3. сантикенида̄накатха̄

‘‘сантикенида̄нам̣ пана ‘екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’. ‘веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йа’нти ча евам̣ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄нейева лаббхатӣ’’ти вуттам̣. кин̃ча̄пи евам̣ вуттам̣, атха кхо пана тампи а̄дито пат̣т̣ха̄йа евам̣ ведитаббам̣ – уда̄нан̃хи уда̄нетва̄ джайапаллан̇ке нисиннасса бхагавато етадахоси – ‘‘ахам̣ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни имасса паллан̇касса ка̄ран̣а̄ сандха̄вим̣, еттакам̣ ме ка̄лам̣ имассева паллан̇касса ка̄ран̣а̄ алан̇катасӣсам̣ гӣва̄йа чхиндитва̄ диннам̣, суан̃джита̄ни аккхӣни хадайамам̣сан̃ча уппа̄т̣ева̄ диннам̣, джа̄лӣкума̄расадиса̄ путта̄, кан̣ха̄джинакума̄рисадиса̄ дхӣтаро, маддӣдевисадиса̄ бхарийа̄йо ча паресам̣ да̄саттха̄йа динна̄. айам̣ ме паллан̇ко джайапаллан̇ко тхирапаллан̇ко, еттха ме нисиннасса сан̇каппа̄ парипун̣н̣а̄, на та̄ва ито вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти анекакот̣исатасахассасама̄паттийо сама̄паджджанто сатта̄хам̣ таттхева нисӣди. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисӣди вимуттисукхапат̣исам̣ведӣ’’ти (маха̄ва. 1; уда̄. 1).

атха екачча̄нам̣ девата̄нам̣ ‘‘аджджа̄пи нӯна сиддхаттхасса каттаббакиччам̣ аттхи, паллан̇касмин̃хи а̄лайам̣ на виджахатӣ’’ти паривитакко удапа̄ди. саттха̄ девата̄нам̣ паривитаккам̣ н̃атва̄ та̄сам̣ витаккавӯпасаматтхам̣ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ дассеси. маха̄бодхиман̣д̣е хи катапа̄т̣иха̄рийан̃ча н̃а̄тисама̄гаме катапа̄т̣иха̄рийан̃ча па̄тхикапуттасама̄гаме катапа̄т̣иха̄рийан̃ча саббам̣ кан̣д̣амбаруккхамӯле катайамакапа̄т̣иха̄рийасадисам̣ ахоси.

евам̣ саттха̄ имина̄ па̄т̣иха̄рийена девата̄нам̣ витаккам̣ вӯпасаметва̄ паллан̇като ӣсакам̣ па̄чӣнаниссите уттарадиса̄бха̄ге т̣хатва̄ ‘‘имасмим̣ вата ме паллан̇ке саббан̃н̃утам̣ пат̣ивиддха’’нти чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча пӯрита̄нам̣ па̄рамӣнам̣ бала̄дхигамат̣т̣ха̄нам̣ паллан̇кам̣ бодхируккхан̃ча анимисехи аккхӣхи олокайама̄но сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ анимисачетийам̣ на̄ма джа̄там̣. атха саттха̄ паллан̇касса ча т̣хитат̣т̣ха̄насса ча антара̄ чан̇камам̣ ма̄петва̄ пураттхимапаччхимато а̄йате ратаначан̇каме чан̇каманто сатта̄хам̣ вӣтина̄меси. там̣ т̣ха̄нам̣ ратаначан̇камачетийам̣ на̄ма джа̄там̣.

чатуттхе пана сатта̄хе бодхито паччхимуттарадиса̄бха̄ге девата̄ ратанагхарам̣ ма̄пайим̣су. таттха бхагава̄ паллан̇кена нисӣдитва̄ абхидхаммапит̣акам̣ висесато четтха анантанайасамантапат̣т̣ха̄нам̣ вичинанто сатта̄хам̣ вӣтина̄меси. а̄бхидхаммика̄ пана̄ху – ‘‘ратанагхарам̣ на̄ма на саттаратанамайам̣ гехам̣, саттаннам̣ пана пакаран̣а̄нам̣ саммаситат̣т̣ха̄нам̣ ‘ратанагхара’нти вуччатӣ’’ти. йасма̄ панеттха убхопете парийа̄йена йуджджанти, тасма̄ убхайампетам̣ гахетаббамева. тато пат̣т̣ха̄йа пана там̣ т̣ха̄нам̣ ратанагхарачетийам̣ на̄ма джа̄там̣. евам̣ саттха̄ бодхисамӣпейева чатта̄ри сатта̄ха̄ни вӣтина̄метва̄ пан̃чаме сатта̄хе бодхируккхамӯла̄ йена аджапа̄ланигродхо тенупасан̇ками. татра̄пи дхаммам̣ вичинанто вимуттисукхан̃ча пат̣исам̣веденто нисӣди.

тасмим̣ самайе ма̄ро па̄пима̄ ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ анубандханто ота̄ра̄пеккхопи имасса на кин̃чи кхалитам̣ аддасам̣, атиккантода̄ни еса мама васа’’нти доманассаппатто маха̄магге нисӣдитва̄ сол̣аса ка̄ран̣а̄ни чинтенто бхӯмийам̣ сол̣аса лекха̄ а̄кад̣д̣хи – ‘‘ахам̣ есо вийа да̄напа̄рамим̣ на пӯресим̣, тенамхи имина̄ садисо на джа̄то’’ти екам̣ лекхам̣ а̄кад̣д̣хи. татха̄ ‘‘ахам̣ есо вийа сӣлапа̄рамим̣…пе… неккхаммапа̄рамим̣, пан̃н̃а̄па̄рамим̣, вӣрийапа̄рамим̣, кхантипа̄рамим̣, саччапа̄рамим̣, адхит̣т̣ха̄напа̄рамим̣, метта̄па̄рамим̣, упеккха̄па̄рамим̣ на пӯресим̣, тенамхи имина̄ садисо на джа̄то’’ти дасамам̣ лекхам̣ а̄кад̣д̣хи. татха̄ ‘‘ахам̣ есо вийа аса̄дха̄ран̣асса индрийапаропарийаттан̃а̄н̣асса пат̣иведха̄йа упаниссайабхӯта̄ даса па̄рамийо на пӯресим̣, тенамхи имина̄ садисо на джа̄то’’ти ека̄дасамам̣ лекхам̣ а̄кад̣д̣хи. татха̄ ‘‘ахам̣ есо вийа аса̄дха̄ран̣асса а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣асса…пе… маха̄карун̣а̄сама̄паттин̃а̄н̣асса, йамакапа̄т̣иха̄рийан̃а̄н̣асса, ана̄варан̣ан̃а̄н̣асса, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пат̣иведха̄йа упаниссайабхӯта̄ даса па̄рамийо на пӯресим̣, тенамхи имина̄ садисо на джа̄то’’ти сол̣асамам̣ лекхам̣ а̄кад̣д̣хи. евам̣ ма̄ро имехи ка̄ран̣ехи маха̄магге сол̣аса лекха̄ а̄кад̣д̣хитва̄ нисӣди.

тасмин̃ча самайе тан̣ха̄, арати, рага̄ ча̄ти тиссо ма̄радхӣтаро (сам̣. ни. 1.161) ‘‘пита̄ но на пан̃н̃а̄йати, кахам̣ ну кхо етарахӣ’’ти олокайама̄на̄ там̣ доманассаппаттам̣ бхӯмим̣ лекхама̄нам̣ нисиннам̣ дисва̄ питу сантикам̣ гантва̄ ‘‘касма̄, та̄та, твам̣ дуккхӣ думмано’’ти пуччхим̣су. ‘‘амма̄, айам̣ маха̄саман̣о майхам̣ васам̣ атикканто, еттакам̣ ка̄лам̣ олокенто ота̄рамасса дат̣т̣хум̣ на̄саккхим̣, тенамхи дуккхӣ думмано’’ти. ‘‘йади евам̣ ма̄ чинтайиттха, майаметам̣ аттано васе катва̄ а̄да̄йа а̄гамисса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘на сакка̄, амма̄, еса кеначи васе ка̄тум̣, ачала̄йа саддха̄йа патит̣т̣хито еса пурисо’’ти. ‘‘та̄та, майам̣ иттхийо на̄ма, ида̄нева нам̣ ра̄гапа̄са̄дӣхи бандхитва̄ а̄несса̄ма, тумхе ма̄ чинтайиттха̄’’ти ватва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘па̄де те, саман̣а, парича̄рема̄’’ти а̄хам̣су. бхагава̄ нева та̄сам̣ вачанам̣ манаси ака̄си, на аккхӣни уммӣлетва̄ олокеси, ануттаре упадхисан̇кхайе вимуттийа̄ вивекасукхан̃н̃ева анубхаванто нисӣди.

