6. чхакканипа̄то

1. ава̄рийавагго

[376] 1. ава̄рийаджа̄такаван̣н̣ана̄

ма̄су куджджха бхӯмипатӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ титтхана̄викам̣ а̄раббха катхеси. со кира ба̄ло ахоси ан̃н̃а̄н̣о, нева со буддха̄дӣнам̣ ратана̄нам̣, на ан̃н̃есам̣ пуггала̄нам̣ гун̣ам̣ джа̄на̄ти, чан̣д̣о пхарусо са̄хасико. атхеко джа̄нападо бхиккху ‘‘буддхупат̣т̣ха̄нам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄гаччханто са̄йам̣ ачираватӣтиттхам̣ патва̄ там̣ евама̄ха ‘‘упа̄сака, паратӣрам̣ гамисса̄ми, на̄вам̣ ме дехӣ’’ти. ‘‘бханте, ида̄ни ака̄ло, екасмим̣ т̣ха̄не васассӯ’’ти. ‘‘упа̄сака, идха кухим̣ васисса̄ми, мам̣ ган̣хитва̄ гаччха̄’’ти. со куджджхитва̄ ‘‘ехи ре саман̣а, ваха̄мӣ’’ти тхерам̣ на̄вам̣ а̄ропетва̄ уджукам̣ агантва̄ хет̣т̣ха̄ на̄вам̣ нетва̄ уллол̣ам̣ катва̄ тасса паттачӣварам̣ теметва̄ киламетва̄ тӣрам̣ патва̄ андхака̄равела̄йам̣ уййоджеси. атха со виха̄рам̣ гантва̄ там̣ дивасам̣ буддхупат̣т̣ха̄насса ока̄сам̣ алабхитва̄ пунадивасе саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдитва̄ саттха̄ра̄ катапат̣исантха̄ро ‘‘када̄ а̄гатосӣ’’ти вутте ‘‘хиййо, бханте’’ти ватва̄ ‘‘атха касма̄ аджджа буддхупат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатосӣ’’ти вутте таматтхам̣ а̄рочеси. там̣ сутва̄ саттха̄ ‘‘на кхо бхиккху ида̄нева, пуббепеса чан̣д̣о пхарусо са̄хасико, ида̄ни пана тена твам̣ киламито, пуббепеса пан̣д̣ите киламесӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ дӣгхамаддха̄нам̣ химаванте пхала̄пхалена йа̄петва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ра̄джуййа̄не васитва̄ пунадивасе нагарам̣ бхиккха̄йа па̄виси. атха нам̣ ра̄джан̇ган̣аппаттам̣ ра̄джа̄ дисва̄ тасса ирийа̄патхе пасӣдитва̄ антепурам̣ а̄нетва̄ бходжетва̄ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ ра̄джуййа̄не васа̄песи, девасикам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. таменам̣ бодхисатто ‘‘ран̃н̃а̄ на̄ма, маха̄ра̄джа, чатта̄ри агатигамана̄ни ваджджетва̄ аппаматтена кхантиметта̄нуддайасампаннена хутва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ретабба’’нти ватва̄ девасикам̣ оваданто –

1. ‘‘ма̄су куджджха бхӯмипати, ма̄су куджджха ратхесабха;

куддхам̣ аппат̣икуджджханто, ра̄джа̄ рат̣т̣хасса пӯджито.

2. ‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, нинне ва̄ йади ва̄ тхале;

саббаттха ануса̄са̄ми, ма̄су куджджха ратхесабха̄’’ти. – две га̄тха̄ абха̄си;

таттха рат̣т̣хасса пӯджитоти еварӯпо ра̄джа̄ рат̣т̣хасса пӯджанӣйо хотӣти аттхо. саббаттха ануса̄са̄мӣти етесу га̄ма̄дӣсу йаттха каттхачи васантопа̄хам̣ маха̄ра̄джа, има̄йа ева анусит̣т̣хийа̄ тамануса̄са̄ми, етесу ва̄ га̄ма̄дӣсу йаттха каттхачи екасмимпи екасаттепи ануса̄са̄ми. ма̄су куджджха ратхесабха̄ти евамева̄хам̣ там̣ ануса̄са̄ми, ран̃н̃а̄ на̄ма куджджхатум̣ на ват̣т̣ати. ким̣ка̄ран̣а̄? ра̄джа̄но на̄ма ва̄ча̄вудха̄, тесам̣ куддха̄нам̣ вачанаматтенева бахӯ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣антӣти.

евам̣ бодхисатто ран̃н̃о а̄гата̄гатадивасе има̄ две га̄тха̄ абха̄си. ра̄джа̄ анусит̣т̣хийа̄ пасанначитто маха̄саттасса сатасахассут̣т̣ха̄накам̣ екам̣ га̄маварам̣ ада̄си, бодхисатто пат̣иккхипи. ити со таттхева два̄дасасам̣ваччхарам̣ васитва̄ ‘‘атичирам̣ нивуттхомхи, джанападача̄рикам̣ та̄ва чаритва̄ а̄гамисса̄мӣ’’ти ран̃н̃о акатхетва̄ва уййа̄напа̄лам̣ а̄мантетва̄ ‘‘та̄та, уккан̣т̣хитарӯпосми, джанападам̣ чаритва̄ а̄гамисса̄ми, твам̣ ран̃н̃о катхеййа̄сӣ’’ти ватва̄ пакканто ган̇га̄йа на̄ва̄титтхам̣ па̄пун̣и. таттха ава̄рийапита̄ на̄ма на̄вико ахоси. со ба̄ло нева гун̣аванта̄нам̣ гун̣ам̣ джа̄на̄ти, на аттано а̄йа̄па̄йам̣ джа̄на̄ти, со ган̇гам̣ таритука̄мам̣ джанам̣ пат̣хамам̣ та̄ретва̄ паччха̄ ветанам̣ йа̄чати, ветанам̣ адентехи саддхим̣ калахам̣ каронто аккосаппаха̄рейева бахӯ лабхати, аппам̣ ла̄бхам̣, еварӯпо андхаба̄ло. там̣ сандха̄йа саттха̄ абхисамбуддхо хутва̄ татийам̣ га̄тхама̄ха –

3. ‘‘ава̄рийапита̄ на̄ма, аху ган̇га̄йа на̄вико;

пуббе джанам̣ та̄ретва̄на, паччха̄ йа̄чати ветанам̣;

тенасса бхан̣д̣анам̣ хоти, на ча бхогехи вад̣д̣хатӣ’’ти.

таттха ава̄рийапита̄ на̄ма̄ти ава̄рийа̄ на̄ма тасса дхӣта̄, тасса̄ васена ава̄рийапита̄ на̄ма джа̄то. тенасса бхан̣д̣ананти тена ка̄ран̣ена, тена ва̄ паччха̄ йа̄чийама̄нена джанена саддхим̣ тасса бхан̣д̣анам̣ хоти.

бодхисатто там̣ на̄викам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘а̄вусо, паратӣрам̣ мам̣ нехӣ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ со а̄ха ‘‘саман̣а, ким̣ ме на̄ва̄ветанам̣ дассасӣ’’ти? ‘‘а̄вусо, ахам̣ бхогавад̣д̣хим̣ аттхавад̣д̣хим̣ дхаммавад̣д̣хим̣ на̄ма те катхесса̄мӣ’’ти. там̣ сутва̄ на̄вико ‘‘дхувам̣ еса майхам̣ кин̃чи дассатӣ’’ти там̣ паратӣрам̣ нетва̄ ‘‘дехи ме на̄ва̄йа ветана’’нти а̄ха. со тасса ‘‘са̄дху, а̄вусо’’ти пат̣хамам̣ бхогавад̣д̣хим̣ катхенто –

4. ‘‘атин̣н̣ам̣йева йа̄чассу, апа̄рам̣ та̄та на̄вика;

ан̃н̃о хи тин̣н̣асса мано, ан̃н̃о хоти па̄ресино’’ти. – га̄тхама̄ха;

таттха апа̄ранти та̄та, на̄вика паратӣрам̣ атин̣н̣амева джанам̣ ориматӣре т̣хитан̃н̃ева ветанам̣ йа̄чассу, тато ладдхан̃ча гахетва̄ гуттат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ паччха̄ мануссе паратӣрам̣ неййа̄си, евам̣ те бхогавад̣д̣хи бхависсати. ан̃н̃о хи тин̣н̣асса маноти та̄та на̄вика, паратӣрам̣ гатасса ан̃н̃о мано бхавати, адатва̄ва гантука̄мо хоти. йо панеса па̄ресӣ на̄ма паратӣрам̣ есати, паратӣрам̣ гантука̄мо хоти, со атирекампи датва̄ гантука̄мо хоти, ити па̄ресино ан̃н̃о мано хоти, тасма̄ твам̣ атин̣н̣амева йа̄чеййа̄си, айам̣ та̄ва те бхога̄нам̣ вад̣д̣хи на̄ма̄ти.

