2. кхарапуттавагго
[386] 1. кхарапуттаджа̄такаван̣н̣ана̄
саччам̣ киревама̄хам̣сӯти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пура̄н̣адутийика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. тан̃хи бхиккхум̣ саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, бханте’’ти вутте ‘‘кена уккан̣т̣ха̄питосӣ’’ти ватва̄ ‘‘пура̄н̣адутийика̄йа̄’’ти вутте ‘‘бхиккху айам̣ те иттхӣ анаттхака̄рика̄, пуббепи твам̣ имам̣ нисса̄йа аггим̣ пависитва̄ маранто пан̣д̣ите нисса̄йа джӣвитам̣ лабхӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ сенаке на̄ма ран̃н̃е раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто саккаттам̣ ка̄реси. тада̄ сенакасса ран̃н̃о екена на̄гара̄джена саддхим̣ миттабха̄во хоти. со кира на̄гара̄джа̄ на̄габхавана̄ никкхамитва̄ тхале гочарам̣ ган̣ханто чарати. атха нам̣ га̄мада̄рака̄ дисва̄ ‘‘саппо айа’’нти лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи пахарим̣су. атха ра̄джа̄ уййа̄нам̣ кӣл̣итум̣ гаччханто дисва̄ ‘‘ким̣ ете да̄рака̄ каронтӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘екам̣ саппам̣ пахарантӣ’’ти сутва̄ ‘‘пахаритум̣ ма̄ детха, пала̄петха не’’ти пала̄песи. на̄гара̄джа̄ джӣвитам̣ лабхитва̄ на̄габхаванам̣ гантва̄ бахӯни ратана̄ни а̄да̄йа ад̣д̣хараттасамайе ран̃н̃о сайанагхарам̣ пависитва̄ та̄ни ратана̄ни датва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, майа̄ тумхе нисса̄йа джӣвитам̣ ладдха’’нти ран̃н̃а̄ саддхим̣ миттабха̄вам̣ катва̄ пунаппунам̣ гантва̄ ра̄джа̄нам̣ пассати. со аттано на̄гама̄н̣авика̄су екам̣ ка̄месу атиттам̣ на̄гама̄н̣авикам̣ раккхан̣аттха̄йа ран̃н̃о сантике т̣хапетва̄ ‘‘йада̄ етам̣ на пассаси, тада̄ имам̣ мантам̣ париваттеййа̄сӣ’’ти тасса екам̣ мантам̣ ада̄си.
со екадивасам̣ уййа̄нам̣ гантва̄ на̄гама̄н̣авика̄йа саддхим̣ поккхаран̣ийам̣ удакакӣл̣ам̣ кӣл̣и. на̄гама̄н̣авика̄ екам̣ удакасаппам̣ дисва̄ аттабха̄вам̣ виджахитва̄ тена саддхим̣ асаддхаммам̣ пат̣исеви. ра̄джа̄ там̣ апассанто ‘‘кахам̣ ну кхо гата̄’’ти мантам̣ париваттетва̄ ана̄ча̄рам̣ каронтим̣ дисва̄ вел̣упесика̄йа пахари. са̄ куджджхитва̄ тато на̄габхаванам̣ гантва̄ ‘‘касма̄ а̄гата̄сӣ’’ти пут̣т̣ха̄ ‘‘тумха̄кам̣ саха̄йо мам̣ аттано вачанам̣ аган̣хантим̣ пит̣т̣хийам̣ пахарӣ’’ти паха̄рам̣ дассеси. на̄гара̄джа̄ татхато аджа̄нитва̄ва чатта̄ро на̄гама̄н̣аваке а̄мантетва̄ ‘‘гаччхатха, сенакасса сайанагхарам̣ пависитва̄ на̄сава̄тена там̣ бхусам̣ вийа виддхам̣сетха̄’’ти песеси. те гантва̄ ран̃н̃о сирисайане нипаннака̄ле габбхам̣ пависим̣су. тесам̣ пависанавела̄йамева ра̄джа̄ девим̣ а̄ха – ‘‘джа̄на̄си ну кхо бхадде, на̄гама̄н̣авика̄йа гатат̣т̣ха̄на’’нти? ‘‘на джа̄на̄ми, дева̄’’ти. ‘‘аджджа са̄ амха̄кам̣ поккхаран̣ийам̣ кӣл̣анака̄ле аттабха̄вам̣ виджахитва̄ екена удакасаппена саддхим̣ ана̄ча̄рам̣ ака̄си, атха нам̣ ахам̣ ‘евам̣ ма̄ карӣ’ти сиккха̄панаттха̄йа вел̣упесика̄йа пахарим̣, са̄ ‘на̄габхаванам̣ гантва̄ саха̄йасса ме ан̃н̃ам̣ кин̃чи катхетва̄ меттим̣ бхиндеййа̄’ти ме бхайам̣ уппаджджатӣ’’ти. там̣ сутва̄ на̄гама̄н̣авака̄ татова ниваттитва̄ на̄габхаванам̣ гантва̄ на̄гара̄джасса таматтхам̣ а̄рочесум̣. со сам̣вегаппатто хутва̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева ран̃н̃о сайанагхарам̣ а̄гантва̄ таматтхам̣ а̄чиккхитва̄ кхама̄петва̄ ‘‘идам̣ ме дан̣д̣акамма’’нти саббарутаджа̄нанам̣ на̄ма мантам̣ датва̄ ‘‘айам̣, маха̄ра̄джа, анаггхо манто, саче имам̣ мантам̣ ан̃н̃асса дадеййа̄си, датва̄ва аггим̣ пависитва̄ мареййа̄сӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. со тато пат̣т̣ха̄йа кипиллика̄нампи саддам̣ джа̄на̄ти.
тассекадивасам̣ маха̄тале нисӣдитва̄ мадхупха̄н̣итехи кха̄данӣйам̣ кха̄дантасса екам̣ мадхубинду ча пха̄н̣итабинду ча пӯвакхан̣д̣ан̃ча бхӯмийам̣ пати. ека̄ кипиллика̄ там̣ дисва̄ ‘‘ран̃н̃о маха̄тале мадхуча̄т̣и бхинна̄, пха̄н̣итасакат̣ам̣ пӯвасакат̣ам̣ никкуджджитам̣, мадхупха̄н̣итан̃ча пӯван̃ча кха̄датха̄’’ти виравантӣ вичарати. атха ра̄джа̄ тасса̄ равам̣ сутва̄ хаси. ран̃н̃о самӣпе т̣хита̄ девӣ ‘‘ким̣ ну кхо дисва̄ ра̄джа̄ хасӣ’’ти чинтеси. тасмим̣ кха̄данӣйам̣ кха̄дитва̄ нхатва̄ паллан̇ке нисинне екам̣ маккхикам̣ са̄мико ‘‘ехи бхадде, килесаратийа̄ рамисса̄ма̄’’ти а̄ха. атха нам̣ са̄ ‘‘адхива̄сехи та̄ва са̄ми, ида̄ни ран̃н̃о гандхе а̄хариссанти, тасса вилимпантасса па̄дамӯле гандхачун̣н̣ам̣ патиссати, ахам̣ таттха ват̣т̣етва̄ сугандха̄ бхависса̄ми, тато ран̃н̃о пит̣т̣хийам̣ нипаджджитва̄ рамисса̄ма̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ тампи саддам̣ сутва̄ хаси. девӣпи ‘‘ким̣ ну кхо дисва̄ хасӣ’’ти пуна чинтеси. пуна ран̃н̃о са̄йама̄сам̣ бхун̃джантасса екам̣ бхаттаситтхам̣ бхӯмийам̣ пати. кипиллика̄ ‘‘ра̄джакуле бхаттасакат̣ам̣ бхаггам̣, бхаттам̣ бхун̃джатха̄’’ти вирави. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ пунапи хаси. девӣ суван̣н̣акат̣аччхум̣ гахетва̄ ра̄джа̄нам̣ паривисантӣ ‘‘мам̣ ну кхо дисва̄ ра̄джа̄ хасатӣ’’ти витаккеси.
са̄ ран̃н̃а̄ саддхим̣ сайанам̣ а̄руйха нипаджджанака̄ле ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ дева, хасӣ’’ти пуччхи. со ‘‘ким̣ те мама хаситака̄ран̣ена̄’’ти ватва̄ пунаппунам̣ нибаддхо катхеси. атха нам̣ са̄ ‘‘тумха̄кам̣ джа̄нанамантам̣ майхам̣ детха̄’’ти ватва̄ ‘‘на сакка̄ да̄ту’’нти пат̣иккхитта̄пи пунаппунам̣ нибандхи. ра̄джа̄ ‘‘сача̄хам̣ имам̣ мантам̣ туйхам̣ дасса̄ми, марисса̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘марантопи майхам̣ дехи, дева̄’’ти. ра̄джа̄ ма̄туга̄мавасико хутва̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ‘‘имисса̄ мантам̣ датва̄ аггим̣ пависисса̄мӣ’’ти ратхена уййа̄нам̣ па̄йа̄си.
