8. виса̄кха̄ваттху

йатха̄пи пуппхара̄симха̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ упанисса̄йа пубба̄ра̄ме вихаранто виса̄кхам̣ упа̄сикам̣ а̄раббха катхеси.

са̄ кира ан̇гарат̣т̣хе бхаддийанагаре мен̣д̣акасет̣т̣хипуттасса дханан̃чайасет̣т̣хино аггамахесийа̄ суманадевийа̄ куччхисмим̣ ниббатти. тасса̄ саттавассикака̄ле саттха̄ селабра̄хман̣а̄дӣнам̣ бодханеййабандхава̄нам̣ упаниссайасампадам̣ дисва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро ча̄рикам̣ чарама̄но там̣ нагарам̣ па̄пун̣и.

тасмин̃ча самайе мен̣д̣ако, гахапати, тасмим̣ нагаре пан̃чаннам̣ маха̄пун̃н̃а̄нам̣ джет̣т̣хако хутва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ кароти. пан̃ча маха̄пун̃н̃а̄ на̄ма мен̣д̣ако сет̣т̣хи, чандападума̄ на̄ма тассева джет̣т̣хакабхарийа̄, тассева джет̣т̣хакапутто дханан̃чайо на̄ма, тасса бхарийа̄ суманадевӣ на̄ма, мен̣д̣акасет̣т̣хино да̄со пун̣н̣о на̄ма̄ти. на кевалан̃ча мен̣д̣акасет̣т̣хийева, бимбиса̄раран̃н̃о пана виджите пан̃ча амитабхога̄ на̄ма ахесум̣ – джотико, джат̣ило, мен̣д̣ако, пун̣н̣ако, ка̄кавалийоти. тесу айам̣ мен̣д̣акасет̣т̣хи дасабаласса аттано нагарам̣ сампаттабха̄вам̣ н̃атва̄ путтасса дханан̃чайасет̣т̣хино дхӣтарам̣ виса̄кхам̣ да̄рикам̣ паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘амма, туйхампи ман̇галам̣, амха̄кампи ман̇галам̣, тава парива̄рехи пан̃чахи да̄рика̄сатехи саддхим̣ пан̃ча ратхасата̄ни а̄руйха пан̃чахи да̄сисатехи паривута̄ дасабаласса паччуггаманам̣ карохӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ татха̄ ака̄си. ка̄ран̣а̄ка̄ран̣есу пана кусалатта̄ йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми, йа̄нена гантва̄ йа̄на̄ паччорохитва̄ паттика̄ва саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атхасса̄ чарийа̄васена саттха̄ дхаммам̣ десеси. са̄ десана̄васа̄не пан̃чахи да̄рика̄сатехи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. мен̣д̣акасет̣т̣хипи кхо саттха̄рамупасан̇камитва̄ дхаммакатхам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа сва̄тана̄йа нимантетва̄ пунадивасе аттано нивесане пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ паривиситва̄ етенева упа̄йена ад̣д̣хама̄сам̣ маха̄да̄намада̄си. саттха̄ бхаддийанагаре йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ пакка̄ми.

тена кхо пана самайена бимбиса̄ро ча пасенади косало ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхагинипатика̄ хонти. атхекадивасам̣ косалара̄джа̄ чинтеси – ‘‘бимбиса̄расса виджите пан̃ча амитабхога̄ маха̄пун̃н̃а̄ васанти, майхам̣ виджите екопи та̄дисо наттхи, йам̣нӯна̄хам̣ бимбиса̄расса сантикам̣ гантва̄ екам̣ маха̄пун̃н̃ам̣ йа̄чеййа’’нти. со таттха гантва̄ ран̃н̃а̄ катапат̣исантха̄ро ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ а̄гатосӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘‘тумха̄кам̣ виджите пан̃ча амитабхога̄ маха̄пун̃н̃а̄ васанти, тато екам̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’ти а̄гатомхи, тесу ме екам̣ детха̄’’ти а̄ха. ‘‘маха̄кула̄ни амхехи ча̄летум̣ на сакка̄’’ти а̄ха. ‘‘ахам̣ аладдха̄ на гамисса̄мӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ амаччехи саддхим̣ мантетва̄ ‘‘джотика̄дӣнам̣ маха̄кула̄нам̣ ча̄ланам̣ на̄ма маха̄патхавийа̄ ча̄ланасадисам̣, мен̣д̣акамаха̄сет̣т̣хисса путто дханан̃чайасет̣т̣хи на̄ма аттхи, тена саддхим̣ мантетва̄ пат̣ивачанам̣ те дасса̄мӣ’’ти ватва̄ там̣ паккоса̄петва̄, та̄та, косалара̄джа̄ ‘‘‘екам̣ дханасет̣т̣хим̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’ти вадати, твам̣ тена саддхим̣ гаччха̄хӣ’’ти. ‘‘тумхесу пахин̣антесу гамисса̄ми, дева̄’’ти. ‘‘тена хи париваччхам̣ катва̄ гаччха, та̄та̄’’ти. со аттано каттаббайуттакамака̄си. ра̄джа̄писса махантам̣ сакка̄рам̣ катва̄, ‘‘имам̣ а̄да̄йа гаччхатха̄’’ти пасенадира̄джа̄нам̣ уййоджеси. со там̣ а̄да̄йа саббаттха екараттива̄сена гаччханто екам̣ пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ патва̄ нива̄сам̣ ган̣хи, атха нам̣ дханан̃чайасет̣т̣хи пуччхи – ‘‘идам̣ касса виджита’’нти? ‘‘майхам̣, сет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘кӣва дӯро ито са̄ваттхӣ’’ти? ‘‘саттайоджанаматтхаке’’ти. ‘‘антонагарам̣ самба̄дхам̣, амха̄кам̣ париджано маханто, саче рочетха, идхева васеййа̄ма, дева̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ тасмим̣ т̣ха̄не нагарам̣ ма̄петва̄ тасса датва̄ агама̄си. тасмим̣ падесе сайам̣ васанат̣т̣ха̄насса гахитатта̄ нагарасса са̄кетантвева на̄мам̣ ахоси.

са̄ваттхийампи кхо мига̄расет̣т̣хино путто пун̣н̣авад̣д̣ханакума̄ро на̄ма вайаппатто ахоси. атха нам̣ ма̄та̄питаро вадим̣су – ‘‘та̄та, тава руччанат̣т̣ха̄не екам̣ да̄рикам̣ упадха̄рехӣ’’ти. ‘‘‘майхам̣ еварӯпа̄йа бхарийа̄йа киччам̣ наттхӣ’ти, путта, ма̄ евам̣ кари, кулам̣ на̄ма апуттакам̣ на тит̣т̣хатӣ’’ти. со пунаппунам̣ вуччама̄но ‘‘тена хи пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гатам̣ да̄рикам̣ лабхама̄но тумха̄кам̣ вачанам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘ка̄ни панета̄ни пан̃ча калйа̄н̣а̄ни на̄ма, та̄та̄’’ти. кесакалйа̄н̣ам̣, мам̣сакалйа̄н̣ам̣, ат̣т̣хикалйа̄н̣ам̣, чхавикалйа̄н̣ам̣, вайакалйа̄н̣анти. маха̄пун̃н̃а̄йа хи иттхийа̄ кеса̄ моракала̄пасадиса̄ хутва̄ мун̃читва̄ виссат̣т̣ха̄ нива̄санантам̣ пахаритва̄ ниваттитва̄ уддхагга̄ тит̣т̣ханти, идам̣ кесакалйа̄н̣ам̣ на̄ма, данта̄варан̣ам̣ бимбапхаласадисам̣ ван̣н̣асампаннам̣ самам̣ супхуситам̣ хоти, идам̣ мам̣сакалйа̄н̣ам̣ на̄ма, данта̄ сукка̄ сама̄ авирал̣а̄ усса̄петва̄ т̣хапитаваджирапанти вийа самаччхиннасан̇кхапанти вийа ча собханти, идам̣ ат̣т̣хикалйа̄н̣ам̣ на̄ма, ка̄л̣ийа̄ чун̣н̣ака̄дӣхи авилитто ева чхавиван̣н̣о синиддхо нӣлуппалада̄масадисо хоти, ода̄та̄йа ча кан̣ика̄рапуппхада̄масадисо хоти, идам̣ чхавикалйа̄н̣ам̣ на̄ма, дасаккхаттум̣ виджа̄та̄пи кхо пана саким̣ виджа̄та̄ вийа авигатайоббана̄йева хоти, идам̣ вайакалйа̄н̣ам̣ на̄ма хоти. атхасса ма̄та̄питаро ат̣т̣хуттарасатабра̄хман̣е нимантетва̄ бходжетва̄ ‘‘пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гата̄ иттхийо на̄ма хонтӣ’’ти пуччхим̣су. ‘‘а̄ма, хонтӣ’’ти. ‘‘тена хи еварӯпам̣ да̄рикам̣ парийеситум̣ ат̣т̣ха джана̄ гаччхантӯ’’ти бахум̣ дханам̣ датва̄ ‘‘а̄гатака̄ле во каттаббам̣ джа̄нисса̄ма, гаччхатха, еварӯпам̣ да̄рикам̣ парийесатха, дит̣т̣хака̄ле ча имам̣ пиландханам̣ дадеййа̄тха̄’’ти сатасахассаггханикам̣ суван̣н̣ама̄лам̣ датва̄ уййоджесум̣.