там̣ сутва̄ на̄вико чинтеси ‘‘айам̣ та̄ва ме ова̄до бхависсати, ида̄ни панеса ан̃н̃ам̣ кин̃чи майхам̣ дассатӣ’’ти. атха нам̣ бодхисатто ‘‘айам̣ та̄ва те, а̄вусо, бхогавад̣д̣хи, ида̄ни аттхадхаммавад̣д̣хим̣ сун̣а̄хӣ’’ти ватва̄ оваданто –

5. ‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, нинне ва̄ йади ва̄ тхале;

саббаттха ануса̄са̄ми, ма̄су куджджхиттха на̄вика̄’’ти. – га̄тхама̄ха;

итисса има̄йа га̄тха̄йа аттхадхаммавад̣д̣хим̣ катхетва̄ ‘‘айам̣ те аттхавад̣д̣хи ча дхаммавад̣д̣хи ча̄’’ти а̄ха. со пана дандхапурисо там̣ ова̄дам̣ на кин̃чи ман̃н̃ама̄но ‘‘идам̣, саман̣а, тайа̄ майхам̣ диннам̣ на̄ва̄ветана’’нти а̄ха. ‘‘а̄ма̄вусо’’ти. ‘‘майхам̣ имина̄ каммам̣ наттхи, ан̃н̃ам̣ ме дехӣ’’ти. ‘‘а̄вусо, идам̣ т̣хапетва̄ майхам̣ ан̃н̃ам̣ наттхӣ’’ти. ‘‘атха твам̣ касма̄ мама на̄вам̣ а̄рул̣хосӣ’’ти та̄пасам̣ ган̇га̄тӣре па̄тетва̄ уре нисӣдитва̄ мукхамевасса потхеси.

саттха̄ ‘‘ити со, бхиккхаве, та̄пасо йам̣ ова̄дам̣ датва̄ ран̃н̃о сантика̄ га̄маварам̣ лабхи, тамева ова̄дам̣ андхаба̄ласса на̄викасса катхетва̄ мукхапотханам̣ па̄пун̣и, тасма̄ ова̄дам̣ дентена йуттаджанассева да̄таббо, на айуттаджанасса̄’’ти ватва̄ абхисамбуддхо хутва̄ таданантарам̣ га̄тхама̄ха –

6. ‘‘йа̄йева̄нуса̄санийа̄, ра̄джа̄ га̄маварам̣ ада̄;

та̄йева̄нуса̄санийа̄, на̄вико пахарӣ мукха’’нти.

тасса там̣ пахарантассева бхарийа̄ бхаттам̣ гахетва̄ а̄гата̄ па̄папурисам̣ дисва̄ ‘‘са̄ми, айам̣ та̄пасо на̄ма ра̄джакулӯпако, ма̄ пахарӣ’’ти а̄ха. со куджджхитва̄ ‘‘твам̣ ме имам̣ кӯт̣ата̄пасам̣ пахаритум̣ на десӣ’’ти ут̣т̣ха̄йа там̣ пахаритва̄ па̄теси. атха бхаттапа̄ти патитва̄ бхиджджи, тасса̄ ча пана гаругаббха̄йа габбхо бхӯмийам̣ пати. атха нам̣ манусса̄ сампарива̄ретва̄ ‘‘пурисагха̄такачоро’’ти гахетва̄ бандхитва̄ ран̃н̃о дассесум̣. ра̄джа̄ виниччхинитва̄ тасса ра̄джа̄н̣ам̣ ка̄реси. саттха̄ абхисамбуддхо хутва̄ таматтхам̣ пака̄сенто оса̄нага̄тхама̄ха –

7. ‘‘бхаттам̣ бхиннам̣ хата̄ бхарийа̄, габбхо ча патито чхама̄;

мигова джа̄тарӯпена, на тенаттхам̣ абандхи сӯ’’ти.

таттха бхаттам̣ бхиннанти бхаттапа̄ти бхинна̄. хата̄ти пахата̄. чхама̄ти бхӯмийам̣. мигова джа̄тарӯпена̄ти йатха̄ миго суван̣н̣ам̣ ва̄ хиран̃н̃ам̣ ва̄ мутта̄ман̣иа̄дӣни ва̄ маддитва̄ гаччхантопи аттхаритва̄ нипаджджантопи тена джа̄тарӯпена аттано аттхам̣ вад̣д̣хетум̣ ниббаттетум̣ на саккоти, евамева со андхаба̄ло пан̣д̣итехи диннам̣ ова̄дам̣ сутва̄пи аттано аттхам̣ вад̣д̣хетум̣ ниббаттетум̣ на̄саккхӣти вуттам̣ хоти. абандхи сӯти еттха абандхи соти еваматтхо дат̣т̣хаббо. са-оити имесам̣ пада̄нан̃хи сӯти сандхи хоти.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не со бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. тада̄ на̄вико ида̄ни на̄викова ахоси, ра̄джа̄ а̄нандо, та̄пасо пана ахамева ахосинти.

ава̄рийаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[377] 2. сетакетуджа̄такаван̣н̣ана̄

ма̄ та̄та куджджхи на хи са̄дху кодхоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кухакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси, паччуппаннаваттху удда̄ладжа̄таке (джа̄. 1.14.62 а̄дайо) а̄ви бхависсати.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ба̄ра̄н̣асийам̣ диса̄па̄моккхо а̄чарийо хутва̄ пан̃часате ма̄н̣аве манте ва̄чеси. тесам̣ джет̣т̣хако сетакету на̄ма удиччабра̄хман̣акуле ниббаттама̄н̣аво, тасса джа̄тим̣ нисса̄йа маханто ма̄но ахоси. со екадивасам̣ ан̃н̃ехи ма̄н̣авехи саддхим̣ нагара̄ никкхаманто нагарам̣ пависантам̣ екам̣ чан̣д̣а̄лам̣ дисва̄ ‘‘коси тва’’нти пуччхитва̄ ‘‘чан̣д̣а̄лохамасмӣ’’ти вутте тасса сарӣрам̣ пахаритва̄ а̄гатава̄тасса аттано сарӣре пхусанабхайена ‘‘насса, чан̣д̣а̄ла, ка̄л̣акан̣н̣ӣ, адхова̄там̣ йа̄хӣ’’ти ватва̄ вегена тасса упарива̄там̣ агама̄си. чан̣д̣а̄ло сӣгхатарам̣ гантва̄ тасса упарива̄те ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ со ‘‘насса ка̄л̣акан̣н̣ӣ’’ти сут̣т̣хутарам̣ аккоси парибха̄си. там̣ сутва̄ чан̣д̣а̄ло ‘‘твам̣ косӣ’’ти пуччхи. ‘‘бра̄хман̣ама̄н̣авохамасмӣ’’ти. ‘‘бра̄хман̣о хоту, майа̄ пана пут̣т̣хапан̃хам̣ катхетум̣ саккхиссасӣ’’ти. ‘‘а̄ма, саккхисса̄мӣ’’ти. ‘‘саче на саккоси, па̄дантарена там̣ гамемӣ’’ти. со атта̄нам̣ таккетва̄ ‘‘гамехӣ’’ти а̄ха.

чан̣д̣а̄лапутто тасса катхам̣ парисам̣ га̄ха̄петва̄ ‘‘ма̄н̣ава, диса̄ на̄ма катара̄’’ти пан̃хам̣ пуччхи. ‘‘диса̄ на̄ма пураттхима̄дайо чатассо диса̄’’ти. чан̣д̣а̄ло ‘‘на̄хам̣ там̣ етам̣ дисам̣ пуччха̄ми, твам̣ еттакампи аджа̄нанто мама сарӣре пахат̣ава̄там̣ джигуччхасӣ’’ти там̣ кхандхат̣т̣хике гахетва̄ онаметва̄ аттано па̄дантарена гамеси. ма̄н̣ава̄ там̣ паваттим̣ а̄чарийасса а̄чиккхим̣су. там̣ сутва̄ а̄чарийо ‘‘саччам̣ кира, та̄та, сетакету чан̣д̣а̄лена̄си па̄дантарена гамито’’ти? ‘‘а̄ма, а̄чарийа, со мам̣ чан̣д̣а̄лада̄сипутто диса̄маттампи на джа̄на̄сӣ’’ти аттано па̄дантарена гамеси, ида̄ни дисва̄ каттаббам̣ асса джа̄нисса̄мӣти куддхо чан̣д̣а̄лапуттам̣ аккоси парибха̄си. атха нам̣ а̄чарийо ‘та̄та, сетакету ма̄ тасса куджджхи, пан̣д̣ито чан̣д̣а̄лада̄сипутто, на со там̣ етам̣ дисам̣ пуччхати, ан̃н̃ам̣ дисам̣ пуччхи, тайа̄ пана дит̣т̣хасутавин̃н̃а̄тато адит̣т̣ха̄сута̄вин̃н̃а̄тамева бахутара’’нти оваданто две га̄тха̄ абха̄си –

8. ‘‘ма̄ та̄та куджджхи на хи са̄дху кодхо, бахумпи те адит̣т̣хамассутан̃ча;

ма̄та̄ пита̄ дисата̄ сетакету, а̄чарийама̄ху дисатам̣ пасаттха̄.

