3. вит̣ат̣ӯбхаваттху
пуппха̄нихева пачинантанти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто сапарисам̣ махогхена аджджхоттхаритва̄ ма̄ритам̣ вит̣ат̣ӯбхам̣ а̄раббха катхеси.
татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – са̄ваттхийан̃хи маха̄косаларан̃н̃о путто пасенадикума̄ро на̄ма. веса̄лийам̣ личчхавиран̃н̃о путто личчхавикума̄ро маха̄ли на̄ма, кусина̄ра̄йам̣ маллара̄джапутто бандхуло на̄ма̄ти име тайо диса̄па̄моккхасса̄чарийасса сантике сиппуггахан̣аттхам̣ таккасилам̣ гантва̄ бахинагаре са̄ла̄йа сама̄гата̄ ан̃н̃аман̃н̃асса а̄гатака̄ран̣ан̃ча кулан̃ча на̄ман̃ча пуччхитва̄ саха̄йака̄ хутва̄ екатова а̄чарийам̣ упасан̇камитва̄ сиппам̣ сиккханта̄ на чирассева уггахитасиппа̄ а̄чарийам̣ а̄пуччхитва̄ екатова никкхамитва̄ сакасакат̣т̣ха̄на̄ни агамам̣су. тесу пасенадикума̄ро питу сиппам̣ дассетва̄ пасаннена питара̄ радждже абхиситто. маха̄ликума̄ро личчхавӣнам̣ сиппам̣ дассенто махантена усса̄хена дассеси, тасса аккхӣни бхиджджитва̄ агамам̣су. личчхавира̄джа̄но ‘‘ахо вата амха̄кам̣ а̄чарийо аккхивина̄сам̣ патто, на нам̣ париччаджисса̄ма, упат̣т̣хахисса̄ма на’’нти тасса сатасахассут̣т̣ха̄накам̣ екам̣ два̄рам̣ адам̣су. со там̣ нисса̄йа пан̃часате личчхавира̄джапутте сиппам̣ сиккха̄пенто васи. бандхулакума̄ро сат̣т̣хим̣ сат̣т̣хим̣ вел̣ӯ гахетва̄ маджджхе айасала̄кам̣ паккхипитва̄ сат̣т̣хикала̄пе усса̄петва̄ т̣хапите маллара̄джакулехи ‘‘име каппетӯ’’ти вутто асӣтихаттхам̣ а̄ка̄сам̣ уллан̇гхитва̄ асина̄ каппенто агама̄си. со оса̄накала̄пе айасала̄ка̄йа ‘‘кирӣ’’ти саддам̣ сутва̄, ‘‘ким̣ ета’’нти пуччхитва̄ саббакала̄песу айасала̄ка̄нам̣ т̣хапитабха̄вам̣ н̃атва̄ асим̣ чхад̣д̣етва̄ родама̄но ‘‘майхам̣ еттакесу н̃а̄тисухаджджесу екопи сасинехо хутва̄ имам̣ ка̄ран̣ам̣ на̄чиккхи. саче хи ахам̣ джа̄неййам̣, айасала̄ка̄йа саддам̣ анут̣т̣ха̄пентова чхиндеййа’’нти ватва̄, ‘‘саббепиме ма̄ретва̄ раджджам̣ кареййа’’нти ма̄та̄питӯнам̣ катхеси. техи ‘‘павен̣ираджджам̣ на̄ма, та̄та, идам̣ на лаббха̄ евам̣ ка̄ту’’нти на̄наппака̄рена ва̄рито ‘‘тена хи мама саха̄йакасса сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти са̄ваттхим̣ агама̄си.
пасенади косало ра̄джа̄ тасса̄гаманам̣ сутва̄ паччуггантва̄ махантена сакка̄рена там̣ нагарам̣ павесетва̄ сена̄патит̣т̣ха̄не т̣хапеси. со ма̄та̄питаро паккоса̄петва̄ таттхева ва̄сам̣ каппеси. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ упарипа̄са̄де т̣хито антаравӣтхим̣ олокайама̄но ‘‘ана̄тхапин̣д̣икасса чӯл̣аана̄тхапин̣д̣икасса виса̄кха̄йа суппава̄са̄йа̄’’ти етесам̣ гехе ниччам̣ бхаттакиччаттха̄йа гаччханте анекасахассе бхиккхӯ дисва̄, ‘‘кахам̣, аййа̄, гаччхантӣ’’ти пуччхитва̄, ‘‘дева, ана̄тхапин̣д̣икасса гехе ниччабхаттасала̄кабхаттагила̄набхатта̄дӣнам̣ аттха̄йа девасикам̣ две бхиккхусахасса̄ни гаччханти, чӯл̣аана̄тхапин̣д̣икасса гехе пан̃часата̄ни, татха̄ виса̄кха̄йа татха̄ суппава̄са̄йа̄’’ти вутте сайампи бхиккхусан̇гхам̣ упат̣т̣хахитука̄мо виха̄рам̣ гантва̄ бхиккхусахассена саддхим̣ саттха̄рам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ сахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ саттаме дивасе саттха̄рам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, пан̃чахи ме бхиккхусатехи саддхим̣ нибаддхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти а̄ха. ‘‘маха̄ра̄джа буддха̄ на̄ма екат̣т̣ха̄не нибаддхам̣ бхиккхам̣ на ган̣ханти, бахӯ джана̄ буддха̄нам̣ а̄гаманам̣ пачча̄сӣсантӣ’’ти. ‘‘тена хи екам̣ бхиккхум̣ нибаддхам̣ песетха̄’’ти а̄ха. саттха̄ а̄нандаттхерасса бха̄рам̣ ака̄си. ра̄джа̄ бхиккхусан̇гхе а̄гате паттам̣ гахетва̄, ‘‘име на̄ма паривисантӯ’’ти авича̄ретва̄ва сатта̄хам̣ сайамева паривиситва̄ ат̣т̣хаме дивасе виккхиттачитто памаджджамака̄си. ра̄джакуле на̄ма ана̄н̣атта̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ бхиккхӯ нисӣда̄петва̄ паривиситум̣ на лабханти ‘‘на майам̣ идха т̣ха̄тум̣ саккхисса̄ма̄’’ти бахӯ бхиккхӯ паккамим̣су. ра̄джа̄ дутийадивасепи памаджджи, дутийадивасепи бахӯ бхиккхӯ паккамим̣су. татийадивасепи памаджджи, тада̄ а̄нандаттхерам̣ екакамева т̣хапетва̄ авасеса̄ паккамим̣су. пун̃н̃аванта̄ на̄ма ка̄ран̣авасика̄ хонти, кула̄нам̣ паса̄дам̣ раккханти. татха̄гатасса ча са̄рипуттаттхеро маха̄моггалла̄наттхероти две аггаса̄вака̄, кхема̄ уппалаван̣н̣а̄ти две аггаса̄вика̄, упа̄сакесу читто, гахапати, хаттхако а̄л̣авакоти две аггаупа̄сака̄, упа̄сика̄су вел̣укан̣т̣хакӣ нандама̄та̄, кхуджджуттара̄ти две аггаупа̄сика̄, ити име ат̣т̣ха джане а̄дим̣ катва̄ т̣ха̄нантарапатта̄ саббепи са̄вака̄ екадесена дасаннам̣ па̄рамӣнам̣ пӯритатта̄ маха̄пун̃н̃а̄ абхинӣха̄расампанна̄. а̄нандаттхеропи каппасатасахассам̣ пӯритапа̄рамӣ абхинӣха̄расампанно маха̄пун̃н̃о аттано ка̄ран̣авасиката̄йа куласса паса̄дам̣ раккханто ат̣т̣ха̄си. там̣ екакамева нисӣда̄петва̄ паривисим̣су.