те махантамаханта̄ни нагара̄ни гантва̄ парийесама̄на̄ пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гатам̣ да̄рикам̣ адисва̄ ниваттитва̄ а̄гаччханта̄ виват̣анаккхаттадивасе са̄кетам̣ ануппатта̄ – ‘‘аджджа амха̄кам̣ каммам̣ ниппхаджджиссатӣ’’ти чинтайим̣су. тасмим̣ пана нагаре анусам̣ваччхарам̣ виват̣анаккхаттам̣ на̄ма хоти. тада̄ бахи аниккхаманакула̄нипи парива̄рена саддхим̣ геха̄ никкхамитва̄ аппат̣иччханнена сарӣрена падаса̄ва надӣтӣрам̣ гаччханти. тасмим̣ дивасе кхаттийамаха̄са̄ла̄дӣнам̣ путта̄пи ‘‘аттано сама̄наджа̄тикам̣ мана̄пам̣ кулада̄рикам̣ дисва̄ ма̄ла̄гул̣ена париккхиписса̄ма̄’’ти там̣ там̣ маггам̣ нисса̄йа тит̣т̣ханти. тепи кхо бра̄хман̣а̄ надӣтӣре екам̣ са̄лам̣ пависитва̄ ат̣т̣хам̣су. ‘‘тасмим̣ кхан̣е виса̄кха̄ паннарасасол̣асавассуддесика̄ хутва̄ сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ита̄ пан̃чахи кума̄рика̄сатехи паривута̄ надим̣ гантва̄ нха̄йисса̄мӣ’’ти там̣ падесам̣ патта̄, атха кхо мегхо ут̣т̣хахитва̄ па̄васси. пан̃часата̄ кума̄рика̄йо вегена гантва̄ са̄лам̣ пависим̣су. бра̄хман̣а̄ олокента̄ та̄су екампи пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гатам̣ на пассим̣су. атха виса̄кха̄ пакатигаманенева са̄лам̣ па̄виси, ваттха̄бхаран̣а̄ни темим̣су. бра̄хман̣а̄ тасса̄ чатта̄ри калйа̄н̣а̄ни дисва̄ данте пасситука̄ма̄ ‘‘аласаджа̄тика̄ амха̄кам̣ дхӣта̄, етисса̄ са̄мико кан̃джикаматтампи на лабхиссати ман̃н̃е’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катхайим̣су. атха не виса̄кха̄ а̄ха – ‘‘кам̣ вадетха тумхе’’ти? ‘‘там̣ катхема, амма̄’’ти. мадхуро хи тасса̄ саддо кам̣сата̄л̣асаро вийа ниччхарати. атха не пуна мадхурасаддена ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ бхан̣атха̄’’ти пуччхи. ‘‘тава парива̄риттхийо ваттха̄лан̇ка̄ре атеметва̄ вегена са̄лам̣ павит̣т̣ха̄, туйхам̣ еттакам̣ т̣ха̄нам̣ вегена а̄гаманаматтампи наттхи, ваттха̄бхаран̣а̄ни теметва̄ а̄гата̄си. тасма̄ катхема, амма̄’’ти.

‘‘та̄та̄, евам̣ ма̄ вадетха, ахам̣ ета̄хи балаватара̄, ка̄ран̣ам̣ пана саллаккхетва̄ джавена на̄гата̄мхӣ’’ти. ‘‘ким̣, амма̄’’ти? ‘‘та̄та̄, чатта̄ро джана̄ джавама̄на̄ на собханти, апарампи ка̄ран̣ам̣ аттхӣ’’ти. ‘‘катаме чатта̄ро джана̄ джавама̄на̄ на собханти, амма̄’’ти? та̄та̄, абхиситтара̄джа̄ та̄ва сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ито каччхам̣ бандхитва̄ ра̄джан̇ган̣е джавама̄но на собхати, ‘‘ким̣ айам̣ ра̄джа̄ гахапатико вийа дха̄ватӣ’’ти ан̃н̃адаттху гарахам̣ лабхати, сан̣икам̣ гаччхантова собхати. ран̃н̃о ман̇галахаттхӣпи алан̇като джавама̄но на собхати, ва̄ран̣алӣл̣а̄йа гаччхантова собхати. паббаджито джавама̄но на собхати, ‘‘ким̣ айам̣ саман̣о гихӣ вийа дха̄ватӣ’’ти кевалам̣ гарахамева лабхати, самитагаманена пана собхати. иттхӣ джавама̄на̄ на собхати, ‘‘ким̣ еса̄ иттхӣ пурисо вийа дха̄ватӣ’’ти гарахитабба̄ва хоти, ‘‘име чатта̄ро джана̄ джавама̄на̄ на собханти, та̄та̄’’ти. ‘‘катамам̣ пана апарам̣ ка̄ран̣ам̣, амма̄’’ти? ‘‘та̄та̄, ма̄та̄питаро на̄ма дхӣтарам̣ ан̇гапаччан̇га̄ни сан̣т̣ха̄петва̄ посенти. майан̃хи виккин̣еййабхан̣д̣ам̣ на̄ма, амхе паракулапесанаттха̄йа посенти. саче джавама̄на̄нам̣ ниваттхадуссакан̣н̣е ва̄ аккамитва̄ бхӯмийам̣ ва̄ паккхалитва̄ патитака̄ле хаттхо ва̄ па̄до ва̄ бхиджджеййа, кулассева бха̄ро бхавеййа, паса̄дханабхан̣д̣ам̣ пана ме теметва̄ суссиссати. имам̣ ка̄ран̣ам̣ саллаккхетва̄ на дха̄вита̄мхи, та̄та̄’’ти.

бра̄хман̣а̄ тасса̄ катханака̄ле дантасампаттим̣ дисва̄ ‘‘еварӯпа̄ но дантасампатти дит̣т̣хапубба̄’’ти тасса̄ са̄дхука̄рам̣ датва̄, ‘‘амма, туйхамевеса̄ ануччхавика̄’’ти ватва̄ там̣ суван̣н̣ама̄лам̣ пиландхайим̣су. атха не пуччхи – ‘‘катаранагарато а̄гата̄ттха, та̄та̄’’ти? ‘‘са̄ваттхито, амма̄’’ти. ‘‘сет̣т̣хикулам̣ катарам̣ на̄ма̄’’ти? ‘‘мига̄расет̣т̣хи на̄ма, амма̄’’ти. ‘‘аййапутто ко на̄ма̄’’ти? ‘‘пун̣н̣авад̣д̣ханакума̄ро на̄ма, амма̄’’ти. са̄ ‘‘сама̄наджа̄тикам̣ но кула’’нти адхива̄сетва̄ питу са̄санам̣ пахин̣и ‘‘амха̄кам̣ ратхам̣ песетӯ’’ти. кин̃ча̄пи хи са̄ а̄гаманака̄ле падаса̄ а̄гата̄, суван̣н̣ама̄ла̄йа пана пиландханака̄лато пат̣т̣ха̄йа татха̄ гантум̣ на лабхати, иссарада̄рика̄ ратха̄дӣхи гаччханти, итара̄ пакатийа̄накам̣ ва̄ абхируханти, чхаттам̣ ва̄ та̄лапан̣н̣ам̣ ва̄ упари каронти, тасмимпи асати ниваттхаса̄т̣акасса дасантам̣ уккхипитва̄ ам̣се кхипанта̄ гаччханти ева. тасса̄ пана пита̄ пан̃ча ратхасата̄ни песеси. са̄ сапарива̄ра̄ ратхам̣ а̄руйха гата̄. бра̄хман̣а̄пи екатова агамам̣су. атха не сет̣т̣хи пуччхи – ‘‘куто а̄гата̄ттха̄’’ти? ‘‘са̄ваттхито маха̄сет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘сет̣т̣хи катаро на̄ма̄’’ти? ‘‘мига̄расет̣т̣хи на̄ма̄’’ти. ‘‘путто ко на̄ма̄’’ти? ‘‘пун̣н̣авад̣д̣ханакума̄ро на̄ма маха̄сет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘дханам̣ киттака’’нти? ‘‘чатта̄лӣсакот̣ийо маха̄сет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘дханам̣ та̄ва амха̄кам̣ дханам̣ упа̄да̄йа ка̄кан̣икаматтам̣, да̄рика̄йа пана а̄раккхаматта̄йа ладдхака̄лато пат̣т̣ха̄йа ким̣ ан̃н̃ена ка̄ран̣ена̄’’ти адхива̄сеси. со тесам̣ сакка̄рам̣ катва̄ ека̄хадвӣхам̣ васа̄петва̄ уййоджеси.

те са̄ваттхим̣ гантва̄ мига̄расет̣т̣хисса ‘‘ладдха̄ но да̄рика̄’’ти а̄рочайим̣су. ‘‘касса дхӣта̄’’ти? ‘‘дханан̃чайасет̣т̣хино’’ти. со ‘‘маха̄куласса ме да̄рика̄ ладдха̄, кхиппамева нам̣ а̄нетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти таттха гаманаттхам̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘‘маха̄кулам̣ етам̣ майа̄ бимбиса̄расса сантика̄ а̄нетва̄ са̄кете нивеситам̣, тасса самма̄нам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’ти ахампи а̄гамисса̄мӣ’’ти а̄ха, со ‘‘са̄дху, дева̄’’ти ватва̄ дханан̃чайасет̣т̣хино са̄санам̣ песеси – ‘‘майи а̄гаччханте ра̄джа̄пи а̄гамиссати, махантам̣ ра̄джабалам̣ еттакасса джанасса каттаббайуттакам̣ ка̄тум̣ саккхиссаси, на саккхиссасӣ’’ти? итаропи ‘‘сачепи даса ра̄джа̄но а̄гаччханти, а̄гаччхантӯ’’ти пат̣иса̄санам̣ песеси. мига̄расет̣т̣хи та̄ва маханте нагаре гехагопакаматтам̣ т̣хапетва̄ сесаджанам̣ а̄да̄йа гантва̄ ад̣д̣хайоджанаматте т̣ха̄не т̣хатва̄ ‘‘а̄гата̄мха̄’’ти са̄санам̣ пахин̣и. дханан̃чайасет̣т̣хи бахупан̣н̣а̄ка̄рам̣ песетва̄ дхӣтара̄ саддхим̣ мантеси, ‘‘амма, сасуро кира те косаларан̃н̃а̄ саддхим̣ а̄гато, тасса катарам̣ гехам̣ пат̣иджаггитаббам̣, ран̃н̃о катарам̣, упара̄джа̄дӣнам̣ катара̄нӣ’’ти? пан̣д̣ита̄ сет̣т̣хидхӣта̄ ваджираггатикхин̣ан̃а̄н̣а̄ каппасатасахассам̣ паттхитапаттхана̄ абхинӣха̄расампанна̄ ‘‘сасурасса ме асукагехам̣ пат̣иджаггатха, ран̃н̃о асукагехам̣, упара̄джа̄дӣнам̣ асука̄нӣ’’ти сам̣видахитва̄ да̄сакаммакаре паккоса̄петва̄ ‘‘еттака̄ ран̃н̃о каттаббакиччам̣ каротха, еттака̄ упара̄джа̄дӣнам̣, хаттхиасса̄дайопи тумхейева пат̣иджаггатха, ассабандха̄дайопи а̄гантва̄ ман̇галачхан̣ам̣ анубхависсантӣ’’ти сам̣видахи. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’? ‘‘‘майам̣ виса̄кха̄йа ман̇галат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ на кин̃чи лабхимха, ассараккхан̣а̄дӣни каронта̄ сукхам̣ на вичаримха̄’ти кечи ваттум̣ ма̄ лабхим̣сӯ’’ти.

