5. маччхарийакосийасет̣т̣хиваттху
йатха̄пи бхамаро пуппханти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто маччхарийакосийасет̣т̣хим̣ а̄раббха катхеси. тасса ваттху ра̄джагахе самут̣т̣хитам̣.
ра̄джагаханагарасса кира авидӯре сакка̄рам̣ на̄ма нигамо ахоси. таттхеко маччхарийакосийо на̄ма сет̣т̣хи асӣтикот̣ивибхаво пат̣ивасати. со тин̣аггена телабиндумпи паресам̣ на дети, на аттана̄ парибхун̃джати. итисса там̣ вибхаваджа̄там̣ нева путтада̄ра̄дӣнам̣, на саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аттхам̣ анубхоти, раккхасапариггахита̄ поккхаран̣ӣ вийа апарибхогам̣ тит̣т̣хати. саттха̄ екадивасам̣ паччӯсасамайе маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа сакалалокадха̄туйам̣ бодханеййабандхаве олокенто пан̃чачатта̄лӣсайоджанаматтхаке васантасса сет̣т̣хино сападжа̄патикасса сота̄паттипхаласса упаниссайам̣ аддаса. тато пуримадивасе пана со ра̄джа̄нам̣ упат̣т̣ха̄тум̣ ра̄джагехам̣ гантва̄ ра̄джӯпат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ а̄гаччханто екам̣ чха̄таджджхаттам̣ джанападамануссам̣ кумма̄сапӯрам̣ капаллакапӯвам̣ кха̄дантам̣ дисва̄ таттха пипа̄сам̣ уппа̄детва̄ аттано гхарам̣ гантва̄ чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ капаллакапӯвам̣ кха̄дитука̄момхӣти ваккха̄ми, бахӯ манусса̄ майа̄ саддхим̣ кха̄дитука̄ма̄ бхависсанти, евам̣ ме бахӯни тилатан̣д̣уласаппипха̄н̣ита̄дӣни париккхайам̣ гамиссанти, на кассачи катхесса̄мӣ’’ти тан̣хам̣ адхива̄сенто чарати. со гаччханте гаччханте ка̄ле уппан̣д̣уппан̣д̣укаджа̄то дхаманисантхатагатто джа̄то. тато тан̣хам̣ адхива̄сетум̣ асакконто габбхам̣ пависитва̄ ман̃чаке упагӯхитва̄ нипаджджи. евам̣ гатопи дханаха̄нибхайена на кассачи кин̃чи катхеси.
атха нам̣ бхарийа̄ упасан̇камитва̄ пит̣т̣хим̣ паримаджджитва̄, ‘‘ким̣ те, са̄ми, апха̄сукам̣ джа̄та’’нти пуччхи. ‘‘на ме кин̃чи апха̄сукам̣ аттхӣ’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо те ра̄джа̄ купито’’ти? ‘‘ра̄джа̄пи ме на куппатӣ’’ти. ‘‘атха ким̣ те путтадхӣта̄хи ва̄ да̄сакаммакара̄дӣхи ва̄ кин̃чи амана̄пам̣ катам̣ аттхӣ’’ти? ‘‘еварӯпампи наттхӣ’’ти. ‘‘кисмин̃чи пана те тан̣ха̄ аттхӣ’’ти? евам̣ вуттепи дханаха̄нибхайена кин̃чи аватва̄ ниссаддова нипаджджи, атха нам̣ бхарийа̄ ‘‘катхехи, са̄ми кисмин̃чи те