ра̄джа̄ бхиккхӯнам̣ гатака̄ле а̄гантва̄ кха̄данӣйабходжанӣйа̄ни татхева т̣хита̄ни дисва̄, ‘‘ким̣, аййа̄, на̄гамим̣сӯ’’ти пуччхитва̄, ‘‘а̄нандаттхеро екакова а̄гато дева̄’’ти сутва̄, ‘‘аддха̄ еттакам̣ ме бхаттаччхеданамакам̣сӯ’’ти бхиккхӯнам̣ куддхо саттху сантикам̣ гантва̄, ‘‘бханте, майа̄ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ бхиккха̄ пат̣ийатта̄, а̄нандаттхеро кира екакова̄гато, пат̣ийатта̄ бхиккха̄ татхева т̣хита̄, пан̃часата̄ бхиккхӯ мама гехе сан̃н̃ам̣ на карим̣су, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти а̄ха. саттха̄ бхиккхӯнам̣ досам̣ аватва̄, ‘‘маха̄ра̄джа, мама са̄вака̄нам̣ тумхехи саддхим̣ висса̄со наттхи, тена на гата̄ бхависсантӣ’’ти ватва̄ кула̄нам̣ анупагаманака̄ран̣ан̃ча упагаманака̄ран̣ан̃ча пака̄сенто бхиккхӯ а̄мантетва̄ имам̣ суттама̄ха –
‘‘навахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гатам̣ кулам̣ анупагантва̄ ва̄ на̄лам̣ упагантум̣, упагантва̄ ва̄ на̄лам̣ упанисӣдитум̣. катамехи навахи? на мана̄пена паччут̣т̣хенти, на мана̄пена абхива̄денти, на мана̄пена а̄санам̣ денти, сантамасса паригуханти, бахукампи тхокам̣ денти, пан̣ӣтампи лӯкхам̣ денти, асаккаччам̣ денти но саккаччам̣, на упанисӣданти дхаммассавана̄йа, бха̄ситамасса на суссӯсанти. имехи кхо, бхиккхаве, навахан̇гехи саманна̄гатам̣ кулам̣ анупагантва̄ ва̄ на̄лам̣ упагантум̣, упагантва̄ ва̄ на̄лам̣ упанисӣдитум̣.
‘‘навахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гатам̣ кулам̣ анупагантва̄ ва̄ алам̣ упагантум̣, упагантва̄ ва̄ алам̣ упанисӣдитум̣. катамехи навахи? мана̄пена паччут̣т̣хенти, мана̄пена абхива̄денти, мана̄пена а̄санам̣ денти, сантамасса на паригуханти, бахукампи бахукам̣ денти, пан̣ӣтампи пан̣ӣтам̣ денти, саккаччам̣ денти но асаккаччам̣, упанисӣданти дхаммассавана̄йа, бха̄ситамасса суссӯсанти. имехи кхо, бхиккхаве, навахан̇гехи саманна̄гатам̣ кулам̣ анупагантва̄ ва̄ алам̣ упагантум̣, упагантва̄ ва̄ алам̣ упанисӣдиту’’нти (а. ни. 9.17).
ити кхо, маха̄ра̄джа, мама са̄вака̄ тумха̄кам̣ сантика̄ висса̄сам̣ алабханта̄ на гата̄ бхависсантӣти. пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи хи ависса̄сикат̣т̣ха̄не саккаччам̣ упат̣т̣хийама̄на̄пи ма̄ран̣антикам̣ веданам̣ патва̄ висса̄сикат̣т̣ха̄намева агамим̣сӯти. ‘‘када̄, бханте’’ти ран̃н̃а̄ пут̣т̣хо атӣтам̣ а̄хари –
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте кесаво на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ паха̄йа исипаббаджджам̣ паббаджи. там̣ пан̃ча пурисасата̄ни анупаббаджим̣су. со кесавата̄пасо на̄ма ахоси. паса̄дханакаппако панасса анупаббаджитва̄ каппако на̄ма антева̄сико ахоси. кесавата̄пасо париса̄йа саддхим̣ ат̣т̣ха ма̄се химаванте васитва̄ васса̄раттасамайе лон̣амбиласеванаттха̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ бхиккха̄йа па̄виси. атха нам̣ ра̄джа̄ дисва̄ пасӣдитва̄ чатума̄сам̣ аттано сантике васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ уййа̄нева васа̄пенто сайам̣ са̄йам̣па̄там̣ асса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати. авасеса̄ та̄паса̄ катипа̄хам̣ васитва̄ хаттхисадда̄дӣхи убба̄л̣ха̄ хутва̄ уккан̣т̣хитва̄, ‘‘а̄чарийа, уккан̣т̣хитамха̄, гаччха̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘кахам̣, та̄та̄’’ти? ‘‘химавантам̣, а̄чарийа̄’’ти. ра̄джа̄ амха̄кам̣ а̄гатадивасейева чатума̄сам̣ идха васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ ган̣хи. ‘‘катхам̣ гамиссатха, та̄та̄’’ти? ‘‘тумхехи амха̄кам̣ ана̄чиккхитва̄ва пат̣ин̃н̃а̄ динна̄, майам̣ идха на саккома васитум̣, ито авидӯре тумха̄кам̣ паваттиссаванат̣т̣ха̄не васисса̄ма̄’’ти вандитва̄ паккамим̣су. каппантева̄сикена саддхим̣ а̄чарийо охӣйи.
