4. пуппхавагго
1. патхавикатха̄пасутапан̃часатабхиккхуваттху
ко имам̣ патхавим̣ вичессатӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто патхавикатха̄пасуте пан̃часате бхиккхӯ а̄раббха катхеси.
те кира бхагавата̄ саддхим̣ джанападача̄рикам̣ чаритва̄ джетаванам̣ а̄гантва̄ са̄йанхасамайе упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннисинна̄ аттана̄ гатагатат̣т̣ха̄несу ‘‘асукага̄мато асукага̄магаманат̣т̣ха̄не самам̣ висамам̣ каддамабахулам̣ саккхарабахулам̣ ка̄л̣аматтикам̣ тамбаматтика’’нти патхавикатхам̣ катхесум̣. саттха̄ а̄гантва̄, ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄, ‘‘бханте, амхехи вичаритат̣т̣ха̄не патхавикатха̄йа̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, еса̄ ба̄хирапатхавӣ на̄ма, тумхехи аджджхуттикапатхавийам̣ парикаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ има̄ две га̄тха̄ абха̄си –
44. ‘‘ко имам̣ патхавим̣ вичессати,
йамалокан̃ча имам̣ садевакам̣;
ко дхаммападам̣ судеситам̣,
кусало пуппхамива пачессати.
45. ‘‘секхо патхавим̣ вичессати,
йамалокан̃ча имам̣ садевакам̣;
секхо дхаммападам̣ судеситам̣,
кусало пуппхамива пачессатӣ’’ти.
таттха ко иманти ко имам̣ аттабха̄васан̇кха̄там̣ патхавим̣. вичессатӣти аттано н̃а̄н̣ена вичиниссати виджа̄ниссати, пат̣ивиджджхиссати, саччхикариссатӣти аттхо. йамалокан̃ча̄ти чатуббидхам̣ апа̄йалокан̃ча. имам̣ садеваканти имам̣ мануссалокан̃ча девалокена саддхим̣ ко вичессати вичиниссати виджа̄ниссати пат̣ивиджджхиссати саччхикариссатӣти пуччхи. кодхаммападам̣ судеситанти йатха̄сабха̄вато катхитатта̄ судеситам̣ саттатим̣сабодхипаккхийадхаммасан̇кха̄там̣ дхаммападам̣ кусало ма̄ла̄ка̄ро пуппхам̣ вичинанто вийа ко пачессати вичиниссати виджа̄ниссати упапариккхиссати пат̣ивиджджхиссати, саччхикариссатӣти аттхо. секхоти адхисӣласиккха̄, адхичиттасиккха̄, адхипан̃н̃а̄сиккха̄ти има̄ тиссо сиккха̄ сиккханато сота̄паттимаггат̣т̣хам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттамаггат̣т̣ха̄ саттавидхо секхо имам̣ аттабха̄васан̇кха̄там̣ патхавим̣ арахаттамаггена тато чхандара̄гам̣ апакад̣д̣ханто вичессати вичиниссати виджа̄ниссати пат̣ивиджджхиссати саччхикариссати. йамалокан̃ча̄ти там̣ йатха̄вуттапака̄рам̣ йамалокан̃ча имам̣ мануссалокан̃ча саха девехи садевакам̣ свева вичессати вичиниссати виджа̄ниссати пат̣ивиджджхиссати саччхикариссати. секхоти свева саттавидхо секхо, йатха̄ на̄ма кусало ма̄ла̄ка̄ро пуппха̄ра̄мам̣ пависитва̄ тарун̣амакул̣а̄ни ча па̄н̣акавиддха̄ни ча мила̄та̄ни ча ган̣т̣хикаджа̄та̄ни ча пуппха̄ни ваджджетва̄ собхана̄ни суджа̄тасуджа̄та̄нева пуппха̄ни вичина̄ти, евамева имам̣ сукатхитам̣ суниддит̣т̣хам̣ бодхипаккхийадхаммападампи пан̃н̃а̄йа пачессати вичиниссати упапариккхиссати пат̣ивиджджхиссати саччхикариссатӣти саттха̄ сайамева пан̃хам̣ виссаджджеси.
десана̄васа̄не пан̃часата̄пи бхиккхӯ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. сампаттапариса̄йапи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
патхавикатха̄пасутапан̃часатабхиккхуваттху пат̣хамам̣.
2. марӣчикаммат̣т̣ха̄никаттхераваттху
пхен̣ӯпаманти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто ан̃н̃атарам̣ марӣчикаммат̣т̣ха̄никам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси.
со кира бхиккху саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄, ‘‘саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’’ти аран̃н̃ам̣ пависитва̄ гхат̣етва̄ ва̄йамитва̄ арахаттам̣ паттум̣ асакконто ‘‘висесетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄песса̄мӣ’’ти саттху сантикам̣ а̄гаччханто антара̄магге марӣчим̣ дисва̄, ‘‘йатха̄ айам̣ гимхасамайе ут̣т̣хита̄ марӣчи дӯре т̣хита̄нам̣ рӯпагата̄ вийа пан̃н̃а̄йати, сантикам̣ а̄гаччханта̄нам̣ нева пан̃н̃а̄йати, айам̣ аттабха̄вопи уппа̄давайат̣т̣хена еварӯпо’’ти марӣчикаммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄венто а̄гантва̄ маггакиланто ачираватийам̣ нха̄йитва̄ екасмим̣ чан̣д̣асотатӣре руккхачха̄йа̄йа нисинно удакавега̄бхигха̄тена ут̣т̣хахитва̄ маханте маханте пхен̣апин̣д̣е бхиджджама̄не дисва̄, ‘‘айам̣ аттабха̄вопи уппаджджитва̄ бхиджджанат̣т̣хена еварӯпойева̄’’ти а̄рамман̣ам̣ аггахеси. саттха̄ гандхакут̣ийам̣ т̣хитова там̣ тхерам̣ дисва̄, ‘‘евамева, бхиккху, еварӯпова̄йам̣ аттабха̄во пхен̣апин̣д̣о вийа марӣчи вийа уппаджджанабхиджджанасабха̄войева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
46. ‘‘пхен̣ӯпамам̣ ка̄йамимам̣ видитва̄,
марӣчидхаммам̣ абхисамбудха̄но;
чхетва̄на ма̄расса папуппхака̄ни,
адассанам̣ маччура̄джасса гаччхе’’ти.
таттха пхен̣ӯпаманти имам̣ кеса̄дисамӯхасан̇кха̄там̣ ка̄йам̣ абаладуббалат̣т̣хена анаддханийата̄вака̄ликат̣т̣хена пхен̣апин̣д̣асариккхакоти видитва̄. марӣчидхамманти йатха̄ марӣчи дӯре т̣хита̄нам̣ рӯпагата̄ вийа гайхӯпага̄ вийа хоти, сантике упагаччханта̄нам̣ ритта̄ туччха̄ агайхӯпага̄ сампаджджати, евамева кхан̣икаиттарапаччупат̣т̣ха̄нат̣т̣хена айам̣ ка̄йопи марӣчидхаммоти абхисамбудха̄но буджджханто, джа̄нантоти аттхо. ма̄расса папуппхака̄нӣти ма̄расса папуппхакасан̇кха̄та̄ни тебхӯмака̄ни ват̣т̣а̄ни арийамаггена чхиндитва̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху маччура̄джасса адассанам̣ ависайам̣ аматамаха̄нибба̄нам̣ гаччхеййа̄ти.
га̄тха̄парийоса̄не тхеро саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ саттху суван̣н̣аван̣н̣ам̣ сарӣрам̣ тхоменто ван̣н̣енто вандантова а̄гатоти.
марӣчикаммат̣т̣ха̄никаттхераваттху дутийам̣.
3. вит̣ат̣ӯбхаваттху
пуппха̄нихева пачинантанти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто сапарисам̣ махогхена аджджхоттхаритва̄ ма̄ритам̣ вит̣ат̣ӯбхам̣ а̄раббха катхеси.
татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – са̄ваттхийан̃хи маха̄косаларан̃н̃о путто пасенадикума̄ро на̄ма. веса̄лийам̣ личчхавиран̃н̃о путто личчхавикума̄ро маха̄ли на̄ма, кусина̄ра̄йам̣ маллара̄джапутто бандхуло на̄ма̄ти име тайо диса̄па̄моккхасса̄чарийасса сантике сиппуггахан̣аттхам̣ таккасилам̣ гантва̄ бахинагаре са̄ла̄йа сама̄гата̄ ан̃н̃аман̃н̃асса а̄гатака̄ран̣ан̃ча кулан̃ча на̄ман̃ча пуччхитва̄ саха̄йака̄ хутва̄ екатова а̄чарийам̣ упасан̇камитва̄ сиппам̣ сиккханта̄ на чирассева уггахитасиппа̄ а̄чарийам̣ а̄пуччхитва̄ екатова никкхамитва̄ сакасакат̣т̣ха̄на̄ни агамам̣су. тесу пасенадикума̄ро питу сиппам̣ дассетва̄ пасаннена питара̄ радждже абхиситто. маха̄ликума̄ро личчхавӣнам̣ сиппам̣ дассенто махантена усса̄хена дассеси, тасса аккхӣни бхиджджитва̄ агамам̣су. личчхавира̄джа̄но ‘‘ахо вата амха̄кам̣ а̄чарийо аккхивина̄сам̣ патто, на нам̣ париччаджисса̄ма, упат̣т̣хахисса̄ма на’’нти тасса сатасахассут̣т̣ха̄накам̣ екам̣ два̄рам̣ адам̣су. со там̣ нисса̄йа пан̃часате личчхавира̄джапутте сиппам̣ сиккха̄пенто васи. бандхулакума̄ро сат̣т̣хим̣ сат̣т̣хим̣ вел̣ӯ гахетва̄ маджджхе айасала̄кам̣ паккхипитва̄ сат̣т̣хикала̄пе усса̄петва̄ т̣хапите маллара̄джакулехи ‘‘име каппетӯ’’ти вутто асӣтихаттхам̣ а̄ка̄сам̣ уллан̇гхитва̄ асина̄ каппенто агама̄си. со оса̄накала̄пе айасала̄ка̄йа ‘‘кирӣ’’ти саддам̣ сутва̄, ‘‘ким̣ ета’’нти пуччхитва̄ саббакала̄песу айасала̄ка̄нам̣ т̣хапитабха̄вам̣ н̃атва̄ асим̣ чхад̣д̣етва̄ родама̄но ‘‘майхам̣ еттакесу н̃а̄тисухаджджесу екопи сасинехо хутва̄ имам̣ ка̄ран̣ам̣ на̄чиккхи. саче хи ахам̣ джа̄неййам̣, айасала̄ка̄йа саддам̣ анут̣т̣ха̄пентова чхиндеййа’’нти ватва̄, ‘‘саббепиме ма̄ретва̄ раджджам̣ кареййа’’нти ма̄та̄питӯнам̣ катхеси. техи ‘‘павен̣ираджджам̣ на̄ма, та̄та, идам̣ на лаббха̄ евам̣ ка̄ту’’нти на̄наппака̄рена ва̄рито ‘‘тена хи мама саха̄йакасса сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти са̄ваттхим̣ агама̄си.
пасенади косало ра̄джа̄ тасса̄гаманам̣ сутва̄ паччуггантва̄ махантена сакка̄рена там̣ нагарам̣ павесетва̄ сена̄патит̣т̣ха̄не т̣хапеси. со ма̄та̄питаро паккоса̄петва̄ таттхева ва̄сам̣ каппеси. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ упарипа̄са̄де т̣хито антаравӣтхим̣ олокайама̄но ‘‘ана̄тхапин̣д̣икасса чӯл̣аана̄тхапин̣д̣икасса виса̄кха̄йа суппава̄са̄йа̄’’ти етесам̣ гехе ниччам̣ бхаттакиччаттха̄йа гаччханте анекасахассе бхиккхӯ дисва̄, ‘‘кахам̣, аййа̄, гаччхантӣ’’ти пуччхитва̄, ‘‘дева, ана̄тхапин̣д̣икасса гехе ниччабхаттасала̄кабхаттагила̄набхатта̄дӣнам̣ аттха̄йа девасикам̣ две бхиккхусахасса̄ни гаччханти, чӯл̣аана̄тхапин̣д̣икасса гехе пан̃часата̄ни, татха̄ виса̄кха̄йа татха̄ суппава̄са̄йа̄’’ти вутте сайампи бхиккхусан̇гхам̣ упат̣т̣хахитука̄мо виха̄рам̣ гантва̄ бхиккхусахассена саддхим̣ саттха̄рам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ сахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ саттаме дивасе саттха̄рам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, пан̃чахи ме бхиккхусатехи саддхим̣ нибаддхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти а̄ха. ‘‘маха̄ра̄джа буддха̄ на̄ма екат̣т̣ха̄не нибаддхам̣ бхиккхам̣ на ган̣ханти, бахӯ джана̄ буддха̄нам̣ а̄гаманам̣ пачча̄сӣсантӣ’’ти. ‘‘тена хи екам̣ бхиккхум̣ нибаддхам̣ песетха̄’’ти а̄ха. саттха̄ а̄нандаттхерасса бха̄рам̣ ака̄си. ра̄джа̄ бхиккхусан̇гхе а̄гате паттам̣ гахетва̄, ‘‘име на̄ма паривисантӯ’’ти авича̄ретва̄ва сатта̄хам̣ сайамева паривиситва̄ ат̣т̣хаме дивасе виккхиттачитто памаджджамака̄си. ра̄джакуле на̄ма ана̄н̣атта̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ бхиккхӯ нисӣда̄петва̄ паривиситум̣ на лабханти ‘‘на майам̣ идха т̣ха̄тум̣ саккхисса̄ма̄’’ти бахӯ бхиккхӯ паккамим̣су. ра̄джа̄ дутийадивасепи памаджджи, дутийадивасепи бахӯ бхиккхӯ паккамим̣су. татийадивасепи памаджджи, тада̄ а̄нандаттхерам̣ екакамева т̣хапетва̄ авасеса̄ паккамим̣су. пун̃н̃аванта̄ на̄ма ка̄ран̣авасика̄ хонти, кула̄нам̣ паса̄дам̣ раккханти. татха̄гатасса ча са̄рипуттаттхеро маха̄моггалла̄наттхероти две аггаса̄вака̄, кхема̄ уппалаван̣н̣а̄ти две аггаса̄вика̄, упа̄сакесу читто, гахапати, хаттхако а̄л̣авакоти две аггаупа̄сака̄, упа̄сика̄су вел̣укан̣т̣хакӣ нандама̄та̄, кхуджджуттара̄ти две аггаупа̄сика̄, ити име ат̣т̣ха джане а̄дим̣ катва̄ т̣ха̄нантарапатта̄ саббепи са̄вака̄ екадесена дасаннам̣ па̄рамӣнам̣ пӯритатта̄ маха̄пун̃н̃а̄ абхинӣха̄расампанна̄. а̄нандаттхеропи каппасатасахассам̣ пӯритапа̄рамӣ абхинӣха̄расампанно маха̄пун̃н̃о аттано ка̄ран̣авасиката̄йа куласса паса̄дам̣ раккханто ат̣т̣ха̄си. там̣ екакамева нисӣда̄петва̄ паривисим̣су.
ра̄джа̄ бхиккхӯнам̣ гатака̄ле а̄гантва̄ кха̄данӣйабходжанӣйа̄ни татхева т̣хита̄ни дисва̄, ‘‘ким̣, аййа̄, на̄гамим̣сӯ’’ти пуччхитва̄, ‘‘а̄нандаттхеро екакова а̄гато дева̄’’ти сутва̄, ‘‘аддха̄ еттакам̣ ме бхаттаччхеданамакам̣сӯ’’ти бхиккхӯнам̣ куддхо саттху сантикам̣ гантва̄, ‘‘бханте, майа̄ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ бхиккха̄ пат̣ийатта̄, а̄нандаттхеро кира екакова̄гато, пат̣ийатта̄ бхиккха̄ татхева т̣хита̄, пан̃часата̄ бхиккхӯ мама гехе сан̃н̃ам̣ на карим̣су, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти а̄ха. саттха̄ бхиккхӯнам̣ досам̣ аватва̄, ‘‘маха̄ра̄джа, мама са̄вака̄нам̣ тумхехи саддхим̣ висса̄со наттхи, тена на гата̄ бхависсантӣ’’ти ватва̄ кула̄нам̣ анупагаманака̄ран̣ан̃ча упагаманака̄ран̣ан̃ча пака̄сенто бхиккхӯ а̄мантетва̄ имам̣ суттама̄ха –
‘‘навахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гатам̣ кулам̣ анупагантва̄ ва̄ на̄лам̣ упагантум̣, упагантва̄ ва̄ на̄лам̣ упанисӣдитум̣. катамехи навахи? на мана̄пена паччут̣т̣хенти, на мана̄пена абхива̄денти, на мана̄пена а̄санам̣ денти, сантамасса паригуханти, бахукампи тхокам̣ денти, пан̣ӣтампи лӯкхам̣ денти, асаккаччам̣ денти но саккаччам̣, на упанисӣданти дхаммассавана̄йа, бха̄ситамасса на суссӯсанти. имехи кхо, бхиккхаве, навахан̇гехи саманна̄гатам̣ кулам̣ анупагантва̄ ва̄ на̄лам̣ упагантум̣, упагантва̄ ва̄ на̄лам̣ упанисӣдитум̣.
‘‘навахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гатам̣ кулам̣ анупагантва̄ ва̄ алам̣ упагантум̣, упагантва̄ ва̄ алам̣ упанисӣдитум̣. катамехи навахи? мана̄пена паччут̣т̣хенти, мана̄пена абхива̄денти, мана̄пена а̄санам̣ денти, сантамасса на паригуханти, бахукампи бахукам̣ денти, пан̣ӣтампи пан̣ӣтам̣ денти, саккаччам̣ денти но асаккаччам̣, упанисӣданти дхаммассавана̄йа, бха̄ситамасса суссӯсанти. имехи кхо, бхиккхаве, навахан̇гехи саманна̄гатам̣ кулам̣ анупагантва̄ ва̄ алам̣ упагантум̣, упагантва̄ ва̄ алам̣ упанисӣдиту’’нти (а. ни. 9.17).
ити кхо, маха̄ра̄джа, мама са̄вака̄ тумха̄кам̣ сантика̄ висса̄сам̣ алабханта̄ на гата̄ бхависсантӣти. пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи хи ависса̄сикат̣т̣ха̄не саккаччам̣ упат̣т̣хийама̄на̄пи ма̄ран̣антикам̣ веданам̣ патва̄ висса̄сикат̣т̣ха̄намева агамим̣сӯти. ‘‘када̄, бханте’’ти ран̃н̃а̄ пут̣т̣хо атӣтам̣ а̄хари –
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте кесаво на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ паха̄йа исипаббаджджам̣ паббаджи. там̣ пан̃ча пурисасата̄ни анупаббаджим̣су. со кесавата̄пасо на̄ма ахоси. паса̄дханакаппако панасса анупаббаджитва̄ каппако на̄ма антева̄сико ахоси. кесавата̄пасо париса̄йа саддхим̣ ат̣т̣ха ма̄се химаванте васитва̄ васса̄раттасамайе лон̣амбиласеванаттха̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ бхиккха̄йа па̄виси. атха нам̣ ра̄джа̄ дисва̄ пасӣдитва̄ чатума̄сам̣ аттано сантике васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ уййа̄нева васа̄пенто сайам̣ са̄йам̣па̄там̣ асса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати. авасеса̄ та̄паса̄ катипа̄хам̣ васитва̄ хаттхисадда̄дӣхи убба̄л̣ха̄ хутва̄ уккан̣т̣хитва̄, ‘‘а̄чарийа, уккан̣т̣хитамха̄, гаччха̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘кахам̣, та̄та̄’’ти? ‘‘химавантам̣, а̄чарийа̄’’ти. ра̄джа̄ амха̄кам̣ а̄гатадивасейева чатума̄сам̣ идха васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ ган̣хи. ‘‘катхам̣ гамиссатха, та̄та̄’’ти? ‘‘тумхехи амха̄кам̣ ана̄чиккхитва̄ва пат̣ин̃н̃а̄ динна̄, майам̣ идха на саккома васитум̣, ито авидӯре тумха̄кам̣ паваттиссаванат̣т̣ха̄не васисса̄ма̄’’ти вандитва̄ паккамим̣су. каппантева̄сикена саддхим̣ а̄чарийо охӣйи.