там̣ дивасамева виса̄кха̄йа пита̄ пан̃часате суван̣н̣ака̄ре паккоса̄петва̄ ‘‘дхӣту ме маха̄лата̄паса̄дханам̣ на̄ма каротха̄’’ти раттасуван̣н̣асса никкхасахассам̣, таданурӯпа̄ни ча раджатаман̣имутта̄пава̄л̣аваджира̄дӣни да̄песи. ра̄джа̄ катипа̄хам̣ васитва̄ва дханан̃чайасет̣т̣хисса са̄санам̣ пахин̣и ‘‘на сакка̄ сет̣т̣хина̄ амха̄кам̣ чирам̣ посанам̣ на̄ма ка̄тум̣, да̄ни да̄рика̄йа гаманака̄лам̣ джа̄на̄тӯ’’ти. сопи ран̃н̃о са̄санам̣ песеси – ‘‘ида̄ни вассака̄ло а̄гато, на сакка̄ чатума̄сам̣ вичаритум̣, тумха̄кам̣ балака̄йасса йам̣ йам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати, саббам̣ там̣ мама бха̄ро, майа̄ песитака̄ле дево гамиссатӣ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа са̄кетанагарам̣ ниччанаккхаттам̣ вийа ахоси. ра̄джа̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ саббесам̣ ма̄ла̄гандхаваттха̄дӣни пат̣ийатта̄нева хонти. тато те джана̄ чинтайим̣су – ‘‘сет̣т̣хи амха̄камева сакка̄рам̣ каротӣ’’ти, евам̣ тайо ма̄са̄ атикканта̄, паса̄дханам̣ пана та̄ва на нит̣т̣ха̄ти. камманта̄дхит̣т̣ха̄йака̄ а̄гантва̄ сет̣т̣хино а̄рочесум̣ – ‘‘ан̃н̃ам̣ асантам̣ на̄ма наттхи, балака̄йасса пана бхаттапачанада̄рӯни наппахонтӣ’’ти. ‘‘гаччхатха, та̄та̄, имасмим̣ нагаре париджин̣н̣а̄ хаттхиса̄ла̄дайо чева париджин̣н̣ака̄ни ча геха̄ни гахетва̄ пачатха̄’’ти. евам̣ пачанта̄нампи ад̣д̣хама̄со атикканто. тато пунапи ‘‘да̄рӯни наттхӣ’’ти а̄рочайим̣су. ‘‘имасмим̣ ка̄ле на сакка̄ да̄рӯни ладдхум̣, дуссакот̣т̣ха̄га̄ра̄ни виваритва̄ тхӯласа̄т̣акехи ват̣т̣ийо катва̄ телача̄т̣ӣсу теметва̄ бхаттам̣ пачатха̄’’ти. те ад̣д̣хама̄сам̣ татха̄ акам̣су. евам̣ чатта̄ро ма̄са̄ атикканта̄, паса̄дханампи нит̣т̣хитам̣.

тасмим̣ паса̄дхане чатассо ваджирана̄л̣ийо упайогам̣ агамам̣су, мутта̄нам̣ ека̄даса на̄л̣ийо, пава̄л̣асса ба̄вӣсати на̄л̣ийо, ман̣ӣнам̣ теттим̣са на̄л̣ийо. ити етехи ча ан̃н̃ехи ча ратанехи нит̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. асуттамайам̣ паса̄дханам̣ раджатена суттакиччам̣ карим̣су. там̣ сӣсе пат̣имуккам̣ па̄дапит̣т̣хим̣ гаччхати. тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не муддика̄ йоджетва̄ ката̄ суван̣н̣амайа̄ ган̣т̣хика̄ хонти, раджатамайа̄ па̄сака̄, маттхакамаджджхе ека̄ муддика̄, двӣсу кан̣н̣апит̣т̣хӣсу две, галава̄т̣аке ека̄, двӣсу джаттӯсу две, двӣсу каппаресу две, двӣсу кат̣ипассесу двети. тасмим̣ кхо пана паса̄дхане екам̣ морам̣ карим̣су, тасса даккхин̣апаккхе раттасуван̣н̣амайа̄ни пан̃ча паттасата̄ни ахесум̣, ва̄мапаккхе пан̃ча паттасата̄ни, тун̣д̣ам̣ пава̄л̣амайам̣, аккхӣни ман̣имайа̄ни, татха̄ гӣва̄ ча пин̃чха̄ни ча, паттана̄л̣ийо раджатамайа̄, татха̄ джан̇гха̄йо. со виса̄кха̄йа маттхакамаджджхе паббатакӯт̣е т̣хатва̄ наччанамайӯро вийа кха̄йати. паттана̄л̣исахассасса саддо диббасан̇гӣтам̣ вийа пан̃чан̇гикатӯрийагхосо вийа ча паваттати. сантикам̣ упагата̄йева тасса̄ аморабха̄вам̣ джа̄нанти. паса̄дханам̣ навакот̣иаггханакам̣ ахоси, сатасахассам̣ хаттхакаммамӯлам̣ дӣйиттха.

‘‘кисса пана ниссандена та̄йетам̣ паса̄дханам̣ ладдха’’нти? са̄ кира кассапасамма̄самбуддхака̄ле вӣсатийа̄ бхиккхусахасса̄нам̣ чӣвараса̄т̣акам̣ датва̄ суттампи сӯчийопи раджанампи аттано сантакамева ада̄си. тасса чӣварада̄насса ниссандена имам̣ маха̄лата̄паса̄дханам̣ лабхи. иттхӣнан̃хи чӣварада̄нам̣ маха̄лата̄паса̄дханабхан̣д̣ена маттхакам̣ паппоти, пуриса̄нам̣ иддхимайапаттачӣварена̄ти. евам̣ маха̄сет̣т̣хи чатӯхи ма̄сехи дхӣту париваччхам̣ катва̄ тасса̄ деййадхаммам̣ дадама̄но каха̄пан̣апӯра̄ни пан̃ча сакат̣асата̄ни ада̄си, суван̣н̣абха̄джанапӯра̄ни пан̃ча, раджатабха̄джанапӯра̄ни пан̃ча, тамбабха̄джанапӯра̄ни пан̃ча, паттун̣н̣аваттхакосеййаваттхапӯра̄ни пан̃ча, саппипӯра̄ни пан̃ча, телапӯра̄ни пан̃ча, са̄литан̣д̣улапӯра̄ни пан̃ча, нан̇галапха̄ла̄диупакаран̣апӯра̄ни пан̃часакат̣асата̄ни ада̄си. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘мама дхӣту гатат̣т̣ха̄не ‘асукена на̄ма ме аттхо’ти ма̄ парасса гехадва̄рам̣ пахин̣ӣ’’ти. тасма̄ саббӯпакаран̣а̄ни да̄песи. екекасмим̣ ратхе сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ тиссо тиссо ван̣н̣ада̄сийо т̣хапетва̄ пан̃ча ратхасата̄ни ада̄си. ‘‘етам̣ нха̄пентийо бходжентийо алан̇каронтийо вичаратха̄’’ти дийад̣д̣хасахассапарича̄рика̄йо ада̄си. атхасса етадахоси – ‘‘мама дхӣту га̄во дасса̄мӣ’’ти. со пурисе а̄н̣а̄песи – ‘‘гаччхатха бхан̣е чӯл̣аваджасса два̄рам̣ виваритва̄ тӣсу га̄вутесу тиссо бхерийо гахетва̄ тит̣т̣хатха, путхулато усабхаматте т̣ха̄не убхосу пассесу тит̣т̣хатха. га̄вӣнам̣ тато парам̣ гантум̣ ма̄ адаттха. евам̣ т̣хитака̄ле бхерисан̃н̃ам̣ кареййа̄тха̄’’ти. те татха̄ акам̣су. те га̄вӣнам̣ ваджато никкхамитва̄ га̄вутам̣ гатака̄ле бхерисан̃н̃ам̣ акам̣су, пуна ад̣д̣хайоджанам̣ гатака̄ле акам̣су. пунапи тига̄вутам̣ гатака̄ле бхерисан̃н̃ам̣ акам̣су, путхулато гаманан̃ча нива̄ресум̣. евам̣ дӣгхато тига̄вуте, путхулато усабхаматте т̣ха̄не га̄вийо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нигхам̣сантийо ат̣т̣хам̣су.

маха̄сет̣т̣хи ‘‘мама дхӣту еттака̄ га̄во алам̣, два̄рам̣ пидахатха̄’’ти ваджадва̄рам̣ пидаха̄песи. два̄расмим̣ пидахите виса̄кха̄йа пун̃н̃абалена балавага̄во ча дхенуйо ча уппатитва̄ уппатитва̄ никкхамим̣су. манусса̄нам̣ ва̄рента̄нам̣ ва̄рента̄намева сат̣т̣хисахасса̄ балавага̄во ча сат̣т̣хисахасса̄ дхенуйо ча никкханта̄, таттака̄ балававаччха̄ та̄сам̣ дхенӯнам̣ усабха̄ уппатитва̄ анубандха̄ ахесум̣. ‘‘кисса пана ниссандена евам̣ га̄во гата̄’’ти? нива̄рента̄нам̣ нива̄рента̄нам̣ диннада̄насса. са̄ кира кассапасамма̄самбуддхака̄ле кикисса ран̃н̃о саттаннам̣ дхӣта̄нам̣ канит̣т̣ха̄ сан̇гхада̄сӣ на̄ма хутва̄ вӣсатийа̄ бхиккхусахасса̄нам̣ пан̃чагорасада̄нам̣ дадама̄на̄ тхера̄нан̃ча дахара̄нан̃ча са̄ман̣ера̄нан̃ча паттам̣ пидахитва̄, ‘‘алам̣, ала’’нти нива̄рента̄нампи ‘‘идам̣ мадхурам̣, идам̣ мана̄па’’нти ада̄си. евам̣ тасса ниссандена ва̄рийама̄на̄пи га̄во никкхамим̣су. сет̣т̣хина̄ еттакасса дханасса диннака̄ле сет̣т̣хибхарийа̄ а̄ха – ‘‘тумхехи майхам̣ дхӣту саббам̣ сам̣видахитам̣, веййа̄ваччакара̄ пана да̄сада̄сийо на сам̣видахита̄, ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘мама дхӣтари сасинеханиссинеха̄нам̣ джа̄нанаттхам̣. ахан̃хи та̄йа саддхим̣ а̄гаччхама̄наке гӣва̄йа гахетва̄ на пахин̣а̄ми, йа̄нам̣ а̄руйха гаманака̄лейева ета̄йа саддхим̣ гантука̄ма̄ гаччханту, ма̄ агантука̄ма̄ти ваккха̄мӣ’’ти а̄ха.

атха ‘‘све мама дхӣта̄ гамиссатӣ’’ти габбхе нисинно дхӣтарам̣ самӣпе нисӣда̄петва̄, ‘‘амма, патикуле васантийа̄ на̄ма иман̃ча иман̃ча а̄ча̄рам̣ раккхитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ова̄дамада̄си. айампи мига̄расет̣т̣хи анантарагаббхе нисинно дханан̃чайасет̣т̣хино ова̄дам̣ ассоси. сопи сет̣т̣хи дхӣтарам̣ евам̣ овади –

‘‘амма, сасуракуле васантийа̄ на̄ма антоагги бахи на нӣхаритаббо, бахиагги анто на павесетаббо, дадантассева да̄таббам̣, ададантасса на да̄таббам̣, дадантасса̄пи ададантасса̄пи да̄таббам̣, сукхам̣ нисӣдитаббам̣, сукхам̣ бхун̃джитаббам̣, сукхам̣ нипаджджитаббам̣, агги паричаритаббо, антодевата̄ намасситабба̄’’ти.