пуна ма̄радхӣтаро ‘‘учча̄вача̄ кхо пуриса̄нам̣ адхиппа̄йа̄, кесан̃чи кума̄рика̄су пемам̣ хоти, кесан̃чи пат̣хамавайе т̣хита̄су, кесан̃чи маджджхимавайе т̣хита̄су, кесан̃чи паччхимавайе т̣хита̄су, йам̣нӯна майам̣ на̄наппака̄рехи рӯпехи палобхетва̄ ган̣хеййа̄ма̄’’ти екамека̄ кума̄рикаван̣н̣а̄дивасена сакам̣ сакам̣ аттабха̄вам̣ абхинимминитва̄ кума̄рика̄, авиджа̄та̄, саким̣виджа̄та̄, дувиджа̄та̄, маджджхимиттхийо, махиттхийо ча хутва̄ чхаккхаттум̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘па̄де те, саман̣а, парича̄рема̄’’ти а̄хам̣су. тампи бхагава̄ на манаса̄ка̄си, йатха̄ там̣ ануттаре упадхисан̇кхайе вимутто. кечи пана̄чарийа̄ ваданти – ‘‘та̄ махиттхибха̄вена упагата̄ дисва̄ бхагава̄ – ‘ета̄ кхан̣д̣аданта̄ палитакеса̄ хонтӯ’ти адхит̣т̣ха̄сӣ’’ти. там̣ на гахетаббам̣. на хи бхагава̄ еварӯпам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ ака̄си. бхагава̄ пана ‘‘апетха тумхе, ким̣ дисва̄ евам̣ ва̄йаматха, еварӯпам̣ на̄ма авӣтара̄га̄дӣнам̣ пурато ка̄тум̣ ват̣т̣ати. татха̄гатасса пана ра̄го пахӣно, досо пахӣно, мохо пахӣно’’ти аттано килесаппаха̄нам̣ а̄раббха –

‘‘йасса джитам̣ на̄ваджӣйати, джитамасса нойа̄ти кочи локе;

там̣ буддхаманантагочарам̣, ападам̣ кена падена нессатха.

‘‘йасса джа̄линӣ висаттика̄, тан̣ха̄ наттхи кухин̃чи нетаве;

там̣ буддхаманантагочарам̣, ападам̣ кена падена нессатха̄’’ти. (дха. па. 179-180) –

има̄ дхаммападе буддхавагге две га̄тха̄ ваданто дхаммам̣ десеси. та̄ ‘‘саччам̣ кира но пита̄ авоча, ‘арахам̣ сугато локе, на ра̄гена сува̄найо’’’тиа̄дӣни (сам̣. ни. 1.161) ватва̄ питу сантикам̣ а̄гамим̣су.

бхагава̄пи таттхева сатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ тато мучалиндамӯлам̣ агама̄си. таттха сатта̄хаваддалика̄йа уппанна̄йа сӣта̄дипат̣иба̄ханаттхам̣ мучалиндена на̄ма на̄гара̄джена саттаккхаттум̣ бхогехи париккхитто асамба̄дха̄йа гандхакут̣ийам̣ вихаранто вийа вимуттисукхам̣ пат̣исам̣ведийама̄но сатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ ра̄джа̄йатанам̣ упасан̇камитва̄ таттхапи вимуттисукхам̣ пат̣исам̣ведийама̄нойева сатта̄хам̣ вӣтина̄меси. етта̄вата̄ сатта сатта̄ха̄ни парипун̣н̣а̄ни. еттхантаре нева мукхадхованам̣, на сарӣрапат̣иджагганам̣, на а̄ха̄ракиччам̣ ахоси, джха̄насукхапхаласукхенева ча вӣтина̄меси.

атхасса тасмим̣ саттасатта̄хаматтхаке екӯнапан̃н̃а̄сатиме дивасе таттха нисиннасса ‘‘мукхам̣ дховисса̄мӣ’’ти читтам̣ удапа̄ди. сакко дева̄наминдо агадахарӣтакам̣ а̄харитва̄ ада̄си, саттха̄ там̣ парибхун̃джи, тенасса сарӣравал̣ан̃джо ахоси. атхасса саккойева на̄галата̄дантакат̣т̣хан̃чева мукхадхованодакан̃ча ада̄си. саттха̄ там̣ дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ва анотаттадаходакена мукхам̣ дховитва̄ таттхева ра̄джа̄йатанамӯле нисӣди.

тасмим̣ самайе тапусса бхаллика̄ на̄ма две ва̄н̣иджа̄ пан̃чахи сакат̣асатехи уккала̄ джанапада̄ маджджхимадесам̣ гаччханта̄ пуббе аттано н̃а̄тиса̄лохита̄йа девата̄йа сакат̣а̄ни саннирумбхитва̄ саттху а̄ха̄расампа̄дане усса̄хита̄ мантхан̃ча мадхупин̣д̣икан̃ча а̄да̄йа – ‘‘пат̣игган̣ха̄ту но, бханте, бхагава̄ имам̣ а̄ха̄рам̣ анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти саттха̄рам̣ упана̄метва̄ ат̣т̣хам̣су. бхагава̄ па̄йа̄сапат̣иггахан̣адивасейева паттасса антарахитатта̄ ‘‘на кхо татха̄гата̄ хаттхесу пат̣игган̣ханти, кимхи ну кхо ахам̣ пат̣игган̣хеййа’’нти чинтеси. атхасса читтам̣ н̃атва̄ чатӯхи диса̄хи чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но инданӣламан̣имайе патте упана̄месум̣, бхагава̄ те пат̣иккхипи. пуна муггаван̣н̣аселамайе чатта̄ро патте упана̄месум̣. бхагава̄ чатуннампи маха̄ра̄джа̄нам̣ саддха̄нураккхан̣аттха̄йа чатта̄ропи патте пат̣иггахетва̄ упарӯпари т̣хапетва̄ ‘‘еко хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. чатта̄ропи мукхават̣т̣ийам̣ пан̃н̃а̄йама̄налекха̄ хутва̄ маджджхимаппама̄н̣ена екаттам̣ упагамим̣су. бхагава̄ тасмим̣ паччаггхе селамайе патте а̄ха̄рам̣ пат̣иггахетва̄ парибхун̃джитва̄ анумоданам̣ ака̄си. те две бха̄таро ва̄н̣иджа̄ буддхан̃ча дхамман̃ча саран̣ам̣ гантва̄ двева̄чика̄ упа̄сака̄ ахесум̣. атха несам̣ ‘‘екам̣ но, бханте, паричаритаббат̣т̣ха̄нам̣ детха̄’’ти ваданта̄нам̣ даккхин̣ахаттхена аттано сӣсам̣ пара̄маситва̄ кесадха̄туйо ада̄си. те аттано нагаре та̄ дха̄туйо суван̣н̣асамуггасса анто паккхипитва̄ четийам̣ патит̣т̣ха̄песум̣.

самма̄самбуддхо пана тато вут̣т̣ха̄йа пуна аджапа̄ланигродхамева гантва̄ нигродхамӯле нисӣди. атхасса таттха нисиннаматтассева аттана̄ адхигатадхаммасса гамбхӣратам̣ паччавеккхантасса саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣о – ‘‘киччхена адхигато кхо мйа̄йам̣ дхаммо’’ти паресам̣ адесетука̄мата̄ка̄раппатто витакко удапа̄ди. атха кхо брахма̄ сахампати ‘‘нассати вата бхо локо, винассати вата бхо локо’’ти дасахи чаккава̄л̣асахассехи саккасуйа̄масантуситанимма̄наративасаваттимаха̄брахма̄но а̄да̄йа саттху сантикам̣ а̄гантва̄ ‘‘десету, бханте, бхагава̄ дхамма’’нтиа̄дина̄ найена дхаммадесанам̣ а̄йа̄чи.