тасмим̣ кхан̣е сакко локам̣ олокенто имам̣ ка̄ран̣ам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ба̄лара̄джа̄ ма̄туга̄мам̣ нисса̄йа ‘аггим̣ пависисса̄мӣ’ти гаччхати, джӣвитамасса дасса̄мӣ’’ти суджам̣ асуракан̃н̃ам̣ а̄да̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ а̄гантва̄ там̣ аджикам̣ катва̄ аттана̄ аджо хутва̄ ‘‘маха̄джано ма̄ пассатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄йа ран̃н̃о ратхасса пурато ахоси. там̣ ра̄джа̄ чева ратхе йуттасиндхава̄ ча пассанти, ан̃н̃о кочи на пассати. аджо катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ ратхапурато аджика̄йа саддхим̣ метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исеванто вийа ахоси. тамеко ратхе йуттасиндхаво дисва̄ ‘‘самма аджара̄джа, майам̣ пуббе ‘аджа̄ кира ба̄ла̄ ахирика̄’ти ассумха, на ча там̣ пассимха, твам̣ пана рахо пат̣иччханнат̣т̣ха̄не каттаббам̣ ана̄ча̄рам̣ амха̄кам̣ еттака̄нам̣ пассанта̄нан̃н̃ева кароси, на ладжджаси, там̣ но пуббе сутам̣ имина̄ дит̣т̣хена саметӣ’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
77. ‘‘саччам̣ киревама̄хам̣су, вастам̣ ба̄лоти пан̣д̣ита̄;
пасса ба̄ло рахокаммам̣, а̄викуббам̣ на буджджхатӣ’’ти.
таттха вастанти аджам̣. пан̣д̣ита̄ти н̃а̄н̣асампанна̄ там̣ ба̄лоти ваданти, саччам̣ кира ваданти. пасса̄ти а̄лапанам̣, пассатха̄хи аттхо. на буджджхатӣти евам̣ ка̄тум̣ айуттанти на джа̄на̄ти.
там̣ сутва̄ аджо две га̄тха̄ абха̄си –
78. ‘‘твам̣ кхопи самма ба̄лоси, кхарапутта виджа̄нахи;
раджджуйа̄ хи париккхитто, ван̇кот̣т̣хо охитомукхо.
79. ‘‘апарампи самма те ба̄лйам̣, йо мутто на пала̄йаси;
со ча ба̄латаро самма, йам̣ твам̣ вахати сенака’’нти.
таттха твам̣ кхопи самма̄ти самма синдхава майа̄пи кхо твам̣ ба̄латаро. кхарапутта̄ти со кира гадрабхасса джа̄тако, тена там̣ евама̄ха. виджа̄нахӣти ахамева ба̄лоти евам̣ джа̄на̄хи. париккхиттоти йугена саддхим̣ гӣва̄йа париккхитто. ван̇кот̣т̣хоти ван̇каот̣т̣хо. охитомукхоти мукхабандханена пихитамукхо. йо мутто на пала̄йасӣти йо твам̣ ратхато мутто сама̄но муттака̄ле пала̄йитва̄ аран̃н̃ам̣ на пависаси, там̣ те апала̄йанам̣ апарампи ба̄лйам̣, со ча ба̄латароти йам̣ твам̣ сенакам̣ вахаси, со сенако тайа̄пи ба̄латаро.
ра̄джа̄ тесам̣ убхиннампи катхам̣ джа̄на̄ти, тасма̄ там̣ сун̣анто сан̣икам̣ ратхам̣ песеси. синдхавопи тасса катхам̣ сутва̄ пуна чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –
80. ‘‘йам̣ ну самма ахам̣ ба̄ло, аджара̄джа виджа̄нахи;
атха кена сенако ба̄ло, там̣ ме аккха̄хи пуччхито’’ти.
таттха йанти каран̣аттхе паччаттавачанам̣. нӯти ануссаваттхе нипа̄то. идам̣ вуттам̣ хоти – самма аджара̄джа, йена та̄ва тираччха̄нагататтена ка̄ран̣ена ахам̣ ба̄ло, там̣ твам̣ ка̄ран̣ам̣ джа̄на̄хи, сакка̄ етам̣ тайа̄ н̃а̄тум̣, ахан̃хи тираччха̄нагататта̄ва ба̄ло, тасма̄ мам̣ кхарапутта̄тиа̄дӣни ваданто сут̣т̣ху вадаси, айам̣ пана сенако ра̄джа̄ кена ка̄ран̣ена ба̄ло, там̣ ме ка̄ран̣ам̣ пуччхито аккха̄хӣти.
там̣ сутва̄ аджо а̄чиккханто пан̃чамам̣ га̄тхама̄ха –
81. ‘‘уттаматтхам̣ лабхитва̄на, бхарийа̄йа йо падассати;
тена джахиссататта̄нам̣, са̄ чевасса на хессатӣ’’ти.
таттха уттаматтханти саббарутаджа̄нанамантам̣. тена̄ти тасса̄ мантаппада̄насан̇кха̄тена ка̄ран̣ена там̣ датва̄ аггим̣ пависанто атта̄нан̃ча джахиссати, са̄ часса бхарийа̄ на бхависсати, тасма̄ еса тайа̄пи ба̄латаро, йо ладдхам̣ йасам̣ раккхитум̣ на саккотӣти.
ра̄джа̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘аджара̄джа, амха̄кам̣ соттхим̣ каронтопи тван̃н̃ева кариссаси, катхехи та̄ва но каттаббайуттака’’нти а̄ха. атха нам̣ аджара̄джа̄ ‘‘маха̄ра̄джа, имесам̣ сатта̄нам̣ аттана̄ ан̃н̃о пийатаро на̄ма наттхи, екам̣ пийабхан̣д̣ам̣ нисса̄йа атта̄нам̣ на̄сетум̣ ладдхайасам̣ паха̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ чхат̣т̣хам̣ га̄тхама̄ха –
82. ‘‘на ве пийаммети джанинда та̄дисо, аттам̣ нирам̣катва̄ пийа̄ни севати;
атта̄ва сеййо парама̄ ча сеййо, лаббха̄ пийа̄ очитаттхена паччха̄’’ти.
таттха пийаммети пийам̣ ме, айамева ва̄ па̄т̣хо. идам̣ вуттам̣ хоти – джанинда, та̄дисо тумха̄дисо йасамахатте т̣хито пуггало екам̣ пийабхан̣д̣ам̣ нисса̄йа ‘‘идам̣ пийам̣ ме’’ти аттам̣ нирам̣катва̄ атта̄нам̣ чхад̣д̣етва̄ та̄ни пийа̄ни на севатева. ким̣ка̄ран̣а̄? атта̄ва сеййо парама̄ ча сеййоти, йасма̄ сатагун̣ена сахассагун̣ена атта̄ва сеййо варо уттамо, парама̄ ча сеййо, парама̄ уттама̄пи ан̃н̃асма̄ пийабхан̣д̣а̄ти аттхо. еттха хи ча-ка̄ро пи-ка̄раттхе нипа̄тоти дат̣т̣хаббо. лаббха̄ пийа̄ очитаттхена паччха̄ти очитаттхена вад̣д̣хитаттхена йасасампаннена пурисена паччха̄ пийа̄ на̄ма сакка̄ ладдхум̣, на тасса̄ ка̄ран̣а̄ атта̄ на̄сетабботи.
евам̣ маха̄сатто ран̃н̃о ова̄дам̣ ада̄си. ра̄джа̄ тусситва̄ ‘‘аджара̄джа, куто а̄гатосӣ’’ти пуччхи. сакко ахам̣, маха̄ра̄джа, тава анукампа̄йа там̣ маран̣а̄ мочетум̣ а̄гатомхӣти. девара̄джа, ахам̣ етисса̄ ‘‘мантам̣ дасса̄мӣ’’ти авачам̣, ида̄ни ‘‘ким̣ каромӣ’’ти? ‘‘маха̄ра̄джа, тумха̄кам̣ убхиннампи вина̄сена киччам̣ наттхи, ‘сиппасса упача̄ро’ти ватва̄ етам̣ катипайе паха̄ре пахара̄пехи, имина̄ упа̄йена на ган̣хиссатӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. маха̄сатто ран̃н̃о ова̄дам̣ датва̄ сакат̣т̣ха̄намева гато. ра̄джа̄ уййа̄нам̣ гантва̄ девим̣ паккоса̄петва̄ а̄ха ‘‘ган̣хиссаси бхадде, манта’’нти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘тена хи упача̄рам̣ каромӣ’’ти. ‘‘ко упача̄ро’’ти? ‘‘пит̣т̣хийам̣ паха̄расате паваттама̄не саддам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти. са̄ манталобхена ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. ра̄джа̄ чорагха̄таке паккоса̄петва̄ каса̄ га̄ха̄петва̄ убхосу пассесу пахара̄песи. са̄ две тайо паха̄ре адхива̄сетва̄ тато парам̣ ‘‘на ме мантена аттхо’’ти рави. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘твам̣ мам̣ ма̄ретва̄ мантам̣ ган̣хитука̄ма̄сӣ’’ти пит̣т̣хийам̣ ниччаммам̣ ка̄ретва̄ виссаджджа̄песи. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа пуна катхетум̣ на̄саккхи.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. тада̄ ра̄джа̄ уккан̣т̣хитабхиккху ахоси, девӣ пура̄н̣адутийика̄, ассо са̄рипутто, сакко пана ахамева ахосинти.
кхарапуттаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[387] 2. сӯчиджа̄такаван̣н̣ана̄
акаккасам̣ апхарусанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃н̃а̄па̄рамим̣ а̄раббха катхеси. ваттху маха̄уман̇гаджа̄таке (джа̄. 2.22.590 а̄дайо) а̄ви бхависсати. тада̄ пана саттха̄ бхиккхӯ а̄мантетва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи татха̄гато пан̃н̃ава̄ упа̄йакусалойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе камма̄ракуле ниббаттитва̄ вайаппатто парийода̄тасиппо ахоси. ма̄та̄питаро панасса далидда̄, тесам̣ га̄мато авидӯре ан̃н̃о сахассакут̣ико камма̄рага̄мо. таттха камма̄расахассаджет̣т̣хако камма̄ро ра̄джаваллабхо ад̣д̣хо махаддхано, тассека̄ дхӣта̄ ахоси уттамарӯпадхара̄ деваччхара̄пат̣ибха̄га̄ джанападакалйа̄н̣илаккхан̣ехи саманна̄гата̄. са̄мантага̄месу манусса̄ ва̄сипхарасупха̄лапа̄чана̄дика̄ра̄панаттха̄йа там̣ га̄мам̣ гантва̄ йебхуййена там̣ кума̄рикам̣ пассанти, те аттано аттано га̄мам̣ гантва̄ нисиннат̣т̣ха̄на̄дӣсу тасса̄ рӯпам̣ ван̣н̣енти. бодхисатто там̣ сутва̄ саванасам̣саггена баджджхитва̄ ‘‘па̄дапарича̄рикам̣ нам̣ карисса̄мӣ’’ти уттамаджа̄тикам̣ айам̣ гахетва̄ екам̣ сукхумам̣ гханам̣ сӯчим̣ катва̄ па̄се виджджхитва̄ удаке уппила̄петва̄ апарампи татха̄рӯпамева тасса̄ косакам̣ катва̄ па̄се виджджхи. имина̄ нийа̄мена тасса̄ сатта косаке ака̄си, ‘‘катхам̣ ака̄сӣ’’ти на ваттаббам̣. бодхисатта̄нан̃хи н̃а̄н̣амахантата̄йа каран̣ам̣ самиджджхатийева. со там̣ сӯчим̣ на̄л̣ика̄йа паккхипитва̄ оват̣т̣ика̄йа катва̄ там̣ га̄мам̣ гантва̄ камма̄раджет̣т̣хакасса васанавӣтхим̣ пуччхитва̄ таттха гантва̄ два̄ре т̣хатва̄ ‘‘ко мама хаттхато еварӯпам̣ на̄ма сӯчим̣ мӯлена кин̣итум̣ иччхатӣ’’ти сӯчим̣ ван̣н̣енто джет̣т̣хакакамма̄расса гхарадва̄расамӣпе т̣хатва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
83. ‘‘акаккасам̣ апхарусам̣, кхарадхотам̣ супа̄сийам̣;
сукхумам̣ тикхин̣агган̃ча, ко сӯчим̣ кетумиччхатӣ’’ти.
тассаттхо – мама пат̣аласса ва̄ тилакасса ва̄ одхино ва̄ абха̄вена акаккасам̣, сумат̣т̣хата̄йа апхарусам̣, кхарена па̄са̄н̣ена дхотатта̄ кхарадхотам̣, сундарена сувиддхена па̄сена саманна̄гататта̄ супа̄сийам̣, сан̣хата̄йа сукхумам̣, аггасса тикхин̣ата̄йа тикхин̣аггам̣ сӯчим̣ мама хаттхато мӯлам̣ датва̄ ко кин̣итум̣ иччхатӣти.
еван̃ча пана ватва̄ пунапи там̣ ван̣н̣енто дутийам̣ га̄тхама̄ха –
84. ‘‘сумаджджан̃ча супа̄сан̃ча, анупуббам̣ суват̣т̣итам̣;
гханагха̄тимам̣ пат̣итхаддхам̣, ко сӯчим̣ кетумиччхатӣ’’ти.
таттха сумаджджан̃ча̄ти курувиндакачун̣н̣ена сут̣т̣ху маджджитам̣. супа̄сан̃ча̄ти сан̣хена па̄саведхакена виддхатта̄ сундарапа̄сам̣. гханагха̄тиманти йа̄ гха̄тийама̄на̄ адхикаран̣им̣ анупависати, айам̣ ‘‘гханагха̄тима̄’’ти вуччати, та̄дисинти аттхо. пат̣итхаддханти тхаддхам̣ амудукам̣.
тасмим̣ кхан̣е са̄ кума̄рика̄ бхуттапа̄тара̄сам̣ питарам̣ даратхапат̣иппассамбханаттхам̣ чӯл̣асайане нипаннам̣ та̄лаван̣т̣ена бӣджайама̄на̄ бодхисаттасса мадхурасаддам̣ сутва̄ алламам̣сапин̣д̣ена хадайе пахат̣а̄ вийа гхат̣асахассена нибба̄питадаратха̄ вийа хутва̄ ‘‘ко ну кхо еса атимадхурена саддена камма̄ра̄нам̣ васанага̄ме сӯчим̣ виккин̣а̄ти, кена ну кхо каммена а̄гато, джа̄нисса̄ми на’’нти та̄лаван̣т̣ам̣ т̣хапетва̄ геха̄ никкхамма бахиа̄л̣индаке т̣хатва̄ тена саддхим̣ катхеси. бодхисатта̄нан̃хи паттхитам̣ на̄ма самиджджхати, со хи тасса̄йеваттха̄йа там̣ га̄мам̣ а̄гато. са̄ ча тена саддхим̣ катхентӣ ‘‘ма̄н̣ава, сакаларат̣т̣хава̄сино сӯчиа̄дӣнам̣ аттха̄йа имам̣ га̄мам̣ а̄гаччханти, твам̣ ба̄лата̄йа камма̄рага̄ме сӯчим̣ виккин̣итум̣ иччхаси, сачепи дивасам̣ сӯчийа̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сиссаси, на те кочи хаттхато сӯчим̣ ган̣хиссати, саче твам̣ мӯлам̣ ладдхум̣ иччхаси, ан̃н̃ам̣ га̄мам̣ йа̄хӣ’’ти ватва̄ две га̄тха̄ абха̄си –
84. ‘‘итода̄ни пата̄йанти, сӯчийо бал̣иса̄ни ча;
койам̣ камма̄рага̄масмим̣, сӯчим̣ виккетумиччхати.
85. ‘‘ито саттха̄ни гаччханти, камманта̄ вивидха̄ путхӯ;
койам̣ камма̄рага̄масмим̣, сӯчим̣ виккетумиччхатӣ’’ти.
таттха итода̄нӣти имасмим̣ рат̣т̣хе ида̄ни сӯчийо ча бал̣иса̄ни ча ан̃н̃а̄ни ча упакаран̣а̄ни имамха̄ камма̄рага̄ма̄ пата̄йанти никкхаманти, там̣ там̣ дисам̣ паттхаранта̄ ниггаччханти. койанти евам̣ санте ко айам̣ имасмим̣ камма̄рага̄ме сӯчим̣ виккин̣итум̣ иччхати. саттха̄нӣти ба̄ра̄н̣асим̣ гаччханта̄ни на̄наппака̄ра̄ни саттха̄ни итова гаччханти. вивидха̄ путхӯти на̄наппака̄ра̄ бахӯ камманта̄пи сакаларат̣т̣хава̄сӣнам̣ ито гахитаупакаран̣ехева паваттанти.
бодхисатто тасса̄ вачанам̣ сутва̄ ‘‘бхадде, твам̣ аджа̄нантӣ ан̃н̃а̄н̣ена евам̣ вадесӣ’’ти ватва̄ две га̄тха̄ абха̄си –
86. ‘‘сӯчим̣ камма̄рага̄масмим̣, виккетабба̄ паджа̄ната̄;
а̄чарийа̄ва джа̄нанти, каммам̣ сукатадуккат̣ам̣.
87. ‘‘иман̃че те пита̄ бхадде, сӯчим̣ джан̃н̃а̄ майа̄ катам̣;
тайа̄ ча мам̣ нимантеййа, йан̃чаттхан̃н̃ам̣ гхаре дхана’’нти.
таттха сӯчинти вибхаттивипалла̄со като. идам̣ вуттам̣ хоти – сӯчи на̄ма паджа̄ната̄ пан̣д̣итена пурисена камма̄рага̄масмим̣йева виккетабба̄. ким̣ка̄ран̣а̄? а̄чарийа̄ва джа̄нанти, каммам̣ сукатадуккат̣анти, тасса тасса сиппасса а̄чарийа̄ва тасмим̣ тасмим̣ сиппе сукатадуккат̣акаммам̣ джа̄нанти, сва̄хам̣ камма̄ракаммам̣ аджа̄нанта̄нам̣ гахапатика̄нам̣ га̄мам̣ гантва̄ мама сӯчийа̄ сукатадуккат̣абха̄вам̣ катхам̣ джа̄на̄песса̄ми, имасмим̣ пана га̄ме мама балам̣ джа̄на̄песса̄мӣти. евам̣ бодхисатто има̄йа га̄тха̄йа аттано балам̣ ван̣н̣еси.