имам̣ дасавидхам̣ ова̄дам̣ датва̄ пунадивасе сабба̄ сенийо саннипа̄тетва̄ ра̄джасена̄йа маджджхе ат̣т̣ха кут̣умбике па̄т̣ибхоге гахетва̄, ‘‘саче ме гатат̣т̣ха̄не дхӣту досо уппаджджати, тумхехи содхетаббо’’ти ватва̄ навакот̣иаггханакена маха̄лата̄паса̄дханена дхӣтарам̣ паса̄дхетва̄ нха̄начун̣н̣амӯлакам̣ чатупан̣н̣а̄сакот̣идханам̣ датва̄ йа̄нам̣ а̄ропетва̄ са̄кетасса са̄манта̄ аттано сантакесу анура̄дхапураматтесу чуддасасу бхаттага̄месу бхерим̣ чара̄песи – ‘‘мама дхӣтара̄ саддхим̣ гантука̄ма̄ гаччхантӯ’’ти. те саддам̣ сутва̄ва – ‘‘амха̄кам̣ аййа̄йа гаманака̄ле ким̣ амха̄кам̣ идха̄’’ти чуддаса га̄мака̄ кин̃чи асесетва̄ никкхамим̣су? дханан̃чайасет̣т̣хипи ран̃н̃о ча мига̄расет̣т̣хино ча сакка̄рам̣ катва̄ тхокам̣ анугантва̄ техи саддхим̣ дхӣтарам̣ уййоджеси.

мига̄расет̣т̣хипи саббапаччхато йа̄наке нисӣдитва̄ гаччханто балака̄йам̣ дисва̄, ‘‘ке на̄мете’’ти пуччхи. ‘‘сун̣иса̄йа во веййа̄ваччакара̄ да̄сида̄са̄’’ти. ‘‘еттаке ко посесса’’ти? ‘‘потхетва̄ те пала̄петха, апала̄йанте ито дан̣д̣ам̣ каротха̄’’ти. виса̄кха̄ пана ‘‘апетха, ма̄ ва̄ретха, баламева баласса бхаттам̣ дассатӣ’’ти а̄ха. сет̣т̣хи евам̣ вуттепи, ‘‘амма, наттхи амха̄кам̣ етехи аттхо, ко ете посессатӣ’’ти лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи потхетва̄ пала̄петва̄ сесаке ‘‘алам̣ амха̄кам̣ еттакехӣ’’ти гахетва̄ па̄йа̄си. атха виса̄кха̄ са̄ваттхинагарадва̄рам̣ сампаттака̄ле чинтеси – ‘‘пат̣иччханнайа̄насмим̣ ну кхо нисӣдитва̄ пависисса̄ми, уда̄ху ратхе т̣хатва̄’’ти. атхасса̄ етадахоси – ‘‘пат̣иччханнайа̄нена ме пависантийа̄ маха̄лата̄паса̄дханасса висесо на пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти. са̄ сакаланагарасса атта̄нам̣ дассентӣ ратхе т̣хатва̄ нагарам̣ па̄виси. са̄ваттхива̄сино виса̄кха̄йа сампаттим̣ дисва̄, ‘‘еса̄ кира виса̄кха̄ на̄ма, еварӯпа̄ айам̣ сампатти етисса̄ва ануччхавика̄’’ти а̄хам̣су. ити са̄ маха̄сампаттийа̄ сет̣т̣хино гехам̣ па̄виси. гатадивасе часса̄ сакаланагарава̄сино ‘‘амха̄кам̣ дханан̃чайасет̣т̣хи аттано нагарам̣ сампатта̄нам̣ маха̄сакка̄рам̣ ака̄сӣ’’ти йатха̄сатти йатха̄балам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ пахин̣им̣су. виса̄кха̄ пахитапахитам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ тасмим̣йева нагаре ан̃н̃аман̃н̃есу кулесу саббаттхакамева да̄песи. ити са̄ ‘‘идам̣ майхам̣ ма̄ту детха, идам̣ майхам̣ питу детха, идам̣ майхам̣ бха̄ту детха, идам̣ майхам̣ бхагинийа̄ детха̄’’ти тесам̣ тесам̣ вайа̄нурӯпам̣ пийавачанам̣ ватва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песентӣ сакаланагарава̄сино н̃а̄таке вийа ака̄си. атхасса̄ раттибха̄гасаманантаре а̄джан̃н̃авал̣ава̄йа габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. са̄ да̄сӣхи дан̣д̣адӣпика̄ га̄ха̄петва̄ таттха гантва̄ вал̣авам̣ ун̣ходакена нха̄петва̄ телена маккха̄петва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева агама̄си.

мига̄расет̣т̣хипи путтасса а̄ва̄хаман̇галам̣ каронто дхуравиха̄ре васантампи татха̄гатам̣ аманасикаритва̄ дӣгхараттам̣ наггасаман̣акесу патит̣т̣хитена пемена чодийама̄но ‘‘майхам̣ аййа̄нампи сакка̄рам̣ карисса̄мӣ’’ти екадивасам̣ анекасатесу навабха̄джанесу нирудакапа̄йа̄сам̣ пача̄петва̄ пан̃часате ачелаке ниманта̄петва̄ антогехам̣ павесетва̄, ‘‘а̄гаччхату ме сун̣иса̄, араханте вандатӯ’’ти виса̄кха̄йа са̄санам̣ пахин̣и. са̄ ‘‘араханто’’ти вачанам̣ сутва̄ сота̄панна̄ арийаса̄вика̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ хутва̄ тесам̣ бходжанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ те олокетва̄, ‘‘еварӯпа̄ хироттаппавирахита̄ араханта̄ на̄ма на хонти, касма̄ мам̣ сасуро паккоса̄песӣ’’ти, ‘‘дхӣ, дхӣ’’ти сет̣т̣хим̣ гарахитва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева гата̄. ачелака̄ там̣ дисва̄ саббе екаппаха̄ренева сет̣т̣хим̣ гарахим̣су – ‘‘ким̣ твам̣, гахапати, ан̃н̃ам̣ на̄латтха, саман̣асса готамасса са̄викам̣ маха̄ка̄л̣акан̣н̣им̣ идха павесеси, вегена нам̣ имасма̄ геха̄ никкад̣д̣ха̄пехӣ’’ти. со ‘‘на сакка̄ майа̄ имесам̣ вачанаматтенева никкад̣д̣ха̄петум̣, маха̄куласса са̄ дхӣта̄’’ти чинтетва̄, ‘‘аййа̄, дахара̄ на̄ма джа̄нитва̄ ва̄ аджа̄нитва̄ ва̄ кареййум̣, тумхе тун̣хӣ хотха̄’’ти те уййоджетва̄ сайам̣ маха̄рахе а̄сане нисӣдитва̄ суван̣н̣апа̄тийам̣ нирудакам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джи.

тасмим̣ самайе еко пин̣д̣апа̄тикаттхеро пин̣д̣а̄йа чаранто там̣ нивесанам̣ па̄виси. виса̄кха̄ сасурам̣ бӣджайама̄на̄ т̣хита̄ там̣ дисва̄ ‘‘сасурасса а̄чиккхитум̣ айутта’’нти йатха̄ со тхерам̣ пассати, евам̣ апагантва̄ ат̣т̣ха̄си. со пана ба̄ло тхерам̣ дисва̄пи апассанто вийа хутва̄ адхомукхо бхун̃джатева. виса̄кха̄ ‘‘тхерам̣ дисва̄пи ме сасуро сан̃н̃ам̣ на каротӣ’’ти н̃атва̄, ‘‘атиччхатха, бханте, майхам̣ сасуро пура̄н̣ам̣ кха̄датӣ’’ти а̄ха. со ниган̣т̣хехи катхитака̄ле адхива̄сетва̄пи ‘‘пура̄н̣ам̣ кха̄датӣ’’ти вуттаккхан̣ейева хаттхам̣ апанетва̄, ‘‘имам̣ па̄йа̄сам̣ ито нӣхаратха, етам̣ имасма̄ геха̄ никкад̣д̣хатха, айам̣ мам̣ еварӯпе ман̇галака̄ле асучикха̄дакам̣ на̄ма каротӣ’’ти а̄ха. тасмим̣ кхо пана нивесане саббепи да̄сакаммакара̄ виса̄кха̄йа сантака̄ва, ко нам̣ хаттхе ва̄ па̄де ва̄ ган̣хиссати, мукхена катхетум̣ саматтхопи наттхи. виса̄кха̄ сасурасса катхам̣ сутва̄ а̄ха – ‘‘та̄та, на еттакенева майам̣ никкхама̄ма, на̄хам̣ тумхехи удакатиттхато кумбхада̄сӣ вийа а̄нӣта̄, дхарама̄накама̄та̄питӯнам̣ дхӣтаро на̄ма на еттакенева никкхаманти, етенева ме ка̄ран̣ена пита̄ идха̄гаманака̄ле ат̣т̣ха кут̣умбике паккоса̄петва̄ ‘саче ме дхӣту досо уппаджджати, содхеййа̄тха̄’ти ватва̄ мам̣ тесам̣ хаттхе т̣хапеси, те паккоса̄петва̄ майхам̣ доса̄досам̣ содха̄петха̄’’ти.

сет̣т̣хи ‘‘калйа̄н̣ам̣ еса̄ катхетӣ’’ти ат̣т̣ха кут̣умбике паккоса̄петва̄, ‘‘айам̣ да̄рика̄ ман̇галака̄ле нисӣдитва̄ суван̣н̣апа̄тийам̣ нирудакапа̄йа̄сам̣ парибхун̃джантам̣ мам̣ ‘асучикха̄дако’ти вадатӣ’’ти а̄ха, ‘‘имисса̄ досам̣ а̄ропетва̄ имам̣ гехато никкад̣д̣хатха̄’’ти. ‘‘евам̣ кира, амма̄’’ти. на̄хам̣ евам̣ вада̄ми, екасмим̣ пана пин̣д̣апа̄тикаттхере гхарадва̄ре т̣хите сасуро ме апподакам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джанто там̣ на манасикароти, ахам̣ ‘‘майхам̣ сасуро имасмим̣ аттабха̄ве пун̃н̃ам̣ на кароти, пура̄н̣апун̃н̃амева кха̄датӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘атиччхатха, бханте, майхам̣ сасуро пура̄н̣ам̣ кха̄датӣ’’ти авачам̣, ‘‘еттха ме ко досо’’ти? ‘‘аййа, идха досо наттхи, амха̄кам̣ дхӣта̄ йуттам̣ катхети, твам̣ касма̄ куджджхасӣ’’ти? ‘‘аййа̄, еса та̄ва досо ма̄ хоту, айам̣ пана екадивасам̣ маджджхимайа̄ме да̄сӣпаривута̄ паччха̄гехам̣ агама̄сӣ’’ти. ‘‘евам̣ кира, амма̄’’ти. ‘‘та̄та̄, на̄хам̣ ан̃н̃ена ка̄ран̣ена гата̄, имасмим̣ пана гехе а̄джа̄неййавал̣ава̄йа виджа̄та̄йа сан̃н̃ампи акатва̄ нисӣдитум̣ на̄ма айутта’’нти дан̣д̣адӣпика̄ га̄ха̄петва̄ ун̣ходака̄дӣнипи га̄ха̄петва̄ да̄сӣхи саддхим̣ гантва̄ вал̣ава̄йа виджа̄тапариха̄рам̣ ка̄ра̄песим̣, ‘‘еттха ме ко досо’’ти? ‘‘аййа, идха досо наттхи, амха̄кам̣ дхӣта̄ тава гехе да̄сӣхипи акаттаббайуттакам̣ каммам̣ кароти, твам̣ ким̣ еттха досам̣ пассасӣ’’ти?