саттха̄ тасса пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти чинтенто ‘‘а̄л̣а̄ро пан̣д̣ито, со имам̣ дхаммам̣ кхиппам̣ а̄джа̄ниссатӣ’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ пуна олокенто тасса сатта̄хака̄лан̇катабха̄вам̣ н̃атва̄ удакам̣ а̄ваджджеси. тасса̄пи абхидосака̄лан̇катабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘бахӯпака̄ра̄ кхо ме пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ’’ти пан̃чаваггийе а̄раббха манаси катва̄ ‘‘кахам̣ ну кхо те етарахи вихарантӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе’’ти н̃атва̄ катипа̄хам̣ бодхиман̣д̣аса̄манта̄йева пин̣д̣а̄йа чаранто вихаритва̄ ‘‘а̄са̄л̣хипун̣н̣ама̄йам̣ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ дхаммачаккам̣ паваттесса̄мӣ’’ти паккхасса ча̄туддасийам̣ паччӯсасамайе паччут̣т̣ха̄йа пабха̄та̄йа раттийа̄ ка̄лассева паттачӣварама̄да̄йа ат̣т̣ха̄расайоджанамаггам̣ пат̣ипанно антара̄магге упакам̣ на̄ма а̄джӣвакам̣ дисва̄ тасса аттано буддхабха̄вам̣ а̄чиккхитва̄ там̣ дивасамева са̄йанхасамайе исипатанам̣ сампа̄пун̣и.

пан̃чаваггийа̄ татха̄гатам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ а̄вусо, саман̣о готамо паччайаба̄хулла̄йа а̄ваттитва̄ парипун̣н̣ака̄йо пӣн̣индрийо суван̣н̣аван̣н̣о хутва̄ а̄гаччхати. имасса вандана̄дӣни на карисса̄ма, маха̄кулаппасуто кхо панеса а̄сана̄бхиха̄рам̣ арахати, тенасса а̄санаматтам̣ пан̃н̃а̄песса̄ма̄’’ти катикам̣ акам̣су. бхагава̄ садевакасса локасса читта̄ча̄раджа̄нанасаматтхена н̃а̄н̣ена ‘‘ким̣ ну кхо име чинтайим̣сӯ’’ти а̄ваджджетва̄ читтам̣ ан̃н̃а̄си. атха тесу саббадевамануссесу анодиссакавасена пхаран̣асаматтхам̣ меттачиттам̣ сан̇кхипитва̄ одиссакавасена меттачиттена пхари. те бхагавата̄ меттачиттена сам̣пхут̣т̣ха̄ татха̄гате упасан̇каманте сака̄йа катика̄йа сан̣т̣ха̄тум̣ асакконта̄ паччуггантва̄ абхива̄дана̄дӣни саббакичча̄ни акам̣су. самма̄самбуддхабха̄вам̣ панасса аджа̄нанта̄ кевалам̣ на̄мена ча а̄вусова̄дена ча самуда̄чарим̣су.

атха не бхагава̄ – ‘‘ма̄, бхиккхаве, татха̄гатам̣ на̄мена ча а̄вусова̄дена ча самуда̄чаратха. арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо’’ти аттано буддхабха̄вам̣ н̃а̄петва̄ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисинно уттара̄са̄л̣ханаккхаттайоге ваттама̄не ат̣т̣ха̄расахи брахмакот̣ӣхи паривуто пан̃чаваггийаттхере а̄мантетва̄ типариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ чхан̃а̄н̣авиджамбханам̣ ануттарам̣ дхаммачаккаппаваттанасуттантам̣ (маха̄ва. 13 а̄дайо; сам̣. ни. 5.1081) десеси. тесу кон̣д̣ан̃н̃аттхеро десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песенто суттапарийоса̄не ат̣т̣ха̄расахи брахмакот̣ӣхи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. саттха̄ таттхева вассам̣ упагантва̄ пунадивасе ваппаттхерам̣ оваданто виха̄рейева нисӣди, сеса̄ чатта̄ропи пин̣д̣а̄йа чарим̣су. ваппаттхеро пуббан̣хейева сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и. етеневупа̄йена пунадивасе бхаддийаттхерам̣, пунадивасе маха̄на̄маттхерам̣, пунадивасе ассаджиттхеранти саббе сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄петва̄ пан̃чамийам̣ паккхасса пан̃чапи тхере саннипа̄тетва̄ анатталаккхан̣асуттантам̣ (маха̄ва. 20 а̄дайо; сам̣. ни. 3.59) десеси. десана̄парийоса̄не пан̃чапи тхера̄ арахатте патит̣т̣хахим̣су. атха саттха̄ йасасса кулапуттасса упаниссайам̣ дисва̄ там̣ раттибха̄ге ниббиджджитва̄ гехам̣ паха̄йа никкхантам̣ ‘‘ехи йаса̄’’ти паккоситва̄ тасмим̣йева раттибха̄ге сота̄паттипхале, пунадивасе арахатте патит̣т̣ха̄петва̄, апарепи тасса саха̄йаке чатупан̃н̃а̄саджане ехибхиккхупаббаджджа̄йа пабба̄джетва̄ арахаттам̣ па̄песи.

евам̣ локе екасат̣т̣хийа̄ арахантесу джа̄тесу саттха̄ вут̣т̣хавассо пава̄ретва̄ ‘‘чаратха бхиккхаве ча̄рика’’нти сат̣т̣хибхиккхӯ диса̄су песетва̄ сайам̣ урувелам̣ гаччханто антара̄магге каппа̄сикаванасан̣д̣е тим̣сабхаддаваггийакума̄ре винеси. тесу саббапаччхимако сота̄панно, саббуттамо ана̄га̄мӣ ахоси. тепи саббе ехибхиккхубха̄венева пабба̄джетва̄ диса̄су песетва̄ урувелам̣ гантва̄ ад̣д̣худ̣д̣хапа̄т̣иха̄рийасахасса̄ни дассетва̄ урувелакассапа̄дайо сахассаджат̣илапарива̄ре тебха̄тикаджат̣иле винетва̄ ехибхиккхубха̄вена пабба̄джетва̄ гайа̄сӣсе нисӣда̄петва̄ а̄диттапарийа̄йадесана̄йа (маха̄ва. 54) арахатте патит̣т̣ха̄петва̄ тена арахантасахассена паривуто ‘‘бимбиса̄раран̃н̃о диннапат̣ин̃н̃ам̣ мочесса̄мӣ’’ти ра̄джагаханагарӯпача̄ре лат̣т̣хивануййа̄нам̣ агама̄си. ра̄джа̄ уййа̄напа̄ласса сантика̄ ‘‘саттха̄ а̄гато’’ти сутва̄ два̄дасанахутехи бра̄хман̣агахапатикехи паривуто саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ чаккавичиттаталесу суван̣н̣апат̣т̣авита̄нам̣ вийа пабха̄самудайам̣ виссаджджентесу татха̄гатасса па̄десу сираса̄ нипатитва̄ екамантам̣ нисӣди саддхим̣ париса̄йа.

атха кхо тесам̣ бра̄хман̣агахапатика̄нам̣ етадахоси – ‘‘ким̣ ну кхо маха̄саман̣о урувелакассапе брахмачарийам̣ чарати, уда̄ху урувелакассапо маха̄саман̣е’’ти. бхагава̄ тесам̣ четасса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа урувелакассапам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

‘‘кимева дисва̄ урувелава̄си, паха̄си аггим̣ кисаковада̄но;

пуччха̄ми там̣ кассапа етаматтхам̣, катхам̣ пахӣнам̣ тава аггихутта’’нти. –

тхеропи бхагавато адхиппа̄йам̣ видитва̄ –

‘‘рӯпе ча садде ча атхо расе ча, ка̄миттхийо ча̄бхиваданти йан̃н̃а̄;

етам̣ малантӣ упадхӣсу н̃атва̄, тасма̄ на йит̣т̣хе на хуте аран̃джи’’нти. (маха̄ва. 55) –

имам̣ га̄тхам̣ ватва̄ аттано са̄вакабха̄ваппака̄санаттхам̣ татха̄гатасса па̄дапит̣т̣хе сӣсам̣ т̣хапетва̄ ‘‘саттха̄ ме, бханте бхагава̄, са̄вакохамасмӣ’’ти ватва̄ еката̄лам̣ двита̄лам̣ тита̄ланти йа̄ва саттата̄лаппама̄н̣ам̣ саттаккхаттум̣ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ оруйха татха̄гатам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. там̣ па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ маха̄джано ‘‘ахо маха̄нубха̄ва̄ буддха̄, еван̃хи тха̄магатадит̣т̣хико на̄ма ‘араха̄’ти ман̃н̃ама̄но урувелакассапопи дит̣т̣хиджа̄лам̣ бхиндитва̄ татха̄гатена дамито’’ти саттху гун̣акатхам̣йева катхеси. бхагава̄ ‘‘на̄хам̣ ида̄нийева урувелакассапам̣ дамеми, атӣтепи еса майа̄ дамито’’ти ватва̄ имисса̄ ат̣т̣хуппаттийа̄ маха̄на̄радакассападжа̄такам̣ (джа̄. 2.22.1153 а̄дайо) катхетва̄ чатта̄ри сачча̄ни пака̄сеси. ра̄джа̄ ека̄дасахи нахутехи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си, еканахутам̣ упа̄сакаттам̣ пат̣иведеси. ра̄джа̄ саттху сантике нисиннойева пан̃ча асса̄саке паведетва̄ саран̣ам̣ гантва̄ сва̄тана̄йа нимантетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакками.