тайа̄ ча мам̣ нимантеййа̄ти бхадде саче тава пита̄ имам̣ майа̄ катам̣ сӯчим̣ ‘‘ӣдиса̄ ва̄ еса̄, евам̣ ва̄ ката̄’’ти джа̄неййа, ‘‘имам̣ ме дхӣтарам̣ тава па̄дапарича̄рикам̣ дамми, ган̣ха̄хи на’’нти евам̣ тайа̄ ча мам̣ нимантеййа. йан̃чаттхан̃н̃ам̣ гхаре дхананти йан̃ча ан̃н̃ам̣ савин̃н̃а̄н̣акам̣ ва̄ авин̃н̃а̄н̣акам̣ ва̄ гхаре дханам̣ аттхи, тена мам̣ нимантеййа. ‘‘йан̃чассан̃н̃а’’нтипи па̄т̣хо, йан̃ча асса гхаре ан̃н̃ам̣ дханам̣ аттхӣти аттхо.
камма̄раджет̣т̣хако саббам̣ тесам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘амма̄’’ти дхӣтарам̣ паккоситва̄ ‘‘кена саддхим̣ саллапасӣ’’ти пуччхи. та̄та, еко пурисо сӯчим̣ виккин̣а̄ти, тена саддхим̣ саллапемӣти. ‘‘тена хи паккоса̄хи на’’нти. са̄ гантва̄ паккоси. бодхисатто гехам̣ пависитва̄ камма̄раджет̣т̣хакам̣ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ со ‘‘катарага̄мава̄сикосӣ’’ти пуччхи. ‘‘ахам̣ асукага̄мава̄сикомхи асукакамма̄расса путто’’ти. ‘‘касма̄ идха̄гатосӣ’’ти. ‘‘сӯчивиккайаттха̄йа̄’’ти. ‘‘а̄хара, сӯчим̣ те пасса̄ма̄’’ти. бодхисатто аттано гун̣ам̣ саббесам̣ маджджхе пака̄сетука̄мо ‘‘нану екака̄нам̣ олокитато саббесам̣ маджджхе олокетум̣ варатара’’нти а̄ха. со ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти саббе камма̄ре саннипа̄та̄петва̄ техи паривуто ‘‘а̄хара, та̄та, майам̣ пасса̄ма те сӯчи’’нти а̄ха. ‘‘а̄чарийа, екам̣ адхикаран̣ин̃ча удакапӯран̃ча кам̣сатха̄лам̣ а̄хара̄петха̄’’ти. со а̄хара̄песи. бодхисатто оват̣т̣икато сӯчина̄л̣икам̣ нӣхаритва̄ ада̄си. камма̄раджет̣т̣хако тато сӯчим̣ нӣхаритва̄ ‘‘та̄та, айам̣ сӯчӣ’’ти пуччхи. ‘‘на̄йам̣ сӯчи, косако есо’’ти. со упадха̄ренто нева антам̣, на кот̣им̣ аддаса. бодхисатто а̄хара̄петва̄ накхена косакам̣ апанетва̄ ‘‘айам̣ сӯчи, айам̣ косако’’ти маха̄джанасса дассетва̄ сӯчим̣ а̄чарийасса хаттхе, косакам̣ па̄дамӯле т̣хапеси. пуна тена ‘‘айам̣ ман̃н̃е сӯчӣ’’ти вутто ‘‘айампи сӯчикосакойева̄’’ти ватва̄ накхена пахаранто пат̣ипа̄т̣ийа̄ чха сӯчикосаке камма̄раджет̣т̣хакасса па̄дамӯле т̣хапетва̄ ‘‘айам̣ сӯчӣ’’ти тасса хаттхе т̣хапеси. камма̄расахасса̄ни ан̇гулийо пхот̣есум̣, челуккхепа̄ паваттим̣су.
атха нам̣ камма̄раджет̣т̣хако ‘‘та̄та, има̄йа сӯчийа̄ ким̣ бала’’нти пуччхи. ‘‘а̄чарийа балавата̄ пурисена адхикаран̣им̣ уккхипа̄петва̄ адхикаран̣ийа̄ хет̣т̣ха̄ удакапа̄тим̣ т̣хапа̄петва̄ адхикаран̣ийа̄ маджджхе имам̣ сӯчим̣ пахаратха̄’’ти. со татха̄ ка̄ретва̄ адхикаран̣ийа̄ маджджхе сӯчим̣ аггена пахари. са̄ адхикаран̣им̣ винивиджджхитва̄ удакапит̣т̣хе кесаггаматтампи уддхам̣ ва̄ адхо ва̄ ахутва̄ тирийам̣ патит̣т̣ха̄си. саббе камма̄ра̄ ‘‘амхехи еттакам̣ ка̄лам̣ ‘камма̄ра̄ на̄ма едиса̄ хонтӣ’ти сутивасенапи на сутапубба’’нти ан̇гулийо пхот̣етва̄ челуккхепасахассам̣ паваттайим̣су. камма̄раджет̣т̣хако дхӣтарам̣ паккоситва̄ тасмин̃н̃ева парисамаджджхе ‘‘айам̣ кума̄рика̄ туйхамева ануччхавика̄’’ти удакам̣ па̄тетва̄ ада̄си. со апарабха̄ге камма̄раджет̣т̣хакасса аччайена тасмим̣ га̄ме камма̄раджет̣т̣хако ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ камма̄раджет̣т̣хакасса дхӣта̄ ра̄хулама̄та̄ ахоси, пан̣д̣итакамма̄рапутто пана ахамева ахоси’’нти.
сӯчиджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[388] 3. тун̣д̣иладжа̄такаван̣н̣ана̄
навачханнакети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ маран̣абхӣрукам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со кира са̄ваттхива̄сӣ кулапутто буддхаса̄сане паббаджитва̄ маран̣абхӣруко ахоси, аппаматтакампи са̄кха̄чаланам̣ дан̣д̣акапатанам̣ сакун̣ачатуппадасаддам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ татха̄рӯпам̣ сутва̄ маран̣абхайатаджджито хутва̄ куччхийам̣ виддхасасо вийа кампанто вичари. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, асуко кира бхиккху маран̣абхӣруко аппаматтакампи саддам̣ сутва̄ викампама̄но пала̄йати, имесан̃ча сатта̄нам̣ маран̣амева дхувам̣, джӣвитам̣ аддхувам̣, нану тадева йонисо манаси ка̄табба’’нти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте там̣ бхиккхум̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху маран̣абхӣруко’’ти ватва̄ ‘‘а̄ма, бханте’’ти тена пат̣ин̃н̃а̄то ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса маран̣абхӣрукойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сӯкарийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. сӯкарӣ парин̣атагаббха̄ две путте виджа̄йи. са̄ екадивасам̣ те гахетва̄ екасмим̣ а̄ва̄т̣е нипаджджи. атхека̄ ба̄ра̄н̣асидва̄рага̄мава̄синӣ махаллика̄ каппа̄сакхеттато паччхипун̣н̣ам̣ каппа̄сам̣ а̄да̄йа йат̣т̣хийа̄ бхӯмим̣ а̄кот̣ентӣ а̄гаччхи. сӯкарӣ там̣ саддам̣ сутва̄ маран̣абхайена путтаке чхад̣д̣етва̄ пала̄йи. махаллика̄ сӯкарапотаке дисва̄ путтасан̃н̃ам̣ пат̣илабхитва̄ паччхийам̣ паккхипитва̄ гхарам̣ нетва̄ джет̣т̣хакасса маха̄тун̣д̣ило, канит̣т̣хасса чӯл̣атун̣д̣илоти на̄мам̣ каритва̄ те путтаке вийа посеси. те апарабха̄ге вад̣д̣хитва̄ тхӯласарӣра̄ ахесум̣. махаллика̄ ‘‘име но мӯлена дехӣ’’ти вуччама̄на̄пи ‘‘путта̄ ме’’ти ватва̄ кассачи на дети. атхекасмим̣ чхан̣ака̄ле дхутта̄ сурам̣ пиванта̄ мам̣се кхӣн̣е ‘‘куто ну кхо мам̣сам̣ лабхисса̄ма̄’’ти вӣмам̣санта̄ махаллика̄йа гехе сӯкара̄нам̣ аттхибха̄вам̣ н̃атва̄ мӯлам̣ гахетва̄ таттха гантва̄ ‘‘амма, мӯлам̣ гахетва̄ екам̣ но сӯкарам̣ дехӣ’’ти а̄хам̣су. са̄ ‘‘алам̣, та̄та̄, путта̄ ме ете, путтам̣ на̄ма мам̣сам̣ кха̄данаттха̄йа кин̣анта̄нам̣ даданта̄ на̄ма наттхӣ’’ти пат̣иккхипи. дхутта̄ ‘‘амма, манусса̄нам̣ сӯкара̄ на̄ма путта̄ на хонти, дехи но’’ти пунаппунам̣ йа̄чанта̄пи алабхитва̄ махалликам̣ сурам̣ па̄йетва̄ маттака̄ле ‘‘амма, сӯкарехи ким̣ кариссаси, мӯлам̣ гахетва̄ париббайам̣ карохӣ’’ти тасса̄ хаттхе каха̄пан̣е т̣хапайим̣су.