9. ‘‘ага̄рино аннадапа̄наваттхада̄, авха̄йика̄ тампи дисам̣ ваданти;

еса̄ диса̄ парама̄ сетакету, йам̣ патва̄ дуккхӣ сукхино бхавантӣ’’ти.

таттха на хи са̄дху кодхоти кодхо на̄ма уппаджджама̄но субха̄ситадуббха̄ситам̣ аттха̄наттхам̣ хита̄хитам̣ джа̄нитум̣ на детӣти на са̄дху на ладдхако. бахумпи те адит̣т̣ханти тайа̄ чаккхуна̄ адит̣т̣хам̣ сотена ча ассутамева бахутарам̣. дисата̄ти диса̄. ма̄та̄питаро путта̄нам̣ пуриматарам̣ уппаннатта̄ пураттхимадиса̄ на̄ма джа̄та̄ти вадати. а̄чарийама̄ху дисатам̣ пасаттха̄ти а̄чарийа̄ пана даккхин̣еййатта̄ дисатам̣ пасаттха̄ даккхин̣а̄ диса̄ти буддха̄дайо арийа̄ а̄ху катхенти дӣпенти.

ага̄риноти гахат̣т̣ха̄. аннадапа̄наваттхада̄ти аннада̄, па̄нада̄, ваттхада̄ ча. авха̄йика̄ти ‘‘етха деййадхаммам̣ пат̣игган̣хатха̄’’ти паккосанака̄. тампи дисам̣ вадантӣти тампи буддха̄дайо арийа̄ екам̣ дисам̣ ваданти. имина̄ чатупаччайада̄йака̄ гахат̣т̣ха̄ паччайе ападиситва̄ дхаммикасаман̣абра̄хман̣ехи упагантаббатта̄ ека̄ диса̄ на̄ма̄ти дӣпети. апаро найо – йе ете ага̄рино аннапа̄наваттхада̄, тесам̣ чхака̄масаггасампаттида̄йакат̣т̣хена упарӯпари авха̄йанато йе авха̄йика̄ дхаммикасаман̣абра̄хман̣а̄, тампи дисам̣ ваданти, буддха̄дайо арийа̄ упаримадисам̣ на̄ма вадантӣти дӣпети. вуттампи четам̣ –

‘‘ма̄та̄ пита̄ диса̄ пубба̄, а̄чарийа̄ даккхин̣а̄ диса̄;

путтада̄ра̄ диса̄ паччха̄, митта̄мачча̄ ча уттара̄.

‘‘да̄сакаммакара̄ хет̣т̣ха̄, уддхам̣ саман̣абра̄хман̣а̄;

ета̄ диса̄ намассеййа, аламатто куле гихӣ’’ти. (дӣ. ни. 3.273);

еса̄ диса̄ти идам̣ пана нибба̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. джа̄тиа̄дина̄ хи на̄наппака̄рена дуккхена дуккхита̄ сатта̄ йам̣ патва̄ ниддуккха̄ сукхино бхаванти, еса̄ ева ча саттехи агатапубба̄ диса̄ на̄ма. тенева ча нибба̄нам̣ ‘‘парама̄’’ти а̄ха. вуттампи четам̣ –

‘‘саматиттикам̣ анавасесакам̣, телапаттам̣ йатха̄ парихареййа;

евам̣ сачиттаманураккхе, паттхайа̄но дисам̣ агатапубба’’нти. (джа̄. 1.1.96);

евам̣ маха̄сатто ма̄н̣авасса диса̄ катхеси. со пана ‘‘чан̣д̣а̄ленамхи па̄дантарена гамито’’ти тасмим̣ т̣ха̄не аваситва̄ таккасилам̣ гантва̄ диса̄па̄моккха̄чарийасса сантике саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ а̄чарийена анун̃н̃а̄то таккасилато никкхамитва̄ саббасамайасиппам̣ сиккханто вичари. со екам̣ паччантага̄мам̣ патва̄ там̣ нисса̄йа васанте пан̃часате та̄пасе дисва̄ тесам̣ сантике паббаджитва̄ йам̣ те джа̄нанти сиппамантачаран̣ам̣, там̣ угган̣хитва̄ ган̣асаттха̄ хутва̄ техи парива̄рито ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ пунадивасе бхиккхам̣ чаранто ра̄джан̇ган̣ам̣ агама̄си. ра̄джа̄ та̄паса̄нам̣ ирийа̄патхе пасӣдитва̄ антонивесане бходжетва̄ те аттано уййа̄не васа̄песи. со екадивасам̣ та̄пасе паривиситва̄ ‘‘аджджа са̄йанхе уййа̄нам̣ гантва̄ аййе вандисса̄мӣ’’ти а̄ха.

сетакету уййа̄нам̣ гантва̄ та̄пасе саннипа̄тетва̄ ‘‘ма̄риса̄, аджджа ра̄джа̄ а̄гамиссати, ра̄джа̄но ча на̄ма саким̣ а̄ра̄дхетва̄ йа̄вата̄йукам̣ сукхам̣ джӣвитум̣ сакка̄, аджджа екачче ваггуливатам̣ чаратха, екачче кан̣т̣акасеййам̣ каппетха, екачче пан̃ча̄тапам̣ таппетха, екачче уккут̣икаппадха̄намануйун̃джатха, екачче удакорохан̣акаммам̣ каротха, екачче манте саджджха̄йатха̄’’ти вича̄ретва̄ сайам̣ паккаса̄ладва̄ре апассайапӣт̣хаке нисӣдитва̄ пан̃чаван̣н̣аран̇гасамуджджалава̄санам̣ екам̣ поттхакам̣ вичитраван̣н̣е а̄дха̄раке т̣хапетва̄ сусиккхитехи чатӯхи пан̃чахи ма̄н̣авехи пуччхите пуччхите пан̃хе катхеси. тасмим̣ кхан̣е ра̄джа̄ а̄гантва̄ те миччха̄тапам̣ каронте дисва̄ тут̣т̣хо сетакетум̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно пурохитена саддхим̣ саллапанто татийам̣ га̄тхама̄ха –

10. ‘‘кхара̄джина̄ джат̣ила̄ пан̇каданта̄, думмаккхарӯпа̄ йеме джаппанти манте;

каччи ну те ма̄нусаке пайоге, идам̣ видӯ паримутта̄ апа̄йа̄’’ти.

таттха кхара̄джина̄ти сакхурехи аджиначаммехи саманна̄гата̄. пан̇каданта̄ти дантакат̣т̣хасса акха̄данена малаггахитаданта̄. думмаккхарӯпа̄ти анан̃джита̄ман̣д̣италӯкханива̄санапа̄рупана̄ ма̄ла̄гандхавилепанаваджджита̄, килит̣т̣харӯпа̄ти вуттам̣ хоти. йеме джаппантӣти йе име манте саджджха̄йанти. ма̄нусаке пайогети мануссехи каттаббапайоге т̣хита̄. идам̣ видӯ паримутта̄ апа̄йа̄ти имасмим̣ пайоге т̣хатва̄ имам̣ локам̣ видитва̄ па̄кат̣ам̣ катва̄ ‘‘каччи ете исайо чатӯхи апа̄йехи мутта̄’’ти пуччхати.

там̣ сутва̄ пурохито чатуттхам̣ га̄тхама̄ха –

11. ‘‘па̄па̄ни камма̄ни каритва ра̄джа, бахуссуто че на чареййа дхаммам̣;

сахассаведопи на там̣ пат̣ичча, дуккха̄ памун̃че чаран̣ам̣ апатва̄’’ти.

таттха каритва̄ти катва̄. чаран̣анти саха сӣлена ат̣т̣ха сама̄паттийо. идам̣ вуттам̣ хоти. маха̄ра̄джа, ‘‘ахам̣ бахуссутомхӣ’’ти сахассаведопи че тивидхам̣ сучаритадхаммам̣ на чареййа, па̄па̄нева кареййа, со та̄ни па̄па̄ни камма̄ни катва̄ там̣ ба̄хусаччам̣ пат̣ичча сӣласама̄паттисан̇кха̄там̣ чаран̣ам̣ аппатва̄ дуккха̄ на памун̃че, апа̄йадуккхато на муччатева̄ти.