ра̄джа̄ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гато, ‘‘кахам̣, аййа̄’’ти пуччхи. ‘‘саббе уккан̣т̣хитамха̄ти ватва̄ химавантам̣ гата̄, маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. каппакопи на чирассева уккан̣т̣хитва̄ а̄чарийена пунаппунам̣ ва̄рийама̄нопи ‘‘на саккомӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми. итаресам̣ пана сантикам̣ агантва̄ а̄чарийасса паваттим̣ сун̣анто авидӯре т̣ха̄не васи. апарабха̄ге а̄чарийасса антева̄сике ануссарантасса куччхирого уппаджджи. ра̄джа̄ веджджехи тикиччха̄песи, рого на вӯпасаммати. та̄пасо а̄ха – ‘‘ким̣, маха̄ра̄джа, иччхаси ме рогавӯпасама’’нти? ‘‘бханте, сача̄хам̣ саккун̣еййам̣, ида̄нева во пха̄сукам̣ кареййа’’нти. ‘‘маха̄ра̄джа, саче ме пха̄сукам̣ иччхаси, мам̣ антева̄сика̄нам̣ сантикам̣ песехӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дху, бханте’’ти там̣ ман̃чаке нипаджджа̄петва̄ на̄радаамаччаппамукхе чатта̄ро амачче ‘‘мама аййасса паваттим̣ н̃атва̄, майхам̣ са̄санам̣ пахин̣еййа̄тха̄’’ти уййоджеси. каппантева̄сико а̄чарийасса а̄гаманам̣ сутва̄ паччуггаманам̣ катва̄ итаре ‘‘каха’’нти вутте, ‘‘асукат̣т̣ха̄не кира васантӣ’’ти а̄ха. тепи а̄чарийасса̄гаманабха̄вам̣ сутва̄ таттхева самосаритва̄ а̄чарийасса ун̣ходакам̣ датва̄ пхала̄пхалам̣ адам̣су. там̣ кхан̣ан̃н̃ева рого вӯпасаммати. со катипа̄хенева суван̣н̣аван̣н̣о ахоси. атха нам̣ на̄радо пуччхи –
‘‘мануссиндам̣ джахитва̄на, саббака̄масамиддхинам̣;
катхам̣ ну бхагава̄ кесӣ, каппасса рамати ассаме.
‘‘са̄дӯни раман̣ӣйа̄ни, санти ваккха̄ манорама̄;
субха̄сита̄ни каппасса, на̄рада рамайанти мам̣.
‘‘са̄лӣнам̣ оданам̣ бхун̃дже, сучим̣ мам̣сӯпасечанам̣;
катхам̣ са̄ма̄канӣва̄рам̣, алон̣ам̣ чха̄дайанти там̣.
‘‘са̄дум̣ ва̄ йади ва̄са̄дум̣, аппам̣ ва̄ йади ва̄ бахум̣;
виссаттхо йаттха бхун̃джеййа, висса̄сапарама̄ раса̄’’ти. (джа̄. 1.4.181-184);
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄ненто ‘‘тада̄ ра̄джа̄ моггалла̄но ахоси, на̄радо са̄рипутто, каппантева̄сико а̄нандо, кесавата̄пасо ахамева̄’’ти ватва̄, ‘‘евам̣, маха̄ра̄джа, пуббепи пан̣д̣ита̄ ма̄ран̣антикам̣ веданам̣ патва̄ висса̄сикат̣т̣ха̄нам̣ гамим̣су, мама са̄вака̄ тумха̄кам̣ сантике висса̄сам̣ на лабханти ман̃н̃е’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘бхиккхусан̇гхена саддхим̣ майа̄ висса̄сам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, катхам̣ ну кхо карисса̄мӣти самма̄самбуддхасса н̃а̄тидхӣтарам̣ мама гехе ка̄тум̣ ват̣т̣ати, евам̣ санте ‘дахара̄ ча са̄ман̣ера̄ ча самма̄самбуддхасса н̃а̄тира̄джа̄’ти мама сантикам̣ виссаттха̄ нибаддхам̣ а̄гамиссантӣ’’ти чинтетва̄ – ‘‘екам̣ ме дхӣтарам̣ дентӯ’’ти са̄кийа̄нам̣ сантикам̣ са̄санам̣ песеси. ‘‘катарасса сакйасса дхӣта̄’’ти ча пуччхитва̄, ‘‘н̃атва̄ а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти ватва̄ дӯте а̄н̣а̄песи. дӯта̄ гантва̄ са̄кийе да̄рикам̣ йа̄чим̣су. те саннипатитва̄, ‘‘паккхантарико ра̄джа̄, саче на дасса̄ма, вина̄сессати но, на кхо пана амхехи кулена садисо, ким̣ ну кхо ка̄табба’’нти мантайим̣су. маха̄на̄мо ‘‘мама да̄сийа̄ куччхимхи джа̄та̄ ва̄сабхакхаттийа̄ на̄ма дхӣта̄ рӯпасобхаггаппатта̄ аттхи, там̣ дасса̄ма̄’’ти ватва̄ дӯте а̄ха – ‘‘са̄дху, ран̃н̃о да̄рикам̣ дасса̄ма̄’’ти. ‘‘са̄ касса, дхӣта̄’’ти? ‘‘самма̄самбуддхасса чӯл̣апитупуттасса маха̄на̄масса саккасса дхӣта̄ ва̄сабхакхаттийа̄ на̄ма̄’’ти.
те гантва̄ ран̃н̃о а̄рочайим̣су. ра̄джа̄ ‘‘йади евам̣, са̄дху, сӣгхам̣ а̄нетха, кхаттийа̄ ча на̄ма бахума̄йа̄, да̄сидхӣтарампи пахин̣еййум̣, питара̄ саддхим̣ екабха̄джане бхун̃джантим̣ а̄неййа̄тха̄’’ти песеси. те гантва̄, ‘‘дева, тумхехи саддхим̣ екато бхун̃джантим̣ ра̄джа̄ иччхатӣ’’ти а̄хам̣су. маха̄на̄мо ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти там̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ аттано бходжанака̄ле паккоса̄петва̄ та̄йа саддхим̣ екато бхун̃джана̄ка̄рам̣ дассетва̄ дӯта̄нам̣ ниййа̄деси. те там̣ а̄да̄йа са̄ваттхим̣ гантва̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ тут̣т̣хама̄насо там̣ пан̃чаннам̣ иттхисата̄нам̣ джет̣т̣хикам̣ катва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не абхисин̃чи. са̄ на чирассева суван̣н̣аван̣н̣ам̣ путтам̣ виджа̄йи.
атхасса на̄маггахан̣адивасе ра̄джа̄ да̄ракасса аййакасса сантикам̣ песеси ‘‘сакйара̄джадхӣта̄ ва̄сабхакхаттийа̄ путтам̣ виджа̄та̄, кимасса на̄мам̣ карома̄’’ти? там̣ пана са̄санам̣ гахетва̄ гато амаччо тхокам̣ бадхирадха̄туко, со гантва̄ ран̃н̃о аййакасса а̄рочеси, со там̣ сутва̄ ‘‘ва̄сабхакхаттийа̄ путтам̣ авиджа̄йитва̄пи саббаджанам̣ абхибхави, ида̄ни пана ран̃н̃о ативийа валлабха̄ бхависсатӣ’’ти а̄ха. бадхиро амаччо ‘‘валлабха̄’’ти вачанам̣ дуссутам̣ сутва̄ ‘‘вит̣ат̣ӯбхо’’ти саллаккхетва̄ ра̄джа̄нам̣ упагантва̄, ‘‘дева, кума̄расса кира ‘вит̣ат̣ӯбхо’ти на̄мам̣ каротха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘пора̄н̣акам̣ но куласантакам̣ на̄мам̣ бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ там̣ на̄мам̣ ака̄си. атхасса дахарака̄лейева ра̄джа̄ ‘‘саттху пийам̣ каромӣ’’ти сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си.
