ге па̄де валлийа̄ палибуддхо ‘‘аддха̄ еттха кин̃чи ладдхаббам̣ бхависсатӣ’’ти там̣ виха̄рам̣ па̄виси. таттха пана две махаллака̄ бхиккхӯ вассам̣ упагаччхим̣су. те две ча тхӯласа̄т̣аке екан̃ча сукхумакамбалам̣ лабхитва̄ бха̄джетум̣ асакконта̄ там̣ дисва̄ ‘‘тхеро но бха̄джетва̄ дассатӣ’’ти тут̣т̣хачитта̄ ‘‘майам̣, бханте, имам̣ васса̄ва̄сикам̣ бха̄джетум̣ на саккома, имам̣ но нисса̄йа вива̄до хоти, идам̣ амха̄кам̣ бха̄джетва̄ детха̄’’ти а̄хам̣су. со ‘‘са̄дху бха̄джесса̄мӣ’’ти две тхӯласа̄т̣аке двиннампи бха̄джетва̄ ‘‘айам̣ амха̄кам̣ винайадхара̄нам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти камбалам̣ гахетва̄ пакка̄ми.
тепи тхера̄ камбале са̄лайа̄ тенева саддхим̣ джетаванам̣ гантва̄ винайадхара̄нам̣ бхиккхӯнам̣ таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘лаббхати ну кхо, бханте, винайадхара̄нам̣ евам̣ вилопам̣ кха̄диту’’нти а̄хам̣су. бхиккхӯ упанандаттхерена а̄бхатам̣ паттачӣварара̄сим̣ дисва̄ ‘‘маха̄пун̃н̃оси твам̣ а̄вусо, бахум̣ те паттачӣварам̣ ладдха’’нти вадим̣су. со ‘‘куто ме а̄вусо, пун̃н̃ам̣, имина̄ ме упа̄йена идам̣ ладдха’’нти саббам̣ катхеси. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, упанандо сакйапутто маха̄тан̣хо маха̄лобхо’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, упанандена пат̣ипада̄йа ануччхавикам̣ катам̣, парасса пат̣ипадам̣ катхентена на̄ма бхиккхуна̄ пат̣хамам̣ аттано ануччхавикам̣ катва̄ паччха̄ паро овадитаббо’’ти.
‘‘атта̄намева пат̣хамам̣, патирӯпе нивесайе;
атхан̃н̃амануса̄сеййа, на килиссеййа пан̣д̣ито’’ти. (дха. па. 158) –
има̄йа дхаммападе га̄тха̄йа дхаммам̣ десетва̄ ‘‘на, бхиккхаве, упанандо ида̄нева, пуббепеса маха̄тан̣хо маха̄лобхова, на ча пана ида̄нева, пуббепеса имесам̣ сантакам̣ вилумпийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто надӣтӣре руккхадевата̄ ахоси. тада̄ еко син̇га̄ло ма̄йа̄вим̣ на̄ма бхарийам̣ гахетва̄ надӣтӣре екасмим̣ т̣ха̄не васи. атхекадивасам̣ син̇га̄лӣ син̇га̄лам̣ а̄ха ‘‘дохал̣о ме са̄ми, уппанно, алларохитамаччхам̣ кха̄дитум̣ иччха̄мӣ’’ти. син̇га̄ло ‘‘аппоссукка̄ хохи, а̄харисса̄ми те’’ти надӣтӣре чаранто валлийа̄ па̄де палибуджджхитва̄ анутӣрамева агама̄си. тасмим̣ кхан̣е гамбхӣрача̄рӣ ча анутӣрача̄рӣ ча̄ти две удда̄ маччхе парийесанта̄ тӣре ат̣т̣хам̣су. тесу гамбхӣрача̄рӣ махантам̣ рохитамаччхам̣ дисва̄ вегена удаке пависитва̄ там̣ нан̇гут̣т̣хе ган̣хи. балава̄ маччхо парикад̣д̣ханто йа̄си. со гамбхӣрача̄рӣ уддо ‘‘маха̄маччхо убхиннампи но пахоссати, ехи ме саха̄йо хохӣ’’ти итарена саддхим̣ саллапанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
29. ‘‘анутӣрача̄рӣ бхадданте, саха̄йаманудха̄ва мам̣;
маха̄ ме гахито маччхо, со мам̣ харати вегаса̄’’ти.
таттха саха̄йаманудха̄ва манти саха̄йа анудха̄ва мам̣, сандхивасена ма-ка̄ро вутто. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄хам̣ имина̄ маччхена на сам̣хӣра̄ми, евам̣ мам̣ нан̇гут̣т̣хакхан̣д̣е гахетва̄ твам̣ анудха̄ва̄ти.