ра̄джа̄ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гато, ‘‘кахам̣, аййа̄’’ти пуччхи. ‘‘саббе уккан̣т̣хитамха̄ти ватва̄ химавантам̣ гата̄, маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. каппакопи на чирассева уккан̣т̣хитва̄ а̄чарийена пунаппунам̣ ва̄рийама̄нопи ‘‘на саккомӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми. итаресам̣ пана сантикам̣ агантва̄ а̄чарийасса паваттим̣ сун̣анто авидӯре т̣ха̄не васи. апарабха̄ге а̄чарийасса антева̄сике ануссарантасса куччхирого уппаджджи. ра̄джа̄ веджджехи тикиччха̄песи, рого на вӯпасаммати. та̄пасо а̄ха – ‘‘ким̣, маха̄ра̄джа, иччхаси ме рогавӯпасама’’нти? ‘‘бханте, сача̄хам̣ саккун̣еййам̣, ида̄нева во пха̄сукам̣ кареййа’’нти. ‘‘маха̄ра̄джа, саче ме пха̄сукам̣ иччхаси, мам̣ антева̄сика̄нам̣ сантикам̣ песехӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дху, бханте’’ти там̣ ман̃чаке нипаджджа̄петва̄ на̄радаамаччаппамукхе чатта̄ро амачче ‘‘мама аййасса паваттим̣ н̃атва̄, майхам̣ са̄санам̣ пахин̣еййа̄тха̄’’ти уййоджеси. каппантева̄сико а̄чарийасса а̄гаманам̣ сутва̄ паччуггаманам̣ катва̄ итаре ‘‘каха’’нти вутте, ‘‘асукат̣т̣ха̄не кира васантӣ’’ти а̄ха. тепи а̄чарийасса̄гаманабха̄вам̣ сутва̄ таттхева самосаритва̄ а̄чарийасса ун̣ходакам̣ датва̄ пхала̄пхалам̣ адам̣су. там̣ кхан̣ан̃н̃ева рого вӯпасаммати. со катипа̄хенева суван̣н̣аван̣н̣о ахоси. атха нам̣ на̄радо пуччхи –
‘‘мануссиндам̣ джахитва̄на, саббака̄масамиддхинам̣;
катхам̣ ну бхагава̄ кесӣ, каппасса рамати ассаме.
‘‘са̄дӯни раман̣ӣйа̄ни, санти ваккха̄ манорама̄;
субха̄сита̄ни каппасса, на̄рада рамайанти мам̣.
‘‘са̄лӣнам̣ оданам̣ бхун̃дже, сучим̣ мам̣сӯпасечанам̣;
катхам̣ са̄ма̄канӣва̄рам̣, алон̣ам̣ чха̄дайанти там̣.
‘‘са̄дум̣ ва̄ йади ва̄са̄дум̣, аппам̣ ва̄ йади ва̄ бахум̣;
виссаттхо йаттха бхун̃джеййа, висса̄сапарама̄ раса̄’’ти. (джа̄. 1.4.181-184);
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄ненто ‘‘тада̄ ра̄джа̄ моггалла̄но ахоси, на̄радо са̄рипутто, каппантева̄сико а̄нандо, кесавата̄пасо ахамева̄’’ти ватва̄, ‘‘евам̣, маха̄ра̄джа, пуббепи пан̣д̣ита̄ ма̄ран̣антикам̣ веданам̣ патва̄ висса̄сикат̣т̣ха̄нам̣ гамим̣су, мама са̄вака̄ тумха̄кам̣ сантике висса̄сам̣ на лабханти ман̃н̃е’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘бхиккхусан̇гхена саддхим̣ майа̄ висса̄сам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, катхам̣ ну кхо карисса̄мӣти самма̄самбуддхасса н̃а̄тидхӣтарам̣ мама гехе ка̄тум̣ ват̣т̣ати, евам̣ санте ‘дахара̄ ча са̄ман̣ера̄ ча самма̄самбуддхасса н̃а̄тира̄джа̄’ти мама сантикам̣ виссаттха̄ нибаддхам̣ а̄гамиссантӣ’’ти чинтетва̄ – ‘‘екам̣ ме дхӣтарам̣ дентӯ’’ти са̄кийа̄нам̣ сантикам̣ са̄санам̣ песеси. ‘‘катарасса сакйасса дхӣта̄’’ти ча пуччхитва̄, ‘‘н̃атва̄ а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти ватва̄ дӯте а̄н̣а̄песи. дӯта̄ гантва̄ са̄кийе да̄рикам̣ йа̄чим̣су. те саннипатитва̄, ‘‘паккхантарико ра̄джа̄, саче на дасса̄ма, вина̄сессати но, на кхо пана амхехи кулена садисо, ким̣ ну кхо ка̄табба’’нти мантайим̣су. маха̄на̄мо ‘‘мама да̄сийа̄ куччхимхи джа̄та̄ ва̄сабхакхаттийа̄ на̄ма дхӣта̄ рӯпасобхаггаппатта̄ аттхи, там̣ дасса̄ма̄’’ти ватва̄ дӯте а̄ха – ‘‘са̄дху, ран̃н̃о да̄рикам̣ дасса̄ма̄’’ти. ‘‘са̄ касса, дхӣта̄’’ти? ‘‘самма̄самбуддхасса чӯл̣апитупуттасса маха̄на̄масса саккасса дхӣта̄ ва̄сабхакхаттийа̄ на̄ма̄’’ти.
те гантва̄ ран̃н̃о а̄рочайим̣су. ра̄джа̄ ‘‘йади евам̣, са̄дху, сӣгхам̣ а̄нетха, кхаттийа̄ ча на̄ма бахума̄йа̄, да̄сидхӣтарампи пахин̣еййум̣, питара̄ саддхим̣ екабха̄джане бхун̃джантим̣ а̄неййа̄тха̄’’ти песеси. те гантва̄, ‘‘дева, тумхехи саддхим̣ екато бхун̃джантим̣ ра̄джа̄ иччхатӣ’’ти а̄хам̣су. маха̄на̄мо ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти там̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ аттано бходжанака̄ле паккоса̄петва̄ та̄йа саддхим̣ екато бхун̃джана̄ка̄рам̣ дассетва̄ дӯта̄нам̣ ниййа̄деси. те там̣ а̄да̄йа са̄ваттхим̣ гантва̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ тут̣т̣хама̄насо там̣ пан̃чаннам̣ иттхисата̄нам̣ джет̣т̣хикам̣ катва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не абхисин̃чи. са̄ на чирассева суван̣н̣аван̣н̣ам̣ путтам̣ виджа̄йи.
атхасса на̄маггахан̣адивасе ра̄джа̄ да̄ракасса аййакасса сантикам̣ песеси ‘‘сакйара̄джадхӣта̄ ва̄сабхакхаттийа̄ путтам̣ виджа̄та̄, кимасса на̄мам̣ карома̄’’ти? там̣ пана са̄санам̣ гахетва̄ гато амаччо тхокам̣ бадхирадха̄туко, со гантва̄ ран̃н̃о аййакасса а̄рочеси, со там̣ сутва̄ ‘‘ва̄сабхакхаттийа̄ путтам̣ авиджа̄йитва̄пи саббаджанам̣ абхибхави, ида̄ни пана ран̃н̃о ативийа валлабха̄ бхависсатӣ’’ти а̄ха. бадхиро амаччо ‘‘валлабха̄’’ти вачанам̣ дуссутам̣ сутва̄ ‘‘вит̣ат̣ӯбхо’’ти саллаккхетва̄ ра̄джа̄нам̣ упагантва̄, ‘‘дева, кума̄расса кира ‘вит̣ат̣ӯбхо’ти на̄мам̣ каротха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘пора̄н̣акам̣ но куласантакам̣ на̄мам̣ бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ там̣ на̄мам̣ ака̄си. атхасса дахарака̄лейева ра̄джа̄ ‘‘саттху пийам̣ каромӣ’’ти сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си.
со кума̄рапариха̄рена вад̣д̣ханто саттавассикака̄ле ан̃н̃есам̣ кума̄ра̄нам̣ ма̄та̄махакулато хаттхирӯпакаассарӯпака̄дӣни а̄харийама̄на̄ни дисва̄ ма̄тарам̣ пуччхи – ‘‘амма, ан̃н̃есам̣ ма̄та̄махакулато пан̣н̣а̄ка̄ро а̄харӣйати, майхам̣ кочи кин̃чи на песеси, ким̣ твам̣ нима̄та̄ нипита̄’’ти? атха нам̣ са̄, ‘‘та̄та, тава сакйара̄джа̄но ма̄та̄маха̄ дӯре пана васанти, тена те кин̃чи на песентӣ’’ти ван̃чеси. сол̣асавассикака̄ле, ‘‘амма, тава ма̄та̄махакулам̣ пасситука̄момхӣ’’ти ватва̄, ‘‘алам̣, та̄та, ким̣ таттха гантва̄ кариссатӣ’’ти ва̄рийама̄нопи пунаппунам̣ йа̄чи. атхасса ма̄та̄ ‘‘тена хи гаччха̄’’ти сампат̣иччхи. со питу а̄рочетва̄ махантена парива̄рена никкхами. ва̄сабхакхаттийа̄ пуретарам̣ пан̣н̣ам̣ песеси – ‘‘ахам̣ идха сукхам̣ васа̄ми, ма̄сса кин̃чи са̄мино антарам̣ дассайим̣сӯ’’ти. са̄кийа̄ вит̣ат̣ӯбхасса а̄гаманам̣ н̃атва̄, ‘‘вандитум̣ на саккома̄’’ти тасса дахарадахаре кума̄ре джанападам̣ пахин̣итва̄ тасмим̣ капилапурам̣ сампатте сантха̄га̄ре саннипатим̣су. кума̄ро таттха гантва̄ ат̣т̣ха̄си.
атха нам̣ ‘‘айам̣ те, та̄та, ма̄та̄махо, айам̣ ма̄туло’’ти ватва̄ ванда̄песум̣. со саббе вандама̄но вичаритва̄ екампи атта̄нам̣ вандантам̣ адисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо мам̣ ванданта̄ наттхӣ’’ти пуччхи. са̄кийа̄, ‘‘та̄та, те канит̣т̣хакума̄ра̄ джанападам̣ гата̄’’ти ватва̄ тасса махантам̣ сакка̄рам̣ карим̣су. со катипа̄хам̣ васитва̄ махантена парива̄рена никкхами. атхека̄ да̄сӣ сантха̄га̄ре тена нисиннапхалакам̣ ‘‘идам̣ ва̄сабхакхаттийа̄йа да̄сийа̄ путтасса нисиннапхалака’’нти аккоситва̄ парибха̄ситва̄ кхӣродакена дхови. еко пурисо аттано а̄вудхам̣ памусситва̄ ниватто там̣ ган̣ханто вит̣ат̣ӯбхакума̄расса аккосанасаддам̣ сутва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ пуччхитва̄, ‘‘ва̄сабхакхаттийа̄ да̄сийа̄ куччхимхи маха̄на̄масаккам̣ пат̣ичча джа̄та̄’’ти н̃атва̄ балака̄йасса катхеси. ‘‘ва̄сабхакхаттийа̄ кира да̄сидхӣта̄’’ти маха̄кола̄халам̣ ахоси. там̣ сутва̄ вит̣ат̣ӯбхо ‘‘ете та̄ва мама нисиннапхалакам̣ кхӣродакена дхованту, ахам̣ пана радждже патит̣т̣хитака̄ле етесам̣ галалохитам̣ гахетва̄ мама нисиннапхалакам̣ дховисса̄мӣ’’ти читтам̣ пат̣т̣хапеси. тасмим̣ са̄ваттхим̣ гате амачча̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄рочайим̣су. ра̄джа̄ ‘‘майхам̣ да̄сидхӣтарам̣ адам̣сӯ’’ти са̄кийа̄нам̣ куджджхитва̄ ва̄сабхакхаттийа̄йа ча путтасса ча диннапариха̄рам̣ аччхиндитва̄ да̄сада̄сӣхи ладдхаббаматтамева да̄песи.
тато катипа̄хаччайена саттха̄ ра̄джанивесанам̣ гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣди. ра̄джа̄ а̄гантва̄ вандитва̄, ‘‘бханте, тумха̄кам̣ кира н̃а̄такехи да̄сидхӣта̄ майхам̣ динна̄, тенасса̄ ахам̣ сапутта̄йа париха̄рам̣ аччхиндитва̄ да̄сада̄сӣхи ладдхаббаматтамева да̄песи’’нти а̄ха. саттха̄ ‘‘айуттам̣, маха̄ра̄джа, са̄кийехи катам̣, дадантехи на̄ма сама̄наджа̄тика̄ да̄табба̄ асса, там̣ пана, маха̄ра̄джа, вада̄ми, ва̄сабхакхаттийа̄ кхаттийара̄джадхӣта̄ кхаттийаран̃н̃о гехе абхисекам̣ лабхи. вит̣ат̣ӯбхопи кхаттийара̄джа̄намева пат̣ичча джа̄то, ма̄туготтам̣ на̄ма ким̣ кариссати, питуготтамева пама̄н̣анти. пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ далиддиттхийа̄ кат̣т̣хаха̄рика̄йа аггамахесит̣т̣ха̄нам̣ адам̣су, тасса̄ ча куччхимхи джа̄такума̄ро два̄дасайоджаника̄йа ба̄ра̄н̣асийа̄ раджджам̣ патва̄ кат̣т̣хава̄ханара̄джа̄ на̄ма джа̄то’’ти кат̣т̣хаха̄риджа̄такам̣ (джа̄. 1.1.7) катхеси. ра̄джа̄ дхаммакатхам̣ сутва̄ ‘‘питуготтамева кира пама̄н̣а’’нти тусситва̄ ва̄сабхакхаттийа̄йа ча путтасса ча пакатипариха̄рамева да̄песи.
бандхуласена̄патиссапи кхо кусина̄ра̄йам̣ маллара̄джадхӣта̄ маллика̄ на̄ма бхарийа̄ дӣгхараттам̣ путтам̣ на виджа̄йи. атха нам̣ бандхуло ‘‘аттано кулагхарамева гаччха̄’’ти уййоджеси. са̄ ‘‘саттха̄рам̣ дисва̄ва гамисса̄мӣ’’ти джетаванам̣ пависитва̄ татха̄гатам̣ вандитва̄ т̣хита̄, ‘‘кахам̣ гаччхасӣ’’ти вутта̄ ‘‘са̄мико мам̣ бханте, кулагхарам̣ песетӣ’’ а̄ха. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘ван̃джха̄ кирасми апуттика̄’’ти. ‘‘йади евам̣, гаманакиччам̣ наттхи, ниваттассӯ’’ти. са̄ тут̣т̣хама̄наса̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ нивесанам̣ гантва̄ ‘‘касма̄ ниватта̄сӣ’’ти вутта̄ ‘‘дасабалена ниваттита̄мхӣ’’ти а̄ха бандхуло ‘‘дит̣т̣хам̣ бхависсати дӣгхадассина̄ ка̄ран̣а’’нти сампат̣иччхи. са̄ на чирассева габбхам̣ пат̣илабхитва̄ уппаннада̄хал̣а̄ ‘‘дохал̣о ме уппанно’’ти а̄рочеси. ‘‘ким̣ дохал̣о’’ти? ‘‘веса̄линагаре ган̣ара̄джакула̄нам̣ абхисекаман̇галапоккхаран̣ийам̣ отаритва̄ нхатва̄ па̄нӣйам̣ па̄тука̄ма̄мхи, са̄мӣ’’ти. бандхуло ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ сахассатха̄мадханум̣ гахетва̄ там̣ ратхам̣ а̄ропетва̄ са̄ваттхито никкхамитва̄ ратхам̣ па̄дженто маха̄лиличчхавино диннадва̄рена веса̄лим̣ па̄виси. маха̄лиличчхавино ча два̄расамӣпе ева нивесанам̣ хоти. со ратхасса умма̄ре панигха̄тасаддам̣ сутва̄ва ‘‘бандхуласса ратхасаддо есо, аджджа личчхавӣнам̣ бхайам̣ уппаджджиссатӣ’’ти а̄ха.
поккхаран̣ийа̄ анто ча бахи ча а̄раккха̄ балаватӣ, упари лохаджа̄лам̣ паттхат̣ам̣, сакун̣а̄нампи ока̄со наттхи. бандхуласена̄пати пана ратха̄ отаритва̄ а̄раккхаке мануссе веттена пахаранто пала̄петва̄ лохаджа̄лам̣ чхиндитва̄ антопоккхаран̣ӣйам̣ бхарийам̣ нха̄петва̄ сайампи нхатва̄ пуна там̣ ратхам̣ а̄ропетва̄ нагара̄ никкхамитва̄ а̄гатамаггенева па̄йа̄си. те а̄раккхаманусса̄ личчхавира̄джӯнам̣ а̄рочесум̣. личчхавира̄джа̄но куджджхитва̄ пан̃ча ратхасата̄ни а̄руйха ‘‘бандхуламаллам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти никкхамим̣су. там̣ паваттим̣ маха̄лисса а̄рочесум̣. маха̄ли, ‘‘ма̄ гамиттха, со хи во саббе гхотессатӣ’’ти а̄ха. тепи ‘‘майам̣ гамисса̄ма ева̄’’ти вадим̣су. ‘‘тена хи тасса ратхачаккасса йа̄ва на̄бхито патхавим̣ павит̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ ниваттеййа̄тха, тато аниваттанта̄ пурато асанисаддам̣ вийа сун̣иссатха, тамха̄ т̣ха̄на̄ ниваттеййа̄тха. тато аниваттанта̄ тумха̄кам̣ ратхадхуресу чхиддам̣ пассиссатха, тамха̄ т̣ха̄на̄ ниваттеййа̄тха, пурато ма̄ гамиттха̄’’ти. те тасса вачанена аниваттитва̄ там̣ анубандхим̣су ева. маллика̄ дисва̄, ‘‘ратха̄, са̄ми, пан̃н̃а̄йантӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи екассева ратхасса пан̃н̃а̄йанака̄ле мам̣ а̄рочеййа̄сӣ’’ти. са̄ йада̄ саббе ратха̄ еко вийа хутва̄ пан̃н̃а̄йим̣су, тада̄ ‘‘екамева, са̄ми, ратхасӣсам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти а̄ха. бандхуло ‘‘тена хи има̄ расмийо ган̣ха̄хӣ’’ти тасса̄ расмийо датва̄ ратхе т̣хитова дханум̣ а̄ропеси, ратхачаккам̣ йа̄ва на̄бхито патхавим̣ па̄виси.
