9. маха̄сатипат̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄
уддесава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
373. евам̣ ме сутанти маха̄сатипат̣т̣ха̄насуттам̣. татра̄йамапуббападаван̣н̣ана̄ – ека̄йано айам̣, бхиккхаве, магготи касма̄ бхагава̄ идам̣ суттамабха̄си? курурат̣т̣хава̄сӣнам̣ гамбхӣрадесана̄пат̣иггахан̣асаматтхата̄йа. курурат̣т̣хава̄сино кира бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо утупаччайа̄дисампаннатта̄ тасса рат̣т̣хасса саппа̄йаутупаччайасеванена ниччам̣ калласарӣра̄ каллачитта̄ ча хонти. те читтасарӣракаллата̄йа ануггахитапан̃н̃а̄бала̄ гамбхӣракатхам̣ пат̣иггахетум̣ саматтха̄ хонти. тена несам̣ бхагава̄ имам̣ гамбхӣрадесана̄пат̣иггахан̣асаматтхатам̣ сампассанто екавӣсатийа̄ т̣ха̄несу каммат̣т̣ха̄нам̣ арахатте паккхипитва̄ идам̣ гамбхӣраттхам̣ маха̄сатипат̣т̣ха̄насуттам̣ абха̄си. йатха̄ хи пурисо суван̣н̣ачан̇кот̣акам̣ лабхитва̄ таттха на̄на̄пуппха̄ни паккхипеййа, суван̣н̣аман̃джӯсам̣ ва̄ пана лабхитва̄ саттаратана̄ни паккхипеййа, евам̣ бхагава̄ курурат̣т̣хава̄сипарисам̣ лабхитва̄ гамбхӣрадесанам̣ десеси. теневеттха ан̃н̃а̄нипи гамбхӣраттха̄ни имасмим̣ дӣгханика̄йе маха̄нида̄нам̣ маджджхиманика̄йе сатипат̣т̣ха̄нам̣, са̄ропамам̣, руккхопамам̣, рат̣т̣хапа̄лам̣, ма̄ган̣д̣ийам̣, а̄нен̃джасаппа̄йанти ан̃н̃а̄нипи сутта̄ни десеси.
апича тасмим̣ джанападе чатассо париса̄ пакатийа̄ва сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄нуйогамануйутта̄ вихаранти, антамасо да̄сакаммакарапариджа̄на̄пи сатипат̣т̣ха̄напат̣исам̣йуттамева катхам̣ катхенти. удакатиттхасуттакантанат̣т̣ха̄на̄дӣсупи нираттхакакатха̄ на̄ма наппаваттати. саче ка̄чи иттхӣ ‘‘амма, твам̣ катарам̣ сатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ манасикаросӣ’’ти пуччхита̄ ‘‘на кин̃чӣ’’ти вадати, там̣ гараханти ‘‘дхираттху тава джӣвитам̣, джӣвама̄на̄пи твам̣ матасадиса̄’’ти. атха нам̣ ‘‘ма̄ да̄ни пуна евамака̄сӣ’’ти овадитва̄ ан̃н̃атарам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ угган̣ха̄пенти. йа̄ пана ‘‘ахам̣ асукасатипат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма манасикаромӣ’’ти вадати, тасса̄ ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти са̄дхука̄рам̣ катва̄ ‘‘тава джӣвитам̣ суджӣвитам̣, твам̣ на̄ма мануссаттам̣ патта̄, таваттха̄йа самма̄самбуддхо уппанно’’тиа̄дӣхи пасам̣санти. на кевалан̃четтха мануссаджа̄тика̄ва сатипат̣т̣ха̄наманасика̄райутта̄, те нисса̄йа вихаранта̄ тираччха̄нагата̄пи.