там̣ сутва̄ итаро дутийам̣ га̄тхама̄ха –
30. ‘‘гамбхӣрача̄рӣ бхадданте, дал̣хам̣ ган̣ха̄хи тха̄маса̄;
ахам̣ там̣ уддхарисса̄ми, супан̣н̣о урага̄мива̄’’ти.
таттха тха̄маса̄ти тха̄мена. уддхарисса̄мӣти нӣхарисса̄ми. супан̣н̣о урага̄мива̄ти гарул̣о саппам̣ вийа.
атха двепи те екато хутва̄ рохитамаччхам̣ нӣхаритва̄ тхале т̣хапетва̄ ма̄ретва̄ ‘‘твам̣ бха̄джехи, твам̣ бха̄джехӣ’’ти калахам̣ катва̄ бха̄джетум̣ асакконта̄ т̣хапетва̄ нисӣдим̣су. тасмим̣ ка̄ле син̇га̄ло там̣ т̣ха̄нам̣ ануппатто. те там̣ дисва̄ убхопи паччуггаманам̣ катва̄ ‘‘айам̣, самма, даббхапуппхамаччхо амхехи екато хутва̄ гахито, там̣ но бха̄джетум̣ асакконта̄нам̣ вива̄до уппанно, самабха̄гам̣ но бха̄джетва̄ дехӣ’’ти татийам̣ га̄тхама̄хам̣су –
31. ‘‘вива̄до но самуппанно, даббхапуппха сун̣охи ме;
самехи медхагам̣ самма̄, вива̄до вӯпасаммата’’нти.
таттха даббхапуппха̄ти даббхапуппхасама̄наван̣н̣ата̄йа там̣ а̄лапанти. медхаганти калахам̣.
тесам̣ вачанам̣ сутва̄ син̇га̄ло аттано балам̣ дӣпенто –
32. ‘‘дхаммат̣т̣хохам̣ пуре а̄сим̣, бахӯ ад̣д̣а̄ ме тӣрита̄;
самеми медхагам̣ самма̄, вива̄до вӯпасаммата’’нти. –
идам̣ га̄тхам̣ ватва̄ бха̄дженто –
33. ‘‘анутӣрача̄ри нан̇гут̣т̣хам̣, сӣсам̣ гамбхӣрача̄рино;
ачча̄йам̣ маджджхимо кхан̣д̣о, дхаммат̣т̣хасса бхависсатӣ’’ти. –
имам̣ га̄тхама̄ха –
таттха пат̣хамага̄тха̄йа айаматтхо – ахам̣ пуббе ра̄джӯнам̣ виниччхайа̄маччо а̄сим̣, тена майа̄ виниччхайе нисӣдитва̄ бахӯ ад̣д̣а̄ тӣрита̄, тесам̣ тесам̣ бра̄хман̣агахапатика̄дӣнам̣ бахӯ ад̣д̣а̄ тӣрита̄ виниччхита̄, сва̄хам̣ тумха̄диса̄нам̣ самаджа̄тика̄нам̣ чатуппада̄нам̣ ад̣д̣ам̣ тӣретум̣ ким̣ на саккхисса̄ми, ахам̣ во самеми медхагам̣, самма̄ мам̣ нисса̄йа тумха̄кам̣ вива̄до вӯпасамматӯти.
еван̃ча пана ватва̄ маччхам̣ тайо кот̣т̣ха̄се катва̄ анутӣрача̄ри твам̣ нан̇гут̣т̣хам̣ ган̣ха, сӣсам̣ гамбхӣрача̄рино хоту. ачча̄йам̣ маджджхимо кхан̣д̣оти апича айам̣ маджджхимо кот̣т̣ха̄со. атха ва̄ ачча̄ти атичча, име две кот̣т̣ха̄се атиккамитва̄ т̣хито айам̣ маджджхимо кхан̣д̣о дхаммат̣т̣хасса виниччхайаса̄микасса майхам̣ бхависсатӣти.
евам̣ там̣ маччхам̣ вибхаджитва̄ ‘‘тумхе калахам̣ акатва̄ нан̇гут̣т̣хан̃ча сӣсан̃ча кха̄датха̄’’ти ватва̄ маджджхимакхан̣д̣ам̣ мукхена д̣ам̣ситва̄ тесам̣ пассанта̄нам̣йева пала̄йи. те сахассам̣ пара̄джита̄ вийа думмукха̄ нисӣдитва̄ га̄тхама̄хам̣су –
34. ‘‘чирампи бхаккхо абхависса, саче на вивадемасе;
асӣсакам̣ анан̇гут̣т̣хам̣, син̇га̄ло харати рохита’’нти.
таттха чирампӣти две тайо дивасе сандха̄йа вуттам̣.