пунадивасе йехи ча бхагава̄ хиййо дит̣т̣хо, йехи ча адит̣т̣хо, те саббепи ра̄джагахава̄сино ат̣т̣ха̄расакот̣исан̇кха̄ манусса̄ татха̄гатам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ па̄това ра̄джагахато лат̣т̣хивануййа̄нам̣ агамам̣су. тига̄вуто магго наппахоси, сакалалат̣т̣хивануййа̄нам̣ нирантарам̣ пхут̣ам̣ ахоси. маха̄джано дасабаласса рӯпасобхаггаппаттам̣ аттабха̄вам̣ пассантопи титтим̣ ка̄тум̣ на̄саккхи. ван̣н̣абхӯми на̄меса̄. еварӯпесу хи т̣ха̄несу бхагавато лаккхан̣а̄нубйан̃джана̄диппабхеда̄ сабба̄пи рӯпака̄йасирӣ ван̣н̣етабба̄. евам̣ рӯпасобхаггаппаттам̣ дасабаласса сарӣрам̣ пассама̄нена маха̄джанена нирантарам̣ пхут̣е уййа̄не ча гаманамагге ча екабхиккхуссапи никкхаманока̄со на̄хоси. там̣ дивасам̣ кира бхагавато бхаттам̣ чхиннам̣ бхавеййа, тасма̄ ‘‘там̣ ма̄ ахосӣ’’ти саккасса нисинна̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. со а̄ваджджама̄но там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ма̄н̣авакаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄ буддхадхаммасан̇гхапат̣исам̣йутта̄ тхутийо вадама̄но дасабаласса пурато отаритва̄ дева̄нубха̄вена ока̄сам̣ катва̄ –

‘‘данто дантехи саха пура̄н̣аджат̣илехи, виппамутто виппамуттехи;

син̇гӣниккхасаван̣н̣о, ра̄джагахам̣ па̄виси бхагава̄.

‘‘мутто муттехи…пе….

‘‘тин̣н̣о тин̣н̣ехи…пе….

‘‘санто сантехи…пе… ра̄джагахам̣ па̄виси бхагава̄.

‘‘дасава̄со дасабало, дасадхаммавидӯ дасабхи чупето;

со дасасатапарива̄ро, ра̄джагахам̣ па̄виси бхагава̄’’ти. (маха̄ва. 58) –

има̄хи га̄тха̄хи саттху ван̣н̣ам̣ вадама̄но пурато па̄йа̄си. тада̄ маха̄джано ма̄н̣авакасса рӯпасирим̣ дисва̄ ‘‘ативийа абхирӯпо вата̄йам̣ ма̄н̣авако, на кхо пана амхехи дит̣т̣хапуббо’’ти чинтетва̄ ‘‘куто айам̣ ма̄н̣авако, касса ва̄ айа’’нти а̄ха. там̣ сутва̄ ма̄н̣аво –

‘‘йо дхӣро саббадхи данто, суддхо аппат̣ипуггало;

арахам̣ сугато локе, тасса̄хам̣ парича̄рако’’ти. – га̄тхама̄ха;

саттха̄ саккена катока̄сам̣ маггам̣ пат̣ипаджджитва̄ бхиккхусахассапаривуто ра̄джагахам̣ па̄виси. ра̄джа̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ ‘‘ахам̣, бханте, тӣн̣и ратана̄ни вина̄ васитум̣ на саккхисса̄ми, вела̄йа ва̄ авела̄йа ва̄ бхагавато сантикам̣ а̄гамисса̄ми, лат̣т̣хивануййа̄нан̃ча на̄ма атидӯре, идам̣ пана амха̄кам̣ вел̣увануййа̄нам̣ на̄тидӯрам̣ начча̄саннам̣ гамана̄гаманасампаннам̣ буддха̄рахам̣ сена̄санам̣. идам̣ ме, бханте, бхагава̄ пат̣игган̣ха̄тӯ’’ти суван̣н̣абхин̇га̄рена пуппхагандхава̄ситам̣ ман̣иван̣н̣ам̣ удакама̄да̄йа вел̣увануййа̄нам̣ париччаджанто дасабаласса хаттхе удакам̣ па̄теси. тасмим̣ а̄ра̄ме пат̣иггахитейева ‘‘буддхаса̄санасса мӯла̄ни отин̣н̣а̄нӣ’’ти маха̄патхавӣ кампи. джамбудӣпаталасмин̃хи т̣хапетва̄ вел̣уванам̣ ан̃н̃ам̣ маха̄патхавим̣ кампетва̄ гахитасена̄санам̣ на̄ма наттхи. тамбапан̣н̣идӣпепи т̣хапетва̄ маха̄виха̄рам̣ ан̃н̃ам̣ патхавим̣ кампетва̄ гахитасена̄санам̣ на̄ма наттхи. саттха̄ вел̣увана̄ра̄мам̣ пат̣иггахетва̄ ран̃н̃о анумоданам̣ катва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхиккхусан̇гхапаривуто вел̣уванам̣ агама̄си.

тасмим̣ кхо пана самайе са̄рипутто ча моггалла̄но ча̄ти две парибба̄джака̄ ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вихаранти аматам̣ парийесама̄на̄. тесу са̄рипутто ассаджиттхерам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хам̣ дисва̄ пасанначитто пайирупа̄ситва̄ ‘‘йе дхамма̄ хетуппабхава̄’’тиа̄дига̄тхам̣ (маха̄ва. 60; апа. тхера 1.1.286) сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа аттано саха̄йакасса моггалла̄нассапи тамева га̄тхам̣ абха̄си. сопи сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. те убхопи сан̃чайам̣ олокетва̄ аттано париса̄йа саддхим̣ бхагавато сантике паббаджим̣су. тесу моггалла̄но сатта̄хена арахаттам̣ па̄пун̣и, са̄рипутто ад̣д̣хама̄сена. убхопи те саттха̄ аггаса̄вакат̣т̣ха̄не т̣хапеси. са̄рипуттаттхерена ча арахаттам̣ паттадивасейева саннипа̄там̣ ака̄си.

татха̄гате пана тасмин̃н̃ева вел̣увануййа̄не вихаранте суддходанамаха̄ра̄джа̄ ‘‘путто кира ме чхаббасса̄ни дуккарака̄рикам̣ чаритва̄ парама̄бхисамбодхим̣ патва̄ паваттаварадхаммачакко ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вел̣уване вихаратӣ’’ти сутва̄ ан̃н̃атарам̣ амаччам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи бхан̣е, твам̣ пурисасахассапарива̄ро ра̄джагахам̣ гантва̄ мама вачанена ‘пита̄ те суддходанамаха̄ра̄джа̄ дат̣т̣хука̄мо’ти ватва̄ мама путтам̣ ган̣хитва̄ ехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘евам̣, дева̄’’ти ран̃н̃о вачанам̣ сираса̄ сампат̣иччхитва̄ пурисасахассапарива̄ро кхиппамева сат̣т̣хийоджанамаггам̣ гантва̄ дасабаласса чатупарисамаджджхе нисӣдитва̄ дхаммадесана̄вела̄йам̣ виха̄рам̣ па̄виси. со ‘‘тит̣т̣хату та̄ва ран̃н̃а̄ пахитаса̄сана’’нти парисапарийанте т̣хито саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ йатха̄т̣хитова саддхим̣ пурисасахассена арахаттам̣ патва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. бхагава̄ ‘‘етха бхиккхаво’’ти хаттхам̣ паса̄реси. саббе тан̇кхан̣ан̃н̃ева иддхимайапаттачӣварадхара̄ сат̣т̣хивассикаттхера̄ вийа ахесум̣. арахаттам̣ паттака̄лато пат̣т̣ха̄йа пана арийа̄ на̄ма маджджхатта̄ва хонтӣти, со ран̃н̃а̄ пахитаса̄санам̣ дасабаласса на катхеси. ра̄джа̄ – ‘‘нева гато а̄гаччхати, на са̄санам̣ суййатӣ’’ти ‘‘ехи бхан̣е, твам̣ гаччха̄’’ти етенева нийа̄мена ан̃н̃ам̣ амаччам̣ песеси. сопи гантва̄ пуриманайенева саддхим̣ париса̄йа арахаттам̣ патва̄ тун̣хӣ ахоси. пуна ра̄джа̄ ‘‘ехи бхан̣е, твам̣ гаччха, твам̣ гаччха̄’’ти етенева нийа̄мена апарепи сатта амачче песеси. те саббе нава пурисасахассапарива̄ра̄ нава амачча̄ аттано киччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ тун̣хӣбхӯта̄ таттхева вихарим̣су.