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ та̄пасесу паса̄дам̣ хари. тато сетакету чинтеси ‘‘имасса ран̃н̃о та̄пасесу паса̄до удапа̄ди, там̣ панеса пурохито ва̄сийа̄ пахаритва̄ вийа чхинди, майа̄ етена саддхим̣ катхетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со тена саддхим̣ катхенто пан̃чамам̣ га̄тхама̄ха –

12. ‘‘сахассаведопи на там̣ пат̣ичча, дуккха̄ памун̃че чаран̣ам̣ апатва̄;

ман̃н̃а̄ми веда̄ апхала̄ бхаванти, сасам̣йамам̣ чаран̣амева сачча’’нти.

тассаттхо – саче сахассаведопи там̣ ба̄хусаччам̣ пат̣ичча чаран̣ам̣ аппатва̄ атта̄нам̣ дуккха̄ на памун̃че, евам̣ санте ахам̣ ман̃н̃а̄ми ‘‘тайо веда̄ апхала̄ хонти, сасӣлам̣ сама̄паттичаран̣амева саччам̣ хотӣ’’ти.

там̣ сутва̄ пурохито чхат̣т̣хам̣ га̄тхама̄ха –

13. ‘‘на хева веда̄ апхала̄ бхаванти, сасам̣йамам̣ чаран̣амева саччам̣;

киттин̃хи паппоти адхичча веде, сантим̣ пун̣ети чаран̣ена данто’’ти.

тассаттхо – тайо веда̄ апхала̄ на бхаванти, сасам̣йамам̣ чаран̣амева саччам̣ сеййам̣ уттамам̣ паварам̣ на хева хоти. ким̣ка̄ран̣а̄? киттин̃хи паппоти адхичча ведети тайо веде адхичча дит̣т̣хадхамме киттиматтам̣ йасаматтам̣ ла̄бхаматтам̣ лабхати, ито парам̣ ан̃н̃ам̣ наттхи, тасма̄ на те апхала̄. сантим̣ пун̣ети чаран̣ена дантоти сӣле патит̣т̣ха̄йа сама̄паттийо ниббаттетва̄ сама̄паттипадат̣т̣ха̄нам̣ випассанам̣ вад̣д̣хенто аччантам̣ сантам̣ нибба̄нам̣ на̄ма там̣ ети па̄пун̣а̄ти.

ити пурохито сетакетуно ва̄дам̣ бхиндитва̄ те саббе гихӣ ка̄ретва̄ пхалака̄вудха̄ни га̄ха̄петва̄ махантатараке катва̄ ран̃н̃о упат̣т̣ха̄ке ка̄реси. айам̣ кира махантатарака̄нам̣ вам̣со.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ сетакету кухакабхиккху ахоси, чан̣д̣а̄ло са̄рипутто, ра̄джа̄ а̄нандо, пурохито пана ахамева ахоси’’нти.

сетакетуджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[378] 3. дарӣмукхаджа̄такаван̣н̣ана̄

пан̇ко ча ка̄ма̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто маха̄бхиниккхаманам̣ а̄раббха катхеси. паччуппаннаваттху хет̣т̣ха̄ катхитамева.

атӣте ра̄джагаханагаре магадхара̄джа̄ на̄ма раджджам̣ ка̄реси. тада̄ бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхимхи ниббатти, брахмадаттакума̄ротисса на̄мам̣ акам̣су. тасса джа̄тадивасейева пурохитассапи путто джа̄йи, тасса мукхам̣ ативийа собхати, тенасса дарӣмукхоти на̄мам̣ акам̣су. те убхопи ра̄джакулейева сам̣вад̣д̣ха̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийасаха̄йа̄ хутва̄ сол̣асавассака̄ле таккасилам̣ гантва̄ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ ‘‘саббасамайасиппан̃ча сиккхисса̄ма, десача̄риттан̃ча джа̄нисса̄ма̄’’ти га̄манигама̄дӣсу чаранта̄ ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ девакуле васитва̄ пунадивасе ба̄ра̄н̣асим̣ бхиккха̄йа пависим̣су. таттха екасмим̣ куле ‘‘бра̄хман̣е бходжетва̄ ва̄чанакам̣ дасса̄ма̄’’ти па̄йа̄сам̣ пачитва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃атта̄ни хонти. манусса̄ те убхопи бхиккха̄йа чаранте дисва̄ ‘‘бра̄хман̣а̄ а̄гата̄’’ти гехам̣ павесетва̄ маха̄саттасса а̄сане суддхаваттхам̣ пан̃н̃а̄песум̣, дарӣмукхасса а̄сане раттакамбалам̣. дарӣмукхо там̣ нимиттам̣ дисва̄ ‘‘аджджа майхам̣ саха̄йо ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ бхависсати, ахам̣ сена̄патӣ’’ти ан̃н̃а̄си. те таттха бхун̃джитва̄ ва̄чанакам̣ гахетва̄ ман̇галам̣ ватва̄ никкхамма там̣ ра̄джуййа̄нам̣ агамам̣су. таттха маха̄сатто ман̇галасила̄пат̣т̣е нипаджджи, дарӣмукхо панасса па̄де паримаджджанто нисӣди.

тада̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о матасса саттамо дивасо хоти. пурохито ран̃н̃о сарӣракиччам̣ катва̄ апуттаке радждже саттаме дивасе пхуссаратхам̣ виссаджджеси. пхуссаратхависсаджджанакиччам̣ маха̄джанакаджа̄таке (джа̄. 2.22.123 а̄дайо) а̄ви бхависсати. пхуссаратхо нагара̄ никкхамитва̄ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа паривуто анекасатехи тӯрийехи ваджджама̄нехи уййа̄надва̄рам̣ па̄пун̣и. дарӣмукхо тӯрийасаддам̣ сутва̄ ‘‘саха̄йасса ме пхуссаратхо а̄гаччхати, аджджевеса ра̄джа̄ хутва̄ майхам̣ сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ дассати, ко ме гхара̄ва̄сенаттхо, никкхамитва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти бодхисаттам̣ ана̄мантетва̄ва екамантам̣ гантва̄ пат̣иччханне ат̣т̣ха̄си. пурохито уййа̄надва̄ре ратхам̣ т̣хапетва̄ уййа̄нам̣ павит̣т̣хо бодхисаттам̣ ман̇галасила̄пат̣т̣е нипаннам̣ дисва̄ па̄десу лаккхан̣а̄ни олокетва̄ ‘‘айам̣ пун̃н̃ава̄ сатто двисахассадӣпапарива̄ра̄нам̣ чатуннампи маха̄дӣпа̄нам̣ раджджам̣ ка̄ретум̣ саматтхо, дхити панасса кӣдиса̄’’ти саббатӯрийа̄ни пагган̣ха̄песи. бодхисатто пабуджджхитва̄ мукхато са̄т̣акам̣ апанетва̄ маха̄джанам̣ олокетва̄ пуна са̄т̣акена мукхам̣ пат̣иччха̄детва̄ тхокам̣ нипаджджитва̄ пассаддхадаратхо ут̣т̣ха̄йа сила̄пат̣т̣е паллан̇кена нисӣди. пурохито джа̄н̣укена патит̣т̣ха̄йа ‘‘дева, раджджам̣ тумха̄кам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти а̄ха. ‘‘апуттакам̣ бхан̣е раджджа’’нти. ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘тена хи са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. те тасса уййа̄нейева абхисекам̣ акам̣су. со йасамахантата̄йа дарӣмукхам̣ асаритва̄ва ратхам̣ абхируйха маха̄джанапаривуто нагарам̣ пависитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ ра̄джадва̄ре т̣хитова амачча̄нам̣ т̣ха̄нантара̄ни вича̄ретва̄ па̄са̄дам̣ абхирухи.