тан̣ха̄ аттхӣ’’ти а̄ха. со вачанам̣ паригиланто вийа ‘‘аттхи ме тан̣ха̄’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ тан̣ха̄, са̄мӣ’’ти? ‘‘капаллакапӯвам̣ кха̄дитука̄момхӣ’’ти. ‘‘атха киматтхам̣ ме на катхеси, ким̣ твам̣ далиддоси, ида̄ни сакаланигамава̄сӣнам̣ пахонаке капаллакапӯве пачисса̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ те етехи, аттано каммам̣ катва̄ кха̄диссантӣ’’ти? ‘‘тена хи екараччхава̄сӣнам̣ пахонаке пачисса̄мӣ’’ти. ‘‘джа̄на̄махам̣ тава махаддханабха̄ва’’нти. ‘‘имасмим̣ гехаса̄манте саббесам̣ пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти. ‘‘джа̄на̄махам̣ тава махаджджха̄сайабха̄ва’’нти. ‘‘тена хи те путтада̄раматтассева пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ те етехӣ’’ти? ‘‘ким̣ пана туйхан̃ча майхан̃ча пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти? ‘‘твам̣ ким̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘тена хи екакассева те пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти. ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не пачама̄не бахӯ пачча̄сӣсанти. сакалатан̣д̣уле т̣хапетва̄ бхиннатан̣д̣уле ча уддханакапалла̄ни ча а̄да̄йа тхокам̣ кхӣрасаппимадхупха̄н̣итан̃ча гахетва̄ саттабхӯмикасса па̄са̄дасса упариматалам̣ а̄руйха пача, таттха̄хам̣ екакова нисӣдитва̄ кха̄дисса̄мӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ гахетаббам̣ га̄ха̄петва̄ па̄са̄дам̣ абхируйха да̄сийо виссаджджетва̄ сет̣т̣хим̣ паккоса̄песи, со а̄дито пат̣т̣ха̄йа два̄ра̄ни пидаханто саббадва̄ресу сӯчигхат̣икам̣ датва̄ саттаматалам̣ абхирухитва̄ таттхапи два̄рам̣ пидахитва̄ нисӣди. бхарийа̄писса уддхане аггим̣ джа̄летва̄ капаллам̣ а̄ропетва̄ пӯве пачитум̣ а̄рабхи.
атха саттха̄ па̄това маха̄моггалла̄наттхерам̣ а̄мантеси – ‘‘есо, моггалла̄на, ра̄джагахасса авидӯре сакка̄ранигаме маччхарийасет̣т̣хи ‘капаллакапӯве кха̄дисса̄мӣ’ти ан̃н̃есам̣ дассанабхайена саттабхӯмике па̄са̄де капаллакапӯве пача̄пети, твам̣ таттха гантва̄ сет̣т̣хим̣ даметва̄ ниббисеванам̣ катва̄ убхопи джа̄йампатике пӯве ча кхӣрасаппимадхупха̄н̣ита̄ни ча га̄ха̄петва̄ аттано балена джетаванам̣ а̄нехи, аджджа̄хам̣ пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ виха̄ре ева нисӣдисса̄ми, пӯвехева бхаттакиччам̣ карисса̄мӣ’’ти.