со кума̄рапариха̄рена вад̣д̣ханто саттавассикака̄ле ан̃н̃есам̣ кума̄ра̄нам̣ ма̄та̄махакулато хаттхирӯпакаассарӯпака̄дӣни а̄харийама̄на̄ни дисва̄ ма̄тарам̣ пуччхи – ‘‘амма, ан̃н̃есам̣ ма̄та̄махакулато пан̣н̣а̄ка̄ро а̄харӣйати, майхам̣ кочи кин̃чи на песеси, ким̣ твам̣ нима̄та̄ нипита̄’’ти? атха нам̣ са̄, ‘‘та̄та, тава сакйара̄джа̄но ма̄та̄маха̄ дӯре пана васанти, тена те кин̃чи на песентӣ’’ти ван̃чеси. сол̣асавассикака̄ле, ‘‘амма, тава ма̄та̄махакулам̣ пасситука̄момхӣ’’ти ватва̄, ‘‘алам̣, та̄та, ким̣ таттха гантва̄ кариссатӣ’’ти ва̄рийама̄нопи пунаппунам̣ йа̄чи. атхасса ма̄та̄ ‘‘тена хи гаччха̄’’ти сампат̣иччхи. со питу а̄рочетва̄ махантена парива̄рена никкхами. ва̄сабхакхаттийа̄ пуретарам̣ пан̣н̣ам̣ песеси – ‘‘ахам̣ идха сукхам̣ васа̄ми, ма̄сса кин̃чи са̄мино антарам̣ дассайим̣сӯ’’ти. са̄кийа̄ вит̣ат̣ӯбхасса а̄гаманам̣ н̃атва̄, ‘‘вандитум̣ на саккома̄’’ти тасса дахарадахаре кума̄ре джанападам̣ пахин̣итва̄ тасмим̣ капилапурам̣ сампатте сантха̄га̄ре саннипатим̣су. кума̄ро таттха гантва̄ ат̣т̣ха̄си.
атха нам̣ ‘‘айам̣ те, та̄та, ма̄та̄махо, айам̣ ма̄туло’’ти ватва̄ ванда̄песум̣. со саббе вандама̄но вичаритва̄ екампи атта̄нам̣ вандантам̣ адисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо мам̣ ванданта̄ наттхӣ’’ти пуччхи. са̄кийа̄, ‘‘та̄та, те канит̣т̣хакума̄ра̄ джанападам̣ гата̄’’ти ватва̄ тасса махантам̣ сакка̄рам̣ карим̣су. со катипа̄хам̣ васитва̄ махантена парива̄рена никкхами. атхека̄ да̄сӣ сантха̄га̄ре тена нисиннапхалакам̣ ‘‘идам̣ ва̄сабхакхаттийа̄йа да̄сийа̄ путтасса нисиннапхалака’’нти аккоситва̄ парибха̄ситва̄ кхӣродакена дхови. еко пурисо аттано а̄вудхам̣ памусситва̄ ниватто там̣ ган̣ханто вит̣ат̣ӯбхакума̄расса аккосанасаддам̣ сутва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ пуччхитва̄, ‘‘ва̄сабхакхаттийа̄ да̄сийа̄ куччхимхи маха̄на̄масаккам̣ пат̣ичча джа̄та̄’’ти н̃атва̄ балака̄йасса катхеси. ‘‘ва̄сабхакхаттийа̄ кира да̄сидхӣта̄’’ти маха̄кола̄халам̣ ахоси. там̣ сутва̄ вит̣ат̣ӯбхо ‘‘ете та̄ва мама нисиннапхалакам̣ кхӣродакена дхованту, ахам̣ пана радждже патит̣т̣хитака̄ле етесам̣ галалохитам̣ гахетва̄ мама нисиннапхалакам̣ дховисса̄мӣ’’ти читтам̣ пат̣т̣хапеси. тасмим̣ са̄ваттхим̣ гате амачча̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄рочайим̣су. ра̄джа̄ ‘‘майхам̣ да̄сидхӣтарам̣ адам̣сӯ’’ти са̄кийа̄нам̣ куджджхитва̄ ва̄сабхакхаттийа̄йа ча путтасса ча диннапариха̄рам̣ аччхиндитва̄ да̄сада̄сӣхи ладдхаббаматтамева да̄песи.
тато катипа̄хаччайена саттха̄ ра̄джанивесанам̣ гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣди. ра̄джа̄ а̄гантва̄ вандитва̄, ‘‘бханте, тумха̄кам̣ кира н̃а̄такехи да̄сидхӣта̄ майхам̣ динна̄, тенасса̄ ахам̣ сапутта̄йа париха̄рам̣ аччхиндитва̄ да̄сада̄сӣхи ладдхаббаматтамева да̄песи’’нти а̄ха. саттха̄ ‘‘айуттам̣, маха̄ра̄джа, са̄кийехи катам̣, дадантехи на̄ма сама̄наджа̄тика̄ да̄табба̄ асса, там̣ пана, маха̄ра̄джа, вада̄ми, ва̄сабхакхаттийа̄ кхаттийара̄джадхӣта̄ кхаттийаран̃н̃о гехе абхисекам̣ лабхи. вит̣ат̣ӯбхопи кхаттийара̄джа̄намева пат̣ичча джа̄то, ма̄туготтам̣ на̄ма ким̣ кариссати, питуготтамева пама̄н̣анти. пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ далиддиттхийа̄ кат̣т̣хаха̄рика̄йа аггамахесит̣т̣ха̄нам̣ адам̣су, тасса̄ ча куччхимхи джа̄такума̄ро два̄дасайоджаника̄йа ба̄ра̄н̣асийа̄ раджджам̣ патва̄ кат̣т̣хава̄ханара̄джа̄ на̄ма джа̄то’’ти кат̣т̣хаха̄риджа̄такам̣ (джа̄. 1.1.7) катхеси. ра̄джа̄ дхаммакатхам̣ сутва̄ ‘‘питуготтамева кира пама̄н̣а’’нти тусситва̄ ва̄сабхакхаттийа̄йа ча путтасса ча пакатипариха̄рамева да̄песи.