тасмим̣ кхан̣е дарӣмукхо ‘‘сун̃н̃ам̣ да̄ни уййа̄на’’нти а̄гантва̄ ман̇галасила̄йа нисӣди, атхасса пурато пан̣д̣упала̄сам̣ пати. со тасмим̣йева пан̣д̣упала̄се кхайавайам̣ пат̣т̣хапетва̄ тилаккхан̣ам̣ саммаситва̄ патхавим̣ унна̄денто паччекабодхим̣ ниббаттеси. тасса тан̇кхан̣ан̃н̃ева гихилин̇гам̣ антарадха̄йи, иддхимайапаттачӣварам̣ а̄ка̄сато отаритва̄ сарӣре пат̣имун̃чи. та̄вадева ат̣т̣хапариккха̄радхаро ирийа̄патхасампанно вассасат̣т̣хикаттхеро вийа хутва̄ иддхийа̄ а̄ка̄се уппатитва̄ химавантападесе нандамӯлакапаббха̄рам̣ агама̄си. бодхисаттопи дхаммена раджджам̣ ка̄реси, йасамахантата̄йа пана йасена паматто хутва̄ чатта̄лӣса васса̄ни дарӣмукхам̣ на сари, чатта̄лӣсе пана сам̣ваччхаре атӣте там̣ саритва̄ ‘‘майхам̣ саха̄йо дарӣмукхо на̄ма аттхи, кахам̣ ну кхо со’’ти там̣ дат̣т̣хука̄мо ахоси. со тато пат̣т̣ха̄йа антепурепи парисамаджджхепи ‘‘кахам̣ ну кхо майхам̣ саха̄йо дарӣмукхо, йо ме тасса васанат̣т̣ха̄нам̣ катхети, махантамасса йасам̣ дасса̄мӣ’’ти вадати. евам̣ тасса пунаппунам̣ там̣ сарантассева ан̃н̃а̄ни даса сам̣ваччхара̄ни атикканта̄ни.

дарӣмукхапаччекабуддхопи пан̃н̃а̄савассаччайена а̄вадждженто ‘‘мам̣ кхо саха̄йо саратӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘ида̄ни со махаллако путтадхӣта̄дӣхи вуддхиппатто, гантва̄ дхаммам̣ катхетва̄ пабба̄джесса̄ми на’’нти иддхийа̄ а̄ка̄сена а̄гантва̄ уййа̄не отаритва̄ суван̣н̣апат̣има̄ вийа сила̄пат̣т̣е нисӣди. уййа̄напа̄ло там̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ ‘‘бханте, куто тумхе етха̄’’ти пуччхи. ‘‘нандамӯлакапаббха̄рато’’ти. ‘‘ке на̄ма тумхе’’ти? ‘‘дарӣмукхапаччекабуддхо на̄ма̄хам̣, а̄вусо’’ти. ‘‘бханте, амха̄кам̣ ра̄джа̄нам̣ джа̄на̄тха̄’’ти? ‘‘а̄ма джа̄на̄ми, гихика̄ле но саха̄йо’’ти. ‘‘бханте, ра̄джа̄ тумхе дат̣т̣хука̄мо, катхесса̄ми тасса тумха̄кам̣ а̄гатабха̄ва’’нти. ‘‘гаччха катхехӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ туритатуритова гантва̄ тасса сила̄пат̣т̣е нисиннабха̄вам̣ ран̃н̃о катхеси. ра̄джа̄ ‘‘а̄гато кира ме саха̄йо, пассисса̄ми на’’нти ратхам̣ а̄руйха махантена парива̄рена уййа̄нам̣ гантва̄ паччекабуддхам̣ вандитва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ екамантам̣ нисӣди. атха нам̣ паччекабуддхо ‘‘ким̣, брахмадатта, дхаммена раджджам̣ ка̄реси, агатигаманам̣ на гаччхаси, дханаттха̄йа локам̣ на пӣл̣еси, да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каросӣ’’тиа̄дӣни ваданто пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘брахмадатта, махаллакоси, етарахи ка̄ме паха̄йа паббаджитум̣ те самайо’’ти ватва̄ тасса дхаммам̣ десенто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

14. ‘‘пан̇ко ча ка̄ма̄ палипо ча ка̄ма̄, бхайан̃ча метам̣ тимӯлам̣ павуттам̣;

раджо ча дхӯмо ча майа̄ пака̄сита̄, хитва̄ тувам̣ паббаджа брахмадатта̄’’ти.

таттха пан̇коти удаке джа̄та̄ни тин̣асева̄лакумудагаччха̄дӣни адхиппета̄ни. йатха̄ хи удакам̣ тарантам̣ та̄ни лагга̄пенти саджджа̄пенти, татха̄ сам̣са̄раса̄гарам̣ тарантасса йога̄вачарасса пан̃ча ка̄магун̣а̄ саббе ва̄ пана ваттхука̄макилесака̄ма̄ лагга̄панавасена пан̇ко на̄ма. имасмин̃хи пан̇ке а̄сатта̄ висатта̄ дева̄пи манусса̄пи тираччха̄на̄пи киламанти роданти паридеванти. палипо ча ка̄ма̄ти палипо вуччати маха̄каддамо, йамхи лагга̄ сӯкарамига̄дайопи сӣха̄пи ва̄ран̣а̄пи атта̄нам̣ уддхаритва̄ гантум̣ на сакконти, ваттхука̄макилесака̄ма̄пи там̣сариккхата̄йа ‘‘палипа̄’’ти вутта̄. пан̃н̃авантопи хи сатта̄ тесу ка̄месу саким̣ лаггака̄лато пат̣т̣ха̄йа те ка̄ме пада̄летва̄ сӣгхам̣ ут̣т̣ха̄йа акин̃чанам̣ апалибодхам̣ раман̣ӣйам̣ паббаджджам̣ упагантум̣ на сакконти. бхайан̃ча метанти бхайан̃ча етам̣, ма-ка̄ро бйан̃джанасандхивасена вутто. тимӯланти тӣхи мӯлехи патит̣т̣хитам̣ вийа ачалам̣. балавабхайассетам̣ на̄мам̣. павуттанти маха̄ра̄джа, ете ка̄ма̄ на̄ма дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикасса атта̄нува̄дабхайа̄дикасса чева дваттим̣сакаммакаран̣ачханавутирогавасаппаваттасса ча бхайасса паччайат̣т̣хена балавабхайанти буддхапаччекабуддхабуддхаса̄вакехи чева саббан̃н̃убодхисаттехи ча павуттам̣ катхитам̣, дӣпитанти аттхо. атха ва̄ бхайан̃ча метанти бхайан̃ча майа̄ етам̣ тимӯлам̣ павуттанти еван̃четтха аттхо дат̣т̣хаббойева.

раджо ча дхӯмо ча̄ти раджадхӯмасадисатта̄ ‘‘раджо’’ти ча ‘‘дхӯмо’’ти ча майа̄ пака̄сита̄. йатха̄ хи сунха̄тасса сувилитта̄лан̇катасса пурисасса сарӣре сукхумараджам̣ патитам̣, там̣ сарӣрам̣ дуббан̣н̣ам̣ собха̄рахитам̣ килит̣т̣хам̣ кароти, евамева иддхибалена а̄ка̄сена а̄гантва̄ чандо вийа ча сӯрийо вийа ча локе пан̃н̃а̄та̄пи саким̣ ка̄мараджасса анто патитака̄лато пат̣т̣ха̄йа гун̣аван̣н̣агун̣асобха̄гун̣асуддхӣнам̣ упахататта̄ дуббан̣н̣а̄ собха̄рахита̄ килит̣т̣ха̄йева хонти. йатха̄ ча дхӯмена пахат̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа супарисуддха̄пи бхитти ка̄л̣аван̣н̣а̄ хоти, евам̣ атипарисуддхан̃н̃а̄н̣а̄пи ка̄мадхӯмена пахат̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа гун̣авина̄саппаттийа̄ маха̄джанамаджджхе ка̄л̣ака̄ва хутва̄ пан̃н̃а̄йанти. ити раджадхӯмасариккхата̄йа ете ка̄ма̄ ‘‘раджо ча дхӯмо ча̄’’ти майа̄ туйхам̣ пака̄сита̄, тасма̄ име ка̄ме хитва̄ тувам̣ паббаджа брахмадатта̄ти ра̄джа̄нам̣ паббаджджа̄йа усса̄хам̣ джанети.

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ килесехи аттано баддхабха̄вам̣ катхенто дутийам̣ га̄тхама̄ха –

15. ‘‘гадхито ча ратто ча адхимуччхито ча, ка̄месвахам̣ бра̄хман̣а бхим̣сарӯпам̣;

там̣ нуссахе джӣвикаттхо паха̄тум̣, ка̄ха̄ми пун̃н̃а̄ни анаппака̄нӣ’’ти.

таттха гадхитоти абхиджджха̄ка̄йагантхена баддхо. раттоти пакатиджаха̄панена ра̄гена ратто. адхимуччхитоти ативийа муччхито. ка̄месваханти дувидхесупи ка̄месу ахам̣. бра̄хман̣а̄ти дарӣмукхапаччекабуддхам̣ а̄лапати. бхим̣сарӯпанти балаварӯпам̣. там̣ нуссахети там̣ дувидхампи ка̄мам̣ на уссаха̄ми на саккоми. джӣвикаттхо паха̄тунти има̄йа джӣвика̄йа аттхико ахам̣ там̣ ка̄мам̣ паха̄тум̣ на саккомӣти вадати. ка̄ха̄ми пун̃н̃а̄нӣти ида̄ни да̄насӣлаупосатхакаммасан̇кха̄та̄ни пун̃н̃а̄ни анаппака̄ни бахӯни карисса̄мӣти.