личчхавино там̣ т̣ха̄нам̣ дисва̄пи на ниваттим̣су. итаро тхокам̣ гантва̄ джийам̣ потхеси, асанисаддо вийа ахоси. те татопи на ниваттим̣су, анубандханта̄ гаччхантева. бандхуло ратхе т̣хитакова екасарам̣ кхипи, со пан̃чаннам̣ ратхасата̄нам̣ ратхасӣсе чхиддам̣ катва̄ пан̃ча ра̄джасата̄ни парикарабандханат̣т̣ха̄не винивиджджхитва̄ патхавим̣ па̄виси. те аттано павиддхабха̄вам̣ аджа̄нитва̄, ‘‘тит̣т̣ха, ре, тит̣т̣ха, ре’’ти ваданта̄ анубандхим̣су ева. бандхуло ратхам̣ т̣хапетва̄ ‘‘тумхе матака̄, матакехи саддхим̣ майхам̣ йуддхам̣ на̄ма наттхӣ’’ти а̄ха. ‘‘матака̄ на̄ма амха̄диса̄ на хонтӣ’’ти. ‘‘тена хи саббапаччхимасса парикарам̣ мочетха̄’’ти. те мочайим̣су. со муттаматте ева маритва̄ патито. атха те саббепи ‘‘тумхе еварӯпа̄, аттано гхара̄ни гантва̄ сам̣видха̄таббам̣ сам̣видахитва̄ путтада̄рам̣ ануса̄ситва̄ санна̄хам̣ мочетха̄’’ти а̄ха. те татха̄ катва̄ саббепи джӣвитаккхайам̣ патта̄. бандхулопи малликам̣ са̄ваттхим̣ а̄неси. са̄ сол̣асаккхаттум̣ йамаке йамаке путте виджа̄йи. саббепи сӯра̄ тха̄масампанна̄ ахесум̣, саббасиппа̄нам̣ ниппхаттим̣ па̄пун̣им̣су. екекасса пурисасахассам̣ парива̄ро ахоси. питара̄ саддхим̣ ра̄джанивесанам̣ гаччхантехи техева ра̄джан̇ган̣ам̣ парипӯри.
атхекадивасам̣ виниччхайе кӯт̣ат̣т̣апара̄джита̄ манусса̄ бандхулам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ маха̄виравам̣ вираванта̄ виниччхайаамачча̄нам̣ кӯт̣ат̣т̣акаран̣ам̣ тасса а̄рочесум̣. со виниччхайам̣ гантва̄ там̣ ат̣т̣ам̣ вича̄ретва̄ са̄микамева са̄микам̣ ака̄си. маха̄джано маха̄саддена са̄дхука̄рам̣ паваттети. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ ида’’нти пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ тусситва̄ саббепи те амачче ха̄ретва̄ бандхулассева виниччхайам̣ ниййа̄деси. со тато пат̣т̣ха̄йа самма̄ виниччхайи. тато те пора̄н̣акавиниччхайика̄ амачча̄ кин̃чи лан̃джам̣ алабханта̄ аппала̄бха̄ хутва̄ ‘‘бандхуло раджджам̣ паттхетӣ’’ти ра̄джакуле парибхиндим̣су. ра̄джа̄ тесам̣ катхам̣ саддахитва̄ читтам̣ ниггахетум̣ на̄саккхи. ‘‘имасмим̣ идхева гха̄тийама̄не гараха̄ ме уппаджджиссатӣ’’ти пуна чинтетва̄ пайуттапурисехи паччантам̣ паха̄ра̄петва̄ бандхулам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘паччанто кира купито, тава путтехи саддхим̣ гантва̄, чоре ган̣ха̄хӣ’’ти пахин̣итва̄, ‘‘еттхевасса дваттим̣са̄йа путтехи саддхим̣ сӣсам̣ чхиндитва̄ а̄харатха̄’’ти техи саддхим̣ ан̃н̃епи саматтхе маха̄йодхе песеси. тасмим̣ паччантам̣ гаччхантейева ‘‘сена̄пати кира а̄гаччхатӣ’’ти пайуттачора̄ пала̄йим̣су. со там̣ падесам̣ а̄ва̄са̄петва̄ сан̣т̣ха̄петва̄ ниватти.
атхасса нагарато авидӯре т̣ха̄не те йодха̄ путтехи саддхим̣ сӣсам̣ чхиндим̣су. там̣ дивасам̣ маллика̄йа пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ две аггаса̄вака̄ нимантита̄ хонти. атхасса̄ пуббан̣хе ева ‘‘са̄микасса те саддхим̣ путтехи сӣсам̣ чхинна’’нти пан̣н̣ам̣ а̄харитва̄ адам̣су. са̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ кассачи кин̃чи аватва̄ пан̣н̣ам̣ уччхан̇ге т̣хапетва̄ бхиккхусан̇гхамева паривиси. атхасса̄ парича̄рика̄йо бхиккхӯнам̣ бхаттам̣ датва̄ саппича̄т̣им̣ а̄харантийо тхера̄нам̣ пурато саппича̄т̣им̣ бхиндим̣су. дхаммасена̄пати ‘‘бхеданадхаммам̣ бхиннам̣, на чинтитабба’’нти а̄ха. са̄ уччхан̇гато пан̣н̣ам̣ нӣхаритва̄ ‘‘дваттим̣са̄йа путтехи саддхим̣ питусӣсам̣ чхиннанти ме имам̣ пан̣н̣ам̣ а̄харим̣су, ахам̣ идам̣ сутва̄пи на чинтеми, саппича̄т̣ийа̄ бхинна̄йа ким̣ чинтайисса̄ми, бханте’’ти а̄ха. дхаммасена̄пати ‘‘анимиттаманан̃н̃а̄там̣, мачча̄нам̣ идха джӣвита’’нтиа̄дӣни (су. ни. 579) ватва̄ дхаммам̣ десетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ агама̄си. са̄пи дваттим̣са сун̣иса̄йо паккоса̄петва̄, ‘‘тумха̄кам̣ са̄мика̄ нирапара̄дха̄ аттано пуримакаммапхалам̣ лабхим̣су, тумхе ма̄ сочайиттха, ма̄ паридевиттха, ран̃н̃о упари манопадосам̣ ма̄ кариттха̄’’ти овади.
ран̃н̃о чарапуриса̄ там̣ катхам̣ сутва̄ гантва̄ тесам̣ ниддосабха̄вам̣ ран̃н̃о катхайим̣су. ра̄джа̄ сам̣вегаппатто тасса̄ нивесанам̣ гантва̄ малликан̃ча сун̣иса̄йо часса̄ кхама̄петва̄ маллика̄йа варам̣ ада̄си. са̄ ‘‘варо гахито ме хотӯ’’ти ватва̄ тасмим̣ гате матакабхаттам̣ датва̄ нхатва̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄, ‘‘дева, тумхехи майхам̣ варо динно, майхан̃ча ан̃н̃ена аттхо наттхи, дваттим̣са̄йа ме сун̣иса̄нам̣ маман̃ча кулагхарагаманам̣ ануджа̄на̄тха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ сампат̣иччхи. са̄ дваттим̣са сун̣иса̄йо йатха̄сака̄ни кула̄ни песеси, сайампи кусина̄ра̄нагаре аттано кулагхарам̣ агама̄си.
ра̄джа̄пи бандхуласена̄патино бха̄гинеййасса дӣгхака̄ра̄йанасса на̄ма сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. со пана ‘‘ма̄туло ме имина̄ ма̄рито’’ти ран̃н̃о ота̄рам̣ гавесанто вичарати. ра̄джа̄пи нирапара̄дхасса бандхуласса ма̄ритака̄лато пат̣т̣ха̄йа виппат̣иса̄рӣ хутва̄ читтасса̄дам̣ на лабхати, раджджасукхам̣ на̄нубхоти. тада̄ саттха̄ сакйа̄нам̣ меда̄л̣упам̣ на̄ма нигамам̣ упанисса̄йа вихарати. ра̄джа̄ таттха гантва̄ а̄ра̄мато авидӯре кхандха̄ва̄рам̣ нива̄сетва̄, ‘‘мандена парива̄рена саттха̄рам̣ вандисса̄мӣ’’ти виха̄рам̣ гантва̄ пан̃чара̄джа̄какудхабхан̣д̣а̄ни дӣгхака̄ра̄йанасса датва̄ екакова гандхакут̣им̣ па̄виси. саббам̣ дхаммачетийасуттанийа̄мена (ма. ни. 2.364 а̄дайо) дӣпетаббам̣. тасмим̣ гандхакут̣им̣ павит̣т̣хе дӣгхака̄ра̄йано та̄ни пан̃ча ра̄джакакудхабхан̣д̣а̄ни гахетва̄ вит̣ат̣ӯбхам̣ ра̄джа̄нам̣ катва̄ ран̃н̃о екам̣ ассам̣ екан̃ча упат̣т̣ха̄нака̄рикам̣ ма̄туга̄мам̣ т̣хапетва̄ ниваттетва̄ са̄ваттхим̣ агама̄си.
ра̄джа̄ саттха̄ра̄ саддхим̣ пийакатхам̣ катхетва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ никкханто сенам̣ адисва̄ там̣ ма̄туга̄мам̣ пуччхитва̄ там̣ паваттим̣ сутва̄, ‘‘ахам̣ бха̄гинеййам̣ а̄да̄йа гантва̄, вит̣ат̣ӯбхам̣ гахесса̄мӣ’’ти ра̄джагаханагарам̣ гаччханто вика̄ле два̄ресу пидахитесу нагарам̣ патва̄ екисса̄ са̄ла̄йа нипаджджитва̄ ва̄та̄тапехи киланто раттибха̄ге таттхева ка̄ламака̄си. вибха̄та̄йа раттийа̄, ‘‘дева, косаланаринда ана̄тхо джа̄тосӣ’’ти виппалапантийа̄ тасса̄ иттхийа̄ саддам̣ сутва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. со ма̄туласса махантена сакка̄рена сарӣракиччам̣ ка̄реси.
вит̣ат̣ӯбхопи раджджам̣ лабхитва̄ там̣ верам̣ саритва̄ ‘‘саббепи са̄кийе ма̄ресса̄мӣ’’ти махатийа̄ сена̄йа никкхами. там̣ дивасам̣ саттха̄ паччӯсака̄ле локам̣ волокенто н̃а̄тисан̇гхасса вина̄сам̣ дисва̄, ‘‘н̃а̄тисан̇гахам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ пуббан̣хасамайе пин̣д̣а̄йа чаритва̄, пин̣д̣апа̄тапат̣икканто гандхакут̣ийам̣ сӣхасеййам̣ каппетва̄, са̄йанхасамайе а̄ка̄сена гантва̄, капилаваттхуса̄манте екасмим̣ кабараччха̄йе руккхамӯле нисӣди. тато вит̣ат̣ӯбхасса раджджасӣма̄йа маханто сандаччха̄йо нигродхо аттхи. вит̣ат̣ӯбхо саттха̄рам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ вандитва̄, ‘‘бханте, ким̣ ка̄ран̣а̄ еварӯпа̄йа ун̣хавела̄йа имасмим̣ кабараччха̄йе руккхамӯле нисӣдатха, етасмим̣ сандаччха̄йе нигродхамӯле нисӣдатха, бханте’’ти ватва̄, ‘‘хоту, маха̄ра̄джа, н̃а̄така̄нам̣ чха̄йа̄ на̄ма сӣтала̄’’ти вутте, ‘‘н̃а̄така̄нураккханаттха̄йа саттха̄ а̄гато бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ниваттитва̄ са̄ваттхим̣йева пачча̄гами. саттха̄пи уппатитва̄ джетаванамева гато.
ра̄джа̄ са̄кийа̄нам̣ досам̣ саритва̄ дутийампи никкхамитва̄ татхева саттха̄рам̣ пасситва̄ пуна ниватти. татийава̄репи никкхамитва̄ татхева саттха̄рам̣ пасситва̄ пуна ниватти. чатуттхава̄ре пана тасмим̣ никкханте саттха̄ са̄кийа̄нам̣ пуббакаммам̣ олокетва̄ тесам̣ екадивасам̣ надийам̣ висапаккхипанапа̄пакаммасса аппат̣иба̄хийабха̄вам̣ н̃атва̄ чатуттхава̄ре на̄гама̄си. вит̣ат̣ӯбхо ‘‘са̄кийе гха̄тесса̄мӣ’’ти махантена балака̄йена никкхами. самма̄самбуддхасса пана н̃а̄така̄ асаттагха̄така̄ на̄ма, аттана̄ маранта̄пи паресам̣ джӣвитам̣ на воропенти. те чинтайим̣су – ‘‘майам̣ сусиккхита̄ катахаттха̄ катӯпа̄сана̄ махисса̄са̄, на кхо пана сакка̄ амхехи парам̣ джӣвита̄ воропетум̣, аттано каммам̣ дассетва̄ пала̄песса̄ма̄’’ти те катасанна̄ха̄ никкхамитва̄ йуддхам̣ а̄рабхим̣су. техи кхитта̄ сара̄ вит̣ат̣ӯбхасса пуриса̄нам̣ антарантарена гаччханти, пхалакантаракан̣н̣ачхиддантара̄дӣхи никкхаманти. вит̣ат̣ӯбхо дисва̄ нану бхан̣е ‘‘са̄кийа̄ асаттагха̄така̄мха̄’’ти ваданти, атха ча пана ме пурисе на̄сентӣти.
атха нам̣ еко пурисо а̄ха – ‘‘ким̣ са̄ми, ниваттитва̄ олокесӣ’’ти? ‘‘са̄кийа̄ ме пурисе на̄сентӣ’’ти. ‘‘тумха̄кам̣ кочи пурисо мато на̄ма наттхи. ин̇гха те ган̣а̄петха̄’’ти. ган̣а̄пенто екассапи кхайам̣ на пасси. со тато ниваттитва̄ ‘‘йе йе пана бхан̣е ‘са̄кийамха̄’ти бхан̣анти, саббе ма̄ретха, ма̄та̄махасса пана маха̄на̄масаккасса сантике т̣хита̄нам̣ джӣвитам̣ детха̄’’ти а̄ха. са̄кийа̄ гахетаббагахан̣ам̣ апассанта̄ екачче тин̣ам̣ д̣ам̣ситва̄, екачче нал̣ам̣ гахетва̄ ат̣т̣хам̣су. ‘‘тумхе са̄кийа̄, но’’ти пуччхита̄ йасма̄ те маранта̄пи муса̄ва̄дам̣ на бхан̣анти, тасма̄ тин̣ам̣ д̣ам̣ситва̄ т̣хита̄ ‘‘но са̄ко, тин̣а’’нти ваданти. нал̣ам̣ гахетва̄ т̣хита̄ ‘‘но са̄ко, нал̣о’’ти ваданти. йе ча маха̄на̄масса сантике т̣хита̄, те ча джӣвитам̣ лабхим̣су. тесу тин̣ам̣ д̣ам̣ситва̄ т̣хита̄ тин̣аса̄кийа̄ на̄ма, нал̣ам̣ гахетва̄ т̣хита̄ нал̣аса̄кийа̄ на̄ма джа̄та̄ти, вит̣ат̣ӯбхо авасесе кхӣрапакепи да̄раке ависсаджджетва̄ гха̄та̄пенто лохитанадим̣ паваттетва̄ тесам̣ галалохитена пхалакам̣ дхова̄песи. евам̣ са̄кийавам̣со вит̣ат̣ӯбхена упаччхинно.
со маха̄на̄масаккам̣ га̄ха̄петва̄ ниватто ‘‘па̄тара̄савела̄йа па̄тара̄сам̣ карисса̄мӣ’’ти екасмим̣ т̣ха̄не отаритва̄ бходжане упанӣте ‘‘екатова бхун̃джисса̄ма̄’’ти аййакам̣ паккоса̄песи. кхаттийа̄ пана джӣвитам̣ чаджанта̄пи да̄сипуттехи саддхим̣ на бхун̃джанти. тасма̄ маха̄на̄мо екам̣ сарам̣ олокетва̄ ‘‘килит̣т̣хагаттомхи, нха̄йисса̄ми, та̄та̄’’ти а̄ха. ‘‘са̄дху, аййака, нха̄йатха̄’’ти. со ‘‘айам̣ мам̣ екато абхун̃джантам̣ гха̄тессати, сайамева ме матам̣ сеййо’’ти кесе мун̃читва̄ агге ган̣т̣хим̣ катва̄ кесесу па̄дан̇гут̣т̣хаке павесетва̄ удаке нимуджджи. тасса гун̣атеджена на̄габхаванам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. на̄гара̄джа̄ ‘‘ким̣ ну кхо’’ти упадха̄ренто там̣ н̃атва̄ тасса сантикам̣ а̄гантва̄ там̣ аттано пхан̣е нисӣда̄петва̄ на̄габхаванам̣ павесеси. со два̄дасса васса̄ни таттхева васи. вит̣ат̣ӯбхопи ‘‘майхам̣ аййако ида̄ни а̄гамиссати, ида̄ни а̄гамиссатӣ’’ти а̄гамайама̄нова нисӣди. тасмим̣ атичира̄йанте сарам̣ вичина̄петва̄ дӣпа̄локена пурисаббхантара̄нипи олокетва̄ адисва̄ ‘‘гато бхависсатӣ’’ти пакка̄ми. со раттибха̄ге ачираватим̣ патва̄ кхандха̄ва̄рам̣ нива̄сеси. екачче антонадийам̣ ва̄лука̄пулине нипаджджим̣су, екачче бахитхале, антонипаннесупи пуббе акатапа̄пакамма̄ аттхи, бахинипаннесупи пуббе катапа̄пакамма̄ аттхи, тесам̣ нипаннат̣т̣ха̄несу кипиллика̄ ут̣т̣хахим̣су. те ‘‘майхам̣ нипаннат̣т̣ха̄не кипиллика̄, майхам̣ нипаннат̣т̣ха̄не кипиллика̄’’ти ут̣т̣хахитва̄ акатапа̄пакамма̄ уттаритва̄ тхале нипаджджим̣су, катапа̄пакамма̄ отаритва̄ ва̄лука̄пулине нипаджджим̣су. тасмим̣ кхан̣е маха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ гханавассам̣ васси. надийа̄ огхо а̄гантва̄ вит̣ат̣ӯбхам̣ саддхим̣ париса̄йа самуддамева па̄песи. саббе таттха маччхакаччхапабхаккха̄ ахесум̣.
маха̄джано катхам̣ самут̣т̣ха̄песи ‘‘са̄кийа̄нам̣ маран̣ам̣ айуттам̣, ‘евам̣ на̄ма кот̣т̣етва̄ кот̣т̣етва̄ са̄кийа̄ ма̄ретабба̄’ти анануччхавикамета’’нти. саттха̄ там̣ катхам̣ сутва̄, ‘‘бхиккхаве, имасмим̣ аттабха̄ве кин̃ча̄пи са̄кийа̄нам̣ евам̣ маран̣ам̣ айуттам̣, пуббе катапа̄пакаммавасена пана йуттамеветехи ладдха’’нти а̄ха. ‘‘ким̣ пана, бханте, ете пуббе акам̣сӯ’’ти? саббе екато хутва̄ надийам̣ висам̣ паккхипим̣сӯти. пунекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘вит̣ат̣ӯбхо еттаке са̄кийе ма̄ретва̄ а̄гаччханто аттано маноратхе маттхакам̣ аппаттейева еттакам̣ джанам̣ а̄да̄йа маха̄самудде маччхакаччхапабхаккхо джа̄то’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘имесам̣ сатта̄нам̣ маноратхе маттхакам̣ аппаттейева маччура̄джа̄ суттам̣ га̄мам̣ аджджхоттхаранто махогхо вийа джӣвитиндрийам̣ чхиндитва̄ чатӯсу апа̄йасамуддесу нимуджджа̄петӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
47. ‘‘пуппха̄ни хева пачинантам̣, бйа̄саттаманасам̣ нарам̣;
суттам̣ га̄мам̣ махогхова, маччу а̄да̄йа гаччхатӣ’’ти.