ра̄джа̄ са̄санаматтампи а̄харитва̄ а̄чиккхантам̣ алабхитва̄ чинтеси – ‘‘еттака̄пи джана̄ майи синеха̄бха̄вена са̄санаматтампи на пачча̄харим̣су, ко ну кхо ме са̄санам̣ кариссатӣ’’ти саббам̣ ра̄джабалам̣ олокенто ка̄л̣уда̄йим̣ аддаса. со кира ран̃н̃о саббаттхаса̄дхако аббхантарико ативийа висса̄сико амаччо бодхисаттена саддхим̣ екадивасе джа̄то сахапам̣сукӣл̣ако саха̄йо. атха нам̣ ра̄джа̄ а̄мантеси – ‘‘та̄та ка̄л̣уда̄йи, ахам̣ мама путтам̣ дат̣т̣хука̄мо навапурисасахассапарива̄рена нава амачче песесим̣, тесу екопи а̄гантва̄ са̄санаматтам̣ а̄роченто на̄ма наттхи. дуджджа̄но кхо пана ме джӣвитантара̄йо, джӣвама̄нойева̄хам̣ путтам̣ дат̣т̣хука̄мо. саккхиссаси ну кхо ме путтам̣ дассету’’нти? ‘‘саккхисса̄ми, дева, саче паббаджитум̣ лабхисса̄мӣ’’ти. ‘‘та̄та, твам̣ паббаджито ва̄ апаббаджито ва̄ майхам̣ путтам̣ дассехӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, дева̄’’ти ран̃н̃о са̄санам̣ а̄да̄йа ра̄джагахам̣ гантва̄ саттху дхаммадесана̄вела̄йа парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сутва̄ сапарива̄ро арахаттам̣ патва̄ ехибхиккхубха̄вена паббаджитва̄ виха̄си.

саттха̄ буддхо хутва̄ пат̣хамам̣ антовассам̣ исипатане васитва̄ вут̣т̣хавассо пава̄ретва̄ урувелам̣ гантва̄ таттха тайо ма̄се васанто тебха̄тикаджат̣иле винетва̄ бхиккхусахассапарива̄ро пхуссама̄сапун̣н̣ама̄йам̣ ра̄джагахам̣ гантва̄ две ма̄се васи. етта̄вата̄ ба̄ра̄н̣асито никкхантасса пан̃ча ма̄са̄ джа̄та̄, сакало хеманто атикканто. ка̄л̣уда̄йиттхерасса а̄гатадивасато саттат̣т̣хадиваса̄ вӣтиватта̄. тхеро пхаггун̣ама̄сапун̣н̣ама̄йам̣ чинтеси – ‘‘атикканто да̄ни хеманто, васантасамайо ануппатто, мануссехи сасса̄дӣни уддхаритва̄ саммукхасаммукхат̣т̣ха̄нехи магга̄ динна̄, харитатин̣асан̃чханна̄ патхавӣ, супуппхита̄ ванасан̣д̣а̄, пат̣ипаджджанаккхама̄ магга̄, ка̄ло дасабаласса н̃а̄тисан̇гахам̣ ка̄ту’’нти. атха бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ –

‘‘ан̇га̄рино да̄ни дума̄ бхаданте, пхалесино чхаданам̣ виппаха̄йа;

те аччимантова пабха̄сайанти, самайо маха̄вӣра бха̄гӣ раса̄нам̣…пе…. (тхерага̄. 527);

‘‘на̄тисӣтам̣ на̄тиун̣хам̣, на̄тидуббхиккхачха̄такам̣;

саддала̄ харита̄ бхӯми, еса ка̄ло маха̄мунӣ’’ти. –

сат̣т̣химатта̄хи га̄тха̄хи дасабаласса куланагарагаманаван̣н̣ам̣ ван̣н̣еси. атха нам̣ саттха̄ – ‘‘ким̣ ну кхо, уда̄йи, мадхурассарена гаманаван̣н̣ам̣ ван̣н̣есӣ’’ти а̄ха. ‘‘тумха̄кам̣, бханте, пита̄ суддходанамаха̄ра̄джа̄ тумхе пасситука̄мо, каротха н̃а̄така̄нам̣ сан̇гаха’’нти. ‘‘са̄дху, уда̄йи, карисса̄ми н̃а̄така̄нам̣ сан̇гахам̣, бхиккхусан̇гхасса а̄рочехи, гамийаваттам̣ парипӯрессантӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти тхеро тесам̣ а̄рочеси.

бхагава̄ ан̇гамагадхава̄сӣнам̣ кулапутта̄нам̣ дасахи сахассехи, капилаваттхува̄сӣнам̣ дасахи сахассехӣти саббехева вӣсатисахассехи кхӣн̣а̄савабхиккхӯхи паривуто ра̄джагаха̄ никкхамитва̄ дивасе дивасе йоджанам̣ гаччхати. ‘‘ра̄джагахато сат̣т̣хийоджанам̣ капилаваттхум̣ двӣхи ма̄сехи па̄пун̣исса̄мӣ’’ти атуритача̄рикам̣ пакка̄ми. тхеропи ‘‘бхагавато никкхантабха̄вам̣ ран̃н̃о а̄рочесса̄мӣ’’ти веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ран̃н̃о нивесане па̄турахоси. ра̄джа̄ тхерам̣ дисва̄ тут̣т̣хачитто маха̄рахе паллан̇ке нисӣда̄петва̄ аттано пат̣ийа̄дитасса на̄наггарасабходжанасса паттам̣ пӯретва̄ ада̄си. тхеро ут̣т̣ха̄йа гамана̄ка̄рам̣ дассеси. ‘‘нисӣдитва̄ бхун̃джа, та̄та̄’’ти. ‘‘саттху сантикам̣ гантва̄ бхун̃джисса̄ми, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘кахам̣ пана, та̄та, саттха̄’’ти? ‘‘вӣсатисахассабхиккхупарива̄ро тумха̄кам̣ дассанаттха̄йа ча̄рикам̣ никкханто, маха̄ра̄джа̄’’ти. ра̄джа̄ тут̣т̣хама̄насо а̄ха – ‘‘тумхе имам̣ парибхун̃джитва̄ йа̄ва мама путто имам̣ нагарам̣ па̄пун̣а̄ти, та̄васса итова пин̣д̣апа̄там̣ парихаратха̄’’ти. тхеро адхива̄сеси. ра̄джа̄ тхерам̣ паривиситва̄ паттам̣ гандхачун̣н̣ена уббат̣т̣етва̄ уттамасса бходжанасса пӯретва̄ ‘‘татха̄гатасса детха̄’’ти тхерасса хаттхе патит̣т̣ха̄песи. тхеро саббесам̣ пассанта̄нам̣йева паттам̣ а̄ка̄се кхипитва̄ сайампи веха̄сам̣ аббхуггантва̄ пин̣д̣апа̄там̣ а̄харитва̄ саттху хаттхе т̣хапеси. саттха̄ там̣ парибхун̃джи. етенева упа̄йена тхеро дивасе дивасе пин̣д̣апа̄там̣ а̄хари. саттха̄пи антара̄магге ран̃н̃ойева пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джи. тхеропи бхаттакичча̄васа̄не дивасе дивасе ‘‘аджджа бхагава̄ еттакам̣ а̄гато, аджджа еттака’’нти буддхагун̣апат̣исам̣йутта̄йа ча катха̄йа сакалам̣ ра̄джакулам̣ саттхудассанам̣ вина̄йева саттхари сан̃джа̄таппаса̄дам̣ ака̄си. тенева нам̣ бхагава̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ кулаппаса̄дака̄нам̣ йадидам̣ ка̄л̣уда̄йӣ’’ти (а. ни. 1.219, 225) етадагге т̣хапеси.