татридам̣ ваттху – еко кира нат̣ако сувапотакам̣ гахетва̄ сиккха̄пенто вичарати. со бхиккхунупассайам̣ упанисса̄йа васитва̄ гаманака̄ле сувапотакам̣ памусситва̄ гато. там̣ са̄ман̣ерийо гахетва̄ пат̣иджаггим̣су. буддхараккхито тисса на̄мам̣ акам̣су. там̣ екадивасам̣ пурато нисиннам̣ дисва̄ маха̄тхерӣ а̄ха – ‘‘буддхараккхита̄’’ти. ким̣, аййети? аттхи те кочи бха̄вана̄манасика̄роти? наттхи, аййети. а̄вусо, паббаджита̄нам̣ сантике васантена на̄ма виссат̣т̣хааттабха̄вена бхавитум̣ на ват̣т̣ати, кочидева манасика̄ро иччхитаббо, твам̣ пана ан̃н̃ам̣ на саккхиссаси, ‘‘ат̣т̣хи ат̣т̣хӣ’’ти саджджха̄йам̣ карохӣти. со тхерийа̄ ова̄де т̣хатва̄ ‘‘ат̣т̣хи ат̣т̣хӣ’’ти саджджха̄йанто чарати.
там̣ екадивасам̣ па̄това торан̣агге нисӣдитва̄ ба̄ла̄тапам̣ тапама̄нам̣ еко сакун̣о накхапан̃джарена аггахеси. со ‘‘кири кирӣ’’ти саддамака̄си. са̄ман̣ерийо сутва̄ ‘‘аййе буддхараккхито сакун̣ена гахито, мочема на’’нти лед̣д̣уа̄дӣни гахетва̄ анубандхитва̄ мочесум̣. там̣ а̄нетва̄ пурато т̣хапитам̣ тхерӣ а̄ха – ‘‘буддхараккхита, сакун̣ена гахитака̄ле ким̣ чинтесӣ’’ти? на, аййе, ан̃н̃ам̣ кин̃чи чинтесим̣, ат̣т̣хипун̃джова ат̣т̣хипун̃джам̣ гахетва̄ гаччхати, катарасмим̣ т̣ха̄не виппакириссатӣти, евам̣ аййе ат̣т̣хипун̃джамева чинтесинти. са̄дху, са̄дху, буддхараккхита, ана̄гате бхаваккхайасса те паччайо бхависсатӣти. евам̣ таттха тираччха̄нагата̄пи сатипат̣т̣ха̄наманасика̄райутта̄. тасма̄ несам̣ бхагава̄ сатипат̣т̣ха̄набуддхимева джаненто идам̣ суттамабха̄си.
таттха ека̄йаноти екамагго. маггасса хи –
‘‘магго пантхо патхо паджджо, ан̃джасам̣ ват̣ума̄йанам̣;
на̄ва̄ уттарасетӯ ча, кулло ча бхисисан̇камо’’ти.
бахӯни на̄ма̄ни. сва̄йамидха айанана̄мена вутто, тасма̄ ека̄йано айам̣, бхиккхаве, магготи еттха екамагго айам̣, бхиккхаве, магго на двидха̄ патхабхӯтоти еваматтхо дат̣т̣хаббо. атха ва̄ екена айитабботи ека̄йано. екена̄ти ган̣асан̇ган̣икам̣ паха̄йа вӯпакат̣т̣хена павивиттачиттена. айитаббо пат̣ипаджджитаббо, айанти ва̄ етена̄ти айано, сам̣са̄рато нибба̄нам̣ гаччхантӣти аттхо. екасса айано ека̄йано. екасса̄ти сет̣т̣хасса. саббасаттасет̣т̣хо ча бхагава̄, тасма̄ бхагаватоти вуттам̣ хоти. кин̃ча̄пи хи тена ан̃н̃епи айанти, евам̣ сантепи бхагаватова со айано тена уппа̄дитатта̄. йатха̄ха ‘‘со хи, бра̄хман̣а, бхагава̄ ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄’’тиа̄ди (ма. ни. 3.79). айатӣти ва̄ айано, гаччхати паваттатӣти аттхо. екасмим̣ айаноти ека̄йано, имасмин̃н̃ева дхаммавинайе паваттати, на ан̃н̃аттха̄ти вуттам̣ хоти. йатха̄ха – ‘‘имасмим̣ кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго упалаббхатӣ’’ти (дӣ. ни. 2.214). десана̄бхедойева хесо, аттхато пана екова. апича екам̣ айатӣти ека̄йано. пуббабха̄ге на̄на̄мукхабха̄вана̄найаппаваттопи апарабха̄ге екам̣ нибба̄намева гаччхатӣти вуттам̣ хоти. йатха̄ха брахма̄ сахампати –
ека̄йанам̣ джа̄тикхайантадассӣ,
маггам̣ паджа̄на̄ти хита̄нукампӣ;
етена маггена тарим̣су пуббе,
тариссанти йе ча таранти огханти. (сам̣. ни. 5.409);
кечи пана ‘‘на па̄рам̣ дигун̣ам̣ йантӣ’’ти га̄тха̄найена йасма̄ екава̄рам̣ нибба̄нам̣ гаччхати, тасма̄ ‘‘ека̄йано’’ти ваданти, там̣ на йуджджати. имасса хи аттхасса саким̣ айаноти имина̄ бйан̃джанена бхавитаббам̣. йади пана екам̣ айанамасса ека̄ гати паваттӣти евам̣ аттхам̣ йоджетва̄ вуччеййа, бйан̃джанам̣ йуджджеййа, аттхо пана убхайатха̄пи на йуджджати. касма̄? идха пуббабха̄гамаггасса адхиппетатта̄. ка̄йа̄дичатуа̄рамман̣аппаватто хи пуббабха̄гасатипат̣т̣ха̄намагго идха̄дхиппето, на локуттаро, со ча анекава̄рампи айати, анекан̃часса айанам̣ хоти.
пуббепи ча имасмим̣ паде маха̄тхера̄нам̣ са̄каччха̄ ахосийева. типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро пуббабха̄гасатипат̣т̣ха̄намагготи а̄ха. а̄чарийо панасса типит̣акачӯл̣асуматтхеро миссакамагготи а̄ха. пуббабха̄го бхантети? миссако, а̄вусоти. а̄чарийе пана пунаппунам̣ бхан̣анте аппат̣иба̄хитва̄ тун̣хӣ ахоси. пан̃хам̣ авиниччхинитва̄ва ут̣т̣хахим̣су. атха̄чарийаттхеро наха̄накот̣т̣хакам̣ гаччханто ‘‘майа̄ миссакамагго катхито, чӯл̣ана̄го пуббабха̄гамагготи а̄да̄йа вохарати, ко ну кхо еттха ниччхайо’’ти суттантам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа париваттенто ‘‘йо хи кочи, бхиккхаве, име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ бха̄веййа сатта васса̄нӣ’’ти имасмим̣ т̣ха̄не саллаккхеси. локуттарамагго уппаджджитва̄ сатта васса̄ни тит̣т̣хама̄но на̄ма наттхи, майа̄ вутто миссакамагго на лаббхати. чӯл̣ана̄гена дит̣т̣хо пуббабха̄гамаггова лаббхатӣти н̃атва̄ ат̣т̣хамийам̣ дхаммасаване сан̇гхут̣т̣хе агама̄си.