аййа̄, идха̄пи та̄ва досо ма̄ хоту, имисса̄ пана пита̄ идха̄гаманака̄ле имам̣ оваданто гуйхе пат̣иччханне даса ова̄де ада̄си, тесам̣ аттхам̣ на джа̄на̄ми, тесам̣ ме аттхам̣ катхету. имисса̄ пана пита̄ ‘‘антоагги бахи на нӣхаритаббо’’ти а̄ха, ‘‘сакка̄ ну кхо амхехи убхато пат̣ивиссакагеха̄нам̣ аггим̣ адатва̄ васиту’’нти? ‘‘евам̣ кира, амма̄’’ти. ‘‘та̄та̄, майхам̣ пита̄ на етам̣ сандха̄йа катхеси. идам̣ пана сандха̄йа катхеси – ‘амма, тава сассусасураса̄мика̄нам̣ агун̣ам̣ дисва̄ бахи тасмим̣ тасмим̣ гехе т̣хатва̄ ма̄ катхеси. еварӯпо хи аггисадисо агги на̄ма наттхӣ’’’ти.

аййа̄, етам̣ та̄ва евам̣ хоту, имисса̄ пана пита̄ ‘‘ба̄хирато агги на анто павесетаббо’’ти а̄ха, ‘‘ким̣ сакка̄ амхехи анто аггимхи ниббуте ба̄хирато аггим̣ ана̄хариту’’нти? ‘‘евам̣ кира, амма̄’’ти. та̄та̄, майхам̣ пита̄ на етам̣ сандха̄йа катхеси, идам̣ пана сандха̄йа катхеси – саче пат̣ивиссакагехесу иттхийо ва̄ пуриса̄ ва̄ сассусасураса̄мика̄нам̣ агун̣ам̣ катхенти, техи катхитам̣ а̄харитва̄ ‘‘асуко на̄ма тумха̄кам̣ еван̃ча еван̃ча агун̣ам̣ катхетӣ’’ти пуна ма̄ катхеййа̄си. ‘‘етена хи аггина̄ садисо агги на̄ма наттхӣ’’ти. евам̣ имасмимпи ка̄ран̣е са̄ ниддоса̄ва ахоси. йатха̄ ча еттха, евам̣ сесесупи.

тесу пана айамадхиппа̄йо – йампи хи тасса̄ питара̄ ‘‘йе даданти, тесам̣йева да̄табба’’нти вуттам̣. там̣ ‘‘йа̄читакам̣ упакаран̣ам̣ гахетва̄ йе пат̣иденти, тесан̃н̃ева да̄табба’’нти сандха̄йа вуттам̣.

‘‘йе на денти, тесам̣ на да̄табба’’нти идампи йе йа̄читакам̣ гахетва̄ на пат̣иденти, тесам̣ на да̄таббанти сандха̄йа вуттам̣.

‘‘дадантасса̄пи ададантасса̄пи да̄табба’’нти идам̣ пана далиддесу н̃а̄тимиттесу сампаттесу те пат̣ида̄тум̣ сакконту ва̄ ма̄ ва̄, тесам̣ да̄тумева ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.

‘‘сукхам̣ нисӣдитабба’’нти идампи сассусасураса̄мике дисва̄ вут̣т̣ха̄таббат̣т̣ха̄не нисӣдитум̣ на ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.

‘‘сукхам̣ бхун̃джитабба’’нти идам̣ пана сассусасураса̄микехи пуретарам̣ абхун̃джитва̄ те паривиситва̄ саббехи ладдха̄ладдхам̣ н̃атва̄ паччха̄ сайам̣ бхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.

‘‘сукхам̣ нипаджджитабба’’нти идампи сассусасураса̄микехи пуретарам̣ сайанам̣ а̄руйха на нипаджджитаббам̣, тесам̣ каттаббайуттакам̣ ваттапат̣иваттам̣ катва̄ паччха̄ сайам̣ нипаджджитум̣ йуттанти сандха̄йа вуттам̣.

‘‘агги паричаритаббо’’ти идам̣ пана сассумпи сасурампи са̄микампи аггиккхандхам̣ вийа урагара̄джа̄нам̣ вийа ча катва̄ пасситум̣ ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.

‘‘антодевата̄ намасситабба̄’’ти идампи сассун̃ча сасуран̃ча са̄микан̃ча девата̄ вийа катва̄ дат̣т̣хум̣ ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣. евам̣ сет̣т̣хи имесам̣ дасаова̄да̄нам̣ аттхам̣ сутва̄ пат̣ивачанам̣ апассанто адхомукхо нисӣди.

атха нам̣ кут̣умбика̄ ‘‘ким̣ сет̣т̣хи ан̃н̃опи амха̄кам̣ дхӣту досо аттхӣ’’ти пуччхим̣су. ‘‘наттхи, аййа̄’’ти. ‘‘атха касма̄ нам̣ ниддосам̣ ака̄ран̣ена геха̄ никкад̣д̣ха̄песӣ’’ти евам̣ вутте виса̄кха̄ а̄ха – ‘‘та̄та̄, кин̃ча̄пи майхам̣ сасурасса вачанена пат̣хамамева гаманам̣ на йуттам̣, пита̄ пана ме а̄гаманака̄ле мама досасодханаттха̄йа мам̣ тумха̄кам̣ хаттхе т̣хапеси, тумхехи ча ме ниддосабха̄во н̃а̄то, ида̄ни ча майхам̣ гантум̣ йутта’’нти да̄сида̄се ‘‘йа̄на̄дӣхи саджджа̄петха̄’’ти а̄н̣а̄песи. атха нам̣ сет̣т̣хи кут̣умбике гахетва̄ ‘‘амма, майа̄ аджа̄нитва̄ва катхитам̣, кхама̄хи ме’’ти а̄ха. ‘‘та̄та, тумха̄кам̣ кхамитаббам̣ та̄ва кхама̄ми, ахам̣ пана буддхаса̄сане авеччаппасаннасса куласса дхӣта̄, на майам̣ вина̄ бхиккхусан̇гхена ватта̄ма, саче мама ручийа̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣иджаггитум̣ лабха̄ми, васисса̄мӣ’’ти. ‘‘амма, твам̣ йатха̄ручийа̄ тава саман̣е пат̣иджагга̄’’ти а̄ха.

виса̄кха̄ дасабалам̣ ниманта̄петва̄ пунадивасе нивесанам̣ павесеси. наггасаман̣а̄пи саттху мига̄расет̣т̣хино гехам̣ гаманабха̄вам̣ сутва̄ гантва̄ гехам̣ парива̄ретва̄ нисӣдим̣су. виса̄кха̄ даккхин̣одакам̣ датва̄ ‘‘саббо сакка̄ро пат̣ийа̄дито, сасуро ме а̄гантва̄ дасабалам̣ паривисатӯ’’ти са̄санам̣ песеси. атха нам̣ гантука̄мам̣ а̄джӣвака̄ ‘‘ма̄ кхо твам̣, гахапати, саман̣асса готамасса сантикам̣ гаччха̄’’ти нива̄ресум̣. со ‘‘сун̣ха̄ ме сайамева паривисатӯ’’ти са̄санам̣ пахин̣и. са̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ паривиситва̄ нит̣т̣хите бхаттакичче пуна са̄санам̣ песеси – ‘‘сасуро ме а̄гантва̄ дхаммакатхам̣ сун̣а̄тӯ’’ти. атха нам̣ ‘‘ида̄ни агаманам̣ на̄ма ативийа айутта’’нти дхаммам̣ сотука̄мата̄йа гаччхантам̣ пуна те а̄хам̣су – ‘‘тена хи саман̣асса готамасса дхаммам̣ сун̣анто бахиса̄н̣ийа̄ нисӣдитва̄ сун̣а̄хӣ’’ти. пуретарамевасса гантва̄ са̄н̣им̣ париккхипим̣су. со гантва̄ бахиса̄н̣ийам̣ нисӣди. саттха̄ ‘‘твам̣ бахиса̄н̣ийам̣ ва̄ нисӣда, паракут̣т̣е ва̄ параселе ва̄ парачаккава̄л̣е ва̄ пана нисӣда, ахам̣ буддхо на̄ма саккоми там̣ мама саддам̣ са̄вету’’нти маха̄джамбум̣ кхандхе гахетва̄ ча̄ленто вийа аматавассам̣ вассенто вийа ча дхаммам̣ десетум̣ анупуббим̣ катхам̣ а̄рабхи.

самма̄самбуддхе ча пана дхаммам̣ десенте пурато т̣хита̄пи паччхато т̣хита̄пи чаккава̄л̣асатам̣ чаккава̄л̣асахассам̣ атиккамитва̄ т̣хита̄пи аканит̣т̣хабхаване т̣хита̄пи ‘‘саттха̄ маман̃н̃ева олокети, майхамева дхаммам̣ десетӣ’’ти ваданти. саттха̄ хи там̣ там̣ олокенто вийа тена тена саддхим̣ саллапанто вийа ча ахоси. чандасама̄ кира буддха̄. йатха̄ чандо гаганамаджджхе т̣хито ‘‘майхам̣ упари чандо, майхам̣ упари чандо’’ти саббасатта̄нам̣ кха̄йати, евамева йаттха каттхачи т̣хита̄нам̣ абхимукхе т̣хита̄ вийа кха̄йанти. идам̣ кира тесам̣ алан̇катасӣсам̣ чхиндитва̄ ан̃джитааккхӣни уппа̄т̣етва̄ хадайамам̣сам̣ уппа̄т̣етва̄ парасса да̄саттха̄йа джа̄лисадисе путте кан̣ха̄джина̄садиса̄ дхӣтаро маддисадиса̄ паджа̄патийо париччаджитва̄ диннада̄насса пхалам̣. мига̄расет̣т̣хипи кхо татха̄гате дхаммадесанам̣ виниваттенте бахиса̄н̣ийам̣ нисиннова сахасса найапат̣иман̣д̣ите сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа ачала̄йа саддха̄йа саманна̄гато тӣсу ратанесу никкан̇кхо хутва̄ са̄н̣икан̣н̣ам̣ уккхипитва̄ а̄гантва̄ сун̣ха̄йа тханам̣ мукхена гахетва̄, ‘‘твам̣ ме аджджато пат̣т̣ха̄йа ма̄та̄’’ти там̣ ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хапеси. тато пат̣т̣ха̄йа мига̄рама̄та̄ на̄ма джа̄та̄. паччха̄бха̄ге путтам̣ лабхитва̄пи мига̄ротисса на̄мамака̄си.