таттха бйа̄саттаманасам̣ наранти сампатте ва̄ асампатте ва̄ лаггама̄насам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ ма̄ла̄ка̄ро пуппха̄ра̄мам̣ пависитва̄ ‘‘пуппха̄ни пачинисса̄мӣ’’ти тато пуппха̄ни гахетва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ва̄ гаччхам̣ паттхенто сакале пуппха̄ра̄ме манам̣ песети, ‘‘ито чито ча пуппха̄ни пачинисса̄мӣ’’ти тато пуппха̄ни аггахетва̄ ан̃н̃аттха манам̣ песеси, тамева гаччхам̣ пачинанто пама̄дама̄паджджати, евамева екаччо пуппха̄ра̄масадисам̣ пан̃чака̄магун̣амаджджхам̣ отаритва̄ манорамам̣ рӯпам̣ лабхитва̄ манорама̄нам̣ саддагандхарасапхот̣т̣хабба̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ паттхети. ан̃н̃о тесу ва̄ ан̃н̃атарам̣ лабхитва̄ ан̃н̃атарам̣ паттхети, рӯпамева ва̄ лабхитва̄ ан̃н̃ам̣ апаттхенто тамева асса̄дети, садда̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарам̣. есева найо гомахим̣сада̄сида̄сакхеттаваттхуга̄манигамаджанапада̄дӣсу, паббаджита̄нампи паривен̣авиха̄рапаттачӣвара̄дӣсӯти евам̣ пан̃чака̄магун̣асан̇кха̄та̄ни пуппха̄ни ева пачинантам̣ сампатте ва̄ асампатте ва̄ ка̄магун̣е бйа̄саттаманасам̣ нарам̣. суттам̣ га̄манти га̄масса гехабхиттиа̄дӣнам̣ пана супанавасена супанам̣ на̄ма наттхи, сатта̄нам̣ пана суттапаматтатам̣ упа̄да̄йа сутто на̄ма хоти. евам̣ суттам̣ га̄мам̣ две тӣн̣и йоджана̄ни а̄йатагамбхӣро махогхова маччу а̄да̄йа гаччхати. йатха̄ со махогхо иттхипурисагомахим̣сакуккут̣а̄дӣсу кин̃чи анавасесетва̄ саббам̣ там̣ га̄мам̣ самуддам̣ па̄петва̄ маччхакаччхапабхаккхам̣ кароти, евамева бйа̄саттаманасам̣ нарам̣ маччу а̄да̄йа джӣвитиндрийамасса чхиндитва̄ чатӯсу апа̄йасамуддесу нимуджджа̄петӣти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни патта̄. маха̄джанасса са̄ттхика̄ десана̄ джа̄та̄ти.
вит̣ат̣ӯбхаваттху татийам̣.
4. патипӯджикакума̄риваттху
пуппха̄ни хева̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто патипӯджикам̣ на̄ма кума̄рикам̣ а̄раббха катхеси. ваттху та̄ватим̣садевалоке самут̣т̣хитам̣.
таттха кира ма̄лабха̄рӣ на̄ма девапутто аччхара̄сахассапаривуто уййа̄нам̣ па̄виси. пан̃часата̄ девадхӣтаро руккхам̣ а̄руйха пуппха̄ни па̄тенти, пан̃часата̄ патита̄ни пуппха̄ни гахетва̄ девапуттам̣ алан̇каронти. та̄су ека̄ девадхӣта̄ руккхаса̄кха̄йамева чута̄, сарӣрам̣ дӣпасикха̄ вийа нибба̄йи. са̄ са̄ваттхийам̣ екасмим̣ кулагехе пат̣исандхим̣ гахетва̄ джа̄така̄ле джа̄тиссара̄ хутва̄ ‘‘ма̄лабха̄рӣдевапуттасса бхарийа̄мхӣ’’ти ануссарантӣ вуд̣д̣химанва̄йа гандхама̄ла̄дӣхи пӯджам̣ катва̄ са̄микасса сантике абхиниббаттим̣ паттхеси. са̄ сол̣асавассака̄ле паракулам̣ гата̄пи сала̄кабхаттапаккхикабхаттавасса̄ва̄сика̄дӣни датва̄, ‘‘айам̣ ме са̄микасса сантике ниббаттанаттха̄йа паччайо хотӯ’’ти вадати. атхасса̄ бхиккхӯ ‘‘айам̣ кума̄рика̄ ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа патимева паттхетӣти патипӯджика̄’’ти на̄мам̣ карим̣су. са̄пи нибаддхам̣ а̄санаса̄лам̣ пат̣иджаггати, па̄нӣйам̣ упат̣т̣хапети, а̄сана̄ни пан̃н̃апети. ан̃н̃епи манусса̄ сала̄кабхатта̄дӣни да̄тука̄ма̄, ‘‘амма, има̄нипи бхиккхусан̇гхасса пат̣ипа̄деййа̄сӣ’’ти ватва̄ а̄харитва̄ денти. са̄пи етена нийа̄мена а̄гаччхантӣ гаччхантӣ екападава̄ре чхапан̃н̃а̄са кусаладхамме (дха. са. 1; дха. са. ат̣т̣ха. 1 йева̄панакаван̣н̣ана̄) пат̣илабхати. тасса̄ куччхийам̣ габбхо патит̣т̣хахи. са̄ дасама̄саччайена путтам̣ виджа̄йи. тасса падаса̄ гаманака̄ле ан̃н̃ампи ан̃н̃ампӣти чатта̄ро путте пат̣илабхи.
са̄ екадивасам̣ да̄нам̣ датва̄ пӯджам̣ катва̄ дхаммам̣ сутва̄ сиккха̄пада̄ни раккхитва̄ дивасапарийоса̄не там̣ кхан̣ам̣ ниббаттена кеначи рогена ка̄лам̣ катва̄ аттано са̄микассева сантике ниббатти. итара̄пи еттакам̣ ка̄лам̣ девапуттам̣ алан̇каронти ева. девапутто там̣ дисва̄ ‘‘твам̣ па̄това пат̣т̣ха̄йа на диссаси, кухим̣ гата̄сӣ’’ти а̄ха. ‘‘чута̄мхи са̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ вадесӣ’’ти? ‘‘еваметам̣, са̄мӣ’’ти. ‘‘кухим̣ ниббатта̄сӣ’’ти? ‘‘са̄ваттхийам̣ кулагехе’’ти. ‘‘киттакам̣ ка̄лам̣ таттха т̣хита̄сӣ’’ти? ‘‘дасама̄саччайена ма̄ту куччхито никкхамитва̄ сол̣асавассака̄ле паракулам̣ гантва̄ чатта̄ро путте виджа̄йитва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ тумхе паттхетва̄ а̄гантва̄ тумха̄камева сантике ниббатта̄мхи, са̄мӣ’’ти. ‘‘манусса̄нам̣ киттакам̣ а̄йӯ’’ти? ‘‘вассасатаматта’’нти. ‘‘еттакамева̄’’ти? ‘‘а̄ма, са̄мӣ’’ти. ‘‘еттакам̣ а̄йум̣ гахетва̄ ниббаттаманусса̄ ким̣ ну кхо суттапаматта̄ ка̄лам̣ атикка̄менти, уда̄ху да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каронтӣ’’ти. ‘‘ким̣ вадетха, са̄ми’’? ‘‘асан̇кхйеййам̣ а̄йум̣ гахетва̄ ниббатта̄ вийа аджара̄мара̄ вийа ча ниччам̣ паматта̄, манусса̄’’ти. ма̄лабха̄рӣдевапуттасса маха̄сам̣вего удапа̄ди ‘‘вассасатаматтама̄йум̣ гахетва̄ ниббаттаманусса̄ кира паматта̄ нипаджджитва̄ нидда̄йанти, када̄ ну кхо дуккха̄ муччиссантӣ’’ти? манусса̄нам̣ пана вассасатам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ еко раттиндиво, та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со, тена ма̄сена два̄дасама̄сико сам̣ваччхаро, тена сам̣ваччхарена диббавассасахассам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, там̣ мануссаган̣ана̄йа тиссо вассакот̣ийо, сат̣т̣хи ча вассасатасахасса̄ни хонти. тасма̄ тасса девапуттасса екадивасопи на̄тикканто мухуттасадисова ка̄ло ахоси. евам̣ аппа̄йукаманусса̄нам̣ пама̄до на̄ма ативийа айуттоти.
пунадивасе бхиккхӯ га̄мам̣ павит̣т̣ха̄ а̄санаса̄лам̣ апат̣иджаггитам̣, а̄сана̄ни апан̃н̃атта̄ни, па̄нӣйам̣ анут̣т̣хапитам̣ дисва̄, ‘‘кахам̣ патипӯджика̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘бханте, кахам̣ тумхе там̣ даккхиссатха, хиййо аййесу бхун̃джитва̄ гатесу са̄йанхасамайе мата̄’’ти. там̣ сутва̄ путхуджджана̄ бхиккхӯ тасса̄ упака̄рам̣ саранта̄ ассӯни сандха̄ретум̣ на̄саккхим̣су. кхӣн̣а̄сава̄нам̣ дхаммасам̣вего удапа̄ди. те бхаттакиччам̣ катва̄ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ пуччхим̣су – ‘‘бханте, патипӯджика̄ на̄ма упа̄сика̄ ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа на̄наппака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни катва̄ са̄микамева паттхеси, са̄ ида̄ни мата̄, кахам̣ ну кхо ниббатта̄’’ти? ‘‘аттано са̄микассева сантике, бхиккхаве’’ти. ‘‘наттхи, бханте, са̄микасса сантике’’ти. ‘‘на са̄, бхиккхаве, етам̣ са̄микам̣ паттхети, та̄ватим̣сабхаване тасса̄ ма̄лабха̄рӣдевапутто на̄ма са̄мико, са̄ тасса пуппхапиландханат̣т̣ха̄нато чавитва̄ пуна гантва̄ тассева сантике ниббатта̄’’ти. ‘‘евам̣ кира, бханте’’ти. ‘‘а̄ма, бхиккхаве’’ти. ‘‘ахо париттам̣, бханте, сатта̄нам̣ джӣвитам̣, па̄това амхе паривиситва̄ са̄йам̣ уппаннабйа̄дхина̄ мата̄’’ти. саттха̄ ‘‘а̄ма, бхиккхаве, париттам̣ сатта̄нам̣ джӣвитам̣ на̄ма, тенева име сатте ваттхука̄мехи чева килесака̄мехи ча атитте ева антако аттано васе ваттетва̄ канданте паридеванте гахетва̄ гаччхатӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
48. ‘‘пуппха̄ни хева пачинантам̣, бйа̄саттаманасам̣ нарам̣;
атиттам̣йева ка̄месу, антако куруте васа’’нти.
таттха пуппха̄ни хева пачинантанти пуппха̄ра̄ме ма̄ла̄ка̄ро на̄на̄пуппха̄ни вийа аттабха̄вапат̣ибаддха̄ни чева упакаран̣апат̣ибаддха̄ни ча ка̄магун̣апуппха̄ни очинантамева. бйа̄саттаманасам̣ наранти асампаттесу паттхана̄васена, сампаттесу гедхавасена вивидхена̄ка̄рена а̄саттачиттам̣. атиттам̣йева ка̄месӯти ваттхука̄макилесака̄месу парийесаненапи пат̣ила̄бхенапи парибхогенапи нидха̄ненапи атиттам̣ ева сама̄нам̣. антако куруте васанти маран̣асан̇кха̄то антако кандантам̣ паридевантам̣ гахетва̄ гаччханто аттано васам̣ па̄петӣти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни патта̄, десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ джа̄та̄ти.
патипӯджикакума̄риваттху чатуттхам̣.
5. маччхарийакосийасет̣т̣хиваттху
йатха̄пи бхамаро пуппханти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто маччхарийакосийасет̣т̣хим̣ а̄раббха катхеси. тасса ваттху ра̄джагахе самут̣т̣хитам̣.
ра̄джагаханагарасса кира авидӯре сакка̄рам̣ на̄ма нигамо ахоси. таттхеко маччхарийакосийо на̄ма сет̣т̣хи асӣтикот̣ивибхаво пат̣ивасати. со тин̣аггена телабиндумпи паресам̣ на дети, на аттана̄ парибхун̃джати. итисса там̣ вибхаваджа̄там̣ нева путтада̄ра̄дӣнам̣, на саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аттхам̣ анубхоти, раккхасапариггахита̄ поккхаран̣ӣ вийа апарибхогам̣ тит̣т̣хати. саттха̄ екадивасам̣ паччӯсасамайе маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа сакалалокадха̄туйам̣ бодханеййабандхаве олокенто пан̃чачатта̄лӣсайоджанаматтхаке васантасса сет̣т̣хино сападжа̄патикасса сота̄паттипхаласса упаниссайам̣ аддаса. тато пуримадивасе пана со ра̄джа̄нам̣ упат̣т̣ха̄тум̣ ра̄джагехам̣ гантва̄ ра̄джӯпат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ а̄гаччханто екам̣ чха̄таджджхаттам̣ джанападамануссам̣ кумма̄сапӯрам̣ капаллакапӯвам̣ кха̄дантам̣ дисва̄ таттха пипа̄сам̣ уппа̄детва̄ аттано гхарам̣ гантва̄ чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ капаллакапӯвам̣ кха̄дитука̄момхӣти ваккха̄ми, бахӯ манусса̄ майа̄ саддхим̣ кха̄дитука̄ма̄ бхависсанти, евам̣ ме бахӯни тилатан̣д̣уласаппипха̄н̣ита̄дӣни париккхайам̣ гамиссанти, на кассачи катхесса̄мӣ’’ти тан̣хам̣ адхива̄сенто чарати. со гаччханте гаччханте ка̄ле уппан̣д̣уппан̣д̣укаджа̄то дхаманисантхатагатто джа̄то. тато тан̣хам̣ адхива̄сетум̣ асакконто габбхам̣ пависитва̄ ман̃чаке упагӯхитва̄ нипаджджи. евам̣ гатопи дханаха̄нибхайена на кассачи кин̃чи катхеси.
атха нам̣ бхарийа̄ упасан̇камитва̄ пит̣т̣хим̣ паримаджджитва̄, ‘‘ким̣ те, са̄ми, апха̄сукам̣ джа̄та’’нти пуччхи. ‘‘на ме кин̃чи апха̄сукам̣ аттхӣ’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо те ра̄джа̄ купито’’ти? ‘‘ра̄джа̄пи ме на куппатӣ’’ти. ‘‘атха ким̣ те путтадхӣта̄хи ва̄ да̄сакаммакара̄дӣхи ва̄ кин̃чи амана̄пам̣ катам̣ аттхӣ’’ти? ‘‘еварӯпампи наттхӣ’’ти. ‘‘кисмин̃чи пана те тан̣ха̄ аттхӣ’’ти? евам̣ вуттепи дханаха̄нибхайена кин̃чи аватва̄ ниссаддова нипаджджи, атха нам̣ бхарийа̄ ‘‘катхехи, са̄ми кисмин̃чи те тан̣ха̄ аттхӣ’’ти а̄ха. со вачанам̣ паригиланто вийа ‘‘аттхи ме тан̣ха̄’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ тан̣ха̄, са̄мӣ’’ти? ‘‘капаллакапӯвам̣ кха̄дитука̄момхӣ’’ти. ‘‘атха киматтхам̣ ме на катхеси, ким̣ твам̣ далиддоси, ида̄ни сакаланигамава̄сӣнам̣ пахонаке капаллакапӯве пачисса̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ те етехи, аттано каммам̣ катва̄ кха̄диссантӣ’’ти? ‘‘тена хи екараччхава̄сӣнам̣ пахонаке пачисса̄мӣ’’ти. ‘‘джа̄на̄махам̣ тава махаддханабха̄ва’’нти. ‘‘имасмим̣ гехаса̄манте саббесам̣ пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти. ‘‘джа̄на̄махам̣ тава махаджджха̄сайабха̄ва’’нти. ‘‘тена хи те путтада̄раматтассева пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ те етехӣ’’ти? ‘‘ким̣ пана туйхан̃ча майхан̃ча пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти? ‘‘твам̣ ким̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘тена хи екакассева те пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти. ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не пачама̄не бахӯ пачча̄сӣсанти. сакалатан̣д̣уле т̣хапетва̄ бхиннатан̣д̣уле ча уддханакапалла̄ни ча а̄да̄йа тхокам̣ кхӣрасаппимадхупха̄н̣итан̃ча гахетва̄ саттабхӯмикасса па̄са̄дасса упариматалам̣ а̄руйха пача, таттха̄хам̣ екакова нисӣдитва̄ кха̄дисса̄мӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ гахетаббам̣ га̄ха̄петва̄ па̄са̄дам̣ абхируйха да̄сийо виссаджджетва̄ сет̣т̣хим̣ паккоса̄песи, со а̄дито пат̣т̣ха̄йа два̄ра̄ни пидаханто саббадва̄ресу сӯчигхат̣икам̣ датва̄ саттаматалам̣ абхирухитва̄ таттхапи два̄рам̣ пидахитва̄ нисӣди. бхарийа̄писса уддхане аггим̣ джа̄летва̄ капаллам̣ а̄ропетва̄ пӯве пачитум̣ а̄рабхи.
атха саттха̄ па̄това маха̄моггалла̄наттхерам̣ а̄мантеси – ‘‘есо, моггалла̄на, ра̄джагахасса авидӯре сакка̄ранигаме маччхарийасет̣т̣хи ‘капаллакапӯве кха̄дисса̄мӣ’ти ан̃н̃есам̣ дассанабхайена саттабхӯмике па̄са̄де капаллакапӯве пача̄пети, твам̣ таттха гантва̄ сет̣т̣хим̣ даметва̄ ниббисеванам̣ катва̄ убхопи джа̄йампатике пӯве ча кхӣрасаппимадхупха̄н̣ита̄ни ча га̄ха̄петва̄ аттано балена джетаванам̣ а̄нехи, аджджа̄хам̣ пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ виха̄ре ева нисӣдисса̄ми, пӯвехева бхаттакиччам̣ карисса̄мӣ’’ти.
тхеро ‘‘са̄дху, бханте’’ти саттху вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ та̄вадева иддхибалена там̣ нигамам̣ гантва̄ тасса па̄са̄дасса сӣхапан̃джарадва̄ре суниваттхо супа̄руто а̄ка̄се ева ман̣ирӯпакам̣ вийа ат̣т̣ха̄си. маха̄сет̣т̣хино тхерам̣ дисва̄ва хадайамам̣сам̣ кампи. со ахам̣ еварӯпа̄нам̣йева дассанабхайена имам̣ т̣ха̄нама̄гато, айан̃ча бхиккху а̄ка̄сена̄гантва̄ ва̄тапа̄надва̄ре т̣хитоти. со гахетаббагахан̣ам̣ апассанто аггимхи паккхитталон̣асаккхара̄ вийа досена тат̣атат̣а̄йанто евама̄ха – ‘‘саман̣а, а̄ка̄се т̣хатва̄пи ким̣ лабхиссаси, а̄ка̄се ападе падам̣ дассетва̄ чан̇камантопи нева лабхиссасӣ’’ти. тхеро тасмим̣ ева т̣ха̄не апара̄парам̣ чан̇ками. сет̣т̣хи ‘‘чан̇каманто ким̣ лабхиссаси, а̄ка̄се паллан̇кена нисӣдантопи на лабхиссасийева̄’’ти а̄ха. тхеро паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣди. атха нам̣ ‘‘а̄ка̄се нисинно ким̣ лабхиссаси, а̄гантва̄ ва̄тапа̄насса умма̄ре т̣хитопи на лабхиссасӣ’’ти а̄ха. тхеро умма̄ре т̣хито. ‘‘умма̄ре т̣хитопи ким̣ лабхиссаси, дхӯма̄йантопи на лабхиссаси ева̄’’ти а̄ха. тхеропи дхӯма̄йи. сакалапа̄са̄до екадхӯмо ахоси. сет̣т̣хино аккхӣнам̣ сӯчийа̄ виджджханака̄ло вийа ахоси, гехаджджха̄йанабхайена пана ‘‘твам̣ паджджалантопи на лабхиссасӣ’’ти аватва̄ ‘‘айам̣ саман̣о сут̣т̣ху лагго, аладдха̄ на гамиссати, екамасса пӯвам̣ да̄песса̄мӣ’’ти бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде екам̣ кхуддакапӯвам̣ пачитва̄ саман̣асса датва̄ уййоджехи на’’нти. са̄ тхокам̣ ева пит̣т̣хам̣ капаллапа̄тийам̣ паккхипи, маха̄пӯво хутва̄ сакалапа̄тим̣ пӯретва̄ уддхума̄то хутва̄ ат̣т̣ха̄си.