тхеро ‘‘са̄дху, бханте’’ти саттху вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ та̄вадева иддхибалена там̣ нигамам̣ гантва̄ тасса па̄са̄дасса сӣхапан̃джарадва̄ре суниваттхо супа̄руто а̄ка̄се ева ман̣ирӯпакам̣ вийа ат̣т̣ха̄си. маха̄сет̣т̣хино тхерам̣ дисва̄ва хадайамам̣сам̣ кампи. со ахам̣ еварӯпа̄нам̣йева дассанабхайена имам̣ т̣ха̄нама̄гато, айан̃ча бхиккху а̄ка̄сена̄гантва̄ ва̄тапа̄надва̄ре т̣хитоти. со гахетаббагахан̣ам̣ апассанто аггимхи паккхитталон̣асаккхара̄ вийа досена тат̣атат̣а̄йанто евама̄ха – ‘‘саман̣а, а̄ка̄се т̣хатва̄пи ким̣ лабхиссаси, а̄ка̄се ападе падам̣ дассетва̄ чан̇камантопи нева лабхиссасӣ’’ти. тхеро тасмим̣ ева т̣ха̄не апара̄парам̣ чан̇ками. сет̣т̣хи ‘‘чан̇каманто ким̣ лабхиссаси, а̄ка̄се паллан̇кена нисӣдантопи на лабхиссасийева̄’’ти а̄ха. тхеро паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣди. атха нам̣ ‘‘а̄ка̄се нисинно ким̣ лабхиссаси, а̄гантва̄ ва̄тапа̄насса умма̄ре т̣хитопи на лабхиссасӣ’’ти а̄ха. тхеро умма̄ре т̣хито. ‘‘умма̄ре т̣хитопи ким̣ лабхиссаси, дхӯма̄йантопи на лабхиссаси ева̄’’ти а̄ха. тхеропи дхӯма̄йи. сакалапа̄са̄до екадхӯмо ахоси. сет̣т̣хино аккхӣнам̣ сӯчийа̄ виджджханака̄ло вийа ахоси, гехаджджха̄йанабхайена пана ‘‘твам̣ паджджалантопи на лабхиссасӣ’’ти аватва̄ ‘‘айам̣ саман̣о сут̣т̣ху лагго, аладдха̄ на гамиссати, екамасса пӯвам̣ да̄песса̄мӣ’’ти бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде екам̣ кхуддакапӯвам̣ пачитва̄ саман̣асса датва̄ уййоджехи на’’нти. са̄ тхокам̣ ева пит̣т̣хам̣ капаллапа̄тийам̣ паккхипи, маха̄пӯво хутва̄ сакалапа̄тим̣ пӯретва̄ уддхума̄то хутва̄ ат̣т̣ха̄си.
сет̣т̣хи там̣ дисва̄ ‘‘бахум̣ тайа̄ пит̣т̣хам̣ гахитам̣ бхависсатӣ’’ти сайамева даббикан̣н̣ена тхокам̣ пит̣т̣хам̣ гахетва̄ паккхипи, пӯво пуримапӯвато махантатаро джа̄то. евам̣ йам̣ йам̣ пачати, со со махантамахантова хоти. со ниббинно бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, имасса екам̣ пӯвам̣ дехӣ’’ти. тасса̄ паччхито екам̣ пӯвам̣ ган̣хантийа̄ саббе ека̄баддха̄ аллӣйим̣су. са̄ сет̣т̣хим̣ а̄ха – ‘‘са̄ми, саббе пӯва̄ екато лагга̄, висум̣ ка̄тум̣ на саккомӣ’’ти. ‘‘ахам̣ карисса̄мӣ’’ти сопи ка̄тум̣ на̄саккхи. убхопи джана̄ кот̣ийам̣ гахетва̄ кад̣д̣ханта̄пи вийоджетум̣ на̄саккхим̣су ева. атхасса пӯвехи саддхим̣ ва̄йамантассева сарӣрато седа̄ муччим̣су, пипа̄са̄ упаччхиджджи. тато бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, на ме пӯвехи аттхо, паччхийа̄ саддхим̣йева имасса дехӣ’’ти. са̄ паччхим̣ а̄да̄йа тхерам̣ упасан̇камитва̄ ада̄си. тхеро убхиннампи дхаммам̣ десеси, тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣ам̣ катхеси, ‘‘аттхи диннам̣, аттхи йит̣т̣ха’’нти диннада̄на̄дӣнам̣ пхалам̣ гаганатале пун̣н̣ачандам̣ вийа дассеси.