бандхуласена̄патиссапи кхо кусина̄ра̄йам̣ маллара̄джадхӣта̄ маллика̄ на̄ма бхарийа̄ дӣгхараттам̣ путтам̣ на виджа̄йи. атха нам̣ бандхуло ‘‘аттано кулагхарамева гаччха̄’’ти уййоджеси. са̄ ‘‘саттха̄рам̣ дисва̄ва гамисса̄мӣ’’ти джетаванам̣ пависитва̄ татха̄гатам̣ вандитва̄ т̣хита̄, ‘‘кахам̣ гаччхасӣ’’ти вутта̄ ‘‘са̄мико мам̣ бханте, кулагхарам̣ песетӣ’’ а̄ха. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘ван̃джха̄ кирасми апуттика̄’’ти. ‘‘йади евам̣, гаманакиччам̣ наттхи, ниваттассӯ’’ти. са̄ тут̣т̣хама̄наса̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ нивесанам̣ гантва̄ ‘‘касма̄ ниватта̄сӣ’’ти вутта̄ ‘‘дасабалена ниваттита̄мхӣ’’ти а̄ха бандхуло ‘‘дит̣т̣хам̣ бхависсати дӣгхадассина̄ ка̄ран̣а’’нти сампат̣иччхи. са̄ на чирассева габбхам̣ пат̣илабхитва̄ уппаннада̄хал̣а̄ ‘‘дохал̣о ме уппанно’’ти а̄рочеси. ‘‘ким̣ дохал̣о’’ти? ‘‘веса̄линагаре ган̣ара̄джакула̄нам̣ абхисекаман̇галапоккхаран̣ийам̣ отаритва̄ нхатва̄ па̄нӣйам̣ па̄тука̄ма̄мхи, са̄мӣ’’ти. бандхуло ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ сахассатха̄мадханум̣ гахетва̄ там̣ ратхам̣ а̄ропетва̄ са̄ваттхито никкхамитва̄ ратхам̣ па̄дженто маха̄лиличчхавино диннадва̄рена веса̄лим̣ па̄виси. маха̄лиличчхавино ча два̄расамӣпе ева нивесанам̣ хоти. со ратхасса умма̄ре панигха̄тасаддам̣ сутва̄ва ‘‘бандхуласса ратхасаддо есо, аджджа личчхавӣнам̣ бхайам̣ уппаджджиссатӣ’’ти а̄ха.
поккхаран̣ийа̄ анто ча бахи ча а̄раккха̄ балаватӣ, упари лохаджа̄лам̣ паттхат̣ам̣, сакун̣а̄нампи ока̄со наттхи. бандхуласена̄пати пана ратха̄ отаритва̄ а̄раккхаке мануссе веттена пахаранто пала̄петва̄ лохаджа̄лам̣ чхиндитва̄ антопоккхаран̣ӣйам̣ бхарийам̣ нха̄петва̄ сайампи нхатва̄ пуна там̣ ратхам̣ а̄ропетва̄ нагара̄ никкхамитва̄ а̄гатамаггенева па̄йа̄си. те а̄раккхаманусса̄ личчхавира̄джӯнам̣ а̄рочесум̣. личчхавира̄джа̄но куджджхитва̄ пан̃ча ратхасата̄ни а̄руйха ‘‘бандхуламаллам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти никкхамим̣су. там̣ паваттим̣ маха̄лисса а̄рочесум̣. маха̄ли, ‘‘ма̄ гамиттха, со хи во саббе гхотессатӣ’’ти а̄ха. тепи ‘‘майам̣ гамисса̄ма ева̄’’ти вадим̣су. ‘‘тена хи тасса ратхачаккасса йа̄ва на̄бхито патхавим̣ павит̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ ниваттеййа̄тха, тато аниваттанта̄ пурато асанисаддам̣ вийа сун̣иссатха, тамха̄ т̣ха̄на̄ ниваттеййа̄тха. тато аниваттанта̄ тумха̄кам̣ ратхадхуресу чхиддам̣ пассиссатха, тамха̄ т̣ха̄на̄ ниваттеййа̄тха, пурато ма̄ гамиттха̄’’ти. те тасса вачанена аниваттитва̄ там̣ анубандхим̣су ева. маллика̄ дисва̄, ‘‘ратха̄, са̄ми, пан̃н̃а̄йантӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи екассева ратхасса пан̃н̃а̄йанака̄ле мам̣ а̄рочеййа̄сӣ’’ти. са̄ йада̄ саббе ратха̄ еко вийа хутва̄ пан̃н̃а̄йим̣су, тада̄ ‘‘екамева, са̄ми, ратхасӣсам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти а̄ха. бандхуло ‘‘тена хи има̄ расмийо ган̣ха̄хӣ’’ти тасса̄ расмийо датва̄ ратхе т̣хитова дханум̣ а̄ропеси, ратхачаккам̣ йа̄ва на̄бхито патхавим̣ па̄виси.
личчхавино там̣ т̣ха̄нам̣ дисва̄пи на ниваттим̣су. итаро тхокам̣ гантва̄ джийам̣ потхеси, асанисаддо вийа ахоси. те татопи на ниваттим̣су, анубандханта̄ гаччхантева. бандхуло ратхе т̣хитакова екасарам̣ кхипи, со пан̃чаннам̣ ратхасата̄нам̣ ратхасӣсе чхиддам̣ катва̄ пан̃ча ра̄джасата̄ни парикарабандханат̣т̣ха̄не винивиджджхитва̄ патхавим̣ па̄виси. те аттано павиддхабха̄вам̣ аджа̄нитва̄, ‘‘тит̣т̣ха, ре, тит̣т̣ха, ре’’ти ваданта̄ анубандхим̣су ева. бандхуло ратхам̣ т̣хапетва̄ ‘‘тумхе матака̄, матакехи саддхим̣ майхам̣ йуддхам̣ на̄ма наттхӣ’’ти а̄ха. ‘‘матака̄ на̄ма амха̄диса̄ на хонтӣ’’ти. ‘‘тена хи саббапаччхимасса парикарам̣ мочетха̄’’ти. те мочайим̣су. со муттаматте ева маритва̄ патито. атха те саббепи ‘‘тумхе еварӯпа̄, аттано гхара̄ни гантва̄ сам̣видха̄таббам̣ сам̣видахитва̄ путтада̄рам̣ ануса̄ситва̄ санна̄хам̣ мочетха̄’’ти а̄ха. те татха̄ катва̄ саббепи джӣвитаккхайам̣ патта̄. бандхулопи малликам̣ са̄ваттхим̣ а̄неси. са̄ сол̣асаккхаттум̣ йамаке йамаке путте виджа̄йи. саббепи сӯра̄ тха̄масампанна̄ ахесум̣, саббасиппа̄нам̣ ниппхаттим̣ па̄пун̣им̣су. екекасса пурисасахассам̣ парива̄ро ахоси. питара̄ саддхим̣ ра̄джанивесанам̣ гаччхантехи техева ра̄джан̇ган̣ам̣ парипӯри.