са̄кийа̄пи кхо ануппатте бхагавати ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄тисет̣т̣хам̣ пассисса̄ма̄’’ти саннипатитва̄ бхагавато васанат̣т̣ха̄нам̣ вӣмам̣сама̄на̄ ‘‘нигродхасаккасса а̄ра̄мо раман̣ӣйо’’ти саллаккхетва̄ таттха саббам̣ пат̣иджагганавидхим̣ ка̄ретва̄ гандхапуппхахаттха̄ паччуггаманам̣ каронта̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ите дахарадахаре на̄гарада̄раке ча на̄гарада̄рика̄йо ча пат̣хамам̣ пахин̣им̣су, тато ра̄джакума̄ре ча ра̄джакума̄рика̄йо ча, тесам̣ анантара̄ са̄мам̣ гандхапуппха̄дӣхи пӯджайама̄на̄ бхагавантам̣ гахетва̄ нигродха̄ра̄мамева агамам̣су. таттха бхагава̄ вӣсатисахассакхӣн̣а̄савапаривуто пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисӣди. са̄кийа̄ на̄ма ма̄наджа̄тика̄ ма̄наттхаддха̄, те ‘‘сиддхаттхакума̄ро амхехи дахаратаро, амха̄кам̣ канит̣т̣хо, бха̄гинеййо, путто, натта̄’’ти чинтетва̄ дахарадахаре ра̄джакума̄ре а̄хам̣су – ‘‘тумхе вандатха, майам̣ тумха̄кам̣ пит̣т̣хито нисӣдисса̄ма̄’’ти.

тесу евам̣ авандитва̄ нисиннесу бхагава̄ тесам̣ аджджха̄сайам̣ олокетва̄ ‘‘на мам̣ н̃а̄тайо ванданти, ханда да̄ни те ванда̄песса̄мӣ’’ти абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ тесам̣ сӣсе па̄дапам̣сум̣ окирама̄но вийа кан̣д̣амбаруккхамӯле йамакапа̄т̣иха̄рийасадисам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ ака̄си. ра̄джа̄ там̣ аччхарийам̣ дисва̄ а̄ха – ‘‘бханте, тумха̄кам̣ джа̄тадивасе ка̄ладеваласса ванданаттхам̣ упанӣта̄нам̣ вопа̄де париваттетва̄ бра̄хман̣асса маттхаке патит̣т̣хите дисва̄пи ахам̣ тумха̄кам̣ па̄де вандим̣, айам̣ ме пат̣хамавандана̄. ваппаман̇галадивасе ча джамбуччха̄йа̄йа сирисайане нипанна̄нам̣ воджамбуччха̄йа̄йа апариваттанам̣ дисва̄пи па̄де вандим̣, айам̣ ме дутийавандана̄. ида̄ни пана имам̣ адит̣т̣хапуббам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄пи ахам̣ тумха̄кам̣ па̄де ванда̄ми, айам̣ ме татийавандана̄’’ти. ран̃н̃а̄ пана вандите бхагавантам̣ авандитва̄ т̣ха̄тум̣ саматтхо на̄ма екаса̄кийопи на̄хоси, саббе вандим̣суйева.

ити бхагава̄ н̃а̄тайо ванда̄петва̄ а̄ка̄сато отаритва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣди. нисинне бхагавати сикха̄патто н̃а̄тисама̄гамо ахоси, саббе екаггачитта̄ хутва̄ нисӣдим̣су. тато маха̄мегхо поккхаравассам̣ васси. тамбаван̣н̣ам̣ удакам̣ хет̣т̣ха̄ виравантам̣ гаччхати, темитука̄мова темети, атемитука̄масса сарӣре екабиндуматтампи на патати. там̣ дисва̄ саббе аччхарийаббхутачитта̄ джа̄та̄ ‘‘ахо аччхарийам̣, ахо аббхута’’нти катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣. саттха̄ ‘‘на ида̄нева майхам̣ н̃а̄тисама̄гаме поккхаравассам̣ вассати, атӣтепи вассӣ’’ти имисса̄ ат̣т̣хуппаттийа̄ вессантараджа̄такам̣ (джа̄. 2.22.1655 а̄дайо) катхеси. дхаммакатхам̣ сутва̄ саббе ут̣т̣ха̄йа вандитва̄ паккамим̣су. екопи ра̄джа̄ ва̄ ра̄джамаха̄матто ва̄ ‘‘све амха̄кам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти ватва̄ гато на̄ма наттхи.

саттха̄ пунадивасе вӣсатибхиккхусахассапаривуто капилаваттхум̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. там̣ на кочи гантва̄ нимантеси, на паттам̣ ва̄ аггахеси. бхагава̄ индакхӣле т̣хитова а̄ваджджеси – ‘‘катхам̣ ну кхо пуббабуддха̄ куланагаре пин̣д̣а̄йа чарим̣су, ким̣ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ иссараджана̄нам̣ гхара̄ни агамам̣су, уда̄ху сапада̄нача̄рикам̣ чарим̣сӯ’’ти? тато екабуддхассапи уппат̣ипа̄т̣ийа̄ гаманам̣ адисва̄ ‘‘майа̄пи да̄ни айамева тесам̣ вам̣со паггахетаббо, а̄йатин̃ча мама са̄вака̄ маман̃н̃ева анусиккханта̄ пин̣д̣ача̄рикаваттам̣ парипӯрессантӣ’’ти кот̣ийам̣ нивит̣т̣хагехато пат̣т̣ха̄йа сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чари. ‘‘аййо кира сиддхаттхакума̄ро пин̣д̣а̄йа чаратӣ’’ти двибхӯмикатибхӯмика̄дӣсу па̄са̄десу сӣхапан̃джарам̣ виваритва̄ маха̄джано дассанабйа̄ват̣о ахоси.

ра̄хулама̄та̄пи девӣ – ‘‘аййапутто кира имасмим̣йева нагаре махантена ра̄джа̄нубха̄вена суван̣н̣асивика̄дӣхи вичаритва̄ ида̄ни кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йаваттханива̄сано капа̄лахаттхо пин̣д̣а̄йа чарати, собхати ну кхо’’ти сӣхапан̃джарам̣ виваритва̄ олокайама̄на̄ бхагавантам̣ на̄на̄вира̄гасамуджджала̄йа сарӣраппабха̄йа нагаравӣтхийо обха̄сетва̄ бйа̄маппабха̄париккхепасамупабйӯл̣ха̄йа асӣта̄нубйан̃джанаппабха̄сита̄йа дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣апат̣иман̣д̣ита̄йа анопама̄йа буддхасирийа̄ вирочама̄нам̣ дисва̄ ун̣хӣсато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва па̄датала̄ –

‘‘синиддханӣламудукун̃читакесо, сӯрийаниммалатала̄бхинала̄т̣о;

йуттатун̇гамудука̄йатана̄со, рам̣сиджа̄лавикасито нарасӣхо’’ти. –

евама̄дика̄хи дасахи нарасӣхага̄тха̄хи абхиттхавитва̄ ‘‘тумха̄кам̣ путто пин̣д̣а̄йа чаратӣ’’ти ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ сам̣виггахадайо хаттхена са̄т̣акам̣ сан̣д̣апенто туритатурито никкхамитва̄ вегена гантва̄ бхагавато пурато т̣хатва̄ а̄ха – ‘‘кинну кхо, бханте, амхе ладжджа̄петха, киматтхам̣ пин̣д̣а̄йа чаратха, ким̣ ‘еттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ на сакка̄ бхаттам̣ ладдху’нти сан̃н̃ам̣ кариттха̄’’ти? ‘‘вам̣сача̄риттаметам̣, маха̄ра̄джа, амха̄ка’’нти. ‘‘нану, бханте, амха̄кам̣ вам̣со на̄ма маха̄самматакхаттийавам̣со, еттха ча екакхаттийопи бхиккха̄чарако на̄ма наттхӣ’’ти. ‘‘айам̣, маха̄ра̄джа, кхаттийавам̣со на̄ма тава вам̣со. амха̄кам̣ пана ‘дӣпан̇каро кон̣д̣ан̃н̃о…пе… кассапо’ти айам̣ буддхавам̣со на̄ма. ете ча ан̃н̃е ча анекасахассасан̇кха̄ буддха̄ бхиккха̄ча̄ренева джӣвикам̣ каппесу’’нти антаравӣтхийам̣ т̣хитова –

‘‘уттит̣т̣хе наппамаджджеййа, дхаммам̣ сучаритам̣ чаре;

дхаммача̄рӣ сукхам̣ сети, асмим̣ локе парамхи ча̄’’ти. (дха. па. 168) –

имам̣ га̄тхама̄ха. га̄тха̄парийоса̄не ра̄джа̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си.