там̣ сутва̄ пасанначитто хутва̄ сет̣т̣хи ‘‘бханте, а̄гантва̄ имасмим̣ паллан̇ке нисӣдитва̄ парибхун̃джатха̄’’ти а̄ха. тхеро, ‘‘маха̄сет̣т̣хи, самма̄самбуддхо ‘пӯве кха̄дисса̄мӣ’ти пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ виха̄ре нисинно, тумха̄кам̣ ручийа̄ сати ахам̣ во несса̄ми, сет̣т̣хибхарийам̣ пӯве ча кхӣра̄дӣни ча ган̣ха̄петха, саттху сантикам̣ гамисса̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘кахам̣ пана, бханте, етарахи саттха̄’’ти? ‘‘ито пан̃чачатта̄лӣсайоджанаматтхаке джетаванавиха̄ре, маха̄сет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘бханте, ка̄лам̣ анатиккамитва̄ еттакам̣ аддха̄нам̣ катхам̣ гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘маха̄сет̣т̣хи, тумха̄кам̣ ручийа̄ сати ахам̣ во аттано иддхибалена несса̄ми, тумха̄кам̣ па̄са̄де сопа̄насӣсам̣ аттано т̣ха̄не ева бхависсати, сопа̄напарийоса̄нам̣ пана во джетаванадва̄ракот̣т̣хаке бхависсати, упарипа̄са̄да̄ хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣ отаран̣ака̄ламаттенева джетаванам̣ несса̄мӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, бханте’’ти сампат̣иччхи.
тхеро сопа̄насӣсам̣ таттхева катва̄ ‘‘сопа̄напа̄дамӯлам̣ джетаванадва̄ракот̣т̣хаке хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. татхева ахоси. ити тхеро сет̣т̣хин̃ча сет̣т̣хибхарийан̃ча упарипа̄са̄да̄ хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣ отаран̣ака̄лато кхиппатарам̣ джетаванам̣ сампа̄песи. те убхопи саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ ка̄лам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ бхаттаггам̣ пависитва̄ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. маха̄сет̣т̣хи буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса даккхин̣одакам̣ ада̄си. бхарийа̄писса татха̄гатасса патте пӯвам̣ патит̣т̣ха̄песи. саттха̄ аттано йа̄панаматтам̣ ган̣хи, пан̃часата̄ бхиккхӯпи йа̄панаматтам̣ ган̣хим̣су. сет̣т̣хи кхӣрасаппимадхусаккхара̄дӣни дадама̄но на кхайам̣ агама̄си. саттха̄ пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ бхаттакиччам̣ нит̣т̣ха̄песи. маха̄сет̣т̣хипи саддхим̣ бхарийа̄йа йа̄вадаттхам̣ кха̄ди. пӯва̄нам̣ парийоса̄намева на пан̃н̃а̄йати. сакалавиха̄ре бхиккхӯнан̃ча вигха̄са̄да̄нан̃ча диннесупи парийанто на пан̃н̃а̄йатева. ‘‘бханте, пӯва̄ париккхайам̣ на гаччхантӣ’’ти бхагавато а̄рочесум̣. ‘‘тена хи джетаванадва̄ракот̣т̣хаке чхад̣д̣етха̄’’ти. атха не два̄ракот̣т̣хакасса авидӯре паббха̄рат̣т̣ха̄не чхад̣д̣айим̣су. йа̄ваджджатана̄пи там̣ т̣ха̄нам̣ капаллакапӯвапаббха̄рантева пан̃н̃а̄йати. маха̄сет̣т̣хи саха бхарийа̄йа бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ анумоданамака̄си. анумодана̄васа̄не убхопи сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа саттха̄рам̣ вандитва̄ два̄ракот̣т̣хаке сопа̄нам̣ а̄руйха аттано па̄са̄дейева патит̣т̣хахим̣су.