са̄ каха̄пан̣е гахетва̄ ‘‘та̄та̄, маха̄тун̣д̣илам̣ да̄тум̣ на саккоми. чӯл̣атун̣д̣илам̣ пана ган̣хатха̄’’ти а̄ха. ‘‘кахам̣ со’’ти? ‘‘айам̣ етасмим̣ гаччхети, саддамасса дехӣ’’ти. ‘‘а̄ха̄рам̣ на пасса̄мӣ’’ти. дхутта̄ мӯлена екам̣ бхаттапа̄тим̣ а̄хара̄песум̣. махаллика̄ там̣ гахетва̄ два̄ре т̣хапитам̣ сӯкарадон̣им̣ пӯретва̄ дон̣исамӣпе ат̣т̣ха̄си. тим̣саматта̄пи дхутта̄ па̄сахаттха̄ таттхева ат̣т̣хам̣су. махаллика̄ ‘‘та̄та, чӯл̣атун̣д̣ила, ехӣ’’ти тасса саддамака̄си. там̣ сутва̄ маха̄тун̣д̣ило ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ мама ма̄тара̄ чӯл̣атун̣д̣иласса саддо на диннапуббо, мам̣йева пат̣хамам̣ садда̄йати, авассам̣ аджджа амха̄кам̣ бхайам̣ уппаннам̣ бхависсатӣ’’ти ан̃н̃а̄си. со канит̣т̣хам̣ а̄мантеси ‘‘та̄та, мама ма̄та̄ там̣ паккосати, гаччха та̄ва джа̄на̄хӣ’’ти. со гаччха̄ никкхамитва̄ бхаттадон̣исамӣпе тесам̣ т̣хитабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘аджджа ме маран̣ам̣ уппанна’’нти маран̣абхайатаджджито ниваттитва̄ кампама̄но бха̄ту сантикам̣ а̄гантва̄ тхамбхитум̣ на̄саккхи, кампама̄но париббхами. маха̄тун̣д̣ило там̣ дисва̄ ‘‘та̄та, твам̣ аджджа пана паведхаси париббхамаси, пависанат̣т̣ха̄нам̣ олокеси, ким̣ на̄метам̣ каросӣ’’ти пуччхи. со аттана̄ дит̣т̣хака̄ран̣ам̣ катхенто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
88. ‘‘навачханнакеда̄ни диййати, пун̣н̣а̄йам̣ дон̣и сува̄минӣ т̣хита̄;
бахуке джане па̄сапа̄н̣ике, но ча кхо ме пат̣ибха̄ти бхун̃джиту’’нти.
таттха навачханнакеда̄ни диййатӣти бха̄тика, пуббе амха̄кам̣ кун̣д̣акайа̄гу ва̄ джха̄мабхаттам̣ ва̄ диййати, аджджа пана навачханнакам̣ нава̄ка̄рам̣ да̄нам̣ диййати. пун̣н̣а̄йам̣ дон̣ӣти айам̣ амха̄кам̣ бхаттадон̣и суддхабхаттасса пун̣н̣а̄. сува̄минӣ т̣хита̄ти аййа̄пи но тасса̄ сантике т̣хита̄. бахуке джанети на кевалан̃ча аййа̄ва, ан̃н̃опи бахуко джано па̄сапа̄н̣ико т̣хито. но ча кхо ме пат̣ибха̄тӣти айам̣ евам̣ етесам̣ т̣хитабха̄вопи идам̣ бхаттам̣ бхун̃джитумпи майхам̣ на пат̣ибха̄ти, на руччатӣти аттхо.
там̣ сутва̄ маха̄сатто ‘‘та̄та чӯл̣атун̣д̣ила, мама кира ма̄та̄ еттхева сӯкаре посентӣ на̄ма йадаттхам̣ посети, сва̄сса̄ аттхо аджджа маттхакам̣ патто, твам̣ ма̄ чинтайӣ’’ти ватва̄ мадхурена сарена буддхалӣл̣а̄йа дхаммам̣ десенто две га̄тха̄ абха̄си –
89. ‘‘тасаси бхамаси лен̣амиччхаси, атта̄н̣оси кухим̣ гамиссаси;
аппоссукко бхун̃джа тун̣д̣ила, мам̣саттха̄йа хи посита̄мхасе.
90. ‘‘огаха рахадам̣ акаддамам̣, саббам̣ седамалам̣ пава̄хайа;
ган̣ха̄хи навам̣ вилепанам̣, йасса гандхо на када̄чи чхиджджатӣ’’ти.
таттха тасаси бхамасӣти маран̣абхайена уттасаси, тенева киламанто бхамаси. лен̣амиччхасӣти патит̣т̣хам̣ олокеси. атта̄н̣осӣти та̄та, пуббе амха̄кам̣ ма̄та̄ пат̣исаран̣ам̣ ахоси, са̄ аджджа пана нирапеккха̄ амхе чхад̣д̣еси, ида̄ни кухим̣ гамиссаси. огаха̄ти ога̄ха, айамева ва̄ па̄т̣хо. пава̄хайа̄ти пава̄хехи, ха̄рехӣти аттхо. на чхиджджатӣти на нассати. идам̣ вуттам̣ хоти – та̄та, саче маран̣ато тасаси, акаддамам̣ поккхаран̣им̣ отаритва̄ тава сарӣре саббам̣ седан̃ча малан̃ча пава̄хетва̄ сурабхигандхавилепанам̣ вилимпа̄ти.
тасса даса па̄рамийо а̄ваджджетва̄ метта̄па̄рамим̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ пат̣хамам̣ падам̣ уда̄харантассева саддо сакалам̣ два̄дасайоджаникам̣ ба̄ра̄н̣асим̣ аджджхоттхаритва̄ гато. сутасутаккхан̣ейева ра̄джаупара̄джа̄дайо а̄дим̣ катва̄ ба̄ра̄н̣асива̄сино а̄гамам̣су. ана̄гата̄пи гехе т̣хита̄ва сун̣им̣су. ра̄джапуриса̄ гаччхе чхиндитва̄ бхӯмим̣ самам̣ катва̄ ва̄лукам̣ окирим̣су. дхутта̄нам̣ сура̄мадо чхиджджи. па̄се чхад̣д̣етва̄ дхаммам̣ сун̣ама̄на̄ ат̣т̣хам̣су. махаллика̄йапи сура̄мадо чхиджджи. маха̄сатто маха̄джанамаджджхе чӯл̣атун̣д̣иласса дхаммадесанам̣ а̄рабхи. там̣ сутва̄ чӯл̣атун̣д̣ило ‘‘майхам̣ бха̄та̄ евам̣ вадети, амха̄кан̃ча вам̣се поккхаран̣им̣ отаритва̄ наха̄нам̣, сарӣрато седамалапава̄ханам̣, пура̄н̣авилепанам̣ ха̄ретва̄ нававилепанагахан̣ан̃ча кисмин̃чи ка̄ле наттхи, ким̣ ну кхо сандха̄йа бха̄та̄ мам̣ ева ма̄ха̄’’ти пуччханто чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –
91. ‘‘катамо рахадо акаддамо, ким̣су седамаланти вуччати;
катаман̃ча навам̣ вилепанам̣, йасса гандхо на када̄чи чхиджджатӣ’’ти.
там̣ сутва̄ маха̄сатто ‘‘тена хи канит̣т̣ха охитасото сун̣а̄хӣ’’ти буддхалӣл̣а̄йа дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
92. ‘‘дхаммо рахадо акаддамо, па̄пам̣ седамаланти вуччати;
сӣлан̃ча навам̣ вилепанам̣, тасса гандхо на када̄чи чхиджджати.
93. ‘‘нанданти сарӣрагха̄тино, на ча нанданти сарӣрадха̄рино;
пун̣н̣а̄йа ча пун̣н̣ама̄сийа̄, рамама̄на̄ва джаханти джӣвита’’нти.
таттха дхаммоти пан̃часӣлаат̣т̣хасӣладасасӣла̄ни тӣн̣и сучарита̄ни саттатим̣сабодхипаккхийадхамма̄ аматамаха̄нибба̄нанти саббопеса дхаммо на̄ма. акаддамоти ра̄гадосамохама̄надит̣т̣хикилесакаддама̄нам̣ абха̄вена акаддамо. имина̄ сесадхаммато виниваттетва̄ нибба̄намева дассети. ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ дхамма̄нам̣ аггамаккха̄йати, йадидам̣ маданиммадано пипа̄савинайо а̄лайасамуггха̄то ват̣т̣упаччхедо тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄на’’нти (а. ни. 4.34; итиву. 90) хи вуттам̣, тадева дассенто, та̄та чӯл̣атун̣д̣ила, ахам̣ нибба̄натал̣а̄кам̣ ‘‘рахадо’’ти катхеми. джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣а̄дӣни хи таттха наттхи, саче маран̣ато мун̃читука̄мо, нибба̄нага̄миним̣ пат̣ипадам̣ ган̣ха̄ти. упаниссайапаччайавасена кира бодхисатто евам̣ катхеси.