пора̄н̣акаттхера̄ кира пийадхаммасавана̄ хонти, саддам̣ сутва̄ва ‘‘ахам̣ пат̣хамам̣, ахам̣ пат̣хама’’нти екаппаха̄ренева осаранти. тасмин̃ча дивасе чӯл̣ана̄гаттхерасса ва̄ро, тена дхамма̄сане нисӣдитва̄ бӣджаним̣ гахетва̄ пуббага̄тха̄су вутта̄су тхерасса а̄санапит̣т̣хийам̣ т̣хитасса етадахоси – ‘‘рахо нисӣдитва̄ на ваккха̄мӣ’’ти. пора̄н̣акаттхера̄ хи анусӯйака̄ хонти. на аттано ручимева уччхубха̄рам̣ вийа евам̣ уккхипитва̄ вичаранти, ка̄ран̣амева ган̣ханти, ака̄ран̣ам̣ виссадждженти. тасма̄ тхеро ‘‘а̄вусо, чӯл̣ана̄га̄’’ти а̄ха. со а̄чарийасса вийа саддоти дхаммам̣ т̣хапетва̄ ‘‘ким̣ бханте’’ти а̄ха. а̄вусо, чӯл̣ана̄га, майа̄ вутто миссакамагго на лаббхати, тайа̄ вутто пуббабха̄гасатипат̣т̣ха̄намаггова лаббхатӣти. тхеро чинтеси – ‘‘амха̄кам̣ а̄чарийо саббапарийаттико тепит̣ако сутабуддхо, еварӯпасса̄пи на̄ма бхиккхуно айам̣ пан̃хо а̄лул̣ети, ана̄гате мама бха̄тика̄ имам̣ пан̃хам̣ а̄лул̣ессантӣти суттам̣ гахетва̄ имам̣ пан̃хам̣ ниччалам̣ карисса̄мӣ’’ти пат̣исамбхида̄маггато ‘‘ека̄йанамагго вуччати пуббабха̄гасатипат̣т̣ха̄намагго’’.
магга̄нат̣т̣хан̇гико сет̣т̣хо, сачча̄нам̣ чатуро пада̄;
вира̄го сет̣т̣хо дхамма̄нам̣, двипада̄нан̃ча чаккхума̄.
есева магго наттхан̃н̃о, дассанасса висуддхийа̄;
етан̃хи тумхе пат̣ипаджджатха, ма̄расенаппамадданам̣;
етан̃хи тумхе пат̣ипанна̄, дуккхассантам̣ кариссатха̄ти. –
суттам̣ а̄харитва̄ т̣хапеси.
магготи кенат̣т̣хена магго? нибба̄нагаманат̣т̣хена нибба̄наттхикехи магганӣйат̣т̣хена ча. сатта̄нам̣ висуддхийа̄ти ра̄га̄дӣхи малехи абхиджджха̄висамалобха̄дӣхи ча упаккилесехи килит̣т̣хачитта̄нам̣ сатта̄нам̣ висуддхаттха̄йа. татха̄ хи имина̄ва маггена ито сатасахассакаппа̄дхика̄нам̣ чатуннам̣ асан̇кхйеййа̄нам̣ упари екасмим̣йева каппе ниббатте тан̣хан̇карамедхан̇карасаран̣ан̇карадӣпан̇карана̄маке буддхе а̄дим̣ катва̄ сакйамунипарийоса̄на̄ анеке самма̄самбуддха̄ анекасата̄ паччекабуддха̄ ган̣анапатхам̣ вӣтиватта̄ арийаса̄вака̄ ча̄ти име сатта̄ саббе читтамалам̣ пава̄хетва̄ парамависуддхим̣ патта̄. рӯпамалавасена пана сам̣килесавода̄напан̃н̃аттийева наттхи. татха̄ хи –
‘‘рӯпена сам̣килит̣т̣хена, сам̣килиссанти ма̄н̣ава̄;
рӯпе суддхе висуджджханти, анаккха̄там̣ махесина̄.
читтена сам̣килит̣т̣хена, сам̣килиссанти ма̄н̣ава̄;
читте суддхе висуджджханти, ити вуттам̣ махесина̄’’.
йатха̄ха – ‘‘читтасам̣килеса̄, бхиккхаве, сатта̄ сам̣килиссанти, читтавода̄на̄ висуджджхантӣ’’ти. тан̃ча читтавода̄нам̣ имина̄ сатипат̣т̣ха̄намаггена хоти. тена̄ха ‘‘сатта̄нам̣ висуддхийа̄’’ти.
сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа̄ти сокасса ча паридевасса ча саматиккама̄йа паха̄на̄йа̄ти аттхо, айан̃хи магго бха̄вито сантатимаха̄матта̄дӣнам̣ вийа сокасаматиккама̄йа, пат̣а̄ча̄ра̄дӣнам̣ вийа паридевасаматиккама̄йа сам̣ваттати. тена̄ха ‘‘сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа̄’’ти. кин̃ча̄пи хи сантатимаха̄матто –
‘‘йам̣ пуббе там̣ висодхехи, паччха̄ те ма̄ту кин̃чанам̣;
маджджхе че но гахессаси, упасанто чариссасӣ’’ти. (су. ни. 945);
имам̣ га̄тхам̣ сутва̄ва саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патто. пат̣а̄ча̄ра̄ –
‘‘на санти путта̄ та̄н̣а̄йа, на пита̄ на̄пи бандхава̄;
антакена̄дхипаннасса, наттхи н̃а̄тӣсу та̄н̣ата̄’’ти. (дха. па. 288);
имам̣ га̄тхам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хита̄. йасма̄ пана ка̄йаведана̄читтадхаммесу кан̃чи дхаммам̣ ана̄маситва̄ бха̄вана̄ на̄ма наттхи, тасма̄ тепи имина̄ва маггена сокапаридеве саматикканта̄ти ведитабба̄.
дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа̄ти ка̄йикадуккхасса четасикадоманассасса ча̄ти имесам̣ двиннам̣ аттхан̇гама̄йа, ниродха̄йа̄ти аттхо. айан̃хи магго бха̄вито тиссаттхера̄дӣнам̣ вийа дуккхасса, сакка̄дӣнам̣ вийа ча доманассасса аттхан̇гама̄йа сам̣ваттати.
татра̄йам̣ аттхадӣпана̄ – са̄ваттхийам̣ кира тиссо на̄ма кут̣умбикапутто чатта̄лӣса хиран̃н̃акот̣ийо паха̄йа паббаджитва̄ ага̄маке аран̃н̃е вихарати. тасса канит̣т̣хабха̄ту бхарийа̄ ‘‘гаччхатха, нам̣ джӣвита̄ воропетха̄’’ти пан̃часате чоре песеси. те гантва̄ тхерам̣ парива̄ретва̄ нисӣдим̣су. тхеро а̄ха – ‘‘касма̄ а̄гататтха упа̄сака̄’’ти? там̣ джӣвита̄ воропесса̄ма̄ти. па̄т̣ибхогам̣ ме упа̄сака̄, гахетва̄ аджджекараттим̣ джӣвитам̣ детха̄ти. ко те, саман̣а, имасмим̣ т̣ха̄не па̄т̣ибхого бхависсатӣти? тхеро махантам̣ па̄са̄н̣ам̣ гахетва̄ две ӯрут̣т̣хӣни бхиндитва̄ ‘‘ват̣т̣ати упа̄сака̄ па̄т̣ибхого’’ти а̄ха. те апаккамитва̄ чан̇каманасӣсе аггим̣ катва̄ нипаджджим̣су. тхерасса веданам̣ виккхамбхетва̄ сӣлам̣ паччавеккхато парисуддхам̣ сӣлам̣ нисса̄йа пӣтипа̄моджджам̣ уппаджджи. тато ануккамена випассанам̣ вад̣д̣хенто тийа̄мараттим̣ саман̣адхаммам̣ катва̄ арун̣уггамане арахаттам̣ патто имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘убхо па̄да̄ни бхиндитва̄, сан̃н̃апесса̄ми во ахам̣;
ат̣т̣ийа̄ми хара̄йа̄ми, сара̄гамаран̣ам̣ ахам̣.
ева̄хам̣ чинтайитва̄на, йатха̄бхӯтам̣ випассисам̣;
сампатте арун̣уггамхи, арахаттамапа̄пун̣и’’нти.