‘‘дхамман̃чаре сучаритам̣, на нам̣ дуччаритам̣ чаре;

дхаммача̄рӣ сукхам̣ сети, асмим̣ локе парамхи ча̄’’ти. (дха. па. 169) –

имам̣ га̄тхам̣ сутва̄ сакада̄га̄мипхале патит̣т̣ха̄си, маха̄дхаммапа̄ладжа̄такам̣ (джа̄. 1.10.92 а̄дайо) сутва̄ ана̄га̄мипхале патит̣т̣ха̄си, маран̣асамайе сетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ сирисайане нипаннойева арахаттам̣ па̄пун̣и. аран̃н̃ава̄сена падха̄на̄нуйогакиччам̣ ран̃н̃о на̄хоси. со сота̄паттипхалам̣ саччхикатва̄йева пана бхагавато паттам̣ гахетва̄ сапарисам̣ бхагавантам̣ маха̄па̄са̄дам̣ а̄ропетва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена паривиси. бхаттакиччапарийоса̄не саббам̣ иттха̄га̄рам̣ а̄гантва̄ бхагавантам̣ ванди т̣хапетва̄ ра̄хулама̄тарам̣. са̄ пана ‘‘гаччха, аййапуттам̣ ванда̄хӣ’’ти париджанена вуччама̄на̄пи ‘‘саче майхам̣ гун̣о аттхи, сайамева мама сантикам̣ аййапутто а̄гамиссати, а̄гатамева нам̣ вандисса̄мӣ’’ти ватва̄ на агама̄си.

бхагава̄ ра̄джа̄нам̣ паттам̣ га̄ха̄петва̄ двӣхи аггаса̄вакехи саддхим̣ ра̄джадхӣта̄йа сиригаббхам̣ гантва̄ ‘‘ра̄джадхӣта̄ йатха̄ручи вандама̄на̄ на кин̃чи ваттабба̄’’ти ватва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣди. са̄ вегена̄гантва̄ гоппхакесу гахетва̄ па̄дапит̣т̣хийам̣ сӣсам̣ париваттетва̄ йатха̄джджха̄сайам̣ ванди. ра̄джа̄ ра̄джадхӣта̄йа бхагавати синехабахума̄на̄дигун̣асампаттим̣ катхеси – ‘‘бханте, мама дхӣта̄ ‘тумхехи ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни нива̄сита̄нӣ’ти сутва̄ тато пат̣т̣ха̄йа ка̄са̄йаваттханиваттха̄ джа̄та̄, тумха̄кам̣ екабхаттикабха̄вам̣ сутва̄ екабхаттика̄ва джа̄та̄, тумхехи маха̄сайанасса чхад̣д̣итабха̄вам̣ сутва̄ пат̣т̣ика̄ман̃чакейева нипанна̄, тумха̄кам̣ ма̄ла̄гандха̄дӣхи виратабха̄вам̣ н̃атва̄ виратама̄ла̄гандха̄ва джа̄та̄, аттано н̃а̄такехи ‘майам̣ пат̣иджаггисса̄ма̄’ти са̄сане песитепи тесу екан̃а̄такампи на олокеси, евам̣ гун̣асампанна̄ ме, бханте, дхӣта̄’’ти. ‘‘аначчхарийам̣, маха̄ра̄джа, айам̣ ида̄ни тайа̄ раккхийама̄на̄ ра̄джадхӣта̄ парипакке н̃а̄н̣е атта̄нам̣ раккхеййа, еса̄ пуббе ана̄раккха̄ паббатапа̄де вичарама̄на̄ апарипаккепи н̃а̄н̣е атта̄нам̣ раккхӣ’’ти ватва̄ чандакиннарӣджа̄такам̣ (джа̄. 1.14.18 а̄дайо) катхетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.

пунадивасе пана нандасса ра̄джакума̄расса абхисекагехаппавесанавива̄хаман̇галесу ваттама̄несу тасса гехам̣ гантва̄ кума̄рам̣ паттам̣ га̄ха̄петва̄ пабба̄джетука̄мо ман̇галам̣ ватва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. джанападакалйа̄н̣ӣ кума̄рам̣ гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘туват̣ам̣ кхо, аййапутта, а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти ватва̄ гӣвам̣ паса̄ретва̄ олокеси. со бхагавантам̣ ‘‘паттам̣ ган̣хатха̄’’ти ваттум̣ ависахама̄но виха̄рам̣йева агама̄си. там̣ аниччхама̄нам̣йева бхагава̄ пабба̄джеси. ити бхагава̄ капилаваттхум̣ гантва̄ татийадивасе нандам̣ пабба̄джеси.

саттаме дивасе ра̄хулама̄та̄пи кума̄рам̣ алан̇каритва̄ бхагавато сантикам̣ песеси – ‘‘пасса, та̄та, етам̣ вӣсатисахассасаман̣апаривутам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ брахмарӯпаван̣н̣ам̣ саман̣ам̣, айам̣ те пита̄, етасса маханта̄ нидхайо ахесум̣ тйасса никкхаманака̄лато пат̣т̣ха̄йа на пасса̄ма, гаччха, нам̣ да̄йаджджам̣ йа̄ча̄хи – ‘ахам̣, та̄та, кума̄ро абхисекам̣ патва̄ чаккаваттӣ бхависса̄ми, дханена ме аттхо, дханам̣ ме дехи. са̄мико хи путто питусантакасса̄’’’ти. кума̄ро ча бхагавато сантикам̣ гантва̄ва питусинехам̣ лабхитва̄ хат̣т̣хачитто ‘‘сукха̄ те, саман̣а, чха̄йа̄’’ти ватва̄ ан̃н̃ан̃ча бахум̣ аттано анурӯпам̣ ваданто ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ катабхаттакиччо анумоданам̣ ватва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. кума̄ропи ‘‘да̄йаджджам̣ ме, саман̣а, дехи, да̄йаджджам̣ ме, саман̣а, дехӣ’’ти бхагавантам̣ анубандхи. на бхагава̄ кума̄рам̣ ниватта̄песи, париджанопи бхагавата̄ саддхим̣ гаччхантам̣ ниваттетум̣ на̄саккхи. ити со бхагавата̄ саддхим̣ а̄ра̄мамева агама̄си.

тато бхагава̄ чинтеси – ‘‘йам̣ айам̣ питусантакам̣ дханам̣ иччхати, там̣ ват̣т̣а̄нугатам̣ савигха̄там̣, хандасса ме бодхиман̣д̣е пат̣иладдхам̣ саттавидхам̣ арийадханам̣ деми, локуттарада̄йаджджасса нам̣ са̄микам̣ каромӣ’’ти а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ а̄мантеси – ‘‘тена хи, са̄рипутта, ра̄хулам̣ пабба̄джехӣ’’ти. тхеро там̣ пабба̄джеси. паббаджите ча пана кума̄ре ран̃н̃о адхиматтам̣ дуккхам̣ уппаджджи, там̣ адхива̄сетум̣ асакконто бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘са̄дху, бханте, аййа̄ ма̄та̄питӯхи ананун̃н̃а̄там̣ путтам̣ на пабба̄джеййу’’нти варам̣ йа̄чи. бхагава̄ ча тасса варам̣ датва̄ пунекадивасе ра̄джанивесане катабхаттакиччо екамантам̣ нисиннена ран̃н̃а̄ ‘‘бханте, тумха̄кам̣ дуккарака̄рикака̄ле ека̄ девата̄ мам̣ упасан̇камитва̄ ‘путто те ка̄лан̇като’ти а̄ха, тасса̄ вачанам̣ асаддаханто ‘на майхам̣ путто самбодхим̣ аппатва̄ ка̄лам̣ каротӣ’ти там̣ пат̣иккхипи’’нти вутте ‘‘тумхе ида̄ни ким̣ саддахиссатха, йе тумхе пуббепи ат̣т̣хика̄ни дассетва̄ ‘путто те мато’ти вутте на саддахиттха̄’’ти имисса̄ ат̣т̣хуппаттийа̄ маха̄дхаммапа̄ладжа̄такам̣ катхеси. катха̄парийоса̄не ра̄джа̄ ана̄га̄мипхале патит̣т̣хахи.