евам̣ килесака̄мо на̄меса саким̣ аллӣнака̄лато пат̣т̣ха̄йа апанетум̣ на саккоти, йена сам̣килит̣т̣хачитто маха̄пурисо паччекабуддхена паббаджджа̄йа гун̣е катхитепи ‘‘паббаджитум̣ на саккомӣ’’ти а̄ха. йойам̣ дӣпан̇карапа̄дамӯле аттани самбхавена н̃а̄н̣ена буддхакарадхамме вичинанто татийам̣ неккхаммапа̄рамим̣ дисва̄ –

‘‘имам̣ твам̣ татийам̣ та̄ва, дал̣хам̣ катва̄ сама̄дийа;

неккхаммапа̄рамитам̣ гаччха, йади бодхим̣ паттумиччхаси.

‘‘йатха̄ андугхаре пурисо, чиравуттхо дукхат̣т̣ито;

на таттха ра̄гам̣ джанети, муттим̣йева гавесати.

‘‘татхева твам̣ саббабхаве, пасса андугхаре вийа;

неккхамма̄бхимукхо хутва̄, самбодхим̣ па̄пун̣иссасӣ’’ти. –

евам̣ неккхамме гун̣ам̣ парикиттеси, со паччекабуддхена паббаджджа̄йа ван̣н̣ам̣ ватва̄ ‘‘килесе чхад̣д̣етва̄ саман̣о хохӣ’’ти вуччама̄нопи ‘‘на̄хам̣ килесе чхад̣д̣етва̄ саман̣о бхавитум̣ саккомӣ’’ти вадати.

имасмим̣ кира локе ат̣т̣ха умматтака̄ на̄ма. тена̄ху пора̄н̣а̄ ‘‘ат̣т̣ха пуггала̄ умматтакасан̃н̃ам̣ пат̣илабханти, ка̄мумматтако лобхавасам̣ гато, кодхумматтако досавасам̣ гато, дит̣т̣хумматтако випалла̄савасам̣ гато, мохумматтако ан̃н̃а̄н̣авасам̣ гато, йаккхумматтако йаккхавасам̣ гато, питтумматтако питтавасам̣ гато, сурумматтако па̄навасам̣ гато, бйасанумматтако сокавасам̣ гато’’ти. имесу ат̣т̣хасу умматтакесу маха̄сатто имасмим̣ джа̄таке ка̄мумматтако хутва̄ лобхавасам̣ гато паббаджджа̄йа гун̣ам̣ на ан̃н̃а̄си.

евам̣ анаттхака̄ракам̣ пана имам̣ гун̣апаридхам̣сакам̣ лобхаджа̄там̣ касма̄ сатта̄ паримун̃читум̣ на сакконтӣти? анаматагге сам̣са̄ре анека̄ни каппакот̣исатасахасса̄ни екато бандхитабха̄вена. евам̣ сантепи там̣ пан̣д̣ита̄ ‘‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄’’тиа̄дӣнам̣ анекесам̣ паччавеккхан̣а̄нам̣ васена паджаханти. тенева дарӣмукхапаччекабуддхо маха̄саттена ‘‘паббаджитум̣ на саккомӣ’’ти вуттепи дхураниккхепам̣ акатва̄ уттаримпи оваданто две га̄тха̄ а̄ха.

16. ‘‘йо аттхака̄масса хита̄нукампино, оваджджама̄но на кароти са̄санам̣;

идамева сеййо ити ман̃н̃ама̄но, пунаппунам̣ габбхамупети мандо.

17. ‘‘со гхорарӯпам̣ нирайам̣ упети, субха̄субхам̣ муттакарӣсапӯрам̣;

сатта̄ сака̄йе на джаханти гиддха̄, йе хонти ка̄месу авӣтара̄га̄’’ти.

таттха аттхака̄масса̄ти вуд̣д̣хика̄масса. хита̄нукампиноти хитена мудучиттена анукампантасса. оваджджама̄ноти овадийама̄но. идамева сеййоти йам̣ аттана̄ гахитам̣ асеййам̣ ануттамампи сама̄нам̣, там̣ идамева сеййо ити ман̃н̃ама̄но. мандоти со ан̃н̃а̄н̣апуггало ма̄тукуччхийам̣ ва̄сам̣ на̄тиккамати, пунаппунам̣ габбхам̣ упетийева̄ти аттхо.

со гхорарӯпанти маха̄ра̄джа, со мандо там̣ ма̄тукуччхим̣ упенто гхорарӯпам̣ да̄рун̣аджа̄тикам̣ нирайам̣ упети на̄ма. ма̄тукуччхи хи нирасса̄дат̣т̣хена идха ‘‘нирайо’’ти вутто, ‘‘чатукут̣т̣иканирайо’’ти вуччати. ‘‘чатукут̣т̣иканирайо на̄ма катаро’’ти вутте ма̄тукуччхимева ваттум̣ ват̣т̣ати. авӣчимаха̄нирайе ниббаттасаттасса хи апара̄парам̣ а̄дха̄ванапаридха̄ванам̣ хотийева, тасма̄ там̣ ‘‘чатукут̣т̣иканирайо’’ти ваттум̣ на лаббхати, ма̄тукуччхийам̣ пана нава ва̄ даса ва̄ ма̄се чатӯхипи пассехи ито чито ча дха̄витум̣ на̄ма на сакка̄, атисамба̄дхе ока̄се чатукот̣ена чатусан̇кут̣итенева хутва̄ аччхитаббам̣, тасма̄ еса ‘‘чатукут̣т̣иканирайо’’ти вуччати.

субха̄субханти субха̄нам̣ асубхам̣. субха̄нан̃хи сам̣са̄рабхӣрука̄нам̣ йога̄вачаракулапутта̄нам̣ ма̄тукуччхи екантам̣ асубхасаммато. тена вуттам̣ –

‘‘аджан̃н̃ам̣ джан̃н̃асан̇кха̄там̣, асучим̣ сучисамматам̣;

на̄на̄кун̣апапарипӯрам̣, джан̃н̃арӯпам̣ апассато.

‘‘дхираттхумам̣ а̄турам̣ пӯтика̄йам̣, джегуччхийам̣ ассучим̣ бйа̄дхидхаммам̣;

йаттхаппаматта̄ адхимуччхита̄ паджа̄, ха̄пенти маггам̣ сугатӯпапаттийа̄’’ти. (джа̄. 1.3.128-129);

сатта̄ти а̄сатта̄ висатта̄ лагга̄ лаггита̄ сака̄йе на джахантӣти там̣ ма̄тукуччхим̣ на париччаджанти. гиддха̄ти гадхита̄. йе хонтӣти йе ка̄месу авӣтара̄га̄ хонти, те етам̣ габбхава̄сам̣ на джахантӣти.

евам̣ дарӣмукхапаччекабуддхо габбхаоккантимӯлакан̃ча, париха̄рамӯлакан̃ча дуккхам̣ дассетва̄ ида̄ни габбхавут̣т̣ха̄намӯлакам̣ дассетум̣ дийад̣д̣хага̄тхама̄ха.

18. ‘‘мӣл̣хена литта̄ рухирена маккхита̄, семхена литта̄ упаниккхаманти;

йам̣ йан̃хи ка̄йена пхусанти та̄ваде, саббам̣ аса̄там̣ дукхамева кевалам̣.

19. ‘‘дисва̄ вада̄ми на хи ан̃н̃ато савам̣, пуббенива̄сам̣ бахукам̣ сара̄мӣ’’ти.

таттха мӣл̣хена литта̄ти маха̄ра̄джа, име сатта̄ ма̄тукуччхито никкхаманта̄ на чатуджджа̄тигандхехи вилимпитва̄ сурабхима̄лам̣ пил̣андхитва̄ никкхаманти, пура̄н̣агӯтхена пана маккхита̄ палибуддха̄ хутва̄ никкхаманти. рухирена маккхита̄ти ратталохитачандана̄нулитта̄пи ча хутва̄ на никкхаманти, ратталохитамаккхита̄ пана хутва̄ никкхаманти. семхена литта̄ти на ча̄пи сетачанданавилитта̄ никкхаманти, бахалапиччхиласемхалитта̄ пана хутва̄ никкхаманти. иттхӣнан̃хи габбхавут̣т̣ха̄нака̄ле ета̄ асучийо никкхаманти. та̄вадети тасмим̣ самайе. идам̣ вуттам̣ хоти – маха̄ра̄джа, име сатта̄ тасмим̣ ма̄тукуччхито никкхаманасамайе евам̣ мӣл̣ха̄дилитта̄ никкхаманта̄ йам̣ йам̣ никкхаманамаггападесам̣ ва̄ хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ пхусанти, там̣ саббам̣ аса̄там̣ амадхурам̣ кевалам̣ асаммиссам̣ дуккхамева пхусанти, сукхам̣ на̄ма тесам̣ тасмим̣ самайе наттхӣти.