маха̄сет̣т̣хи сун̣ха̄йа тханам̣ виссаджджетва̄ гантва̄ бхагавато двӣсу па̄десу сираса̄ нипатитва̄ па̄де па̄н̣ӣхи ча парисамба̄ханто мукхена ча паричумбанто ‘‘мига̄ро ахам̣, бханте, мига̄ро ахам̣, бханте’’ти тиккхаттум̣ на̄мам̣ са̄ветва̄, ‘‘ахам̣, бханте, еттакам̣ ка̄лам̣ йаттха на̄ма двиннам̣ махаппхаланти на джа̄на̄ми, ида̄ни ча ме сун̣исам̣ нисса̄йа н̃а̄там̣, сабба̄ апа̄йадуккха̄ муттомхи, сун̣иса̄ ме имам̣ гехам̣ а̄гаччхантӣ мама аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа а̄гата̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘сохам̣ аджджа паджа̄на̄ми, йаттха диннам̣ махаппхалам̣;

аттха̄йа вата ме бхадда̄, сун̣иса̄ гхарама̄гата̄’’ти.

виса̄кха̄ пунадивасаттха̄йапи саттха̄рам̣ нимантеси. атхасса̄ пунадивасепи сассу сота̄паттипхалам̣ патта̄. тато пат̣т̣ха̄йа там̣ гехам̣ са̄санасса виват̣адва̄рам̣ ахоси. тато сет̣т̣хи чинтеси – ‘‘бахӯпака̄ра̄ ме сун̣иса̄ пасанна̄ка̄рамасса̄ карисса̄ми, етисса̄ бха̄рийам̣ паса̄дханам̣ ниччака̄лам̣ паса̄дхетум̣ на сакка̄, саллахукамасса̄ дива̄ ча ратто ча саббаирийа̄патхесу паса̄дханайоггам̣ паса̄дханам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти сатасахассаггханакам̣ гханамат̣т̣хакам̣ на̄ма паса̄дханам̣ ка̄ретва̄ тасмим̣ нит̣т̣хите буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ саккаччам̣ бходжетва̄ виса̄кхам̣ сол̣асахи гандходакагхат̣ехи нха̄петва̄ саттху саммукхе т̣хапетва̄ паса̄дхетва̄ саттха̄рам̣ ванда̄песи. саттха̄ анумоданам̣ катва̄ виха̄рамева гато. виса̄кха̄пи тато пат̣т̣ха̄йа да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каронтӣ саттху сантика̄ ат̣т̣ха варе (маха̄ва. 350) лабхитва̄ гаганатале чандалекха̄ вийа пан̃н̃а̄йама̄на̄ путтадхӣта̄хи вуд̣д̣хим̣ па̄пун̣и. тасса̄ кира даса путта̄ даса дхӣтаро ча ахесум̣. тесу екекасса даса даса путта̄ даса даса дхӣтаро ахесум̣. тесу тесупи екекасса даса даса путта̄ даса даса дхӣтаро ча̄ти евамасса̄ путтанаттапанаттасанта̄навасена паватта̄ни вӣса̄дхика̄ни чатта̄ри сата̄ни ат̣т̣ха ча па̄н̣асахасса̄ни ахесум̣. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘виса̄кха̄ вӣсати путта̄, натта̄ ча чатуро сата̄;

панатта̄ ат̣т̣хасахасса̄, джамбудӣпе супа̄кат̣а̄’’ти.

а̄йу вӣсавассасатам̣ ахоси, сӣсе екампи палитам̣ на̄ма на̄хоси, ниччам̣ сол̣асавассуддесика̄ вийа ахоси. там̣ путтанаттапанаттапарива̄рам̣ виха̄рам̣ гаччхантим̣ дисва̄, ‘‘катама̄ еттха виса̄кха̄’’ти парипуччхита̄ро хонти? йе нам̣ гаччхантим̣ пассанти, ‘‘ида̄ни тхокам̣ гаччхату, гаччхама̄на̄ва но, аййа̄ собхатӣ’’ти, чинтенти. йе нам̣ т̣хитам̣ нисиннам̣ нипаннам̣ пассанти, ‘‘ида̄ни тхокам̣ нипаджджату, нипанна̄ва но, аййа̄, собхатӣ’’ти чинтенти. ити са̄ ‘‘чатӯсу ирийа̄патхесу асукаирийа̄патхена на̄ма на собхатӣ’’ти ваттабба̄ на хоти. пан̃чаннам̣ кхо пана хаттхӣнам̣ балам̣ дха̄рети. ра̄джа̄ ‘‘виса̄кха̄ кира пан̃чаннам̣ хаттхӣнам̣ балам̣ дха̄ретӣ’’ти сутва̄ тасса̄ виха̄рам̣ гантва̄ дхаммам̣ сутва̄ а̄гаманавела̄йа тха̄мам̣ вӣмам̣ситука̄мо хаттхим̣ виссаджджа̄песи, со сон̣д̣ам̣ уккхипитва̄ виса̄кха̄бхимукхо агама̄си. тасса̄ парива̄риттхийо пан̃часата̄ екачча̄ пала̄йим̣су, екачча̄ на париссаджджитва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти вутте – ‘‘ра̄джа̄ кира те, аййе, балам̣ вӣмам̣ситука̄мо хаттхим̣ виссаджджа̄песӣ’’ти вадим̣су. виса̄кха̄ имам̣ дисва̄, ‘‘ким̣ пала̄йитена, катхам̣ ну кхо там̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘саче там̣ дал̣хам̣ ган̣хисса̄ми, винассеййа̄’’ти двӣхи ан̇гулӣхи сон̣д̣а̄йа гахетва̄ пат̣ипан̣а̄меси. хаттхӣ атта̄нам̣ сандха̄ретва̄ т̣ха̄тум̣ на̄саккхи, ра̄джан̇ган̣е уккут̣ико хутва̄ патито. маха̄джано са̄дхука̄рам̣ ада̄си. са̄пи сапарива̄ра̄ соттхина̄ гехам̣ агама̄си.

тена кхо пана самайена са̄ваттхийам̣ виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄ бахупутта̄ хоти бахунатта̄ арогапутта̄ ароганатта̄ абхиман̇галасаммата̄, та̄ватакесу путтанаттесу екопи антара̄ маран̣ам̣ патто на̄ма на̄хоси. са̄ваттхива̄сино ман̇галесу чхан̣есу виса̄кхам̣ пат̣хамам̣ нимантетва̄ бходженти. атхекасмим̣ уссавадивасе маха̄джане ман̣д̣итапаса̄дхите дхаммассавана̄йа виха̄рам̣ гаччханте виса̄кха̄пи нимантитат̣т̣ха̄не бхун̃джитва̄ маха̄лата̄паса̄дханам̣ паса̄дхетва̄ маха̄джанена саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ а̄бхаран̣а̄ни омун̃читва̄ уттара̄сан̇гена бхан̣д̣икам̣ бандхитва̄ да̄сийа̄ ада̄си. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘тена кхо пана самайена са̄ваттхийам̣ уссаво хоти, манусса̄ алан̇катапат̣ийатта̄ а̄ра̄мам̣ гаччханти, виса̄кха̄пи мига̄рама̄та̄ алан̇катапат̣ийатта̄ виха̄рам̣ гаччхати. атха кхо виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄ а̄бхаран̣а̄ни омун̃читва̄ уттара̄сан̇гена бхан̣д̣икам̣ бандхитва̄ да̄сийа̄ ада̄си ‘ханда дже имам̣ бхан̣д̣икам̣ ган̣ха̄хӣ’’’ти (па̄чи. 503).

са̄ кира виха̄рам̣ гаччхантӣ чинтеси – ‘‘еварӯпам̣ махаггхам̣ паса̄дханам̣ сӣсе пат̣имуккам̣ йа̄ва па̄дапит̣т̣хим̣ алан̇ка̄рам̣ алан̇каритва̄ виха̄рам̣ пависитум̣ айутта’’нти нам̣ омун̃читва̄ бхан̣д̣икам̣ катва̄ аттано пун̃н̃енева ниббатта̄йа пан̃чахаттхитха̄мадхара̄йа да̄сийа̄ хаттхе ада̄си. са̄ ева кира там̣ ган̣хитум̣ саккоти. тена нам̣ а̄ха – ‘‘амма, имам̣ паса̄дханам̣ ган̣ха, саттхусантика̄ ниваттанака̄ле паса̄дхесса̄ми на’’нти. там̣ пана датва̄ гханамат̣т̣хакам̣ паса̄дханам̣ паса̄дхетва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ ассоси, дхаммассавана̄васа̄не бхагавантам̣ вандитва̄ ут̣т̣ха̄йа пакка̄ми. са̄писса̄ да̄сӣ там̣ паса̄дханам̣ памут̣т̣ха̄. дхаммам̣ сутва̄ пана пакканта̄йа париса̄йа саче кин̃чи памут̣т̣хам̣ хоти, там̣ а̄нандаттхеро пат̣иса̄мети. ити со там̣ дивасам̣ маха̄лата̄паса̄дханам̣ дисва̄ саттху а̄рочеси – ‘‘бханте, виса̄кха̄ паса̄дханам̣ памусситва̄ гата̄’’ти. ‘‘екамантам̣ т̣хапехи, а̄нанда̄’’ти. тхеро там̣ уккхипитва̄ сопа̄напассе лаггетва̄ т̣хапеси.