атхекадивасам̣ виниччхайе кӯт̣ат̣т̣апара̄джита̄ манусса̄ бандхулам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ маха̄виравам̣ вираванта̄ виниччхайаамачча̄нам̣ кӯт̣ат̣т̣акаран̣ам̣ тасса а̄рочесум̣. со виниччхайам̣ гантва̄ там̣ ат̣т̣ам̣ вича̄ретва̄ са̄микамева са̄микам̣ ака̄си. маха̄джано маха̄саддена са̄дхука̄рам̣ паваттети. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ ида’’нти пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ тусситва̄ саббепи те амачче ха̄ретва̄ бандхулассева виниччхайам̣ ниййа̄деси. со тато пат̣т̣ха̄йа самма̄ виниччхайи. тато те пора̄н̣акавиниччхайика̄ амачча̄ кин̃чи лан̃джам̣ алабханта̄ аппала̄бха̄ хутва̄ ‘‘бандхуло раджджам̣ паттхетӣ’’ти ра̄джакуле парибхиндим̣су. ра̄джа̄ тесам̣ катхам̣ саддахитва̄ читтам̣ ниггахетум̣ на̄саккхи. ‘‘имасмим̣ идхева гха̄тийама̄не гараха̄ ме уппаджджиссатӣ’’ти пуна чинтетва̄ пайуттапурисехи паччантам̣ паха̄ра̄петва̄ бандхулам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘паччанто кира купито, тава путтехи саддхим̣ гантва̄, чоре ган̣ха̄хӣ’’ти пахин̣итва̄, ‘‘еттхевасса дваттим̣са̄йа путтехи саддхим̣ сӣсам̣ чхиндитва̄ а̄харатха̄’’ти техи саддхим̣ ан̃н̃епи саматтхе маха̄йодхе песеси. тасмим̣ паччантам̣ гаччхантейева ‘‘сена̄пати кира а̄гаччхатӣ’’ти пайуттачора̄ пала̄йим̣су. со там̣ падесам̣ а̄ва̄са̄петва̄ сан̣т̣ха̄петва̄ ниватти.
атхасса нагарато авидӯре т̣ха̄не те йодха̄ путтехи саддхим̣ сӣсам̣ чхиндим̣су. там̣ дивасам̣ маллика̄йа пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ две аггаса̄вака̄ нимантита̄ хонти. атхасса̄ пуббан̣хе ева ‘‘са̄микасса те саддхим̣ путтехи сӣсам̣ чхинна’’нти пан̣н̣ам̣ а̄харитва̄ адам̣су. са̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ кассачи кин̃чи аватва̄ пан̣н̣ам̣ уччхан̇ге т̣хапетва̄ бхиккхусан̇гхамева паривиси. атхасса̄ парича̄рика̄йо бхиккхӯнам̣ бхаттам̣ датва̄ саппича̄т̣им̣ а̄харантийо тхера̄нам̣ пурато саппича̄т̣им̣ бхиндим̣су. дхаммасена̄пати ‘‘бхеданадхаммам̣ бхиннам̣, на чинтитабба’’нти а̄ха. са̄ уччхан̇гато пан̣н̣ам̣ нӣхаритва̄ ‘‘дваттим̣са̄йа путтехи саддхим̣ питусӣсам̣ чхиннанти ме имам̣ пан̣н̣ам̣ а̄харим̣су, ахам̣ идам̣ сутва̄пи на чинтеми, саппича̄т̣ийа̄ бхинна̄йа ким̣ чинтайисса̄ми, бханте’’ти а̄ха. дхаммасена̄пати ‘‘анимиттаманан̃н̃а̄там̣, мачча̄нам̣ идха джӣвита’’нтиа̄дӣни (су. ни. 579) ватва̄ дхаммам̣ десетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ агама̄си. са̄пи дваттим̣са сун̣иса̄йо паккоса̄петва̄, ‘‘тумха̄кам̣ са̄мика̄ нирапара̄дха̄ аттано пуримакаммапхалам̣ лабхим̣су, тумхе ма̄ сочайиттха, ма̄ паридевиттха, ран̃н̃о упари манопадосам̣ ма̄ кариттха̄’’ти овади.
ран̃н̃о чарапуриса̄ там̣ катхам̣ сутва̄ гантва̄ тесам̣ ниддосабха̄вам̣ ран̃н̃о катхайим̣су. ра̄джа̄ сам̣вегаппатто тасса̄ нивесанам̣ гантва̄ малликан̃ча сун̣иса̄йо часса̄ кхама̄петва̄ маллика̄йа варам̣ ада̄си. са̄ ‘‘варо гахито ме хотӯ’’ти ватва̄ тасмим̣ гате матакабхаттам̣ датва̄ нхатва̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄, ‘‘дева, тумхехи майхам̣ варо динно, майхан̃ча ан̃н̃ена аттхо наттхи, дваттим̣са̄йа ме сун̣иса̄нам̣ маман̃ча кулагхарагаманам̣ ануджа̄на̄тха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ сампат̣иччхи. са̄ дваттим̣са сун̣иса̄йо йатха̄сака̄ни кула̄ни песеси, сайампи кусина̄ра̄нагаре аттано кулагхарам̣ агама̄си.
ра̄джа̄пи бандхуласена̄патино бха̄гинеййасса дӣгхака̄ра̄йанасса на̄ма сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. со пана ‘‘ма̄туло ме имина̄ ма̄рито’’ти ран̃н̃о ота̄рам̣ гавесанто вичарати. ра̄джа̄пи нирапара̄дхасса бандхуласса ма̄ритака̄лато пат̣т̣ха̄йа виппат̣иса̄рӣ хутва̄ читтасса̄дам̣ на лабхати, раджджасукхам̣ на̄нубхоти. тада̄ саттха̄ сакйа̄нам̣ меда̄л̣упам̣ на̄ма нигамам̣ упанисса̄йа вихарати. ра̄джа̄ таттха гантва̄ а̄ра̄мато авидӯре кхандха̄ва̄рам̣ нива̄сетва̄, ‘‘мандена парива̄рена саттха̄рам̣ вандисса̄мӣ’’ти виха̄рам̣ гантва̄ пан̃чара̄джа̄какудхабхан̣д̣а̄ни дӣгхака̄ра̄йанасса датва̄ екакова гандхакут̣им̣ па̄виси. саббам̣ дхаммачетийасуттанийа̄мена (ма. ни. 2.364 а̄дайо) дӣпетаббам̣. тасмим̣ гандхакут̣им̣ павит̣т̣хе дӣгхака̄ра̄йано та̄ни пан̃ча ра̄джакакудхабхан̣д̣а̄ни гахетва̄ вит̣ат̣ӯбхам̣ ра̄джа̄нам̣ катва̄ ран̃н̃о екам̣ ассам̣ екан̃ча упат̣т̣ха̄нака̄рикам̣ ма̄туга̄мам̣ т̣хапетва̄ ниваттетва̄ са̄ваттхим̣ агама̄си.