дисва̄ вада̄ми на хи ан̃н̃ато саванти маха̄ра̄джа, ахам̣ имам̣ еттакам̣ ваданто на ан̃н̃ато савам̣, ан̃н̃асса саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ там̣ сутва̄ на вада̄ми, аттано пана паччекабодхин̃а̄н̣ена дисва̄ пат̣ивиджджхитва̄ паччаккхам̣ катва̄ вада̄мӣти аттхо. пуббенива̄сам̣ бахуканти идам̣ аттано а̄нубха̄вам̣ дассенто а̄ха. идам̣ вуттам̣ хоти – маха̄ра̄джа, ахан̃хи пуббе нивуттхаккхандхапат̣ипа̄т̣исан̇кха̄там̣ пуббенива̄сам̣ бахукам̣ сара̄ми, сатасахассакаппа̄дхика̄ни две асан̇кхйеййа̄ни сара̄мӣти.

ида̄ни саттха̄ абхисамбуддхо хутва̄ ‘‘евам̣ со паччекабуддхо ра̄джа̄нам̣ субха̄ситакатха̄йа сан̇ган̣хӣ’’ти ватва̄ оса̄не упад̣д̣хага̄тхама̄ха –

‘‘читра̄хи га̄тха̄хи субха̄сита̄хи, дарӣмукхо ниджджха̄пайи сумедха’’нти.

таттха читра̄хӣти анекаттхасанниссита̄хи. субха̄сита̄хӣти сукатхита̄хи. дарӣмукхо ниджджха̄пайи сумедханти бхиккхаве, со дарӣмукхапаччекабуддхо там̣ сумедхам̣ сундарапан̃н̃ам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣аджа̄нанасаматтхам̣ ра̄джа̄нам̣ ниджджха̄песи сан̃н̃а̄песи, аттано вачанам̣ ган̣ха̄песӣти аттхо.

евам̣ паччекабуддхо ка̄месу досам̣ дассетва̄ аттано вачанам̣ га̄ха̄петва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, ида̄ни паббаджа ва̄ ма̄ ва̄, майа̄ пана туйхам̣ ка̄месу а̄дӣнаво паббаджджа̄йа ча а̄нисам̣со катхито, твам̣ аппаматто хохӣ’’ти ватва̄ суван̣н̣ара̄джахам̣со вийа а̄ка̄се уппатитва̄ вала̄хакагаббхам̣ мадданто нандамӯлакапаббха̄рамева гато. маха̄сатто дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ сирасмим̣ т̣хапетва̄ намассама̄но тасмим̣ дассанависайе атӣте джет̣т̣хапуттам̣ паккоса̄петва̄ раджджам̣ пат̣иччха̄петва̄ маха̄джанасса родантасса паридевантасса ка̄ме паха̄йа химавантам̣ пависитва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄петва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ на чирассева абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ а̄йупарийоса̄не брахмалокӯпаго ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не бахӯ сота̄панна̄дайо ахесум̣. тада̄ ра̄джа̄ ахамева ахосинти.

дарӣмукхаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[379] 4. неруджа̄такаван̣н̣ана̄

ка̄кола̄ ка̄касан̇гха̄ ча̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со кира саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ екам̣ паччантага̄мам̣ агама̄си. манусса̄ тасса ирийа̄патхе пасӣдитва̄ там̣ бходжетва̄ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ аран̃н̃е пан̣н̣аса̄лам̣ катва̄ таттха васа̄песум̣, ативийа часса сакка̄рам̣ карим̣су. атхеке сассатава̄да̄ а̄гамам̣су. те тесам̣ вачанам̣ сутва̄ тхерасса ва̄дам̣ виссаджджетва̄ сассатава̄дам̣ гахетва̄ тесан̃н̃ева сакка̄рам̣ карим̣су. тато уччхедава̄да̄ а̄гамам̣су те сассатава̄дам̣ виссаджджетва̄ уччхедава̄дамева ган̣хим̣су. атхан̃н̃е ачелака̄ а̄гамим̣су. те уччхедава̄дам̣ виссаджджетва̄ ачелакава̄дам̣ ган̣хим̣су. со тесам̣ гун̣а̄гун̣ам̣ аджа̄нанта̄нам̣ манусса̄нам̣ сантике дуккхена васитва̄ вуттхавассо пава̄ретва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ катапат̣исантха̄ро ‘‘кахам̣ вассам̣вуттхосӣ’’ти вутте ‘‘паччантам̣ нисса̄йа, бханте’’ти ватва̄ ‘‘сукхам̣ вуттхосӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘бханте, гун̣а̄гун̣ам̣ аджа̄нанта̄нам̣ сантике дуккхам̣ вуттхосмӣ’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘бхиккху пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ тираччха̄найонийам̣ ниббатта̄пи гун̣а̄гун̣ам̣ аджа̄нантехи саддхим̣ екадивасампи на васим̣су, твам̣ аттано гун̣а̄гун̣ам̣ аджа̄нанат̣т̣ха̄не касма̄ васӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто суван̣н̣ахам̣сайонийам̣ ниббатти, канит̣т̣хабха̄та̄писса аттхи. те читтакӯт̣апаббате васанта̄ химавантападесе сайам̣джа̄таса̄лим̣ кха̄данти. те екадивасам̣ таттха чаритва̄ читтакӯт̣ам̣ а̄гаччханта̄ антара̄магге екам̣ нерум̣ на̄ма кан̃чанапаббатам̣ дисва̄ тасса маттхаке нисӣдим̣су. там̣ пана паббатам̣ нисса̄йа васанта̄ сакун̣асан̇гха̄ чатуппада̄ ча гочарабхӯмийам̣ на̄на̄ван̣н̣а̄ хонти, паббатам̣ павит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа те саббе тассобха̄сена суван̣н̣аван̣н̣а̄ хонти. там̣ дисва̄ бодхисаттасса канит̣т̣хо там̣ ка̄ран̣ам̣ аджа̄нитва̄ ‘‘ким̣ ну кхо еттха ка̄ран̣а’’нти бха̄тара̄ саддхим̣ саллапанто две га̄тха̄ абха̄си –

20. ‘‘ка̄кола̄ ка̄касан̇гха̄ ча, майан̃ча пататам̣ вара̄;

саббева садиса̄ хома, имам̣ а̄гамма паббатам̣.

21. ‘‘идха сӣха̄ ча бйаггха̄ ча, син̇га̄ла̄ ча мига̄дхама̄;

саббева садиса̄ хонти, айам̣ ко на̄ма паббато’’ти.

таттха ка̄кола̄ти ванака̄ка̄. ка̄касан̇гха̄ти пакатика̄касан̇гха̄ ча. пататам̣ вара̄ти паккхӣнам̣ сет̣т̣ха̄. садиса̄ хома̄ти садисаван̣н̣а̄ хома.

тасса вачанам̣ сутва̄ бодхисатто татийам̣ га̄тхама̄ха –

22. ‘‘имам̣ нерӯти джа̄нанти, манусса̄ паббатуттамам̣;

идха ван̣н̣ена сампанна̄, васанти саббапа̄н̣ино’’ти.

таттха идха ван̣н̣ена̄ти имасмим̣ нерупаббате обха̄сена ван̣н̣асампанна̄ хутва̄.

там̣ сутва̄ канит̣т̣хо сесага̄тха̄ абха̄си –

23. ‘‘ама̄нана̄ йаттха сийа̄, анта̄нам̣ ва̄ вима̄нана̄;

хӣнасамма̄нана̄ ва̄пи, на таттха висатим̣васе.

24. ‘‘йаттха̄ласо ча даккхо ча, сӯро бхӣру ча пӯджийа̄;

на таттха санто васанти, ависесакаре наре.

25. ‘‘на̄йам̣ неру вибхаджати, хӣнауккат̣т̣хамаджджхиме;

ависесакаро неру, ханда нерум̣ джаха̄масе’’ти.