сет̣т̣хи там̣ дисва̄ ‘‘бахум̣ тайа̄ пит̣т̣хам̣ гахитам̣ бхависсатӣ’’ти сайамева даббикан̣н̣ена тхокам̣ пит̣т̣хам̣ гахетва̄ паккхипи, пӯво пуримапӯвато махантатаро джа̄то. евам̣ йам̣ йам̣ пачати, со со махантамахантова хоти. со ниббинно бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, имасса екам̣ пӯвам̣ дехӣ’’ти. тасса̄ паччхито екам̣ пӯвам̣ ган̣хантийа̄ саббе ека̄баддха̄ аллӣйим̣су. са̄ сет̣т̣хим̣ а̄ха – ‘‘са̄ми, саббе пӯва̄ екато лагга̄, висум̣ ка̄тум̣ на саккомӣ’’ти. ‘‘ахам̣ карисса̄мӣ’’ти сопи ка̄тум̣ на̄саккхи. убхопи джана̄ кот̣ийам̣ гахетва̄ кад̣д̣ханта̄пи вийоджетум̣ на̄саккхим̣су ева. атхасса пӯвехи саддхим̣ ва̄йамантассева сарӣрато седа̄ муччим̣су, пипа̄са̄ упаччхиджджи. тато бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, на ме пӯвехи аттхо, паччхийа̄ саддхим̣йева имасса дехӣ’’ти. са̄ паччхим̣ а̄да̄йа тхерам̣ упасан̇камитва̄ ада̄си. тхеро убхиннампи дхаммам̣ десеси, тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣ам̣ катхеси, ‘‘аттхи диннам̣, аттхи йит̣т̣ха’’нти диннада̄на̄дӣнам̣ пхалам̣ гаганатале пун̣н̣ачандам̣ вийа дассеси.
там̣ сутва̄ пасанначитто хутва̄ сет̣т̣хи ‘‘бханте, а̄гантва̄ имасмим̣ паллан̇ке нисӣдитва̄ парибхун̃джатха̄’’ти а̄ха. тхеро, ‘‘маха̄сет̣т̣хи, самма̄самбуддхо ‘пӯве кха̄дисса̄мӣ’ти пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ виха̄ре нисинно, тумха̄кам̣ ручийа̄ сати ахам̣ во несса̄ми, сет̣т̣хибхарийам̣ пӯве ча кхӣра̄дӣни ча ган̣ха̄петха, саттху сантикам̣ гамисса̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘кахам̣ пана, бханте, етарахи саттха̄’’ти? ‘‘ито пан̃чачатта̄лӣсайоджанаматтхаке джетаванавиха̄ре, маха̄сет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘бханте, ка̄лам̣ анатиккамитва̄ еттакам̣ аддха̄нам̣ катхам̣ гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘маха̄сет̣т̣хи, тумха̄кам̣ ручийа̄ сати ахам̣ во аттано иддхибалена несса̄ми, тумха̄кам̣ па̄са̄де сопа̄насӣсам̣ аттано т̣ха̄не ева бхависсати, сопа̄напарийоса̄нам̣ пана во джетаванадва̄ракот̣т̣хаке бхависсати, упарипа̄са̄да̄ хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣ отаран̣ака̄ламаттенева джетаванам̣ несса̄мӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, бханте’’ти сампат̣иччхи.
тхеро сопа̄насӣсам̣ таттхева катва̄ ‘‘сопа̄напа̄дамӯлам̣ джетаванадва̄ракот̣т̣хаке хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. татхева ахоси. ити тхеро сет̣т̣хин̃ча сет̣т̣хибхарийан̃ча упарипа̄са̄да̄ хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣ отаран̣ака̄лато кхиппатарам̣ джетаванам̣ сампа̄песи. те убхопи саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ ка̄лам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ бхаттаггам̣ пависитва̄ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. маха̄сет̣т̣хи буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса даккхин̣одакам̣ ада̄си. бхарийа̄писса татха̄гатасса патте пӯвам̣ патит̣т̣ха̄песи. саттха̄ аттано йа̄панаматтам̣ ган̣хи, пан̃часата̄ бхиккхӯпи йа̄панаматтам̣ ган̣хим̣су. сет̣т̣хи кхӣрасаппимадхусаккхара̄дӣни дадама̄но на кхайам̣ агама̄си. саттха̄ пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ бхаттакиччам̣ нит̣т̣ха̄песи. маха̄сет̣т̣хипи саддхим̣ бхарийа̄йа йа̄вадаттхам̣ кха̄ди. пӯва̄нам̣ парийоса̄намева на пан̃н̃а̄йати. сакалавиха̄ре бхиккхӯнан̃ча вигха̄са̄да̄нан̃ча диннесупи парийанто на пан̃н̃а̄йатева. ‘‘бханте, пӯва̄ париккхайам̣ на гаччхантӣ’’ти бхагавато а̄рочесум̣. ‘‘тена хи джетаванадва̄ракот̣т̣хаке чхад̣д̣етха̄’’ти. атха не два̄ракот̣т̣хакасса авидӯре паббха̄рат̣т̣ха̄не чхад̣д̣айим̣су. йа̄ваджджатана̄пи там̣ т̣ха̄нам̣ капаллакапӯвапаббха̄рантева пан̃н̃а̄йати. маха̄сет̣т̣хи саха бхарийа̄йа бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ анумоданамака̄си. анумодана̄васа̄не убхопи сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа саттха̄рам̣ вандитва̄ два̄ракот̣т̣хаке сопа̄нам̣ а̄руйха аттано па̄са̄дейева патит̣т̣хахим̣су.
тато пат̣т̣ха̄йа сет̣т̣хи асӣтикот̣идханам̣ буддхаса̄санейева виккири. пунадивасе са̄йанхасамайе дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄ бхиккхӯ ‘‘пассатха̄вусо, маха̄моггалла̄наттхерасса а̄нубха̄вам̣, анупахачча на̄ма саддхам̣, анупахачча бхоге маччхарийасет̣т̣хим̣ мухуттенева даметва̄ ниббисеванам̣ катва̄ пӯве га̄ха̄петва̄ джетаванам̣ а̄нетва̄ саттху саммукхам̣ катва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄песи, ахо маха̄нубха̄во тхеро’’ти тхерасса гун̣ам̣ катхента̄ нисӣдим̣су. саттха̄ дибба̄йа сотадха̄туйа̄ катхам̣ сутва̄ а̄гантва̄, ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄, ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, куладамакена на̄ма бхиккхуна̄ анупахачча саддхам̣, анупахачча бхоге, кулам̣ акиламетва̄ авихет̣хетва̄ пуппхато рен̣ум̣ ган̣хантена бхамарена вийа упасан̇камитва̄ буддхагун̣ам̣ джа̄на̄петаббам̣, та̄дисо мама путто моггалла̄но’’ти тхерам̣ пасам̣ситва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
49. ‘‘йатха̄пи бхамаро пуппхам̣, ван̣н̣агандхамахет̣хайам̣;
палети расама̄да̄йа, евам̣ га̄ме мунӣ чаре’’ти.
таттха бхамароти йа̄ ка̄чи мадхукараджа̄ти. пуппханти пуппха̄ра̄ме чаранто пуппхан̃ча ван̣н̣ан̃ча гандхан̃ча ахет̣хайанто авина̄сенто вичаратӣти аттхо. палетӣти евам̣ чаритва̄ йа̄вадаттхам̣ расам̣ пивитва̄ апарампи мадхукаран̣аттха̄йа а̄да̄йа палети, со евам̣ ванагаханам̣ аджджхога̄хетва̄ екасмим̣ руккхасусире там̣ раджамиссакам̣ расам̣ т̣хапетва̄ анупуббена мадхурарасам̣ мадхум̣ кароти, на тасса пуппха̄ра̄ме вичаритапаччайа̄ пуппхам̣ ва̄ ван̣н̣агандхам̣ ва̄сса вигаччхати, атха кхо саббам̣ па̄катикамева хоти. евам̣ га̄ме мунӣ чарети евам̣ секха̄секхабхедо ана̄га̄рийамуни кулапат̣ипа̄т̣ийа̄ га̄ме бхиккхам̣ ган̣ханто вичаратӣти аттхо. на хи тасса га̄ме чаран̣апаччайа̄ кула̄нам̣ саддха̄ха̄ни ва̄ бхогаха̄ни ва̄ хонти. саддха̄пи бхога̄пи па̄катика̄ва хонти. евам̣ чаритва̄ ча пана никкхамитва̄ секхамуни та̄ва бахига̄ме удакапха̄сукат̣т̣ха̄не сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃а̄петва̄ нисинно аккхабхан̃джанаван̣апат̣иччха̄данапуттамам̣сӯпама̄дивасена паччавеккханто пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ татха̄рӯпам̣ ванасан̣д̣ам̣ анупависитва̄ аджджхаттикакаммат̣т̣ха̄нам̣ саммасанто чатта̄ро магге, чатта̄ри ча са̄ман̃н̃апхала̄ни хаттхагата̄нева кароти. асекхамуни пана дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рамануйун̃джати. айамасса бхамарена саддхим̣ мадхукаран̣асариккхата̄ ведитабба̄. идха пана кхӣн̣а̄савова адхиппето.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ ватва̄ уттарипи тхерасса гун̣ам̣ пака̄сетум̣ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева моггалла̄нена маччхарийасет̣т̣хи дамито, пуббепи нам̣ даметва̄ каммапхаласамбандхам̣ джа̄на̄песи ева̄’’ти ватва̄ имаматтхам̣ пака̄сенто атӣтам̣ а̄харитва̄ –
‘‘убхо кхан̃джа̄ убхо кун̣ӣ, убхо висамачаккхука̄;
убхиннам̣ пил̣ака̄ джа̄та̄, на̄хам̣ пасса̄ми иллиса’’нти. (джа̄. 1.1.78) –
имам̣ иллисаджа̄такам̣ катхесӣти.
маччхарийакосийасет̣т̣хиваттху пан̃чамам̣.
6. па̄веййака̄джӣвакаваттху
на паресам̣ вилома̄нӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто па̄веййам̣ на̄ма а̄джӣвакам̣ а̄раббха катхеси.
са̄ваттхийам̣ кирека̄ гахапата̄нӣ путтат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ па̄веййам̣ на̄ма а̄джӣвакам̣ пат̣иджагги. тасса̄нантарагхаресу манусса̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ а̄гантва̄, ‘‘ахо аччхарийа̄ буддха̄нам̣ дхаммадесана̄’’ти на̄наппака̄рехи буддхагун̣е ван̣н̣енти. са̄ буддха̄нам̣ гун̣акатхам̣ сутва̄ виха̄рам̣ гантва̄ дхаммам̣ сотука̄ма̄ а̄джӣвакасса етаматтхам̣ катхетва̄, ‘‘гаччхисса̄ми ахам̣ буддхасантикам̣, аййа̄’’ти а̄ха. со ‘‘ма̄ гаччха̄хӣ’’ти нива̄ретва̄ там̣ пунаппунам̣ йа̄чама̄нампи нива̄реси ева. са̄ ‘‘айам̣ мама виха̄рам̣ гантва̄ дхаммам̣ сотум̣ на дети, саттха̄рам̣ нимантетва̄ идхева дхаммам̣ сун̣исса̄мӣ’’ти са̄йанхасамайе путтам̣ паккоситва̄, ‘‘гаччха, та̄та, сва̄тана̄йа саттха̄рам̣ нимантехӣ’’ти песеси. со гаччханто пат̣хаматарам̣ а̄джӣвакасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ там̣ вандитва̄ нисӣди. атха нам̣ со ‘‘кахам̣ гаччхасӣ’’ти а̄ха. ‘‘ма̄ту вачанена саттха̄рам̣ нимантетум̣ гаччха̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘ма̄ тасса сантикам̣ гаччха̄хӣ’’ти. ‘‘алам̣, аййа, мама ма̄ту бха̄йа̄ми, гаччхисса̄маха’’нти. ‘‘етасса катасакка̄рам̣ убхопи кха̄дисса̄ма, ма̄ гаччха̄хӣ’’ти. ‘‘алам̣, аййа, ма̄та̄ ме таджджессатӣ’’ти. тена хи гаччха, гантва̄ пана нимантетва̄, ‘‘амха̄кам̣ гехам̣ асукат̣т̣ха̄не ва̄ асукавӣтхийам̣ ва̄ асукамаггена ва̄ гантабба’’нти ма̄ а̄чиккхи. ‘‘сантике т̣хито вийа ан̃н̃ена маггена гаччханто вийа пала̄йитва̄ ехӣ’’ти. со а̄джӣвакасса вачанам̣ сутва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ нимантетва̄ а̄джӣвакена вуттанийа̄менева саббам̣ катва̄ тасса сантикам̣ гантва̄, ‘‘ким̣ те ката’’нти пут̣т̣хо, ‘‘саббам̣ катам̣, аййа̄’’ти а̄ха. ‘‘бхаддакам̣ те катам̣, тасса сакка̄рам̣ убхопи кха̄дисса̄ма̄’’ти ватва̄ пунадивасе а̄джӣвако па̄това там̣ гехам̣ агама̄си. там̣ гахетва̄ паччха̄габбхе нисӣда̄песум̣.
пат̣ивиссакаманусса̄ там̣ гехам̣ аллагомайена упалимпитва̄ ла̄джапан̃чама̄ни пуппха̄ни викиритва̄ саттху нисӣданаттха̄йа маха̄рахам̣ а̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣. буддхехи саддхим̣ апаричитаманусса̄ хи а̄санапан̃н̃аттим̣ на джа̄нанти, буддха̄нан̃ча маггадесакена киччам̣ на̄ма наттхи, бодхимӯле дасасахассисокадха̄тум̣ кампетва̄ самбодхим̣ паттадивасейева хи несам̣ ‘‘айам̣ магго нирайам̣ гаччхати, айам̣ тираччха̄найоним̣, айам̣ петтивисайам̣, айам̣ мануссалокам̣, айам̣ девалокам̣, айам̣ аматамаха̄нибба̄на’’нти саббе магга̄ а̄вибхӯта̄. га̄манигама̄дӣнам̣ пана магге ваттаббамева наттхи. тасма̄ саттха̄ па̄това паттачӣварама̄да̄йа маха̄упа̄сика̄йа гехадва̄рам̣ гато. са̄ геха̄ никкхамитва̄ саттха̄рам̣ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ антонивесанам̣ павесетва̄ а̄сане нисӣда̄петва̄ даккхин̣одакам̣ датва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена паривиси. упа̄сика̄ катабхаттакиччасса саттхуно анумоданам̣ ка̄ретука̄ма̄ паттам̣ ган̣хи. саттха̄ мадхурассарена анумоданадхаммакатхам̣ а̄рабхи. упа̄сика̄ ‘‘са̄дху, са̄дхӯ’’ти са̄дхука̄рам̣ дадама̄на̄ дхаммам̣ сун̣и. а̄джӣвакопи паччха̄габбхе нисиннова тасса̄ са̄дхука̄рам̣ датва̄ дхаммам̣ сун̣антийа̄ саддам̣ сутва̄ сандха̄ретум̣ на̄саккхи. ‘‘на ида̄неса̄ майха’’нти никкхамитва̄ ‘‘нат̣т̣ха̄си ка̄л̣акан̣н̣и, етасса евам̣ сакка̄рам̣ каротӣ’’ти на̄наппака̄рена упа̄сикан̃ча саттха̄ран̃ча аккосанто пала̄йи. упа̄сика̄ тасса катха̄йа ладжджита̄ ан̃н̃атхаттам̣ гатам̣ читтам̣ десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетум̣ на̄саккхи. атха нам̣ саттха̄ ‘‘ким̣ упа̄сике читтам̣ десана̄нугатам̣ ка̄тум̣ на саккосӣ’’ти? ‘‘бханте, етасса ме катха̄йа читтам̣ ан̃н̃атхаттам̣ упагата’’нти. саттха̄ ‘‘еварӯпасса висабха̄гаджанасса катхитам̣ катхам̣ на̄ма а̄ваджджитум̣ на ват̣т̣ати, еварӯпам̣ асаманна̄харитва̄ аттано ката̄катамева олокетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
50. ‘‘на паресам̣ вилома̄ни, на паресам̣ ката̄катам̣;
аттанова авеккхеййа, ката̄ни аката̄ни ча̄’’ти.
таттха на паресам̣ вилома̄нӣти паресам̣ вилома̄ни пхаруса̄ни маммаччхедакавачана̄ни на манасика̄табба̄ни. на паресам̣ ката̄катанти ‘‘асуко упа̄сако ассаддхо аппасанно, на̄писса гехе кат̣аччхубхиккха̄дӣни диййанти, на сала̄кабхатта̄дӣни, на чӣвара̄дипаччайада̄нам̣ етасса аттхи, татха̄ асука̄ упа̄сика̄ ассаддха̄ аппасанна̄, на̄писса̄ гехе кат̣аччхубхиккха̄дӣни диййанти, на сала̄кабхатта̄дӣни, на чӣвара̄дипаччайада̄нам̣ етисса̄ аттхи, татха̄ асуко бхиккху ассаддхо аппасанно, на̄пи упаджджха̄йаваттам̣ кароти, на а̄чарийаваттам̣, на а̄гантукаваттам̣, на гамикаваттам̣, на четийан̇ган̣аваттам̣, на упосатха̄га̄раваттам̣, на бходжанаса̄ла̄ваттам̣, на джанта̄гхараватта̄дӣни, на̄писса кин̃чи дхутан̇гам̣ аттхи, на бха̄вана̄ра̄мата̄йа усса̄хаматтампӣ’’ти евам̣ паресам̣ ката̄катам̣ на̄ма на олокетаббам̣. аттанова авеккхеййа̄ти ‘‘катхам̣ бхӯтасса ме раттиндива̄ вӣтиваттантӣти паббаджитена абхин̣хам̣ паччавеккхитабба’’нти (а. ни. 10.48) имам̣ ова̄дам̣ ануссаранто саддха̄паббаджито кулапутто ‘‘ким̣ ну кхо ахам̣ ‘аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ йоге каммам̣ ка̄тум̣ саккхим̣, на̄саккхи’’нти евам̣ аттано ката̄ката̄ни олокеййа̄ти.
десана̄васа̄не са̄ упа̄сика̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хита̄, десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ джа̄та̄ти.
па̄веййака̄джӣвакаваттху чхат̣т̣хам̣.
7. чхаттапа̄н̣иупа̄сакаваттху
йатха̄пи ручирам̣ пуппханти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто чхаттапа̄н̣иупа̄сакам̣ а̄раббха катхеси.
са̄ваттхийан̃хи чхаттапа̄н̣и на̄ма упа̄сако типит̣акадхаро ана̄га̄мӣ. со па̄това упосатхико хутва̄ саттху упат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. ана̄га̄миарийаса̄вака̄нан̃хи сама̄да̄навасена упосатхакаммам̣ на̄ма наттхи, маггенева тесам̣ брахмачарийан̃ча екабхаттикан̃ча а̄гатам̣. тенева̄ха – ‘‘гхат̣ика̄ро кхо, маха̄ра̄джа, кумбхака̄ро екабхаттико брахмача̄рӣ сӣлава̄ калйа̄н̣адхаммо’’ти (ма. ни. 2.288). евам̣ ана̄га̄мино пакатийа̄ва екабхаттика̄ ча брахмача̄рино ча хонти. сопи татхева упосатхико хутва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ дхаммакатхам̣ сун̣анто нисӣди. тасмим̣ самайе ра̄джа̄ пасенади косало саттху упат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. чхаттапа̄н̣и упа̄сако там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘ут̣т̣ха̄таббам̣ ну кхо, но’’ти чинтетва̄ – ‘‘ахам̣ аггара̄джасса сантике нисинно, тасса ме падесара̄джа̄нам̣ дисва̄ ут̣т̣ха̄тум̣ на йуттам̣, ра̄джа̄ кхо пана ме анут̣т̣хахантасса куджджхиссати, етасмим̣ куджджхантепи нева ут̣т̣хахисса̄ми. ра̄джа̄нам̣ дисва̄ ут̣т̣хахантена хи ра̄джа̄ гарукато хоти, но саттха̄, тасма̄ нева ут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти на ут̣т̣хахи. пан̣д̣итапуриса̄ на̄ма гарутара̄нам̣ сантике нисӣдитва̄ анут̣т̣хахантам̣ дисва̄ на куджджханти. ра̄джа̄ пана там̣ анут̣т̣хахантам̣ дисва̄ купитама̄насо саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. саттха̄ купитабха̄вам̣ н̃атва̄, ‘‘маха̄ра̄джа, айам̣ чхаттапа̄н̣и упа̄сако пан̣д̣ито дит̣т̣хадхаммо типит̣акадхаро аттха̄наттхакусало’’ти упа̄сакасса гун̣ам̣ катхеси. ран̃н̃о тасса гун̣акатхам̣ сун̣антассева читтам̣ мудукам̣ джа̄там̣.