виса̄кха̄пи суппийа̄йа саддхим̣ ‘‘а̄гантукагамикагила̄на̄дӣнам̣ каттаббайуттакам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти антовиха̄ре вичари. та̄ пана упа̄сика̄йо антовиха̄ре дисва̄ саппимадхутела̄дӣхи аттхика̄ пакатийа̄ва дахара̄ ча са̄ман̣ера̄ ча тха̄лака̄дӣни гахетва̄ упасан̇каманти. тасмимпи дивасе татхева карим̣су. атхекам̣ гила̄нам̣ бхиккхум̣ дисва̄ суппийа̄ (маха̄ва. 280) ‘‘кенаттхо аййасса̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘пат̣иччха̄данӣйена̄’’ти вутте хоту, аййа, песесса̄мӣти дутийадивасе каппийамам̣сам̣ алабхантӣ аттано ӯрумам̣сена каттаббакиччам̣ катва̄ пуна саттхари паса̄дена па̄катикасарӣра̄ва ахоси. виса̄кха̄пи гила̄не ча дахаре ча са̄ман̣ере ча олокетва̄ ан̃н̃ена два̄рена никкхамитва̄ виха̄рӯпача̄ре т̣хита̄, ‘‘амма, паса̄дханам̣ а̄хара паса̄дхесса̄мӣ’’ти а̄ха. тасмим̣ кхан̣е са̄ да̄сӣ памусситва̄ никкхантабха̄вам̣ н̃атва̄, ‘‘аййе, памут̣т̣ха̄мхӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи гантва̄ ган̣хитва̄ ехи, саче пана майхам̣ аййена а̄нандаттхерена уккхипитва̄ ан̃н̃асмим̣ т̣ха̄не т̣хапитам̣ хоти, ма̄ а̄хареййа̄си, аййассева там̣ майа̄ париччатта’’нти. джа̄на̄ти кира са̄ ‘‘куламанусса̄нам̣ памут̣т̣хабхан̣д̣акам̣ тхеро пат̣иса̄метӣ’’ти; тасма̄ евама̄ха. тхеропи там̣ да̄сим̣ дисва̄ва ‘‘киматтхам̣ а̄гата̄сӣ’’ти пуччхитва̄, ‘‘аййа̄йа ме паса̄дханам̣ памусситва̄ а̄гата̄мхӣ’’ти вутте, ‘‘етасмим̣ ме сопа̄напассе т̣хапитам̣, гаччха нам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. са̄, ‘‘аййа, тумха̄кам̣ хаттхена а̄мат̣т̣хабхан̣д̣акам̣ майхам̣ аййа̄йа ана̄ха̄рийам̣ ката’’нти ватва̄ туччхахаттха̄ва гантва̄, ‘‘ким̣, амма̄’’ти виса̄кха̄йа пут̣т̣ха̄ таматтхам̣ а̄рочеси. ‘‘амма, на̄хам̣ мама аййена а̄мат̣т̣хабхан̣д̣ам̣ пиландхисса̄ми, париччаттам̣ майа̄. аййа̄нам̣ пана пат̣иджаггитум̣ дуккхам̣, там̣ виссаджджетва̄ каппийабхан̣д̣ам̣ упанесса̄ми, гаччха, там̣ а̄хара̄хӣ’’ти. са̄ гантва̄ а̄хари. виса̄кха̄ там̣ апиландхитва̄ва камма̄ре паккоса̄петва̄ аггха̄песи. техи ‘‘нава кот̣ийо аггхати, хаттхака̄ра̄пан̣ийам̣ панасса сатасахасса’’нти вутте паса̄дханам̣ йа̄не т̣хапа̄петва̄ ‘‘тена хи там̣ виккин̣атха̄’’ти а̄ха. бхаттакам̣ дханам̣ датва̄ ган̣хим̣ту на кочи саккхиссати. тан̃хи паса̄дханам̣ паса̄дхетум̣ ануччхавика̄ иттхийо на̄ма дуллабха̄. патхавиман̣д̣аласмин̃хи тиссова иттхийо маха̄лата̄паса̄дханам̣ лабхим̣су виса̄кха̄ маха̄упа̄сика̄, бандхуламалласена̄патисса бхарийа̄, маллика̄, ба̄ра̄н̣асӣсет̣т̣хино дхӣта̄ти.

тасма̄ виса̄кха̄ сайамева тасса мӯлам̣ датва̄ сатасахасса̄дхика̄ нава кот̣ийо сакат̣е а̄ропетва̄ виха̄рам̣ нетва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, майхам̣ аййена а̄нандаттхерена мама паса̄дханам̣ хаттхена а̄мат̣т̣хам̣, тена а̄мат̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа на сакка̄ там̣ майа̄ пиландхитум̣. там̣ пана виссаджджетва̄ каппийам̣ упанесса̄мӣти виккин̣а̄пентӣ ан̃н̃ам̣ там̣ ган̣хитум̣ саматтхам̣ адисва̄ ахамева тасса мӯлам̣ га̄ха̄петва̄ а̄гата̄, чатӯсу паччайесу катарапаччайена упанесса̄ми, бханте’’ти. па̄чӣнадва̄ре сан̇гхасса васанат̣т̣ха̄нам̣ ка̄тум̣ те йуттам̣ виса̄кхети ‘‘йуттам̣, бханте’’ти виса̄кха̄ тут̣т̣хама̄наса̄ навакот̣ӣхи бхӯмимева ган̣хи. апара̄хи навакот̣ӣхи виха̄рам̣ ка̄тум̣ а̄рабхи.

атхекадивасам̣ саттха̄ паччӯсасамайе локам̣ волокенто девалока̄ чавитва̄ бхаддийанагаре сет̣т̣хикуле ниббаттасса бхаддийасса на̄ма сет̣т̣хипуттасса упаниссайасампаттим̣ дисва̄ ана̄тхапин̣д̣икасса гехе бхаттакиччам̣ катва̄ уттарадва̄ра̄бхимукхо ахоси. пакатийа̄ хи саттха̄ виса̄кха̄йа гехе бхиккхам̣ ган̣хитва̄ даккхин̣адва̄рена никкхамитва̄ джетаване васати. ана̄тхапин̣д̣икасса гехе бхиккхам̣ гахетва̄ па̄чӣнадва̄рена никкхамитва̄ пубба̄ра̄ме васати. уттарадва̄рам̣ сандха̄йа гаччхантам̣йева бхагавантам̣ дисва̄, ‘‘ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’’ти джа̄нанти. виса̄кха̄пи там̣ дивасам̣ ‘‘саттха̄ уттарадва̄ра̄бхимукхо гато’’ти сутва̄ вегена гантва̄ вандитва̄ а̄ха – ‘‘ча̄рикам̣ гантука̄маттха, бханте’’ти? ‘‘а̄ма, виса̄кхе’’ти. ‘‘бханте, еттакам̣ дханам̣ париччаджитва̄ тумха̄кам̣ виха̄рам̣ ка̄реми, ниваттатха, бханте’’ти. ‘‘аниваттагаманам̣ идам̣ виса̄кхе’’ти. са̄ ‘‘аддха̄ хетусампаннам̣ кан̃чи пассиссати бхагава̄’’ти чинтетва̄, ‘‘тена хи, бханте, майхам̣ ката̄катавиджа̄нанакам̣ екам̣ бхиккхум̣ ниваттетва̄ гаччхатха̄’’ти а̄ха. ‘‘йам̣ руччаси, тасса паттам̣ ган̣ха виса̄кхе’’ти а̄ха. са̄ кин̃ча̄пи а̄нандаттхерам̣ пийа̄йати, ‘‘маха̄моггалла̄наттхеро иддхима̄, етам̣ ме нисса̄йа каммам̣ лахум̣ ниппхаджджиссатӣ’’ти пана чинтетва̄ тхерасса паттам̣ ган̣хи. тхеро саттха̄рам̣ олокеси. саттха̄ ‘‘тава парива̄ре пан̃часате бхиккхӯ гахетва̄ ниватта моггалла̄на̄’’ти а̄ха. со татха̄ ака̄си. тасса̄нубха̄вена пан̃н̃а̄сасат̣т̣хийоджана̄нипи руккхаттха̄йа ча па̄са̄н̣аттха̄йа ча гата̄ манусса̄ маханте маханте руккхе ча па̄са̄н̣е ча гахетва̄ там̣ дивасамева а̄гаччханти, нева сакат̣е руккхапа̄са̄н̣е а̄ропента̄ киламанти, на аккхо бхиджджати. на чирассева двебхӯмикам̣ па̄са̄дам̣ карим̣су. хет̣т̣ха̄бхӯмийам̣ пан̃ча габбхасата̄ни, упарибхӯмийам̣ пан̃ча габбхасата̄нӣти габбхасахассапат̣иман̣д̣ито па̄са̄до ахоси. ат̣т̣хакарӣсе парисуддхе бхӯмибха̄ге па̄са̄дам̣ ка̄ра̄песи, ‘‘суддхапа̄са̄до пана на собхатӣ’’ти там̣ парива̄ретва̄ пан̃ча падха̄наветтагехасата̄ни, пан̃ча чӯл̣апа̄са̄дасата̄ни, пан̃ча дӣгхама̄л̣акасата̄ни ка̄ра̄песи.

атха саттха̄ навахи ма̄сехи ча̄рикам̣ чаритва̄ пуна са̄ваттхим̣ агама̄си. виса̄кха̄йапи па̄са̄де каммам̣ навахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣. па̄са̄дакӯт̣ам̣ гханакот̣т̣итараттасуван̣н̣енева сат̣т̣хиудакагхат̣аган̣ханакам̣ ка̄ра̄песи. ‘‘саттха̄ джетаванавиха̄рам̣ гаччхатӣ’’ти ча сутва̄ паччуггаманам̣ катва̄ саттха̄рам̣ аттано виха̄рам̣ нетва̄ пат̣ин̃н̃ам̣ ган̣хи, ‘‘бханте, имам̣ чатума̄сам̣ бхиккхусан̇гхам̣ гахетва̄ идхева васатха, па̄са̄дамахам̣ карисса̄мӣ’’ти. саттха̄ адхива̄сеси. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса виха̄ре ева да̄нам̣ дети. атхасса̄ ека̄ саха̄йика̄ сатасахассаггханакам̣ екам̣ ваттхам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄, ‘‘саха̄йике ахам̣ имам̣ ваттхам̣ тава па̄са̄де бхӯматтхаран̣асан̇кхепена аттхаритука̄ма̄, аттхаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ ме а̄чиккхатха̄’’ти а̄ха. ‘‘са̄дху саха̄йике, саче тйа̄хам̣ ‘ока̄со наттхӣ’ти ваккха̄ми, твам̣ ‘ме ока̄сам̣ ада̄тука̄ма̄’ти ман̃н̃иссаси, сайамева па̄са̄дасса две бхӯмийо габбхасахассан̃ча олокетва̄ аттхаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄хӣ’’ти а̄ха. са̄ сатасахассаггханакам̣ ваттхам̣ гахетва̄ таттха таттха вичарантӣ тато аппатарамӯлам̣ ваттхам̣ адисва̄ ‘‘на̄хам̣ имасмим̣ па̄са̄де пун̃н̃абха̄гам̣ лабха̄мӣ’’ти доманассаппатта̄ екасмим̣ т̣ха̄не родантӣ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ а̄нандаттхеро дисва̄, ‘‘касма̄ родасӣ’’ти пуччхи. са̄ таматтхам̣ а̄рочеси. тхеро ‘‘ма̄ чинтайи, ахам̣ те аттхаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхисса̄мӣ’’ти ватва̄, ‘‘сопа̄напа̄дамӯле па̄дадхованат̣т̣ха̄не имам̣ па̄дапун̃чханакам̣ катва̄ аттхара̄хи, бхиккхӯ па̄де дховитва̄ пат̣хамам̣ еттха па̄дам̣ пун̃чхитва̄ анто пависиссанти, евам̣ те махаппхалам̣ бхависсатӣ’’ти а̄ха. виса̄кха̄йа киретам̣ асаллаккхитат̣т̣ха̄нам̣.