ра̄джа̄ саттха̄ра̄ саддхим̣ пийакатхам̣ катхетва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ никкханто сенам̣ адисва̄ там̣ ма̄туга̄мам̣ пуччхитва̄ там̣ паваттим̣ сутва̄, ‘‘ахам̣ бха̄гинеййам̣ а̄да̄йа гантва̄, вит̣ат̣ӯбхам̣ гахесса̄мӣ’’ти ра̄джагаханагарам̣ гаччханто вика̄ле два̄ресу пидахитесу нагарам̣ патва̄ екисса̄ са̄ла̄йа нипаджджитва̄ ва̄та̄тапехи киланто раттибха̄ге таттхева ка̄ламака̄си. вибха̄та̄йа раттийа̄, ‘‘дева, косаланаринда ана̄тхо джа̄тосӣ’’ти виппалапантийа̄ тасса̄ иттхийа̄ саддам̣ сутва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. со ма̄туласса махантена сакка̄рена сарӣракиччам̣ ка̄реси.
вит̣ат̣ӯбхопи раджджам̣ лабхитва̄ там̣ верам̣ саритва̄ ‘‘саббепи са̄кийе ма̄ресса̄мӣ’’ти махатийа̄ сена̄йа никкхами. там̣ дивасам̣ саттха̄ паччӯсака̄ле локам̣ волокенто н̃а̄тисан̇гхасса вина̄сам̣ дисва̄, ‘‘н̃а̄тисан̇гахам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ пуббан̣хасамайе пин̣д̣а̄йа чаритва̄, пин̣д̣апа̄тапат̣икканто гандхакут̣ийам̣ сӣхасеййам̣ каппетва̄, са̄йанхасамайе а̄ка̄сена гантва̄, капилаваттхуса̄манте екасмим̣ кабараччха̄йе руккхамӯле нисӣди. тато вит̣ат̣ӯбхасса раджджасӣма̄йа маханто сандаччха̄йо нигродхо аттхи. вит̣ат̣ӯбхо саттха̄рам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ вандитва̄, ‘‘бханте, ким̣ ка̄ран̣а̄ еварӯпа̄йа ун̣хавела̄йа имасмим̣ кабараччха̄йе руккхамӯле нисӣдатха, етасмим̣ сандаччха̄йе нигродхамӯле нисӣдатха, бханте’’ти ватва̄, ‘‘хоту, маха̄ра̄джа, н̃а̄така̄нам̣ чха̄йа̄ на̄ма сӣтала̄’’ти вутте, ‘‘н̃а̄така̄нураккханаттха̄йа саттха̄ а̄гато бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ниваттитва̄ са̄ваттхим̣йева пачча̄гами. саттха̄пи уппатитва̄ джетаванамева гато.
ра̄джа̄ са̄кийа̄нам̣ досам̣ саритва̄ дутийампи никкхамитва̄ татхева саттха̄рам̣ пасситва̄ пуна ниватти. татийава̄репи никкхамитва̄ татхева саттха̄рам̣ пасситва̄ пуна ниватти. чатуттхава̄ре пана тасмим̣ никкханте саттха̄ са̄кийа̄нам̣ пуббакаммам̣ олокетва̄ тесам̣ екадивасам̣ надийам̣ висапаккхипанапа̄пакаммасса аппат̣иба̄хийабха̄вам̣ н̃атва̄ чатуттхава̄ре на̄гама̄си. вит̣ат̣ӯбхо ‘‘са̄кийе гха̄тесса̄мӣ’’ти махантена балака̄йена никкхами. самма̄самбуддхасса пана н̃а̄така̄ асаттагха̄така̄ на̄ма, аттана̄ маранта̄пи паресам̣ джӣвитам̣ на воропенти. те чинтайим̣су – ‘‘майам̣ сусиккхита̄ катахаттха̄ катӯпа̄сана̄ махисса̄са̄, на кхо пана сакка̄ амхехи парам̣ джӣвита̄ воропетум̣, аттано каммам̣ дассетва̄ пала̄песса̄ма̄’’ти те катасанна̄ха̄ никкхамитва̄ йуддхам̣ а̄рабхим̣су. техи кхитта̄ сара̄ вит̣ат̣ӯбхасса пуриса̄нам̣ антарантарена гаччханти, пхалакантаракан̣н̣ачхиддантара̄дӣхи никкхаманти. вит̣ат̣ӯбхо дисва̄ нану бхан̣е ‘‘са̄кийа̄ асаттагха̄така̄мха̄’’ти ваданти, атха ча пана ме пурисе на̄сентӣти.
атха нам̣ еко пурисо а̄ха – ‘‘ким̣ са̄ми, ниваттитва̄ олокесӣ’’ти? ‘‘са̄кийа̄ ме пурисе на̄сентӣ’’ти. ‘‘тумха̄кам̣ кочи пурисо мато на̄ма наттхи. ин̇гха те ган̣а̄петха̄’’ти. ган̣а̄пенто екассапи кхайам̣ на пасси. со тато ниваттитва̄ ‘‘йе йе пана бхан̣е ‘са̄кийамха̄’ти бхан̣анти, саббе ма̄ретха, ма̄та̄махасса пана маха̄на̄масаккасса сантике т̣хита̄нам̣ джӣвитам̣ детха̄’’ти а̄ха. са̄кийа̄ гахетаббагахан̣ам̣ апассанта̄ екачче тин̣ам̣ д̣ам̣ситва̄, екачче нал̣ам̣ гахетва̄ ат̣т̣хам̣су. ‘‘тумхе са̄кийа̄, но’’ти пуччхита̄ йасма̄ те маранта̄пи муса̄ва̄дам̣ на бхан̣анти, тасма̄ тин̣ам̣ д̣ам̣ситва̄ т̣хита̄ ‘‘но са̄ко, тин̣а’’нти ваданти. нал̣ам̣ гахетва̄ т̣хита̄ ‘‘но са̄ко, нал̣о’’ти ваданти. йе ча маха̄на̄масса сантике т̣хита̄, те ча джӣвитам̣ лабхим̣су. тесу тин̣ам̣ д̣ам̣ситва̄ т̣хита̄ тин̣аса̄кийа̄ на̄ма, нал̣ам̣ гахетва̄ т̣хита̄ нал̣аса̄кийа̄ на̄ма джа̄та̄ти, вит̣ат̣ӯбхо авасесе кхӣрапакепи да̄раке ависсаджджетва̄ гха̄та̄пенто лохитанадим̣ паваттетва̄ тесам̣ галалохитена пхалакам̣ дхова̄песи. евам̣ са̄кийавам̣со вит̣ат̣ӯбхена упаччхинно.