атхекадивасам̣ ра̄джа̄ упарипа̄са̄де т̣хито чхаттапа̄н̣им̣ упа̄сакам̣ катабхаттакиччам̣ чхаттама̄да̄йа упа̄ханама̄руйха ра̄джан̇ган̣ена гаччхантам̣ дисва̄ паккоса̄песи. со чхаттупа̄ханам̣ апанетва̄ ра̄джа̄намупасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘бхо упа̄сака, кинте чхаттупа̄ханам̣ апанӣта’’нти. ‘‘‘ра̄джа̄ паккосатӣ’ти сутва̄ апанетва̄ а̄гатомхӣ’’ти. ‘‘аджджа амха̄кам̣ ра̄джабха̄во тумхехи н̃а̄то бхависсатӣ’’ти. ‘‘сада̄пи майам̣, дева, тумха̄кам̣ ра̄джабха̄вам̣ джа̄на̄ма̄’’ти. ‘‘йади евам̣ касма̄ пуримадивасе саттху сантике нисинно мам̣ дисва̄ на ут̣т̣хахӣ’’ти? ‘‘маха̄ра̄джа, ахам̣ аггара̄джасса сантике нисинно, падесара̄джа̄нам̣ дисва̄ ут̣т̣хаханто саттхари ага̄равам̣ паведеййам̣, тасма̄ на ут̣т̣хахи’’нти. ‘‘хоту, бхо, тит̣т̣хатетам̣’’. ‘‘тумхе кира дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄нам̣ аттха̄наттха̄нам̣ кусала̄ типит̣акадхара̄ амха̄кам̣ антепуре дхаммам̣ ва̄четха̄’’ти. ‘‘на саккоми, дева̄’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘ра̄джагехам̣ на̄ма маха̄са̄ваджджам̣, дуйуттасуйуттака̄ни гарука̄неттха, дева̄’’ти. ‘‘ма̄ евам̣ вадетха, ‘пуримадивасе мам̣ дисва̄ на ут̣т̣хитомхӣ’ти ма̄ куккуччам̣ каротха̄’’ти. ‘‘дева, гихӣнам̣ вичаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма маха̄са̄ваджджам̣, екам̣ паббаджитам̣ паккоса̄петва̄ дхаммам̣ ва̄ча̄петха̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дху, бхо, гаччхатха тумхе’’ти там̣ уййоджетва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ йа̄чи, ‘‘бханте, маллика̄ ча девӣ ва̄сабхакхаттийа̄ ча дхаммам̣ парийа̄пун̣исса̄ма̄ти ваданти, пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ нибаддхам̣ мама гехам̣ гантва̄ та̄сам̣ дхаммам̣ уддисатха̄’’ти. ‘‘буддха̄нам̣ нибаддхам̣ екат̣т̣ха̄нагаманам̣ на̄ма наттхи, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘тена хи, бханте, ан̃н̃ам̣ екам̣ бхиккхум̣ детха̄’’ти. саттха̄ а̄нандаттхерасса бха̄рамака̄си. тхеро нибаддхам̣ гантва̄ та̄сам̣ уддесам̣ уддисати. та̄су маллика̄ саккаччам̣ гахетва̄ саджджха̄йитва̄ уддесам̣ пат̣иччха̄песи. ва̄сабхакхаттийа̄ пана нева саккаччам̣ ган̣ха̄ти, на саджджха̄йати, на уддесам̣ пат̣иччха̄петум̣ саккоти.
атхекадивасам̣ саттха̄ тхерам̣ пуччхи – ‘‘кима̄нанда, упа̄сика̄ дхаммам̣ парийа̄пун̣антӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘ка̄ саккаччам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти? ‘‘маллика̄, бханте, саккаччам̣ ган̣ха̄ти, саккаччам̣ саджджха̄йати, саккаччам̣ уддесам̣ пат̣иччха̄петум̣ саккоти. тумха̄кам̣ пана н̃а̄тидхӣта̄ нева саккаччам̣ ган̣ха̄ти, на саджджха̄йати, на уддесам̣ пат̣иччха̄петум̣ саккотӣ’’ти. саттха̄ тхерасса вачанам̣ сутва̄, ‘‘а̄нанда, майа̄ катхитадхаммо на̄ма саккаччамасун̣антасса агган̣хантасса асаджджха̄йантасса адесентасса ван̣н̣асампаннам̣ агандхакапуппхам̣ вийа апхало хоти, саккаччам̣ пана савана̄дӣни каронтасса махаппхало хоти маха̄нисам̣со’’ти ватва̄ има̄ две га̄тха̄ абха̄си –
51. ‘‘йатха̄пи ручирам̣ пуппхам̣, ван̣н̣авантам̣ агандхакам̣;
евам̣ субха̄сита̄ ва̄ча̄, апхала̄ хоти акуббато.
52. ‘‘йатха̄пи ручирам̣ пуппхам̣, ван̣н̣авантам̣ сагандхакам̣;
евам̣ субха̄сита̄ ва̄ча̄, сапхала̄ хоти куббато’’ти.
таттха ручиранти собханам̣. ван̣н̣авантанти ван̣н̣асан̣т̣ха̄насампаннам̣, агандхаканти гандхавирахитам̣ па̄либхаддакагирикан̣н̣икаджайасумана̄дибхедам̣. евам̣ субха̄сита̄ ва̄ча̄ти субха̄сита̄ ва̄ча̄ на̄ма тепит̣акам̣ буддхавачанам̣. там̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄насампаннам̣ агандхакапуппхасадисам̣. йатха̄ пана агандхакапуппхам̣ йо нам̣ дха̄рети, тасса сарӣре гандхам̣ на пхарати, евам̣ етампи йо нам̣ саккаччам̣ савана̄дӣхи на сама̄чарати, тасса саккаччам̣ асама̄чарантасса йам̣ таттха каттаббам̣, там̣ акуббато сутагандхан̃ча ва̄ча̄гандхан̃ча пат̣ипаттигандхан̃ча на а̄вахати апхала̄ хоти. тена вуттам̣ – ‘‘евам̣ субха̄сита̄ ва̄ча̄, апхала̄ хоти акуббато’’ти. сагандхаканти чампаканӣлуппала̄дибхедам̣. еванти йатха̄ там̣ пуппхам̣ дха̄рентасса сарӣре гандхо пхарати, евам̣ тепит̣акабуддхавачанасан̇кха̄та̄ субха̄сита̄ ва̄ча̄пи. куббатоти йо саккаччам̣ савана̄дӣхи таттха каттаббам̣ кароти, са̄ асса пуггаласса сапхала̄ хоти, сутагандхава̄ча̄гандхапат̣ипаттигандха̄нам̣ а̄ваханато махаппхала̄ хоти, маха̄нисам̣са̄ти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни патта̄. десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ джа̄та̄ти.
чхаттапа̄н̣иупа̄сакаваттху саттамам̣.
8. виса̄кха̄ваттху
йатха̄пи пуппхара̄симха̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ упанисса̄йа пубба̄ра̄ме вихаранто виса̄кхам̣ упа̄сикам̣ а̄раббха катхеси.
са̄ кира ан̇гарат̣т̣хе бхаддийанагаре мен̣д̣акасет̣т̣хипуттасса дханан̃чайасет̣т̣хино аггамахесийа̄ суманадевийа̄ куччхисмим̣ ниббатти. тасса̄ саттавассикака̄ле саттха̄ селабра̄хман̣а̄дӣнам̣ бодханеййабандхава̄нам̣ упаниссайасампадам̣ дисва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро ча̄рикам̣ чарама̄но там̣ нагарам̣ па̄пун̣и.
тасмин̃ча самайе мен̣д̣ако, гахапати, тасмим̣ нагаре пан̃чаннам̣ маха̄пун̃н̃а̄нам̣ джет̣т̣хако хутва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ кароти. пан̃ча маха̄пун̃н̃а̄ на̄ма мен̣д̣ако сет̣т̣хи, чандападума̄ на̄ма тассева джет̣т̣хакабхарийа̄, тассева джет̣т̣хакапутто дханан̃чайо на̄ма, тасса бхарийа̄ суманадевӣ на̄ма, мен̣д̣акасет̣т̣хино да̄со пун̣н̣о на̄ма̄ти. на кевалан̃ча мен̣д̣акасет̣т̣хийева, бимбиса̄раран̃н̃о пана виджите пан̃ча амитабхога̄ на̄ма ахесум̣ – джотико, джат̣ило, мен̣д̣ако, пун̣н̣ако, ка̄кавалийоти. тесу айам̣ мен̣д̣акасет̣т̣хи дасабаласса аттано нагарам̣ сампаттабха̄вам̣ н̃атва̄ путтасса дханан̃чайасет̣т̣хино дхӣтарам̣ виса̄кхам̣ да̄рикам̣ паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘амма, туйхампи ман̇галам̣, амха̄кампи ман̇галам̣, тава парива̄рехи пан̃чахи да̄рика̄сатехи саддхим̣ пан̃ча ратхасата̄ни а̄руйха пан̃чахи да̄сисатехи паривута̄ дасабаласса паччуггаманам̣ карохӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ татха̄ ака̄си. ка̄ран̣а̄ка̄ран̣есу пана кусалатта̄ йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми, йа̄нена гантва̄ йа̄на̄ паччорохитва̄ паттика̄ва саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атхасса̄ чарийа̄васена саттха̄ дхаммам̣ десеси. са̄ десана̄васа̄не пан̃чахи да̄рика̄сатехи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. мен̣д̣акасет̣т̣хипи кхо саттха̄рамупасан̇камитва̄ дхаммакатхам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа сва̄тана̄йа нимантетва̄ пунадивасе аттано нивесане пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ паривиситва̄ етенева упа̄йена ад̣д̣хама̄сам̣ маха̄да̄намада̄си. саттха̄ бхаддийанагаре йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ пакка̄ми.
тена кхо пана самайена бимбиса̄ро ча пасенади косало ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхагинипатика̄ хонти. атхекадивасам̣ косалара̄джа̄ чинтеси – ‘‘бимбиса̄расса виджите пан̃ча амитабхога̄ маха̄пун̃н̃а̄ васанти, майхам̣ виджите екопи та̄дисо наттхи, йам̣нӯна̄хам̣ бимбиса̄расса сантикам̣ гантва̄ екам̣ маха̄пун̃н̃ам̣ йа̄чеййа’’нти. со таттха гантва̄ ран̃н̃а̄ катапат̣исантха̄ро ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ а̄гатосӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘‘тумха̄кам̣ виджите пан̃ча амитабхога̄ маха̄пун̃н̃а̄ васанти, тато екам̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’ти а̄гатомхи, тесу ме екам̣ детха̄’’ти а̄ха. ‘‘маха̄кула̄ни амхехи ча̄летум̣ на сакка̄’’ти а̄ха. ‘‘ахам̣ аладдха̄ на гамисса̄мӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ амаччехи саддхим̣ мантетва̄ ‘‘джотика̄дӣнам̣ маха̄кула̄нам̣ ча̄ланам̣ на̄ма маха̄патхавийа̄ ча̄ланасадисам̣, мен̣д̣акамаха̄сет̣т̣хисса путто дханан̃чайасет̣т̣хи на̄ма аттхи, тена саддхим̣ мантетва̄ пат̣ивачанам̣ те дасса̄мӣ’’ти ватва̄ там̣ паккоса̄петва̄, та̄та, косалара̄джа̄ ‘‘‘екам̣ дханасет̣т̣хим̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’ти вадати, твам̣ тена саддхим̣ гаччха̄хӣ’’ти. ‘‘тумхесу пахин̣антесу гамисса̄ми, дева̄’’ти. ‘‘тена хи париваччхам̣ катва̄ гаччха, та̄та̄’’ти. со аттано каттаббайуттакамака̄си. ра̄джа̄писса махантам̣ сакка̄рам̣ катва̄, ‘‘имам̣ а̄да̄йа гаччхатха̄’’ти пасенадира̄джа̄нам̣ уййоджеси. со там̣ а̄да̄йа саббаттха екараттива̄сена гаччханто екам̣ пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ патва̄ нива̄сам̣ ган̣хи, атха нам̣ дханан̃чайасет̣т̣хи пуччхи – ‘‘идам̣ касса виджита’’нти? ‘‘майхам̣, сет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘кӣва дӯро ито са̄ваттхӣ’’ти? ‘‘саттайоджанаматтхаке’’ти. ‘‘антонагарам̣ самба̄дхам̣, амха̄кам̣ париджано маханто, саче рочетха, идхева васеййа̄ма, дева̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ тасмим̣ т̣ха̄не нагарам̣ ма̄петва̄ тасса датва̄ агама̄си. тасмим̣ падесе сайам̣ васанат̣т̣ха̄насса гахитатта̄ нагарасса са̄кетантвева на̄мам̣ ахоси.
са̄ваттхийампи кхо мига̄расет̣т̣хино путто пун̣н̣авад̣д̣ханакума̄ро на̄ма вайаппатто ахоси. атха нам̣ ма̄та̄питаро вадим̣су – ‘‘та̄та, тава руччанат̣т̣ха̄не екам̣ да̄рикам̣ упадха̄рехӣ’’ти. ‘‘‘майхам̣ еварӯпа̄йа бхарийа̄йа киччам̣ наттхӣ’ти, путта, ма̄ евам̣ кари, кулам̣ на̄ма апуттакам̣ на тит̣т̣хатӣ’’ти. со пунаппунам̣ вуччама̄но ‘‘тена хи пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гатам̣ да̄рикам̣ лабхама̄но тумха̄кам̣ вачанам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘ка̄ни панета̄ни пан̃ча калйа̄н̣а̄ни на̄ма, та̄та̄’’ти. кесакалйа̄н̣ам̣, мам̣сакалйа̄н̣ам̣, ат̣т̣хикалйа̄н̣ам̣, чхавикалйа̄н̣ам̣, вайакалйа̄н̣анти. маха̄пун̃н̃а̄йа хи иттхийа̄ кеса̄ моракала̄пасадиса̄ хутва̄ мун̃читва̄ виссат̣т̣ха̄ нива̄санантам̣ пахаритва̄ ниваттитва̄ уддхагга̄ тит̣т̣ханти, идам̣ кесакалйа̄н̣ам̣ на̄ма, данта̄варан̣ам̣ бимбапхаласадисам̣ ван̣н̣асампаннам̣ самам̣ супхуситам̣ хоти, идам̣ мам̣сакалйа̄н̣ам̣ на̄ма, данта̄ сукка̄ сама̄ авирал̣а̄ усса̄петва̄ т̣хапитаваджирапанти вийа самаччхиннасан̇кхапанти вийа ча собханти, идам̣ ат̣т̣хикалйа̄н̣ам̣ на̄ма, ка̄л̣ийа̄ чун̣н̣ака̄дӣхи авилитто ева чхавиван̣н̣о синиддхо нӣлуппалада̄масадисо хоти, ода̄та̄йа ча кан̣ика̄рапуппхада̄масадисо хоти, идам̣ чхавикалйа̄н̣ам̣ на̄ма, дасаккхаттум̣ виджа̄та̄пи кхо пана саким̣ виджа̄та̄ вийа авигатайоббана̄йева хоти, идам̣ вайакалйа̄н̣ам̣ на̄ма хоти. атхасса ма̄та̄питаро ат̣т̣хуттарасатабра̄хман̣е нимантетва̄ бходжетва̄ ‘‘пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гата̄ иттхийо на̄ма хонтӣ’’ти пуччхим̣су. ‘‘а̄ма, хонтӣ’’ти. ‘‘тена хи еварӯпам̣ да̄рикам̣ парийеситум̣ ат̣т̣ха джана̄ гаччхантӯ’’ти бахум̣ дханам̣ датва̄ ‘‘а̄гатака̄ле во каттаббам̣ джа̄нисса̄ма, гаччхатха, еварӯпам̣ да̄рикам̣ парийесатха, дит̣т̣хака̄ле ча имам̣ пиландханам̣ дадеййа̄тха̄’’ти сатасахассаггханикам̣ суван̣н̣ама̄лам̣ датва̄ уййоджесум̣.
те махантамаханта̄ни нагара̄ни гантва̄ парийесама̄на̄ пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гатам̣ да̄рикам̣ адисва̄ ниваттитва̄ а̄гаччханта̄ виват̣анаккхаттадивасе са̄кетам̣ ануппатта̄ – ‘‘аджджа амха̄кам̣ каммам̣ ниппхаджджиссатӣ’’ти чинтайим̣су. тасмим̣ пана нагаре анусам̣ваччхарам̣ виват̣анаккхаттам̣ на̄ма хоти. тада̄ бахи аниккхаманакула̄нипи парива̄рена саддхим̣ геха̄ никкхамитва̄ аппат̣иччханнена сарӣрена падаса̄ва надӣтӣрам̣ гаччханти. тасмим̣ дивасе кхаттийамаха̄са̄ла̄дӣнам̣ путта̄пи ‘‘аттано сама̄наджа̄тикам̣ мана̄пам̣ кулада̄рикам̣ дисва̄ ма̄ла̄гул̣ена париккхиписса̄ма̄’’ти там̣ там̣ маггам̣ нисса̄йа тит̣т̣ханти. тепи кхо бра̄хман̣а̄ надӣтӣре екам̣ са̄лам̣ пависитва̄ ат̣т̣хам̣су. ‘‘тасмим̣ кхан̣е виса̄кха̄ паннарасасол̣асавассуддесика̄ хутва̄ сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ита̄ пан̃чахи кума̄рика̄сатехи паривута̄ надим̣ гантва̄ нха̄йисса̄мӣ’’ти там̣ падесам̣ патта̄, атха кхо мегхо ут̣т̣хахитва̄ па̄васси. пан̃часата̄ кума̄рика̄йо вегена гантва̄ са̄лам̣ пависим̣су. бра̄хман̣а̄ олокента̄ та̄су екампи пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гатам̣ на пассим̣су. атха виса̄кха̄ пакатигаманенева са̄лам̣ па̄виси, ваттха̄бхаран̣а̄ни темим̣су. бра̄хман̣а̄ тасса̄ чатта̄ри калйа̄н̣а̄ни дисва̄ данте пасситука̄ма̄ ‘‘аласаджа̄тика̄ амха̄кам̣ дхӣта̄, етисса̄ са̄мико кан̃джикаматтампи на лабхиссати ман̃н̃е’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катхайим̣су. атха не виса̄кха̄ а̄ха – ‘‘кам̣ вадетха тумхе’’ти? ‘‘там̣ катхема, амма̄’’ти. мадхуро хи тасса̄ саддо кам̣сата̄л̣асаро вийа ниччхарати. атха не пуна мадхурасаддена ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ бхан̣атха̄’’ти пуччхи. ‘‘тава парива̄риттхийо ваттха̄лан̇ка̄ре атеметва̄ вегена са̄лам̣ павит̣т̣ха̄, туйхам̣ еттакам̣ т̣ха̄нам̣ вегена а̄гаманаматтампи наттхи, ваттха̄бхаран̣а̄ни теметва̄ а̄гата̄си. тасма̄ катхема, амма̄’’ти.