па̄пам̣ седамаланти та̄та чӯл̣атун̣д̣ила, па̄пам̣ седамаласадисатта̄ ‘‘седамала’’нти пора̄н̣акапан̣д̣итехи катхитам̣. там̣ панетам̣ екавидхена па̄пам̣ йадидам̣ манопадосо, дувидхена па̄пам̣ па̄пакан̃ча сӣлам̣, па̄пика̄ ча дит̣т̣хи, тивидхена па̄пам̣ тӣн̣и дуччарита̄ни, чатуббидхена па̄пам̣ чатта̄ри агатигамана̄ни, пан̃чавидхена па̄пам̣ пан̃ча четокхила̄, чхаббидхена па̄пам̣ чха ага̄рава̄, саттавидхена па̄пам̣ сатта асаддхамма̄, ат̣т̣хавидхена па̄пам̣ ат̣т̣ха миччхатта̄, нававидхена па̄пам̣ нава а̄гха̄таваттхӯни, дасавидхена па̄пам̣ даса акусалакаммапатха̄, бахувидхена па̄пам̣ ра̄го досо мохоти екакадукатика̄дивасена вибхатта̄ акусала̄ дхамма̄, ити саббампетам̣ па̄пам̣ ‘‘сарӣранисситаседамаласадиса’’нти пан̣д̣итехи катхитам̣.
сӣланти пан̃часӣлам̣ дасасӣлам̣ чатупа̄рисуддхисӣлам̣. ‘‘идам̣, та̄та, сӣлам̣ чатуджджа̄тигандхавилепанасадиса’’нти вадати. тасса̄ти тасса силасса гандхо тӣсу вайесу када̄чи на чхиджджати, сакалалокам̣ паттхаритва̄ гаччхати.
‘‘на пуппхагандхо пат̣ива̄тамети, на чанданам̣ таггарамаллика̄ ва̄;
сатан̃ча гандхо пат̣ива̄тамети, сабба̄ диса̄ саппурисо пава̄йати.
‘‘чанданам̣ тагарам̣ ва̄пи, уппалам̣ атха вассикӣ;
етесам̣ гандхаджа̄та̄нам̣, сӣлагандхо ануттаро.
‘‘аппаматто айам̣ гандхо, йва̄йам̣ тагарачанданам̣;
йо ча сӣлаватам̣ гандхо, ва̄ти девесу уттамо’’ти. (дха. па. 54-56);
нанданти сарӣрагха̄тиноти та̄та чӯл̣атун̣д̣ила, име ан̃н̃а̄н̣аманусса̄ ‘‘мадхурамам̣сам̣ кха̄дисса̄ма, путтада̄рампи кха̄да̄песса̄ма̄’’ти па̄н̣а̄типа̄там̣ каронта̄ нанданти туссанти, па̄н̣а̄типа̄то а̄севито бха̄вито бахулӣкато нирайасам̣ваттанико хоти, тираччха̄найони…пе… петтивисайасам̣ваттанико хоти, йо саббалахуко па̄н̣а̄типа̄тасса випа̄ко, со мануссабхӯтасса аппа̄йукасам̣ваттанико хотӣти имам̣ па̄н̣а̄типа̄те а̄дӣнавам̣ на джа̄нанти. аджа̄нанта̄ –
‘‘мадхува̄ ман̃н̃ати ба̄ло, йа̄ва па̄пам̣ на паччати;
йада̄ ча паччати па̄пам̣, ба̄ло дуккхам̣ нигаччхатӣ’’ти. (дха. па. 69) –
мадхурасан̃н̃ино хутва̄ –
‘‘чаранти ба̄ла̄ думмедха̄, амиттенева аттана̄;
каронта̄ па̄пакам̣ каммам̣, йам̣ хоти кат̣укаппхала’’нти. (дха. па. 66) –
еттакампи на джа̄нанти.
‘‘на там̣ каммам̣ катам̣ са̄дху, йам̣ катва̄ анутаппати;
йасса ассумукхо родам̣, випа̄кам̣ пат̣исеватӣ’’ти. (дха. па. 67);
на ча нанданти сарӣрадха̄риноти та̄та чӯл̣атун̣д̣ила, йе панете сарӣрадха̄рино сатта̄, те аттано маран̣е а̄гаччханте т̣хапетва̄ сӣхамигара̄джахаттха̄джа̄нӣйаасса̄джа̄нӣйакхӣн̣а̄саве авасеса̄ бодхисаттам̣ а̄дим̣ катва̄ абха̄йанта̄ на̄ма наттхи.
‘‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно;
атта̄нам̣ упамам̣ катва̄, на ханеййа на гха̄тайе’’ти. (дха. па. 129);
пун̣н̣а̄йа̄ти гун̣апун̣н̣а̄йа. пун̣н̣ама̄сийа̄ти пун̣н̣ачандайутта̄йа, ма̄сам̣ ва̄ пӯретва̄ т̣хита̄йа. тада̄ кира пун̣н̣ама̄сӣ упосатхадивасо хоти. рамама̄на̄ва джаханти джӣвитанти та̄та чӯл̣атун̣д̣ила, ма̄ сочи ма̄ паридеви, маран̣асса на̄ма те бха̄йанти, йесам̣ аббхантаре сӣла̄дигун̣а̄ наттхи. майам̣ пана сӣла̄ча̄расампанна̄ пун̃н̃аванто, тасма̄ амха̄диса̄ сатта̄ рамама̄на̄ва джаханти джӣвитанти.
евам̣ маха̄сатто мадхурена сарена буддхалӣл̣а̄йа дхаммам̣ десеси. маха̄джанака̄йа̄ ан̇гулийо пхот̣есум̣, челуккхепа̄ ча паваттим̣су, са̄дхука̄расаддапун̣н̣ам̣ анталиккхам̣ ахоси. ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ бодхисаттам̣ раджджена пӯджетва̄ махаллика̄йа йасам̣ датва̄ убхопи те гандходакена нха̄петва̄ гандха̄дӣхи вилимпа̄петва̄ гӣва̄су ман̣иратана̄ни пил̣андха̄петва̄ гхарам̣ нетва̄ путтат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ махантена парива̄рена пат̣иджагги. бодхисатто ран̃н̃о пан̃ча сӣла̄ни ада̄си. саббе ба̄ра̄н̣асива̄сино ча ка̄сират̣т̣хава̄сино ча пан̃ча сӣла̄ни раккхим̣су. маха̄сатто несам̣ паккхадивасесу дхаммам̣ десеси, виниччхайе нисӣдитва̄ ад̣д̣е тӣреси. тасмим̣ дхарама̄не кӯт̣ад̣д̣ака̄рака̄ на̄ма на̄хесум̣. апарабха̄ге ра̄джа̄ ка̄ламака̄си. маха̄сатто тасса сарӣрапариха̄рам̣ ка̄ретва̄ виниччхайе поттхаке ликха̄петва̄ ‘‘имам̣ поттхакам̣ олокетва̄ ад̣д̣ам̣ тӣреййа̄тха̄’’ти ватва̄ маха̄джанасса дхаммам̣ десетва̄ аппама̄дена ова̄дам̣ датва̄ саббесам̣ роданта̄нам̣ паридеванта̄нан̃н̃ева саддхим̣ чӯл̣атун̣д̣илена аран̃н̃ам̣ па̄виси. тада̄ бодхисаттасса ова̄до сат̣т̣хи вассасахасса̄ни паватти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не со маран̣абхӣруко бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи.
тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, чӯл̣атун̣д̣ило маран̣абхӣруко бхиккху, париса̄ буддхапариса̄, маха̄тун̣д̣ило пана ахамева ахосинти.
тун̣д̣иладжа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[389] 4. суван̣н̣акаккат̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄
син̇гӣмиготи идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто а̄нандаттхерасса аттано аттха̄йа джӣвитапаричча̄гам̣ а̄раббха катхеси. ваттху йа̄ва дхануггахапайоджана̄ кхан̣д̣аха̄ладжа̄таке (джа̄. 2.22.982 а̄дайо) дханапа̄лависсаджджанам̣ чӯл̣ахам̣самаха̄хам̣саджа̄таке (джа̄. 1.15.133 а̄дайо) катхитам̣. тада̄ хи бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикаа̄нандаттхеро секкхапат̣исамбхида̄ппатто хутва̄ дханапа̄лаке а̄гаччханте самма̄самбуддхасса джӣвитам̣ париччаджӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи а̄нандо майхам̣ джӣвитам̣ париччаджийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ра̄джагахасса пуббапассе са̄линдийо на̄ма бра̄хман̣ага̄мо хоти. тада̄ бодхисатто тасмим̣ га̄ме кассакабра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ тасса га̄масса пуббуттара̄йа диса̄йа екасмим̣ га̄макхетте карӣсасахассаматтам̣ касим̣ ка̄реси. со екадивасам̣ мануссехи саддхим̣ кхеттам̣ гантва̄ каммака̄ре ‘‘касатха̄’’ти а̄н̣а̄петва̄ мукхадхованаттха̄йа кхеттакот̣ийам̣ махантам̣ соббхам̣ упасан̇ками. тасмим̣ кхо пана соббхе еко суван̣н̣аван̣н̣о каккат̣ако пат̣ивасати абхирӯпо па̄са̄дико. бодхисатто дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ там̣ соббхам̣ отари. тасса мукхадхованака̄ле каккат̣ако сантикам̣ а̄гама̄си. атха нам̣ со уккхипитва̄ аттано уттариса̄т̣акантаре нипаджджа̄петва̄ гахетва̄ кхетте каттаббакиччам̣ катва̄ гаччханто таттхева нам̣ соббхе паккхипитва̄ гехам̣ агама̄си. тато пат̣т̣ха̄йа кхеттам̣ а̄гаччханто пат̣хамам̣ там̣ соббхам̣ гантва̄ каккат̣акам̣ уккхипитва̄ уттариса̄т̣акантаре нипаджджа̄петва̄ паччха̄ каммантам̣ вича̄реси. ити тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висса̄со дал̣хо ахоси.