со маха̄на̄масаккам̣ га̄ха̄петва̄ ниватто ‘‘па̄тара̄савела̄йа па̄тара̄сам̣ карисса̄мӣ’’ти екасмим̣ т̣ха̄не отаритва̄ бходжане упанӣте ‘‘екатова бхун̃джисса̄ма̄’’ти аййакам̣ паккоса̄песи. кхаттийа̄ пана джӣвитам̣ чаджанта̄пи да̄сипуттехи саддхим̣ на бхун̃джанти. тасма̄ маха̄на̄мо екам̣ сарам̣ олокетва̄ ‘‘килит̣т̣хагаттомхи, нха̄йисса̄ми, та̄та̄’’ти а̄ха. ‘‘са̄дху, аййака, нха̄йатха̄’’ти. со ‘‘айам̣ мам̣ екато абхун̃джантам̣ гха̄тессати, сайамева ме матам̣ сеййо’’ти кесе мун̃читва̄ агге ган̣т̣хим̣ катва̄ кесесу па̄дан̇гут̣т̣хаке павесетва̄ удаке нимуджджи. тасса гун̣атеджена на̄габхаванам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. на̄гара̄джа̄ ‘‘ким̣ ну кхо’’ти упадха̄ренто там̣ н̃атва̄ тасса сантикам̣ а̄гантва̄ там̣ аттано пхан̣е нисӣда̄петва̄ на̄габхаванам̣ павесеси. со два̄дасса васса̄ни таттхева васи. вит̣ат̣ӯбхопи ‘‘майхам̣ аййако ида̄ни а̄гамиссати, ида̄ни а̄гамиссатӣ’’ти а̄гамайама̄нова нисӣди. тасмим̣ атичира̄йанте сарам̣ вичина̄петва̄ дӣпа̄локена пурисаббхантара̄нипи олокетва̄ адисва̄ ‘‘гато бхависсатӣ’’ти пакка̄ми. со раттибха̄ге ачираватим̣ патва̄ кхандха̄ва̄рам̣ нива̄сеси. екачче антонадийам̣ ва̄лука̄пулине нипаджджим̣су, екачче бахитхале, антонипаннесупи пуббе акатапа̄пакамма̄ аттхи, бахинипаннесупи пуббе катапа̄пакамма̄ аттхи, тесам̣ нипаннат̣т̣ха̄несу кипиллика̄ ут̣т̣хахим̣су. те ‘‘майхам̣ нипаннат̣т̣ха̄не кипиллика̄, майхам̣ нипаннат̣т̣ха̄не кипиллика̄’’ти ут̣т̣хахитва̄ акатапа̄пакамма̄ уттаритва̄ тхале нипаджджим̣су, катапа̄пакамма̄ отаритва̄ ва̄лука̄пулине нипаджджим̣су. тасмим̣ кхан̣е маха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ гханавассам̣ васси. надийа̄ огхо а̄гантва̄ вит̣ат̣ӯбхам̣ саддхим̣ париса̄йа самуддамева па̄песи. саббе таттха маччхакаччхапабхаккха̄ ахесум̣.
маха̄джано катхам̣ самут̣т̣ха̄песи ‘‘са̄кийа̄нам̣ маран̣ам̣ айуттам̣, ‘евам̣ на̄ма кот̣т̣етва̄ кот̣т̣етва̄ са̄кийа̄ ма̄ретабба̄’ти анануччхавикамета’’нти. саттха̄ там̣ катхам̣ сутва̄, ‘‘бхиккхаве, имасмим̣ аттабха̄ве кин̃ча̄пи са̄кийа̄нам̣ евам̣ маран̣ам̣ айуттам̣, пуббе катапа̄пакаммавасена пана йуттамеветехи ладдха’’нти а̄ха. ‘‘ким̣ пана, бханте, ете пуббе акам̣сӯ’’ти? саббе екато хутва̄ надийам̣ висам̣ паккхипим̣сӯти. пунекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘вит̣ат̣ӯбхо еттаке са̄кийе ма̄ретва̄ а̄гаччханто аттано маноратхе маттхакам̣ аппаттейева еттакам̣ джанам̣ а̄да̄йа маха̄самудде маччхакаччхапабхаккхо джа̄то’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘имесам̣ сатта̄нам̣ маноратхе маттхакам̣ аппаттейева маччура̄джа̄ суттам̣ га̄мам̣ аджджхоттхаранто махогхо вийа джӣвитиндрийам̣ чхиндитва̄ чатӯсу апа̄йасамуддесу нимуджджа̄петӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
47. ‘‘пуппха̄ни хева пачинантам̣, бйа̄саттаманасам̣ нарам̣;
суттам̣ га̄мам̣ махогхова, маччу а̄да̄йа гаччхатӣ’’ти.
таттха бйа̄саттаманасам̣ наранти сампатте ва̄ асампатте ва̄ лаггама̄насам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ ма̄ла̄ка̄ро пуппха̄ра̄мам̣ пависитва̄ ‘‘пуппха̄ни пачинисса̄мӣ’’ти тато пуппха̄ни гахетва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ва̄ гаччхам̣ паттхенто сакале пуппха̄ра̄ме манам̣ песети, ‘‘ито чито ча пуппха̄ни пачинисса̄мӣ’’ти тато пуппха̄ни аггахетва̄ ан̃н̃аттха манам̣ песеси, тамева гаччхам̣ пачинанто пама̄дама̄паджджати, евамева екаччо пуппха̄ра̄масадисам̣ пан̃чака̄магун̣амаджджхам̣ отаритва̄ манорамам̣ рӯпам̣ лабхитва̄ манорама̄нам̣ саддагандхарасапхот̣т̣хабба̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ паттхети. ан̃н̃о тесу ва̄ ан̃н̃атарам̣ лабхитва̄ ан̃н̃атарам̣ паттхети, рӯпамева ва̄ лабхитва̄ ан̃н̃ам̣ апаттхенто тамева асса̄дети, садда̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарам̣. есева найо гомахим̣сада̄сида̄сакхеттаваттхуга̄манигамаджанапада̄дӣсу, паббаджита̄нампи паривен̣авиха̄рапаттачӣвара̄дӣсӯти евам̣ пан̃чака̄магун̣асан̇кха̄та̄ни пуппха̄ни ева пачинантам̣ сампатте ва̄ асампатте ва̄ ка̄магун̣е бйа̄саттаманасам̣ нарам̣. суттам̣ га̄манти га̄масса гехабхиттиа̄дӣнам̣ пана супанавасена супанам̣ на̄ма наттхи, сатта̄нам̣ пана суттапаматтатам̣ упа̄да̄йа сутто на̄ма хоти. евам̣ суттам̣ га̄мам̣ две тӣн̣и йоджана̄ни а̄йатагамбхӣро махогхова маччу а̄да̄йа гаччхати. йатха̄ со махогхо иттхипурисагомахим̣сакуккут̣а̄дӣсу кин̃чи анавасесетва̄ саббам̣ там̣ га̄мам̣ самуддам̣ па̄петва̄ маччхакаччхапабхаккхам̣ кароти, евамева бйа̄саттаманасам̣ нарам̣ маччу а̄да̄йа джӣвитиндрийамасса чхиндитва̄ чатӯсу апа̄йасамуддесу нимуджджа̄петӣти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни патта̄. маха̄джанасса са̄ттхика̄ десана̄ джа̄та̄ти.
вит̣ат̣ӯбхаваттху татийам̣.