‘‘та̄та̄, евам̣ ма̄ вадетха, ахам̣ ета̄хи балаватара̄, ка̄ран̣ам̣ пана саллаккхетва̄ джавена на̄гата̄мхӣ’’ти. ‘‘ким̣, амма̄’’ти? ‘‘та̄та̄, чатта̄ро джана̄ джавама̄на̄ на собханти, апарампи ка̄ран̣ам̣ аттхӣ’’ти. ‘‘катаме чатта̄ро джана̄ джавама̄на̄ на собханти, амма̄’’ти? та̄та̄, абхиситтара̄джа̄ та̄ва сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ито каччхам̣ бандхитва̄ ра̄джан̇ган̣е джавама̄но на собхати, ‘‘ким̣ айам̣ ра̄джа̄ гахапатико вийа дха̄ватӣ’’ти ан̃н̃адаттху гарахам̣ лабхати, сан̣икам̣ гаччхантова собхати. ран̃н̃о ман̇галахаттхӣпи алан̇като джавама̄но на собхати, ва̄ран̣алӣл̣а̄йа гаччхантова собхати. паббаджито джавама̄но на собхати, ‘‘ким̣ айам̣ саман̣о гихӣ вийа дха̄ватӣ’’ти кевалам̣ гарахамева лабхати, самитагаманена пана собхати. иттхӣ джавама̄на̄ на собхати, ‘‘ким̣ еса̄ иттхӣ пурисо вийа дха̄ватӣ’’ти гарахитабба̄ва хоти, ‘‘име чатта̄ро джана̄ джавама̄на̄ на собханти, та̄та̄’’ти. ‘‘катамам̣ пана апарам̣ ка̄ран̣ам̣, амма̄’’ти? ‘‘та̄та̄, ма̄та̄питаро на̄ма дхӣтарам̣ ан̇гапаччан̇га̄ни сан̣т̣ха̄петва̄ посенти. майан̃хи виккин̣еййабхан̣д̣ам̣ на̄ма, амхе паракулапесанаттха̄йа посенти. саче джавама̄на̄нам̣ ниваттхадуссакан̣н̣е ва̄ аккамитва̄ бхӯмийам̣ ва̄ паккхалитва̄ патитака̄ле хаттхо ва̄ па̄до ва̄ бхиджджеййа, кулассева бха̄ро бхавеййа, паса̄дханабхан̣д̣ам̣ пана ме теметва̄ суссиссати. имам̣ ка̄ран̣ам̣ саллаккхетва̄ на дха̄вита̄мхи, та̄та̄’’ти.
бра̄хман̣а̄ тасса̄ катханака̄ле дантасампаттим̣ дисва̄ ‘‘еварӯпа̄ но дантасампатти дит̣т̣хапубба̄’’ти тасса̄ са̄дхука̄рам̣ датва̄, ‘‘амма, туйхамевеса̄ ануччхавика̄’’ти ватва̄ там̣ суван̣н̣ама̄лам̣ пиландхайим̣су. атха не пуччхи – ‘‘катаранагарато а̄гата̄ттха, та̄та̄’’ти? ‘‘са̄ваттхито, амма̄’’ти. ‘‘сет̣т̣хикулам̣ катарам̣ на̄ма̄’’ти? ‘‘мига̄расет̣т̣хи на̄ма, амма̄’’ти. ‘‘аййапутто ко на̄ма̄’’ти? ‘‘пун̣н̣авад̣д̣ханакума̄ро на̄ма, амма̄’’ти. са̄ ‘‘сама̄наджа̄тикам̣ но кула’’нти адхива̄сетва̄ питу са̄санам̣ пахин̣и ‘‘амха̄кам̣ ратхам̣ песетӯ’’ти. кин̃ча̄пи хи са̄ а̄гаманака̄ле падаса̄ а̄гата̄, суван̣н̣ама̄ла̄йа пана пиландханака̄лато пат̣т̣ха̄йа татха̄ гантум̣ на лабхати, иссарада̄рика̄ ратха̄дӣхи гаччханти, итара̄ пакатийа̄накам̣ ва̄ абхируханти, чхаттам̣ ва̄ та̄лапан̣н̣ам̣ ва̄ упари каронти, тасмимпи асати ниваттхаса̄т̣акасса дасантам̣ уккхипитва̄ ам̣се кхипанта̄ гаччханти ева. тасса̄ пана пита̄ пан̃ча ратхасата̄ни песеси. са̄ сапарива̄ра̄ ратхам̣ а̄руйха гата̄. бра̄хман̣а̄пи екатова агамам̣су. атха не сет̣т̣хи пуччхи – ‘‘куто а̄гата̄ттха̄’’ти? ‘‘са̄ваттхито маха̄сет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘сет̣т̣хи катаро на̄ма̄’’ти? ‘‘мига̄расет̣т̣хи на̄ма̄’’ти. ‘‘путто ко на̄ма̄’’ти? ‘‘пун̣н̣авад̣д̣ханакума̄ро на̄ма маха̄сет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘дханам̣ киттака’’нти? ‘‘чатта̄лӣсакот̣ийо маха̄сет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘дханам̣ та̄ва амха̄кам̣ дханам̣ упа̄да̄йа ка̄кан̣икаматтам̣, да̄рика̄йа пана а̄раккхаматта̄йа ладдхака̄лато пат̣т̣ха̄йа ким̣ ан̃н̃ена ка̄ран̣ена̄’’ти адхива̄сеси. со тесам̣ сакка̄рам̣ катва̄ ека̄хадвӣхам̣ васа̄петва̄ уййоджеси.
те са̄ваттхим̣ гантва̄ мига̄расет̣т̣хисса ‘‘ладдха̄ но да̄рика̄’’ти а̄рочайим̣су. ‘‘касса дхӣта̄’’ти? ‘‘дханан̃чайасет̣т̣хино’’ти. со ‘‘маха̄куласса ме да̄рика̄ ладдха̄, кхиппамева нам̣ а̄нетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти таттха гаманаттхам̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘‘маха̄кулам̣ етам̣ майа̄ бимбиса̄расса сантика̄ а̄нетва̄ са̄кете нивеситам̣, тасса самма̄нам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’ти ахампи а̄гамисса̄мӣ’’ти а̄ха, со ‘‘са̄дху, дева̄’’ти ватва̄ дханан̃чайасет̣т̣хино са̄санам̣ песеси – ‘‘майи а̄гаччханте ра̄джа̄пи а̄гамиссати, махантам̣ ра̄джабалам̣ еттакасса джанасса каттаббайуттакам̣ ка̄тум̣ саккхиссаси, на саккхиссасӣ’’ти? итаропи ‘‘сачепи даса ра̄джа̄но а̄гаччханти, а̄гаччхантӯ’’ти пат̣иса̄санам̣ песеси. мига̄расет̣т̣хи та̄ва маханте нагаре гехагопакаматтам̣ т̣хапетва̄ сесаджанам̣ а̄да̄йа гантва̄ ад̣д̣хайоджанаматте т̣ха̄не т̣хатва̄ ‘‘а̄гата̄мха̄’’ти са̄санам̣ пахин̣и. дханан̃чайасет̣т̣хи бахупан̣н̣а̄ка̄рам̣ песетва̄ дхӣтара̄ саддхим̣ мантеси, ‘‘амма, сасуро кира те косаларан̃н̃а̄ саддхим̣ а̄гато, тасса катарам̣ гехам̣ пат̣иджаггитаббам̣, ран̃н̃о катарам̣, упара̄джа̄дӣнам̣ катара̄нӣ’’ти? пан̣д̣ита̄ сет̣т̣хидхӣта̄ ваджираггатикхин̣ан̃а̄н̣а̄ каппасатасахассам̣ паттхитапаттхана̄ абхинӣха̄расампанна̄ ‘‘сасурасса ме асукагехам̣ пат̣иджаггатха, ран̃н̃о асукагехам̣, упара̄джа̄дӣнам̣ асука̄нӣ’’ти сам̣видахитва̄ да̄сакаммакаре паккоса̄петва̄ ‘‘еттака̄ ран̃н̃о каттаббакиччам̣ каротха, еттака̄ упара̄джа̄дӣнам̣, хаттхиасса̄дайопи тумхейева пат̣иджаггатха, ассабандха̄дайопи а̄гантва̄ ман̇галачхан̣ам̣ анубхависсантӣ’’ти сам̣видахи. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’? ‘‘‘майам̣ виса̄кха̄йа ман̇галат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ на кин̃чи лабхимха, ассараккхан̣а̄дӣни каронта̄ сукхам̣ на вичаримха̄’ти кечи ваттум̣ ма̄ лабхим̣сӯ’’ти.
там̣ дивасамева виса̄кха̄йа пита̄ пан̃часате суван̣н̣ака̄ре паккоса̄петва̄ ‘‘дхӣту ме маха̄лата̄паса̄дханам̣ на̄ма каротха̄’’ти раттасуван̣н̣асса никкхасахассам̣, таданурӯпа̄ни ча раджатаман̣имутта̄пава̄л̣аваджира̄дӣни да̄песи. ра̄джа̄ катипа̄хам̣ васитва̄ва дханан̃чайасет̣т̣хисса са̄санам̣ пахин̣и ‘‘на сакка̄ сет̣т̣хина̄ амха̄кам̣ чирам̣ посанам̣ на̄ма ка̄тум̣, да̄ни да̄рика̄йа гаманака̄лам̣ джа̄на̄тӯ’’ти. сопи ран̃н̃о са̄санам̣ песеси – ‘‘ида̄ни вассака̄ло а̄гато, на сакка̄ чатума̄сам̣ вичаритум̣, тумха̄кам̣ балака̄йасса йам̣ йам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати, саббам̣ там̣ мама бха̄ро, майа̄ песитака̄ле дево гамиссатӣ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа са̄кетанагарам̣ ниччанаккхаттам̣ вийа ахоси. ра̄джа̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ саббесам̣ ма̄ла̄гандхаваттха̄дӣни пат̣ийатта̄нева хонти. тато те джана̄ чинтайим̣су – ‘‘сет̣т̣хи амха̄камева сакка̄рам̣ каротӣ’’ти, евам̣ тайо ма̄са̄ атикканта̄, паса̄дханам̣ пана та̄ва на нит̣т̣ха̄ти. камманта̄дхит̣т̣ха̄йака̄ а̄гантва̄ сет̣т̣хино а̄рочесум̣ – ‘‘ан̃н̃ам̣ асантам̣ на̄ма наттхи, балака̄йасса пана бхаттапачанада̄рӯни наппахонтӣ’’ти. ‘‘гаччхатха, та̄та̄, имасмим̣ нагаре париджин̣н̣а̄ хаттхиса̄ла̄дайо чева париджин̣н̣ака̄ни ча геха̄ни гахетва̄ пачатха̄’’ти. евам̣ пачанта̄нампи ад̣д̣хама̄со атикканто. тато пунапи ‘‘да̄рӯни наттхӣ’’ти а̄рочайим̣су. ‘‘имасмим̣ ка̄ле на сакка̄ да̄рӯни ладдхум̣, дуссакот̣т̣ха̄га̄ра̄ни виваритва̄ тхӯласа̄т̣акехи ват̣т̣ийо катва̄ телача̄т̣ӣсу теметва̄ бхаттам̣ пачатха̄’’ти. те ад̣д̣хама̄сам̣ татха̄ акам̣су. евам̣ чатта̄ро ма̄са̄ атикканта̄, паса̄дханампи нит̣т̣хитам̣.
тасмим̣ паса̄дхане чатассо ваджирана̄л̣ийо упайогам̣ агамам̣су, мутта̄нам̣ ека̄даса на̄л̣ийо, пава̄л̣асса ба̄вӣсати на̄л̣ийо, ман̣ӣнам̣ теттим̣са на̄л̣ийо. ити етехи ча ан̃н̃ехи ча ратанехи нит̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. асуттамайам̣ паса̄дханам̣ раджатена суттакиччам̣ карим̣су. там̣ сӣсе пат̣имуккам̣ па̄дапит̣т̣хим̣ гаччхати. тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не муддика̄ йоджетва̄ ката̄ суван̣н̣амайа̄ ган̣т̣хика̄ хонти, раджатамайа̄ па̄сака̄, маттхакамаджджхе ека̄ муддика̄, двӣсу кан̣н̣апит̣т̣хӣсу две, галава̄т̣аке ека̄, двӣсу джаттӯсу две, двӣсу каппаресу две, двӣсу кат̣ипассесу двети. тасмим̣ кхо пана паса̄дхане екам̣ морам̣ карим̣су, тасса даккхин̣апаккхе раттасуван̣н̣амайа̄ни пан̃ча паттасата̄ни ахесум̣, ва̄мапаккхе пан̃ча паттасата̄ни, тун̣д̣ам̣ пава̄л̣амайам̣, аккхӣни ман̣имайа̄ни, татха̄ гӣва̄ ча пин̃чха̄ни ча, паттана̄л̣ийо раджатамайа̄, татха̄ джан̇гха̄йо. со виса̄кха̄йа маттхакамаджджхе паббатакӯт̣е т̣хатва̄ наччанамайӯро вийа кха̄йати. паттана̄л̣исахассасса саддо диббасан̇гӣтам̣ вийа пан̃чан̇гикатӯрийагхосо вийа ча паваттати. сантикам̣ упагата̄йева тасса̄ аморабха̄вам̣ джа̄нанти. паса̄дханам̣ навакот̣иаггханакам̣ ахоси, сатасахассам̣ хаттхакаммамӯлам̣ дӣйиттха.
‘‘кисса пана ниссандена та̄йетам̣ паса̄дханам̣ ладдха’’нти? са̄ кира кассапасамма̄самбуддхака̄ле вӣсатийа̄ бхиккхусахасса̄нам̣ чӣвараса̄т̣акам̣ датва̄ суттампи сӯчийопи раджанампи аттано сантакамева ада̄си. тасса чӣварада̄насса ниссандена имам̣ маха̄лата̄паса̄дханам̣ лабхи. иттхӣнан̃хи чӣварада̄нам̣ маха̄лата̄паса̄дханабхан̣д̣ена маттхакам̣ паппоти, пуриса̄нам̣ иддхимайапаттачӣварена̄ти. евам̣ маха̄сет̣т̣хи чатӯхи ма̄сехи дхӣту париваччхам̣ катва̄ тасса̄ деййадхаммам̣ дадама̄но каха̄пан̣апӯра̄ни пан̃ча сакат̣асата̄ни ада̄си, суван̣н̣абха̄джанапӯра̄ни пан̃ча, раджатабха̄джанапӯра̄ни пан̃ча, тамбабха̄джанапӯра̄ни пан̃ча, паттун̣н̣аваттхакосеййаваттхапӯра̄ни пан̃ча, саппипӯра̄ни пан̃ча, телапӯра̄ни пан̃ча, са̄литан̣д̣улапӯра̄ни пан̃ча, нан̇галапха̄ла̄диупакаран̣апӯра̄ни пан̃часакат̣асата̄ни ада̄си. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘мама дхӣту гатат̣т̣ха̄не ‘асукена на̄ма ме аттхо’ти ма̄ парасса гехадва̄рам̣ пахин̣ӣ’’ти. тасма̄ саббӯпакаран̣а̄ни да̄песи. екекасмим̣ ратхе сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ тиссо тиссо ван̣н̣ада̄сийо т̣хапетва̄ пан̃ча ратхасата̄ни ада̄си. ‘‘етам̣ нха̄пентийо бходжентийо алан̇каронтийо вичаратха̄’’ти дийад̣д̣хасахассапарича̄рика̄йо ада̄си. атхасса етадахоси – ‘‘мама дхӣту га̄во дасса̄мӣ’’ти. со пурисе а̄н̣а̄песи – ‘‘гаччхатха бхан̣е чӯл̣аваджасса два̄рам̣ виваритва̄ тӣсу га̄вутесу тиссо бхерийо гахетва̄ тит̣т̣хатха, путхулато усабхаматте т̣ха̄не убхосу пассесу тит̣т̣хатха. га̄вӣнам̣ тато парам̣ гантум̣ ма̄ адаттха. евам̣ т̣хитака̄ле бхерисан̃н̃ам̣ кареййа̄тха̄’’ти. те татха̄ акам̣су. те га̄вӣнам̣ ваджато никкхамитва̄ га̄вутам̣ гатака̄ле бхерисан̃н̃ам̣ акам̣су, пуна ад̣д̣хайоджанам̣ гатака̄ле акам̣су. пунапи тига̄вутам̣ гатака̄ле бхерисан̃н̃ам̣ акам̣су, путхулато гаманан̃ча нива̄ресум̣. евам̣ дӣгхато тига̄вуте, путхулато усабхаматте т̣ха̄не га̄вийо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нигхам̣сантийо ат̣т̣хам̣су.
маха̄сет̣т̣хи ‘‘мама дхӣту еттака̄ га̄во алам̣, два̄рам̣ пидахатха̄’’ти ваджадва̄рам̣ пидаха̄песи. два̄расмим̣ пидахите виса̄кха̄йа пун̃н̃абалена балавага̄во ча дхенуйо ча уппатитва̄ уппатитва̄ никкхамим̣су. манусса̄нам̣ ва̄рента̄нам̣ ва̄рента̄намева сат̣т̣хисахасса̄ балавага̄во ча сат̣т̣хисахасса̄ дхенуйо ча никкханта̄, таттака̄ балававаччха̄ та̄сам̣ дхенӯнам̣ усабха̄ уппатитва̄ анубандха̄ ахесум̣. ‘‘кисса пана ниссандена евам̣ га̄во гата̄’’ти? нива̄рента̄нам̣ нива̄рента̄нам̣ диннада̄насса. са̄ кира кассапасамма̄самбуддхака̄ле кикисса ран̃н̃о саттаннам̣ дхӣта̄нам̣ канит̣т̣ха̄ сан̇гхада̄сӣ на̄ма хутва̄ вӣсатийа̄ бхиккхусахасса̄нам̣ пан̃чагорасада̄нам̣ дадама̄на̄ тхера̄нан̃ча дахара̄нан̃ча са̄ман̣ера̄нан̃ча паттам̣ пидахитва̄, ‘‘алам̣, ала’’нти нива̄рента̄нампи ‘‘идам̣ мадхурам̣, идам̣ мана̄па’’нти ада̄си. евам̣ тасса ниссандена ва̄рийама̄на̄пи га̄во никкхамим̣су. сет̣т̣хина̄ еттакасса дханасса диннака̄ле сет̣т̣хибхарийа̄ а̄ха – ‘‘тумхехи майхам̣ дхӣту саббам̣ сам̣видахитам̣, веййа̄ваччакара̄ пана да̄сада̄сийо на сам̣видахита̄, ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘мама дхӣтари сасинеханиссинеха̄нам̣ джа̄нанаттхам̣. ахан̃хи та̄йа саддхим̣ а̄гаччхама̄наке гӣва̄йа гахетва̄ на пахин̣а̄ми, йа̄нам̣ а̄руйха гаманака̄лейева ета̄йа саддхим̣ гантука̄ма̄ гаччханту, ма̄ агантука̄ма̄ти ваккха̄мӣ’’ти а̄ха.
атха ‘‘све мама дхӣта̄ гамиссатӣ’’ти габбхе нисинно дхӣтарам̣ самӣпе нисӣда̄петва̄, ‘‘амма, патикуле васантийа̄ на̄ма иман̃ча иман̃ча а̄ча̄рам̣ раккхитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ова̄дамада̄си. айампи мига̄расет̣т̣хи анантарагаббхе нисинно дханан̃чайасет̣т̣хино ова̄дам̣ ассоси. сопи сет̣т̣хи дхӣтарам̣ евам̣ овади –
‘‘амма, сасуракуле васантийа̄ на̄ма антоагги бахи на нӣхаритаббо, бахиагги анто на павесетаббо, дадантассева да̄таббам̣, ададантасса на да̄таббам̣, дадантасса̄пи ададантасса̄пи да̄таббам̣, сукхам̣ нисӣдитаббам̣, сукхам̣ бхун̃джитаббам̣, сукхам̣ нипаджджитаббам̣, агги паричаритаббо, антодевата̄ намасситабба̄’’ти.