ити бхагава̄ питарам̣ тӣсу пхалесу патит̣т̣ха̄петва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто пунадева ра̄джагахам̣ гантва̄ сӣтаване виха̄си. тасмим̣ самайе ана̄тхапин̣д̣ико гахапати пан̃чахи сакат̣асатехи бхан̣д̣ам̣ а̄да̄йа ра̄джагахам̣ гантва̄ аттано пийасаха̄йакасса сет̣т̣хино гехам̣ гантва̄ таттха буддхасса бхагавато уппаннабха̄вам̣ сутва̄ балавапаччӯсе девата̄нубха̄вена виват̣ена два̄рена саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа, дутийе дивасе буддхаппамукхасса сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ са̄ваттхим̣ а̄гаманаттха̄йа саттху пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ антара̄магге пан̃чачатта̄лӣсайоджанат̣т̣ха̄не сатасахассам̣ датва̄ йоджанике йоджанике виха̄рам̣ ка̄ретва̄ джетаванам̣ кот̣исантха̄рена ат̣т̣ха̄расахи хиран̃н̃акот̣ӣхи кин̣итва̄ навакаммам̣ пат̣т̣хапеси. со маджджхе дасабаласса гандхакут̣им̣ ка̄реси, там̣ парива̄ретва̄ асӣтийа̄ маха̄тхера̄нам̣ па̄т̣ийеккам̣ екасаннивесане а̄ва̄се екакут̣икадвикут̣икахам̣сават̣т̣акадӣгхарассаса̄ла̄ман̣д̣апа̄дивасена сесасена̄сана̄ни поккхаран̣ичан̇каманараттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄ни ча̄ти ат̣т̣ха̄расакот̣ипаричча̄гена раман̣ӣйе бхӯмибха̄ге манорамам̣ виха̄рам̣ ка̄ретва̄ дасабаласса а̄гаманаттха̄йа дӯтам̣ па̄хеси. саттха̄ тасса вачанам̣ сутва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро ра̄джагаха̄ никкхамитва̄ анупуббена са̄ваттхинагарам̣ па̄пун̣и.

маха̄сет̣т̣хипи кхо виха̄рамахам̣ саджджетва̄ татха̄гатасса джетаванам̣ пависанадивасе путтам̣ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итам̣ катва̄ алан̇катапат̣ийаттехева пан̃чахи кума̄расатехи саддхим̣ песеси. со сапарива̄ро пан̃чаван̣н̣аваттхасамуджджала̄ни пан̃ча дхаджасата̄ни гахетва̄ дасабаласса пурато ахоси, тесам̣ паччхато маха̄субхадда̄ чӯл̣асубхадда̄ти две сет̣т̣хидхӣтаро пан̃чахи кума̄рика̄сатехи саддхим̣ пун̣н̣агхат̣е гахетва̄ никкхамим̣су, та̄сам̣ паччхато сет̣т̣хибхарийа̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ пан̃чахи ма̄туга̄масатехи саддхим̣ пун̣н̣апа̄тийо гахетва̄ никкхами, саббесам̣ паччхато маха̄сет̣т̣хи ахатаваттханиваттхо ахатаваттханиваттхехева пан̃чахи сет̣т̣хисатехи саддхим̣ бхагавантам̣ аббхугган̃чхи. бхагава̄ имам̣ упа̄сакапарисам̣ пурато катва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапаривуто аттано сарӣраппабха̄йа суван̣н̣арасасекасин̃чана̄ни вийа ванантара̄ни курума̄но ананта̄йа буддхалӣла̄йа апарима̄н̣а̄йа буддхасирийа̄ джетаванавиха̄рам̣ па̄виси.

атха нам̣ ана̄тхапин̣д̣ико а̄пуччхи – ‘‘катха̄хам̣, бханте, имасмим̣ виха̄ре пат̣ипаджджа̄мӣ’’ти? ‘‘тена хи, гахапати, имам̣ виха̄рам̣ а̄гата̄на̄гатасса ча̄туддисасса бхиккхусан̇гхасса патит̣т̣ха̄пехӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти маха̄сет̣т̣хи суван̣н̣абхин̇га̄рам̣ а̄да̄йа дасабаласса хаттхе удакам̣ па̄тетва̄ ‘‘имам̣ джетаванавиха̄рам̣ а̄гата̄на̄гатасса ча̄туддисасса буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса даммӣ’’ти ада̄си. саттха̄ виха̄рам̣ пат̣иггахетва̄ анумоданам̣ каронто –

‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ пат̣иханти, тато ва̄л̣амига̄ни ча;

сарӣсапе ча макасе, сисире ча̄пи вут̣т̣хийо.

‘‘тато ва̄та̄тапо гхоро, сан̃джа̄то пат̣ихан̃н̃ати;

лен̣аттхан̃ча сукхаттхан̃ча, джха̄йитун̃ча випасситум̣.

‘‘виха̄рада̄нам̣ сан̇гхасса, аггам̣ буддхена ван̣н̣итам̣;

тасма̄ хи пан̣д̣ито посо, сампассам̣ аттхаматтано.

‘‘виха̄ре ка̄райе рамме, ва̄сайеттха бахуссуте;

тесам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча, ваттхасена̄сана̄ни ча.

‘‘дадеййа уджубхӯтесу, виппасаннена четаса̄;

те тасса дхаммам̣ десенти, саббадуккха̄панӯданам̣;

йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа, паринибба̄ти ана̄саво’’ти. (чӯл̣ава. 295) –

виха̄ра̄нисам̣сам̣ катхеси. ана̄тхапин̣д̣ико дутийадивасато пат̣т̣ха̄йа виха̄рамахам̣ а̄рабхи. виса̄кха̄йа виха̄рамахо чатӯхи ма̄сехи нит̣т̣хито, ана̄тхапин̣д̣икасса пана виха̄рамахо навахи ма̄сехи нит̣т̣ха̄си. виха̄рамахепи ат̣т̣ха̄расева кот̣ийо паричча̄гам̣ агамам̣су. ити екасмим̣йева виха̄ре чатупан̣н̣а̄сакот̣исан̇кхам̣ дханам̣ париччаджи.

атӣте пана випассисса бхагавато ка̄ле пунаббасумитто на̄ма сет̣т̣хи суван̣н̣ит̣т̣хака̄сантха̄рена кин̣итва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не йоджанаппама̄н̣ам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ ка̄реси. сикхисса пана бхагавато ка̄ле сиривад̣д̣хо на̄ма сет̣т̣хи суван̣н̣апха̄ласантха̄рена кин̣итва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не тига̄вутаппама̄н̣ам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ ка̄реси. вессабхусса бхагавато ка̄ле соттхийо на̄ма сет̣т̣хи суван̣н̣ахаттхипадасантха̄рена кин̣итва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не ад̣д̣хайоджанаппама̄н̣ам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ ка̄реси. какусандхасса бхагавато ка̄ле аччуто на̄ма сет̣т̣хи суван̣н̣ит̣т̣хака̄сантха̄рена кин̣итва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не га̄вутаппама̄н̣ам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ ка̄реси. кон̣а̄гаманасса бхагавато ка̄ле угго на̄ма сет̣т̣хи суван̣н̣акаччхапасантха̄рена кин̣итва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не ад̣д̣хага̄вутаппама̄н̣ам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ ка̄реси. кассапасса бхагавато ка̄ле суман̇гало на̄ма сет̣т̣хи суван̣н̣айат̣т̣хисантха̄рена кин̣итва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не сол̣асакарӣсаппама̄н̣ам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ ка̄реси. амха̄кам̣ пана бхагавато ка̄ле ана̄тхапин̣д̣ико на̄ма сет̣т̣хи каха̄пан̣акот̣исантха̄рена кин̣итва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не ат̣т̣хакарӣсаппама̄н̣ам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ ка̄реси. идам̣ кира т̣ха̄нам̣ саббабуддха̄нам̣ авиджахитат̣т̣ха̄намева.

ити маха̄бодхиман̣д̣е саббан̃н̃утаппаттито йа̄ва маха̄паринибба̄наман̃ча̄ йасмим̣ йасмим̣ т̣ха̄не бхагава̄ виха̄си, идам̣ сантикенида̄нам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣.

сантикенида̄накатха̄ нит̣т̣хита̄.

нида̄накатха̄ нит̣т̣хита̄.