бодхисатто нибаддхам̣ кхеттам̣ а̄гаччхати, аккхӣсу ча панасса пан̃ча паса̄да̄ тӣн̣и ман̣д̣ала̄ни висуддха̄ни хутва̄ пан̃н̃а̄йанти. атхасса кхеттакот̣ийам̣ екасмим̣ та̄ле ка̄какула̄ваке ка̄кӣ аккхӣни дисва̄ кха̄дитука̄ма̄ хутва̄ ка̄кам̣ а̄ха – ‘‘са̄ми, дохал̣о ме уппанно’’ти. ‘‘ким̣ дохал̣о на̄ма̄’’ти? ‘‘етасса бра̄хман̣асса аккхӣни кха̄дитука̄ма̄мхӣ’’ти. ‘‘дуддохал̣о те уппанно, ко ета̄ни а̄харитум̣ саккхиссатӣ’’ти. ‘‘твам̣ на саккосӣ’’ти ахампетам̣ джа̄на̄ми, йо панеса та̄ласса авидӯре ваммико, еттха кан̣хасаппо васати. ‘‘там̣ упат̣т̣хаха, со етам̣ д̣ам̣ситва̄ ма̄рессати, атхасса аккхӣни уппа̄т̣етва̄ твам̣ а̄хариссасӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ тато пат̣т̣ха̄йа кан̣хасаппам̣ упат̣т̣хахи. бодхисаттенапи ва̄питасасса̄нам̣ габбхаггахан̣ака̄ле каккат̣ако маха̄ ахоси. атхекадивасам̣ саппо ка̄кама̄ха ‘‘самма, твам̣ нибаддхам̣ мам̣ упат̣т̣хахаси, ким̣ те каромӣ’’ти. ‘‘са̄ми, тумха̄кам̣ да̄сийа̄ етасса кхеттаса̄микасса аккхӣсу дохал̣о уппаджджи, сва̄хам̣ тумха̄кам̣ а̄нубха̄вена тасса аккхӣни лабхисса̄мӣти тумхе упат̣т̣хаха̄мӣ’’ти. саппо ‘‘хоту, найидам̣ гарукам̣, лабхиссасӣ’’ти там̣ асса̄сетва̄ пуна дивасе бра̄хман̣асса а̄гаманамагге кеда̄рамарийа̄дам̣ нисса̄йа тин̣ехи пат̣иччханно хутва̄ тасса̄гаманам̣ олокенто нипаджджи.
бодхисатто а̄гаччханто пат̣хамам̣ соббхам̣ отаритва̄ мукхам̣ дховитва̄ синехам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ суван̣н̣акаккат̣акам̣ а̄лин̇гетва̄ уттариса̄т̣акантаре нипаджджа̄петва̄ кхеттам̣ па̄виси. саппо там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ва вегена паккхандитва̄ пин̣д̣икамам̣се д̣ам̣ситва̄ таттхева па̄тетва̄ ваммикам̣ сандха̄йа пала̄йи. бодхисаттасса патанан̃ча каккат̣акасса са̄т̣акантарато лан̇гханан̃ча ка̄касса а̄гантва̄ бодхисаттасса уре нилӣйанан̃ча апаччха̄апуримам̣ ахоси. ка̄ко нилӣйитва̄ аккхӣни тун̣д̣ена пахари. каккат̣ако ‘‘имам̣ ка̄кам̣ нисса̄йа мама саха̄йасса бхайам̣ уппаннам̣, етасмим̣ гахите саппо а̄гаччхиссатӣ’’ти сан̣д̣а̄сена ган̣ханто вийа ка̄кам̣ гӣва̄йам̣ ал̣ена дал̣хам̣ гахетва̄ киламетва̄ тхокам̣ ситхиламака̄си. ка̄ко ‘‘кисса мам̣ самма, чхад̣д̣етва̄ пала̄йаси, еса мам̣ каккат̣ако бхиййо вихет̣хети, йа̄ва на мара̄ми, та̄ва ехӣ’’ти саппам̣ паккосанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
94. ‘‘син̇гӣмиго а̄йатачаккхунетто, ат̣т̣хиттачо ва̄рисайо аломо;
тена̄бхибхӯто капан̣ам̣ руда̄ми, харе сакха̄ кисса ну мам̣ джаха̄сӣ’’ти.
таттха син̇гӣмиготи син̇гӣсуван̣н̣аван̣н̣ата̄йа ва̄ ал̣асан̇кха̄та̄нам̣ ва̄ син̇га̄нам̣ аттхита̄йа каккат̣ако вутто. а̄йатачаккхунеттоти дӣгхехи чаккхусан̇кха̄техи неттехи саманна̄гато. ат̣т̣химева тачо асса̄ти ат̣т̣хиттачо. харе сакха̄ти а̄лапанаметам̣, амбхо саха̄йа̄ти аттхо.
саппо там̣ сутва̄ махантам̣ пхан̣ам̣ катва̄ ка̄кам̣ асса̄сенто агама̄си. саттха̄ имаматтхам̣ дӣпенто абхисамбуддхо хутва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
95. ‘‘со пассасанто махата̄ пхан̣ена, бхуджан̇гамо каккат̣амаджджхапатто;
сакха̄ сакха̄рам̣ парита̄йама̄но, бхуджан̇гамам̣ каккат̣ако гахесӣ’’ти.
таттха каккат̣амаджджхапаттоти каккат̣акам̣ сампатто. сакха̄ сакха̄ранти саха̄йо саха̄йам̣. ‘‘сакам̣ сакха̄ра’’нтипи па̄т̣хо, аттано саха̄йанти аттхо. парита̄йама̄ноти раккхама̄но. гахесӣти дутийена ал̣ена гӣва̄йам̣ дал̣хам̣ гахеси.
атха нам̣ киламетва̄ тхокам̣ ситхиламака̄си. атха саппо ‘‘каккат̣ака̄ на̄ма нева ка̄камам̣сам̣ кха̄данти, на саппамам̣сам̣, атха кена ну кхо ка̄ран̣ена айам̣ амхе ган̣хӣ’’ти чинтетва̄ там̣ пуччханто татийам̣ га̄тхама̄ха –
96. ‘‘на ва̄йасам̣ но пана кан̣хасаппам̣, гха̄саттхико каккат̣ако адеййа;
пуччха̄ми там̣ а̄йатачаккхунетта, атха кисса хетумха убхо гахӣта̄’’ти.
таттха гха̄саттхикоти а̄ха̄раттхико хутва̄. адеййа̄тиа̄дийеййа, на-ка̄рена йоджетва̄ на ган̣хӣти аттхо.
там̣ сутва̄ каккат̣ако гахан̣ака̄ран̣ам̣ катхенто две га̄тха̄ абха̄си –
97. ‘‘айам̣ пурисо мама аттхака̄мо, йо мам̣ гахетва̄на дака̄йа нети;
тасмим̣ мате дуккхаманаппакам̣ ме, ахан̃ча есо ча убхо на хома.
98. ‘‘маман̃ча дисва̄на паваддхака̄йам̣, саббо джано хим̣ситумева миччхе;
са̄дун̃ча тхӯлан̃ча мудун̃ча мам̣сам̣, ка̄ка̄пи мам̣ дисва вихет̣хайеййу’’нти.
таттха айанти бодхисаттам̣ ниддисати. аттхака̄моти хитака̄мо. дака̄йа нетӣти йо мам̣ сампийа̄йама̄но уттариса̄т̣акена гахетва̄на удака̄йа нети, аттано васанакасоббхам̣ па̄пети. тасмим̣ матети саче со имасмим̣ т̣ха̄не мариссати, етасмим̣ мате мама ка̄йикам̣ четасикам̣ махантам̣ дуккхам̣ бхависсатӣти дӣпети. убхо на хома̄ти двепи джана̄ на бхависса̄ма. маман̃ча дисва̄на̄ти га̄тха̄йа айаматтхо – идан̃ча апарам̣ ка̄ран̣ам̣, имасмим̣ мате ана̄тхам̣ ниппаччайам̣ мам̣ павад̣д̣хитака̄йам̣ дисва̄ саббо джано ‘‘имасса каккат̣акасса са̄дун̃ча тхӯлан̃ча мудун̃ча мам̣са’’нти мам̣ ма̄ретум̣ иччхеййа, на кевалан̃ча джано мануссо, тираччха̄набхӯта̄ ка̄ка̄пи мам̣ дисва̄ вихет̣хайеййум̣ вихесеййум̣ ма̄реййум̣.
там̣ сутва̄ саппо чинтеси ‘‘екенупа̄йена имам̣ ван̃четва̄ ка̄кан̃ча атта̄нан̃ча мочесса̄мӣ’’ти. атха нам̣ ван̃четука̄мо чхат̣т̣хам̣ га̄тхама̄ха –
99. ‘‘сачетасса хетумха убхо гахӣта̄, ут̣т̣ха̄ту посе висама̄вама̄ми;
маман̃ча ка̄кан̃ча памун̃ча кхиппам̣, пуре висам̣ га̄л̣хамупети мачча’’нти.