имам̣ дасавидхам̣ ова̄дам̣ датва̄ пунадивасе сабба̄ сенийо саннипа̄тетва̄ ра̄джасена̄йа маджджхе ат̣т̣ха кут̣умбике па̄т̣ибхоге гахетва̄, ‘‘саче ме гатат̣т̣ха̄не дхӣту досо уппаджджати, тумхехи содхетаббо’’ти ватва̄ навакот̣иаггханакена маха̄лата̄паса̄дханена дхӣтарам̣ паса̄дхетва̄ нха̄начун̣н̣амӯлакам̣ чатупан̣н̣а̄сакот̣идханам̣ датва̄ йа̄нам̣ а̄ропетва̄ са̄кетасса са̄манта̄ аттано сантакесу анура̄дхапураматтесу чуддасасу бхаттага̄месу бхерим̣ чара̄песи – ‘‘мама дхӣтара̄ саддхим̣ гантука̄ма̄ гаччхантӯ’’ти. те саддам̣ сутва̄ва – ‘‘амха̄кам̣ аййа̄йа гаманака̄ле ким̣ амха̄кам̣ идха̄’’ти чуддаса га̄мака̄ кин̃чи асесетва̄ никкхамим̣су? дханан̃чайасет̣т̣хипи ран̃н̃о ча мига̄расет̣т̣хино ча сакка̄рам̣ катва̄ тхокам̣ анугантва̄ техи саддхим̣ дхӣтарам̣ уййоджеси.
мига̄расет̣т̣хипи саббапаччхато йа̄наке нисӣдитва̄ гаччханто балака̄йам̣ дисва̄, ‘‘ке на̄мете’’ти пуччхи. ‘‘сун̣иса̄йа во веййа̄ваччакара̄ да̄сида̄са̄’’ти. ‘‘еттаке ко посесса’’ти? ‘‘потхетва̄ те пала̄петха, апала̄йанте ито дан̣д̣ам̣ каротха̄’’ти. виса̄кха̄ пана ‘‘апетха, ма̄ ва̄ретха, баламева баласса бхаттам̣ дассатӣ’’ти а̄ха. сет̣т̣хи евам̣ вуттепи, ‘‘амма, наттхи амха̄кам̣ етехи аттхо, ко ете посессатӣ’’ти лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи потхетва̄ пала̄петва̄ сесаке ‘‘алам̣ амха̄кам̣ еттакехӣ’’ти гахетва̄ па̄йа̄си. атха виса̄кха̄ са̄ваттхинагарадва̄рам̣ сампаттака̄ле чинтеси – ‘‘пат̣иччханнайа̄насмим̣ ну кхо нисӣдитва̄ пависисса̄ми, уда̄ху ратхе т̣хатва̄’’ти. атхасса̄ етадахоси – ‘‘пат̣иччханнайа̄нена ме пависантийа̄ маха̄лата̄паса̄дханасса висесо на пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти. са̄ сакаланагарасса атта̄нам̣ дассентӣ ратхе т̣хатва̄ нагарам̣ па̄виси. са̄ваттхива̄сино виса̄кха̄йа сампаттим̣ дисва̄, ‘‘еса̄ кира виса̄кха̄ на̄ма, еварӯпа̄ айам̣ сампатти етисса̄ва ануччхавика̄’’ти а̄хам̣су. ити са̄ маха̄сампаттийа̄ сет̣т̣хино гехам̣ па̄виси. гатадивасе часса̄ сакаланагарава̄сино ‘‘амха̄кам̣ дханан̃чайасет̣т̣хи аттано нагарам̣ сампатта̄нам̣ маха̄сакка̄рам̣ ака̄сӣ’’ти йатха̄сатти йатха̄балам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ пахин̣им̣су. виса̄кха̄ пахитапахитам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ тасмим̣йева нагаре ан̃н̃аман̃н̃есу кулесу саббаттхакамева да̄песи. ити са̄ ‘‘идам̣ майхам̣ ма̄ту детха, идам̣ майхам̣ питу детха, идам̣ майхам̣ бха̄ту детха, идам̣ майхам̣ бхагинийа̄ детха̄’’ти тесам̣ тесам̣ вайа̄нурӯпам̣ пийавачанам̣ ватва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песентӣ сакаланагарава̄сино н̃а̄таке вийа ака̄си. атхасса̄ раттибха̄гасаманантаре а̄джан̃н̃авал̣ава̄йа габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. са̄ да̄сӣхи дан̣д̣адӣпика̄ га̄ха̄петва̄ таттха гантва̄ вал̣авам̣ ун̣ходакена нха̄петва̄ телена маккха̄петва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева агама̄си.
мига̄расет̣т̣хипи путтасса а̄ва̄хаман̇галам̣ каронто дхуравиха̄ре васантампи татха̄гатам̣ аманасикаритва̄ дӣгхараттам̣ наггасаман̣акесу патит̣т̣хитена пемена чодийама̄но ‘‘майхам̣ аййа̄нампи сакка̄рам̣ карисса̄мӣ’’ти екадивасам̣ анекасатесу навабха̄джанесу нирудакапа̄йа̄сам̣ пача̄петва̄ пан̃часате ачелаке ниманта̄петва̄ антогехам̣ павесетва̄, ‘‘а̄гаччхату ме сун̣иса̄, араханте вандатӯ’’ти виса̄кха̄йа са̄санам̣ пахин̣и. са̄ ‘‘араханто’’ти вачанам̣ сутва̄ сота̄панна̄ арийаса̄вика̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ хутва̄ тесам̣ бходжанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ те олокетва̄, ‘‘еварӯпа̄ хироттаппавирахита̄ араханта̄ на̄ма на хонти, касма̄ мам̣ сасуро паккоса̄песӣ’’ти, ‘‘дхӣ, дхӣ’’ти сет̣т̣хим̣ гарахитва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева гата̄. ачелака̄ там̣ дисва̄ саббе екаппаха̄ренева сет̣т̣хим̣ гарахим̣су – ‘‘ким̣ твам̣, гахапати, ан̃н̃ам̣ на̄латтха, саман̣асса готамасса са̄викам̣ маха̄ка̄л̣акан̣н̣им̣ идха павесеси, вегена нам̣ имасма̄ геха̄ никкад̣д̣ха̄пехӣ’’ти. со ‘‘на сакка̄ майа̄ имесам̣ вачанаматтенева никкад̣д̣ха̄петум̣, маха̄куласса са̄ дхӣта̄’’ти чинтетва̄, ‘‘аййа̄, дахара̄ на̄ма джа̄нитва̄ ва̄ аджа̄нитва̄ ва̄ кареййум̣, тумхе тун̣хӣ хотха̄’’ти те уййоджетва̄ сайам̣ маха̄рахе а̄сане нисӣдитва̄ суван̣н̣апа̄тийам̣ нирудакам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джи.
тасмим̣ самайе еко пин̣д̣апа̄тикаттхеро пин̣д̣а̄йа чаранто там̣ нивесанам̣ па̄виси. виса̄кха̄ сасурам̣ бӣджайама̄на̄ т̣хита̄ там̣ дисва̄ ‘‘сасурасса а̄чиккхитум̣ айутта’’нти йатха̄ со тхерам̣ пассати, евам̣ апагантва̄ ат̣т̣ха̄си. со пана ба̄ло тхерам̣ дисва̄пи апассанто вийа хутва̄ адхомукхо бхун̃джатева. виса̄кха̄ ‘‘тхерам̣ дисва̄пи ме сасуро сан̃н̃ам̣ на каротӣ’’ти н̃атва̄, ‘‘атиччхатха, бханте, майхам̣ сасуро пура̄н̣ам̣ кха̄датӣ’’ти а̄ха. со ниган̣т̣хехи катхитака̄ле адхива̄сетва̄пи ‘‘пура̄н̣ам̣ кха̄датӣ’’ти вуттаккхан̣ейева хаттхам̣ апанетва̄, ‘‘имам̣ па̄йа̄сам̣ ито нӣхаратха, етам̣ имасма̄ геха̄ никкад̣д̣хатха, айам̣ мам̣ еварӯпе ман̇галака̄ле асучикха̄дакам̣ на̄ма каротӣ’’ти а̄ха. тасмим̣ кхо пана нивесане саббепи да̄сакаммакара̄ виса̄кха̄йа сантака̄ва, ко нам̣ хаттхе ва̄ па̄де ва̄ ган̣хиссати, мукхена катхетум̣ саматтхопи наттхи. виса̄кха̄ сасурасса катхам̣ сутва̄ а̄ха – ‘‘та̄та, на еттакенева майам̣ никкхама̄ма, на̄хам̣ тумхехи удакатиттхато кумбхада̄сӣ вийа а̄нӣта̄, дхарама̄накама̄та̄питӯнам̣ дхӣтаро на̄ма на еттакенева никкхаманти, етенева ме ка̄ран̣ена пита̄ идха̄гаманака̄ле ат̣т̣ха кут̣умбике паккоса̄петва̄ ‘саче ме дхӣту досо уппаджджати, содхеййа̄тха̄’ти ватва̄ мам̣ тесам̣ хаттхе т̣хапеси, те паккоса̄петва̄ майхам̣ доса̄досам̣ содха̄петха̄’’ти.
сет̣т̣хи ‘‘калйа̄н̣ам̣ еса̄ катхетӣ’’ти ат̣т̣ха кут̣умбике паккоса̄петва̄, ‘‘айам̣ да̄рика̄ ман̇галака̄ле нисӣдитва̄ суван̣н̣апа̄тийам̣ нирудакапа̄йа̄сам̣ парибхун̃джантам̣ мам̣ ‘асучикха̄дако’ти вадатӣ’’ти а̄ха, ‘‘имисса̄ досам̣ а̄ропетва̄ имам̣ гехато никкад̣д̣хатха̄’’ти. ‘‘евам̣ кира, амма̄’’ти. на̄хам̣ евам̣ вада̄ми, екасмим̣ пана пин̣д̣апа̄тикаттхере гхарадва̄ре т̣хите сасуро ме апподакам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джанто там̣ на манасикароти, ахам̣ ‘‘майхам̣ сасуро имасмим̣ аттабха̄ве пун̃н̃ам̣ на кароти, пура̄н̣апун̃н̃амева кха̄датӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘атиччхатха, бханте, майхам̣ сасуро пура̄н̣ам̣ кха̄датӣ’’ти авачам̣, ‘‘еттха ме ко досо’’ти? ‘‘аййа, идха досо наттхи, амха̄кам̣ дхӣта̄ йуттам̣ катхети, твам̣ касма̄ куджджхасӣ’’ти? ‘‘аййа̄, еса та̄ва досо ма̄ хоту, айам̣ пана екадивасам̣ маджджхимайа̄ме да̄сӣпаривута̄ паччха̄гехам̣ агама̄сӣ’’ти. ‘‘евам̣ кира, амма̄’’ти. ‘‘та̄та̄, на̄хам̣ ан̃н̃ена ка̄ран̣ена гата̄, имасмим̣ пана гехе а̄джа̄неййавал̣ава̄йа виджа̄та̄йа сан̃н̃ампи акатва̄ нисӣдитум̣ на̄ма айутта’’нти дан̣д̣адӣпика̄ га̄ха̄петва̄ ун̣ходака̄дӣнипи га̄ха̄петва̄ да̄сӣхи саддхим̣ гантва̄ вал̣ава̄йа виджа̄тапариха̄рам̣ ка̄ра̄песим̣, ‘‘еттха ме ко досо’’ти? ‘‘аййа, идха досо наттхи, амха̄кам̣ дхӣта̄ тава гехе да̄сӣхипи акаттаббайуттакам̣ каммам̣ кароти, твам̣ ким̣ еттха досам̣ пассасӣ’’ти?
аййа̄, идха̄пи та̄ва досо ма̄ хоту, имисса̄ пана пита̄ идха̄гаманака̄ле имам̣ оваданто гуйхе пат̣иччханне даса ова̄де ада̄си, тесам̣ аттхам̣ на джа̄на̄ми, тесам̣ ме аттхам̣ катхету. имисса̄ пана пита̄ ‘‘антоагги бахи на нӣхаритаббо’’ти а̄ха, ‘‘сакка̄ ну кхо амхехи убхато пат̣ивиссакагеха̄нам̣ аггим̣ адатва̄ васиту’’нти? ‘‘евам̣ кира, амма̄’’ти. ‘‘та̄та̄, майхам̣ пита̄ на етам̣ сандха̄йа катхеси. идам̣ пана сандха̄йа катхеси – ‘амма, тава сассусасураса̄мика̄нам̣ агун̣ам̣ дисва̄ бахи тасмим̣ тасмим̣ гехе т̣хатва̄ ма̄ катхеси. еварӯпо хи аггисадисо агги на̄ма наттхӣ’’’ти.
аййа̄, етам̣ та̄ва евам̣ хоту, имисса̄ пана пита̄ ‘‘ба̄хирато агги на анто павесетаббо’’ти а̄ха, ‘‘ким̣ сакка̄ амхехи анто аггимхи ниббуте ба̄хирато аггим̣ ана̄хариту’’нти? ‘‘евам̣ кира, амма̄’’ти. та̄та̄, майхам̣ пита̄ на етам̣ сандха̄йа катхеси, идам̣ пана сандха̄йа катхеси – саче пат̣ивиссакагехесу иттхийо ва̄ пуриса̄ ва̄ сассусасураса̄мика̄нам̣ агун̣ам̣ катхенти, техи катхитам̣ а̄харитва̄ ‘‘асуко на̄ма тумха̄кам̣ еван̃ча еван̃ча агун̣ам̣ катхетӣ’’ти пуна ма̄ катхеййа̄си. ‘‘етена хи аггина̄ садисо агги на̄ма наттхӣ’’ти. евам̣ имасмимпи ка̄ран̣е са̄ ниддоса̄ва ахоси. йатха̄ ча еттха, евам̣ сесесупи.
тесу пана айамадхиппа̄йо – йампи хи тасса̄ питара̄ ‘‘йе даданти, тесам̣йева да̄табба’’нти вуттам̣. там̣ ‘‘йа̄читакам̣ упакаран̣ам̣ гахетва̄ йе пат̣иденти, тесан̃н̃ева да̄табба’’нти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘йе на денти, тесам̣ на да̄табба’’нти идампи йе йа̄читакам̣ гахетва̄ на пат̣иденти, тесам̣ на да̄таббанти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘дадантасса̄пи ададантасса̄пи да̄табба’’нти идам̣ пана далиддесу н̃а̄тимиттесу сампаттесу те пат̣ида̄тум̣ сакконту ва̄ ма̄ ва̄, тесам̣ да̄тумева ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘сукхам̣ нисӣдитабба’’нти идампи сассусасураса̄мике дисва̄ вут̣т̣ха̄таббат̣т̣ха̄не нисӣдитум̣ на ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘сукхам̣ бхун̃джитабба’’нти идам̣ пана сассусасураса̄микехи пуретарам̣ абхун̃джитва̄ те паривиситва̄ саббехи ладдха̄ладдхам̣ н̃атва̄ паччха̄ сайам̣ бхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘сукхам̣ нипаджджитабба’’нти идампи сассусасураса̄микехи пуретарам̣ сайанам̣ а̄руйха на нипаджджитаббам̣, тесам̣ каттаббайуттакам̣ ваттапат̣иваттам̣ катва̄ паччха̄ сайам̣ нипаджджитум̣ йуттанти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘агги паричаритаббо’’ти идам̣ пана сассумпи сасурампи са̄микампи аггиккхандхам̣ вийа урагара̄джа̄нам̣ вийа ча катва̄ пасситум̣ ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘антодевата̄ намасситабба̄’’ти идампи сассун̃ча сасуран̃ча са̄микан̃ча девата̄ вийа катва̄ дат̣т̣хум̣ ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣. евам̣ сет̣т̣хи имесам̣ дасаова̄да̄нам̣ аттхам̣ сутва̄ пат̣ивачанам̣ апассанто адхомукхо нисӣди.
атха нам̣ кут̣умбика̄ ‘‘ким̣ сет̣т̣хи ан̃н̃опи амха̄кам̣ дхӣту досо аттхӣ’’ти пуччхим̣су. ‘‘наттхи, аййа̄’’ти. ‘‘атха касма̄ нам̣ ниддосам̣ ака̄ран̣ена геха̄ никкад̣д̣ха̄песӣ’’ти евам̣ вутте виса̄кха̄ а̄ха – ‘‘та̄та̄, кин̃ча̄пи майхам̣ сасурасса вачанена пат̣хамамева гаманам̣ на йуттам̣, пита̄ пана ме а̄гаманака̄ле мама досасодханаттха̄йа мам̣ тумха̄кам̣ хаттхе т̣хапеси, тумхехи ча ме ниддосабха̄во н̃а̄то, ида̄ни ча майхам̣ гантум̣ йутта’’нти да̄сида̄се ‘‘йа̄на̄дӣхи саджджа̄петха̄’’ти а̄н̣а̄песи. атха нам̣ сет̣т̣хи кут̣умбике гахетва̄ ‘‘амма, майа̄ аджа̄нитва̄ва катхитам̣, кхама̄хи ме’’ти а̄ха. ‘‘та̄та, тумха̄кам̣ кхамитаббам̣ та̄ва кхама̄ми, ахам̣ пана буддхаса̄сане авеччаппасаннасса куласса дхӣта̄, на майам̣ вина̄ бхиккхусан̇гхена ватта̄ма, саче мама ручийа̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣иджаггитум̣ лабха̄ми, васисса̄мӣ’’ти. ‘‘амма, твам̣ йатха̄ручийа̄ тава саман̣е пат̣иджагга̄’’ти а̄ха.
виса̄кха̄ дасабалам̣ ниманта̄петва̄ пунадивасе нивесанам̣ павесеси. наггасаман̣а̄пи саттху мига̄расет̣т̣хино гехам̣ гаманабха̄вам̣ сутва̄ гантва̄ гехам̣ парива̄ретва̄ нисӣдим̣су. виса̄кха̄ даккхин̣одакам̣ датва̄ ‘‘саббо сакка̄ро пат̣ийа̄дито, сасуро ме а̄гантва̄ дасабалам̣ паривисатӯ’’ти са̄санам̣ песеси. атха нам̣ гантука̄мам̣ а̄джӣвака̄ ‘‘ма̄ кхо твам̣, гахапати, саман̣асса готамасса сантикам̣ гаччха̄’’ти нива̄ресум̣. со ‘‘сун̣ха̄ ме сайамева паривисатӯ’’ти са̄санам̣ пахин̣и. са̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ паривиситва̄ нит̣т̣хите бхаттакичче пуна са̄санам̣ песеси – ‘‘сасуро ме а̄гантва̄ дхаммакатхам̣ сун̣а̄тӯ’’ти. атха нам̣ ‘‘ида̄ни агаманам̣ на̄ма ативийа айутта’’нти дхаммам̣ сотука̄мата̄йа гаччхантам̣ пуна те а̄хам̣су – ‘‘тена хи саман̣асса готамасса дхаммам̣ сун̣анто бахиса̄н̣ийа̄ нисӣдитва̄ сун̣а̄хӣ’’ти. пуретарамевасса гантва̄ са̄н̣им̣ париккхипим̣су. со гантва̄ бахиса̄н̣ийам̣ нисӣди. саттха̄ ‘‘твам̣ бахиса̄н̣ийам̣ ва̄ нисӣда, паракут̣т̣е ва̄ параселе ва̄ парачаккава̄л̣е ва̄ пана нисӣда, ахам̣ буддхо на̄ма саккоми там̣ мама саддам̣ са̄вету’’нти маха̄джамбум̣ кхандхе гахетва̄ ча̄ленто вийа аматавассам̣ вассенто вийа ча дхаммам̣ десетум̣ анупуббим̣ катхам̣ а̄рабхи.