тато пат̣т̣ха̄йа сет̣т̣хи асӣтикот̣идханам̣ буддхаса̄санейева виккири. пунадивасе са̄йанхасамайе дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄ бхиккхӯ ‘‘пассатха̄вусо, маха̄моггалла̄наттхерасса а̄нубха̄вам̣, анупахачча на̄ма саддхам̣, анупахачча бхоге маччхарийасет̣т̣хим̣ мухуттенева даметва̄ ниббисеванам̣ катва̄ пӯве га̄ха̄петва̄ джетаванам̣ а̄нетва̄ саттху саммукхам̣ катва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄песи, ахо маха̄нубха̄во тхеро’’ти тхерасса гун̣ам̣ катхента̄ нисӣдим̣су. саттха̄ дибба̄йа сотадха̄туйа̄ катхам̣ сутва̄ а̄гантва̄, ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄, ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, куладамакена на̄ма бхиккхуна̄ анупахачча саддхам̣, анупахачча бхоге, кулам̣ акиламетва̄ авихет̣хетва̄ пуппхато рен̣ум̣ ган̣хантена бхамарена вийа упасан̇камитва̄ буддхагун̣ам̣ джа̄на̄петаббам̣, та̄дисо мама путто моггалла̄но’’ти тхерам̣ пасам̣ситва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
49. ‘‘йатха̄пи бхамаро пуппхам̣, ван̣н̣агандхамахет̣хайам̣;
палети расама̄да̄йа, евам̣ га̄ме мунӣ чаре’’ти.
таттха бхамароти йа̄ ка̄чи мадхукараджа̄ти. пуппханти пуппха̄ра̄ме чаранто пуппхан̃ча ван̣н̣ан̃ча гандхан̃ча ахет̣хайанто авина̄сенто вичаратӣти аттхо. палетӣти евам̣ чаритва̄ йа̄вадаттхам̣ расам̣ пивитва̄ апарампи мадхукаран̣аттха̄йа а̄да̄йа палети, со евам̣ ванагаханам̣ аджджхога̄хетва̄ екасмим̣ руккхасусире там̣ раджамиссакам̣ расам̣ т̣хапетва̄ анупуббена мадхурарасам̣ мадхум̣ кароти, на тасса пуппха̄ра̄ме вичаритапаччайа̄ пуппхам̣ ва̄ ван̣н̣агандхам̣ ва̄сса вигаччхати, атха кхо саббам̣ па̄катикамева хоти. евам̣ га̄ме мунӣ чарети евам̣ секха̄секхабхедо ана̄га̄рийамуни кулапат̣ипа̄т̣ийа̄ га̄ме бхиккхам̣ ган̣ханто вичаратӣти аттхо. на хи тасса га̄ме чаран̣апаччайа̄ кула̄нам̣ саддха̄ха̄ни ва̄ бхогаха̄ни ва̄ хонти. саддха̄пи бхога̄пи па̄катика̄ва хонти. евам̣ чаритва̄ ча пана никкхамитва̄ секхамуни та̄ва бахига̄ме удакапха̄сукат̣т̣ха̄не сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃а̄петва̄ нисинно аккхабхан̃джанаван̣апат̣иччха̄данапуттамам̣сӯпама̄дивасена паччавеккханто пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ татха̄рӯпам̣ ванасан̣д̣ам̣ анупависитва̄ аджджхаттикакаммат̣т̣ха̄нам̣ саммасанто чатта̄ро магге, чатта̄ри ча са̄ман̃н̃апхала̄ни хаттхагата̄нева кароти. асекхамуни пана дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рамануйун̃джати. айамасса бхамарена саддхим̣ мадхукаран̣асариккхата̄ ведитабба̄. идха пана кхӣн̣а̄савова адхиппето.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ ватва̄ уттарипи тхерасса гун̣ам̣ пака̄сетум̣ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева моггалла̄нена маччхарийасет̣т̣хи дамито, пуббепи нам̣ даметва̄ каммапхаласамбандхам̣ джа̄на̄песи ева̄’’ти ватва̄ имаматтхам̣ пака̄сенто атӣтам̣ а̄харитва̄ –
‘‘убхо кхан̃джа̄ убхо кун̣ӣ, убхо висамачаккхука̄;
убхиннам̣ пил̣ака̄ джа̄та̄, на̄хам̣ пасса̄ми иллиса’’нти. (джа̄. 1.1.78) –
имам̣ иллисаджа̄такам̣ катхесӣти.
маччхарийакосийасет̣т̣хиваттху пан̃чамам̣.