таттха сачетасса хетӯти саче етасса ка̄ран̣а̄. ут̣т̣ха̄тӯти ниббисо хоту. висама̄вама̄мӣти ахамасса висам̣ а̄кад̣д̣ха̄ми, ниббисам̣ нам̣ кароми. пуре висам̣ га̄л̣хамупети маччанти иман̃хи маччам̣ майа̄ ана̄вамийама̄нам̣ висам̣ га̄л̣хам̣ балавам̣ хутва̄ упагаччхеййа, там̣ йа̄ва на упагаччхати, та̄вадева амхе двепи джане кхиппам̣ мун̃ча̄ти.
там̣ сутва̄ каккат̣ако чинтеси ‘‘айам̣ екенупа̄йена мам̣ двепи джане виссаджджа̄петва̄ пала̄йитука̄мо, майхам̣ упа̄йакосаллам̣ на джа̄на̄ти, ахам̣ да̄ни йатха̄ саппо сан̃чаритум̣ саккоти, евам̣ ал̣ам̣ ситхилам̣ карисса̄ми, ка̄кам̣ пана нева виссаджджесса̄мӣ’’ти евам̣ чинтетва̄ саттамам̣ га̄тхама̄ха –
100. ‘‘саппам̣ памоккха̄ми на та̄ва ка̄кам̣, пат̣ибандхако хохити та̄ва ка̄ко;
пурисан̃ча дисва̄на сукхим̣ арогам̣, ка̄кам̣ памоккха̄ми йатхева саппа’’нти.
таттха пат̣ибандхакоти па̄т̣ибхого. йатхева саппанти йатха̄ бхавантам̣ саппам̣ мун̃ча̄ми, татха̄ ка̄кам̣ памоккха̄ми, кевалам̣ твам̣ имасса бра̄хман̣асса сарӣрато сӣгхам̣ висам̣ а̄вама̄хӣти.
еван̃ча пана ватва̄ тасса сукхасан̃ча̄ран̣аттхам̣ ал̣ам̣ ситхиламака̄си. саппо висам̣ а̄вамитва̄ маха̄саттасса сарӣрам̣ ниббисам̣ ака̄си. со ниддуккхо ут̣т̣ха̄йа пакативан̣н̣енева ат̣т̣ха̄си. каккат̣ако ‘‘саче име двепи джана̄ арога̄ бхависсанти, майхам̣ саха̄йасса вад̣д̣хи на̄ма на бхависсати, вина̄сесса̄ми не’’ти чинтетва̄ каттарика̄йа уппаламакул̣ам̣ вийа ал̣ехи убхиннампи сӣсам̣ каппетва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песи. ка̄кӣпи тамха̄ т̣ха̄на̄ пала̄йи. бодхисатто саппасса сарӣрам̣ дан̣д̣аке вет̣хетва̄ гумбапит̣т̣хе кхипи. суван̣н̣акаккат̣акам̣ соббхе виссаджджетва̄ нхатва̄ са̄линдийага̄мамева гато. тато пат̣т̣ха̄йа каккат̣акена саддхим̣ адхикатаро висса̄со ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄ненто оса̄нага̄тхама̄ха –
101. ‘‘ка̄ко тада̄ девадатто ахоси, ма̄ро пана кан̣хасаппо ахоси;
а̄нандабхаддо каккат̣ако ахоси, ахам̣ тада̄ бра̄хман̣о хоми саттха̄’’ти.
саччапарийоса̄не бахӯ сота̄панна̄дайо ахесум̣. ка̄кӣ пана га̄тха̄йа на вутта̄, са̄ чин̃чама̄н̣авика̄ ахосӣти.
суван̣н̣акаккат̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[390] 5. майхакаджа̄такаван̣н̣ана̄
сакун̣о майхако на̄ма̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто а̄гантукасет̣т̣хим̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийан̃хи а̄гантукасет̣т̣хи на̄ма ад̣д̣хо ахоси махаддхано. со нева аттана̄ бхоге бхун̃джи, на паресам̣ ада̄си, на̄наггарасе пан̣ӣте бходжане упанӣте там̣ на бхун̃джати, билан̇гадутийам̣ кан̣а̄джакам̣ ева бхун̃джати, дхӯпитава̄ситесу ка̄сикаваттхесу упанӣтесу та̄ни ха̄ретва̄ тхӯлатхӯласа̄т̣аке нива̄сети, а̄джа̄нӣйайутте ман̣иканакавичитте ратхе упанӣте тампи хара̄петва̄ каттараратхакена гаччхати, суван̣н̣аччхатте дха̄рийама̄не там̣ апанетва̄ пан̣н̣аччхаттена дха̄рийама̄нена. со йа̄ваджӣвам̣ да̄на̄дӣсу пун̃н̃есу екампи акатва̄ ка̄лам̣ катва̄ роруванирайе ниббатти. тасса апуттакам̣ са̄патеййам̣ ра̄джабалам̣ саттахи раттидивасехи ра̄джакулам̣ павесеси. тасмим̣ павесите ра̄джа̄ бхуттапа̄тара̄со джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ нисинно ‘‘ким̣, маха̄ра̄джа, буддхупат̣т̣ха̄нам̣ на каросӣ’’ти вутте ‘‘бханте, са̄ваттхийам̣ а̄гантукасет̣т̣хино на̄ма ка̄лакатасса асса̄микадхане амха̄кам̣ гхаре а̄харийама̄нейева сатта раттидиваса̄ гата̄, со пана етам̣ дханам̣ лабхитва̄пи нева аттана̄ парибхун̃джи, на паресам̣ ада̄си, раккхасапариггахитапоккхаран̣ӣ вийасса дханам̣ ахоси, со екадивасампи пан̣ӣтабходжана̄дӣнам̣ расам̣ ананубхавитва̄ва маран̣амукхам̣ павит̣т̣хо, евам̣ маччхарӣ апун̃н̃асатто ким̣ катва̄ еттакам̣ дханам̣ лабхи, кена часса бхогесу читтам̣ на рамӣ’’ти саттха̄рам̣ пуччхи. саттха̄ ‘‘маха̄ра̄джа, дханала̄бхо ча, дханам̣ ладдха̄ апарибхун̃джанака̄ран̣ан̃ча тенева ката’’нти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи ассаддхо ахоси маччхарӣ, на кассачи кин̃чи дети, на кан̃чи сан̇ган̣ха̄ти. со екадивасам̣ ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто тагарасикхим̣ на̄ма паччекабуддхам̣ пин̣д̣а̄йа чарантам̣ дисва̄ вандитва̄ ‘‘ладдха̄, бханте, бхиккха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘нану чара̄ма маха̄сет̣т̣хӣ’’ти вутте пурисам̣ а̄н̣а̄песи ‘‘гаччха, имам̣ амха̄кам̣ гхарам̣ а̄нетва̄ мама паллан̇ке нисӣда̄петва̄ амха̄кам̣ пат̣ийаттабхаттасса паттам̣ пӯретва̄ да̄пехӣ’’ти. со паччекабуддхам̣ гхарам̣ нетва̄ нисӣда̄петва̄ сет̣т̣хибхарийа̄йа а̄чиккхи. са̄ на̄наггарасабхаттасса паттам̣ пӯретва̄ тасса ада̄си. со бхаттам̣ гахетва̄ сет̣т̣хинивесана̄ никкхамитва̄ антаравӣтхийам̣ пат̣ипаджджи. сет̣т̣хи ра̄джакулато пачча̄гаччханто там̣ дисва̄ вандитва̄ ‘‘ладдхам̣, бханте, бхатта’’нти пуччхи. ‘‘ладдхам̣ маха̄сет̣т̣хӣ’’ти. со паттам̣ олокетва̄ читтам̣ паса̄детум̣ на̄саккхи, ‘‘имам̣ ме бхаттам̣ да̄са̄ ва̄ каммакара̄ ва̄ бхун̃джитва̄ дуккарампи каммам̣ кареййум̣, ахо вата ме джа̄нӣ’’ти апарачетанам̣ парипун̣н̣ам̣ ка̄тум̣ на̄саккхи. да̄нан̃хи на̄ма тиссо четана̄ парипун̣н̣ам̣ ка̄тум̣ сакконтассева махаппхалам̣ хоти.
‘‘пуббева да̄на̄ сумана̄ бхава̄ма, дадампи ве аттамана̄ бхава̄ма;
датва̄пи ве на̄нутаппа̄ма паччха̄, тасма̄ хи амхам̣ дахара̄ намиййаре. (джа̄. 1.10.95);
‘‘пуббева да̄на̄ сумано, дадам̣ читтам̣ паса̄дайе;
датва̄ аттамано хоти, еса̄ йан̃н̃асса сампада̄’’. (а. ни. 6.37; пе. ва. 305);
ити, маха̄ра̄джа, а̄гантукасет̣т̣хи тагарасикхипаччекабуддхасса диннапаччайена бахум̣ дханам̣ лабхи, датва̄ апарачетанам̣ пан̣ӣтам̣ ка̄тум̣ асаматтхата̄йа бхоге бхун̃джитум̣ на̄саккхӣти. ‘‘путтам̣ пана касма̄ на лабхи, бханте’’ти? саттха̄ ‘‘путтасса алабханака̄ран̣ампи тенева катам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.