таттха пат̣хамага̄тха̄йа айаматтхо – йаттха санта̄нам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ сӣласампанна̄нам̣ ма̄нанасса абха̄вена ама̄нана̄ аваман̃н̃ана̄ ча авама̄навасена вима̄нана̄ ва̄ хӣна̄нам̣ ва̄ дуссӣла̄нам̣ самма̄нана̄ сийа̄, таттха нива̄се на васеййа. пӯджийа̄ти ете еттха екасадиса̄йа пӯджа̄йа пӯджанӣйа̄ хонти, самакам̣ сакка̄рам̣ лабханти. хӣнауккат̣т̣хамаджджхимети джа̄тиготтакулаппадесасӣла̄ча̄ран̃а̄н̣а̄дӣхи хӣне ча маджджхиме ча уккат̣т̣хе ча айам̣ на вибхаджати. ханда̄ти вавассаггаттхе нипа̄то. джаха̄масети париччаджа̄ма. еван̃ча пана ватва̄ убхопи те хам̣са̄ уппатитва̄ читтакӯт̣амева гата̄.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не со бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. тада̄ канит̣т̣хахам̣со а̄нандо ахоси, джет̣т̣хакахам̣со пана ахамева ахосинти.

неруджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[380] 5. а̄сан̇каджа̄такаван̣н̣ана̄

а̄са̄ватӣ на̄ма лата̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пура̄н̣адутийика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. ваттху индрийаджа̄таке (джа̄. 1.8.60 а̄дайо) а̄ви бхависсати. идха пана саттха̄ там̣ бхиккхум̣ ‘‘саччам̣ кира твам̣ уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘кена уккан̣т̣ха̄питосӣ’’ти ватва̄ ‘‘пура̄н̣адутийика̄йа, бханте’’ти вутте ‘‘бхиккху еса̄ иттхӣ туйхам̣ анаттхака̄рика̄, пуббепи твам̣ етам̣ нисса̄йа чатуран̇гинисенам̣ джахитва̄ химавантападесе махантам̣ дуккхам̣ анубхаванто тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни васӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сига̄ме бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ уггахитасиппо исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ ванамӯлапхала̄ха̄ро абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ химавантападесе васи. тасмим̣ ка̄ле еко пун̃н̃асампанно сатто та̄ватим̣сабхаванато чавитва̄ тасмим̣ т̣ха̄не падумасаре екасмим̣ падумагаббхе да̄рика̄ хутва̄ ниббатти, сесападумесу пура̄н̣абха̄вам̣ патва̄ патантесупи там̣ маха̄куччхикам̣ хутва̄ тит̣т̣хатева. та̄пасо наха̄йитум̣ падумасарам̣ гато там̣ дисва̄ ‘‘ан̃н̃есу падумесу патантесупи идам̣ маха̄куччхикам̣ хутва̄ тит̣т̣хати, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти чинтетва̄ удакаса̄т̣акам̣ нива̄сетва̄ отаранто гантва̄ там̣ падумам̣ виваритва̄ там̣ да̄рикам̣ дисва̄ дхӣтусан̃н̃ам̣ уппа̄детва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ а̄нетва̄ пат̣иджагги. са̄ апарабха̄ге сол̣асавассика̄ хутва̄ абхирӯпа̄ ахоси уттамарӯпадхара̄ атикканта̄ ма̄нусакаван̣н̣ам̣, апатта̄ деваван̣н̣ам̣. тада̄ сакко бодхисаттасса упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччхати, со там̣ да̄рикам̣ дисва̄ ‘‘куто еса̄’’ти пуччхитва̄ ладдханийа̄мам̣ сутва̄ ‘‘имисса̄ ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пуччхи. ‘‘нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ ваттха̄лан̇ка̄рабходжанавидха̄нам̣, ма̄риса̄’’ти. со ‘‘са̄дху, бханте’’ти тасса̄ васанат̣т̣ха̄насса а̄санне пхаликапа̄са̄дам̣ ма̄петва̄ диббасайанадиббаваттха̄лан̇ка̄радиббаннапа̄на̄ни ма̄песи.

со па̄са̄до тасса̄ абхируханака̄ле отаритва̄ бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄ти, абхирул̣хака̄ле лан̇гхитва̄ а̄ка̄се тит̣т̣хати. са̄ бодхисаттасса ваттапат̣иваттам̣ курума̄на̄ па̄са̄де васати. тамеко ваначарако дисва̄ ‘‘айам̣, во бханте, ким̣ хотӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘дхӣта̄ ме’’ти сутва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ ‘‘дева, майа̄ химавантападесе еварӯпа̄ на̄ма екасса та̄пасасса дхӣта̄ дит̣т̣ха̄’’ти ран̃н̃о а̄рочеси. там̣ сутва̄ со саванасам̣саггена баджджхитва̄ ваначаракам̣ маггадесакам̣ катва̄ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ кхандха̄ва̄рам̣ нива̄са̄петва̄ ваначаракам̣ а̄да̄йа амаччаган̣апаривуто ассамападам̣ пависитва̄ маха̄саттам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисинно ‘‘бханте, иттхийо на̄ма брахмачарийасса малам̣, тумха̄кам̣ дхӣтарам̣ ахам̣ пат̣иджаггисса̄мӣ’’ти а̄ха. бодхисатто пана ‘‘ким̣ ну кхо етасмим̣ падуме’’ти а̄сан̇кам̣ катва̄ удакам̣ отаритва̄ а̄нӣтабха̄вена тасса̄ кума̄рика̄йа а̄сан̇ка̄ти на̄мам̣ ака̄си. со там̣ ра̄джа̄нам̣ ‘‘имам̣ гахетва̄ гаччха̄’’ти уджукам̣ аватва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, има̄йа кума̄рика̄йа на̄мам̣ джа̄нанто ган̣хитва̄ гаччха̄’’ти а̄ха. ‘‘тумхехи катхите н̃асса̄ми, бханте’’ти. ‘‘ахам̣ те на катхеми, твам̣ аттано пан̃н̃а̄балена на̄мам̣ джа̄нантова гахетва̄ йа̄хӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ тато пат̣т̣ха̄йа амаччехи саддхим̣ ‘‘кинна̄ма̄ ну кхо еса̄’’ти на̄мам̣ упадха̄рети. со йа̄ни дуджджа̄на̄ни на̄ма̄ни, та̄ни киттетва̄ ‘‘асука̄ на̄ма бхависсатӣ’’ти бодхисаттена саддхим̣ катхети. бодхисатто ‘‘на евам̣на̄ма̄’’ти пат̣иккхипати.

ран̃н̃о ча на̄мам̣ упадха̄рентасса сам̣ваччхаро атӣто. тада̄ хаттхиассамануссе сӣха̄дайо ва̄л̣а̄ ган̣ханти, дӣгхаджа̄тикапарипантхо хоти, маккхикапарипантхо хоти, сӣтена киламитва̄ бахӯ манусса̄ маранти. атха ра̄джа̄ куджджхитва̄ ‘‘ким̣ ме ета̄йа̄’’ти бодхисаттасса катхетва̄ па̄йа̄си. а̄сан̇ка̄ кума̄рика̄ там̣ дивасам̣ пхаликава̄тапа̄нам̣ виваритва̄ атта̄нам̣ дассентӣ ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ там̣ дисва̄ ‘‘майам̣ тава на̄мам̣ джа̄нитум̣ на саккома, твам̣ химавантейева васа, майам̣ гамисса̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘кахам̣, маха̄ра̄джа, гаччханто ма̄дисам̣ иттхим̣ лабхиссаси, мама вачанам̣ сун̣а̄хи, та̄ватим̣садевалоке читталата̄ване а̄са̄ватӣ на̄ма лата̄ аттхи, тасса̄ пхаласса аббхантаре диббапа̄нам̣ ниббаттам̣, там̣ екава̄рам̣ пивитва̄ чатта̄ро ма̄се матта̄ хутва̄ диббасайане сайанти, са̄ пана вассасахассена пхалати, сура̄сон̣д̣а̄ девапутта̄ ‘ито пхалам̣ лабхисса̄ма̄’ти диббапа̄напипа̄сам̣ адхива̄сетва̄ вассасахассам̣ нибаддхам̣ гантва̄ там̣ латам̣ ‘арога̄ ну кхо’ти олокенти, твам̣ пана екасам̣ваччхаренева уккан̣т̣хито, а̄са̄пхалаватӣ на̄ма сукха̄, ма̄ уккан̣т̣хӣ’’ти ватва̄ тиссо га̄тха̄ абха̄си –

26. ‘‘а̄са̄ватӣ на̄ма лата̄, джа̄та̄ читталата̄ване;

тасса̄ вассасахассена, екам̣ ниббаттате пхалам̣.

27. ‘‘там̣ дева̄ пайирупа̄санти, та̄ва дӯрапхалам̣ сатим̣;

а̄сӣсева тувам̣ ра̄джа, а̄са̄ пхалаватӣ сукха̄.

28. ‘‘а̄сӣсатева со паккхӣ, а̄сӣсатева со диджо;

тасса ча̄са̄ самиджджхати, та̄ва дӯрагата̄ сатӣ;