виса̄кха̄ чатта̄ро ма̄се антовиха̄ре буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ ада̄си, аваса̄надивасе бхиккхусан̇гхасса чӣвараса̄т̣аке ада̄си. сан̇гханавакена ладдхачӣвараса̄т̣ака̄ сахассаггханака̄ хонти. саббесам̣ патта̄ни пӯретва̄ бхесаджджам̣ ада̄си. да̄напаричча̄ге нава кот̣ийо агамам̣су. ити виха̄расса бхӯмиггахан̣е нава кот̣ийо, виха̄расса ка̄ра̄пане нава, виха̄рамахе нава̄ти сабба̄пи саттавӣсати кот̣ийо са̄ буддхаса̄сане париччаджи. иттхибха̄ве т̣хатва̄ миччха̄дит̣т̣хикасса гехе васама̄на̄йа еварӯпо маха̄паричча̄го на̄ма ан̃н̃исса̄ наттхи. са̄ виха̄рамахасса нит̣т̣хитадивасе вад̣д̣хама̄накаччха̄йа̄йа путтанаттапанаттапаривута̄ ‘‘йам̣ йам̣ майа̄ пуббе паттхитам̣, саббамева маттхакам̣ патта’’нти па̄са̄дам̣ анупарийа̄йантӣ пан̃чахи га̄тха̄хи мадхурасаддена имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘када̄хам̣ па̄са̄дам̣ раммам̣, судха̄маттикалепанам̣;

виха̄рада̄нам̣ дасса̄ми, сан̇каппо майха пӯрито.

‘‘када̄хам̣ ман̃чапӣт̣хан̃ча, бхисибимбохана̄ни ча;

сена̄санабхан̣д̣ам̣ дасса̄ми, сан̇каппо майха пӯрито.

‘‘када̄хам̣ сала̄кабхаттам̣, сучим̣ мам̣сӯпасечанам̣;

бходжанада̄нам̣ дасса̄ми, сан̇каппо майха пӯрито.

‘‘када̄хам̣ ка̄сикам̣ ваттхам̣, кхомакаппа̄сика̄ни ча;

чӣварада̄нам̣ дасса̄ми, сан̇каппо майха пӯрито.

‘‘када̄хам̣ саппинаванӣтам̣, мадхутелан̃ча пха̄н̣итам̣;

бхесаджджада̄нам̣ дасса̄ми, сан̇каппо майха пӯрито’’ти.

бхиккхӯ тасса̄ саддам̣ сутва̄ саттху а̄рочайим̣су – ‘‘бханте, амхехи еттаке аддха̄не виса̄кха̄йа га̄йанам̣ на̄ма на дит̣т̣хапуббам̣, са̄ аджджа путтанаттапанаттапаривута̄ га̄йама̄на̄ па̄са̄дам̣ анупарийа̄йати, ким̣ ну кхвасса̄ питтам̣ ва̄ купитам̣, уда̄ху умматтика̄ джа̄та̄’’ти? саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, майхам̣ дхӣта̄ га̄йати, аттано панасса̄ аджджха̄сайо парипун̣н̣о, са̄ ‘паттхитапаттхана̄ ме маттхакам̣ патта̄’ти тут̣т̣хама̄наса̄ уда̄нам̣ уда̄нентӣ вичаратӣ’’ти ватва̄ ‘‘када̄ пана, бханте, та̄йа паттхана̄ паттхита̄’’ти? ‘‘сун̣иссатха, бхиккхаве’’ти. ‘‘сун̣исса̄ма, бханте’’ти вутте атӣтам̣ а̄хари –

‘‘атӣте, бхиккхаве, ито каппасатасахассаматтхаке падумуттаро на̄ма буддхо локе ниббатти. тасса вассасатасахассам̣ а̄йу ахоси, кхӣн̣а̄сава̄нам̣ сатасахассапарива̄ро, нагарам̣ хам̣саватӣ на̄ма, пита̄ сунандо на̄ма ра̄джа̄, ма̄та̄ суджа̄та̄ на̄ма девӣ, тасса аггаупат̣т̣ха̄йика̄ ека̄ упа̄сика̄ ат̣т̣ха варе йа̄читва̄ ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хатва̄ саттха̄рам̣ чатӯхи паччайехи пат̣иджаггантӣ са̄йам̣па̄там̣ упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати. тасса̄ ека̄ саха̄йика̄ та̄йа саддхим̣ виха̄рам̣ нибаддхам̣ гаччхати. са̄ тасса̄ саттха̄ра̄ саддхим̣ висса̄сена катханан̃ча валлабхабха̄ван̃ча дисва̄, ‘ким̣ ну кхо катва̄ евам̣ буддха̄нам̣ валлата̄ хотӣ’ти чинтетва̄ саттха̄рам̣ пуччхи – ‘бханте, еса̄ иттхӣ тумха̄кам̣ ким̣ хотӣ’’’ти? ‘‘упат̣т̣ха̄йика̄нам̣ агга̄’’ти. ‘‘бханте, ким̣ катва̄ упат̣т̣ха̄йика̄нам̣ агга̄ хотӣ’’ти? ‘‘каппасатасахассам̣ паттханам̣ паттхетва̄’’ти. ‘‘ида̄ни паттхетва̄ ладдхум̣ сакка̄, бханте’’ти. ‘‘а̄ма, сакка̄’’ти. ‘‘тена хи, бханте, бхиккхусатасахассена саддхим̣ сатта̄хам̣ майхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти а̄ха. саттха̄ адхива̄сеси. са̄ сатта̄хам̣ да̄нам̣ датва̄ оса̄надивасе чӣвараса̄т̣аке датва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ па̄дамӯле нипаджджитва̄, ‘‘бханте, на̄хам̣ имасса да̄насса пхалена девиссарийа̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ паттхеми, тумха̄дисасса панекасса буддхасса сантике ат̣т̣ха варе лабхитва̄ ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хатва̄ чатӯхи паччайехи пат̣иджаггитум̣ саматтха̄нам̣ агга̄ бхавеййа’’нти паттханам̣ пат̣т̣хапеси. саттха̄ ‘‘самиджджхиссати ну кхо имисса̄ паттхана̄’’ти ана̄гатам̣ а̄вадждженто каппасатасахассам̣ олокетва̄ ‘‘каппасатасахассапарийоса̄не готамо на̄ма буддхо уппаджджиссати, тада̄ твам̣ виса̄кха̄ на̄ма упа̄сика̄ хутва̄ тасса сантике ат̣т̣ха варе лабхитва̄ ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хатва̄ чатӯхи паччайехи пат̣иджаггантӣнам̣ упат̣т̣ха̄йика̄нам̣ агга̄ бхависсасӣ’’ти а̄ха. тасса̄ са̄ сампатти свева ладдхабба̄ вийа ахоси.

са̄ йа̄вата̄йукам̣ пун̃н̃ам̣ катва̄ тато чута̄ девалоке ниббаттитва̄ девамануссесу сам̣сарантӣ кассапасамма̄самбуддхака̄ле кикисса ка̄сиран̃н̃о саттаннам̣ дхӣта̄нам̣ канит̣т̣ха̄ сан̇гхада̄сӣ на̄ма хутва̄ паракулам̣ агантва̄ та̄хи джет̣т̣хабхагинӣхи саддхим̣ дӣгхараттам̣ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ кассапасамма̄самбуддхасса па̄дамӯлепи ‘‘ана̄гате тумха̄дисасса буддхасса ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хатва̄ чатупаччайада̄йика̄нам̣ агга̄ бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа пана девамануссесу сам̣сарантӣ имасмим̣ аттабха̄ве мен̣д̣акасет̣т̣хипуттасса дханан̃чайасет̣т̣хино дхӣта̄ хутва̄ ниббатта̄. майхам̣ са̄сане бахӯни пун̃н̃а̄ни ака̄си. ити кхо, бхиккхаве, ‘‘на майхам̣ дхӣта̄ га̄йати, паттхитапаттхана̄йа пана ниппхаттим̣ дисва̄ уда̄нам̣ уда̄нетӣ’’ти ватва̄ саттха̄ дхаммам̣ десенто, ‘‘бхиккхаве, йатха̄ на̄ма чхеко ма̄ла̄ка̄ро на̄на̄пуппха̄нам̣ махантам̣ ра̄сим̣ катва̄ на̄наппака̄ре ма̄ла̄гун̣е кароти, евамева виса̄кха̄йа на̄наппака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни ка̄тум̣ читтам̣ наматӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

53. ‘‘йатха̄пи пуппхара̄симха̄, кайира̄ ма̄ла̄гун̣е бахӯ;

евам̣ джа̄тена маччена, каттаббам̣ кусалам̣ баху’’нти.

таттха пуппхара̄симха̄ти на̄наппака̄ра̄нам̣ пуппха̄нам̣ ра̄симха̄. кайира̄ти кареййа. ма̄ла̄гун̣е бахӯти екато ван̣т̣икама̄ла̄дибхеда̄ на̄наппака̄ра̄ ма̄ла̄викатийо. маччена̄ти маритаббасабха̄вата̄йа ‘‘маччо’’ти ладдхана̄мена саттена чӣварада̄на̄дибхедам̣ бахум̣ кусалам̣ каттаббам̣. таттха пуппхара̄сиггахан̣ам̣ бахупуппхадассанаттхам̣. саче хи аппа̄ни пуппха̄ни хонти, ма̄ла̄ка̄ро ча чхеко нева бахӯ ма̄ла̄гун̣е ка̄тум̣ саккоти, ачхеко пана аппесу бахӯсупи пуппхесу на саккотийева. бахӯсу пана пуппхесу сати чхеко ма̄ла̄ка̄ро даккхо кусало бахӯ ма̄ла̄гун̣е кароти, евамева саче екаччасса саддха̄ манда̄ хоти, бхога̄ ча бахӯ сам̣виджджанти, нева саккоти бахӯни кусала̄ни ка̄тум̣, манда̄йа ча пана саддха̄йа мандесу ча пана бхогесу на саккоти. ул̣а̄ра̄йа ча пана саддха̄йа мандесу ча бхогесу на саккотийева. ул̣а̄ра̄йа ча пана саддха̄йа ул̣а̄ресу ча бхогесу сати саккоти. татха̄рӯпа̄ ча виса̄кха̄ упа̄сика̄. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ – ‘‘йатха̄пи…пе… каттаббам̣ кусалам̣ баху’’нти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄панна̄дайо ахесум̣. маха̄джанасса са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ джа̄та̄ти.

виса̄кха̄ваттху ат̣т̣хамам̣