апарепи тим̣са бхиккхӯ бхагавато сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃авиха̄ре вассам̣ упагантва̄ ‘‘а̄вусо, тийа̄мараттим̣ саман̣адхаммова ка̄таббо, на ан̃н̃аман̃н̃асса сантикам̣ а̄гантабба’’нти ватва̄ вихарим̣су. тесам̣ саман̣адхаммам̣ катва̄ паччӯсасамайе пачала̄йанта̄нам̣ еко бйаггхо а̄гантва̄ екекам̣ бхиккхум̣ гахетва̄ гаччхати. на кочи ‘‘мам̣ бйаггхо ган̣хӣ’’ти ва̄чампи ниччха̄реси. евам̣ пан̃часу дасасу бхиккхӯсу кха̄дитесу упосатхадивасе ‘‘итаре, а̄вусо, кухи’’нти пуччхитва̄ н̃атва̄ ча ‘‘ида̄ни гахитена гахитомхӣти ваттабба’’нти ватва̄ вихарим̣су. атха ан̃н̃атарам̣ дахарабхиккхум̣ пуриманайенева бйаггхо ган̣хи. со ‘‘бйаггхо бханте’’ти а̄ха. бхиккхӯ каттарадан̣д̣е ча укка̄йо ча гахетва̄ мочесса̄ма̄ти анубандхим̣су. бйаггхо бхиккхӯнам̣ агатим̣ чхиннатат̣ат̣т̣ха̄нама̄руйха там̣ бхиккхум̣ па̄дан̇гут̣т̣хакато пат̣т̣ха̄йа кха̄дитум̣ а̄рабхи. итарепи ‘‘ида̄ни саппуриса, амхехи каттаббам̣ наттхи, бхиккхӯнам̣ висесо на̄ма еварӯпе т̣ха̄не пан̃н̃а̄йатӣ’’ти а̄хам̣су. со бйаггхамукхе нипаннова там̣ веданам̣ виккхамбхетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хенто йа̄ва гоппхака̄ кха̄дитасамайе сота̄панно хутва̄, йа̄ва джан̣н̣ука̄ кха̄дитасамайе сакада̄га̄мӣ, йа̄ва на̄бхийа̄ кха̄дитасамайе ана̄га̄мӣ хутва̄, хадайарӯпе акха̄дитейева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘сӣлава̄ ватасампанно, пан̃н̃ава̄ сусама̄хито;
мухуттам̣ пама̄даманва̄йа, бйаггхеноруддхама̄насо.
пан̃джарасмим̣ гахетва̄на, сила̄йа упарӣ като;
ка̄мам̣ кха̄дату мам̣ бйаггхо, ат̣т̣хийа̄ ча нха̄русса ча;
килесе кхепайисса̄ми, пхусисса̄ми вимуттийа’’нти.
апаропи пӣтамаллаттхеро на̄ма гихика̄ле тӣсу раджджесу пат̣а̄кам̣ гахетва̄ тамбапан̣н̣идӣпам̣ а̄гамма ра̄джа̄нам̣ пасситва̄ ран̃н̃а̄ ката̄нуггахо екадивасам̣ килан̃джака̄пан̣аса̄ладва̄рена гаччханто ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, на тумха̄кам̣, там̣ паджахатха, там̣ во пахӣнам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣ’’ти на тумха̄кава̄кйам̣ сутва̄ чинтеси ‘‘нева кира рӯпам̣ аттано, на ведана̄’’ти. со там̣йева ан̇кусам̣ катва̄ никкхамитва̄ маха̄виха̄рам̣ гантва̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ паббаджито упасампанно двема̄тика̄ пагун̣а̄ катва̄ тим̣са бхиккхӯ гахетва̄ габалава̄лийаан̇ган̣ам̣ гантва̄ саман̣адхаммам̣ ака̄си. па̄десу авахантесу джан̣н̣укехи чан̇камати. таменам̣ раттим̣ еко мигалуддако миготи ман̃н̃ама̄но пахари. сатти винивиджджхитва̄ гата̄, со там̣ саттим̣ хара̄петва̄ пахаран̣амукха̄ни тин̣ават̣т̣ийа̄ пӯра̄петва̄ па̄са̄н̣апит̣т̣хийам̣ атта̄нам̣ нисӣда̄петва̄ ока̄сам̣ ка̄ретва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ укка̄ситасаддена а̄гата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бйа̄каритва̄ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘бха̄ситам̣ буддхасет̣т̣хасса, саббалокаггава̄дино;
на тумха̄камидам̣ рӯпам̣, там̣ джахеййа̄тха бхиккхаво.
аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄, уппа̄давайадхаммино;
уппаджджитва̄ нируджджханти, тесам̣ вӯпасамо сукхо’’ти.
евам̣ та̄ва айам̣ магго тиссаттхера̄дӣнам̣ вийа дуккхасса аттхан̇гама̄йа сам̣ваттати.
сакко пана дева̄наминдо аттано пан̃чавидхапуббанимиттам̣ дисва̄ маран̣абхайасантаджджито доманассаджа̄то бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхи. со упеккха̄пан̃хависсаджджана̄васа̄не асӣтисахасса̄хи девата̄хи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. са̄ часса упапатти пуна па̄катика̄ва ахоси.
субрахма̄пи девапутто аччхара̄сахассапаривуто саггасампаттим̣ анубхоти. таттха пан̃часата̄ аччхара̄йо руккхато пуппха̄ни очинантийо чавитва̄ нирайе уппанна̄. со ‘‘ким̣ има̄ чира̄йантӣ’’ти упадха̄ренто та̄сам̣ нирайе ниббаттанабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘киттакам̣ ну кхо мама а̄йӯ’’ти упапариккханто аттано а̄йупариккхайам̣ видитва̄ чавитва̄ таттхева нирайе ниббаттанабха̄вам̣ дисва̄ бхӣто ативийа доманассаджа̄то хутва̄ ‘‘имам̣ ме доманассам̣ саттха̄ винайиссати, на ан̃н̃о’’ти авасеса̄ пан̃часата̄ аччхара̄йо гахетва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхи –
‘‘ниччам̣ утрастамидам̣ читтам̣, ниччам̣ уббиггидам̣ мано;
ануппаннесу киччхесу, атхо уппатитесу ча;
саче аттхи анутрастам̣, там̣ ме аккха̄хи пуччхитоти. (сам̣. ни. 1.98);
тато нам̣ бхагава̄ а̄ха –
‘‘на̄н̃н̃атра боджджха̄ тапаса̄, на̄н̃н̃атриндрийасам̣вара̄;
на̄н̃н̃атра саббаниссагга̄, соттхим̣ пасса̄ми па̄н̣ина’’нти. (сам̣. ни. 1.98);
со десана̄парийоса̄не пан̃чахи аччхара̄сатехи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа там̣ сампаттим̣ тха̄варам̣ катва̄ девалокамева агама̄сӣти. евам̣ айам̣ магго бха̄вито сакка̄дӣнам̣ вийа доманассасса аттхан̇гама̄йа сам̣ваттатӣти ведитаббо.
н̃а̄йасса адхигама̄йа̄ти н̃а̄йо вуччати арийо ат̣т̣хан̇гико магго, тасса адхигама̄йа, паттийа̄ти вуттам̣ хоти. айан̃хи пуббабха̄ге локийо сатипат̣т̣ха̄намагго бха̄вито локуттарамаггасса адхигама̄йа сам̣ваттати. тена̄ха ‘‘н̃а̄йасса адхигама̄йа̄’’ти. нибба̄насса саччхикирийа̄йа̄ти тан̣ха̄ва̄навирахитатта̄ нибба̄нанти ладдхана̄масса аматасса саччхикирийа̄йа, аттапаччаккхата̄йа̄ти вуттам̣ хоти. айан̃хи магго бха̄вито анупуббена нибба̄насаччхикирийам̣ са̄дхети. тена̄ха ‘‘нибба̄насса саччхикирийа̄йа̄’’ти.
таттха кин̃ча̄пи ‘‘сатта̄нам̣ висуддхийа̄’’ти вутте сокасаматиккама̄дӣни аттхато сиддха̄нева хонти, т̣хапетва̄ пана са̄санайуттиковиде ан̃н̃есам̣ на па̄кат̣а̄ни, на ча бхагава̄ пат̣хамам̣ са̄санайуттиковидам̣ джанам̣ катва̄ паччха̄ дхаммам̣ десети. тена тенева пана суттена там̣ там̣ аттхам̣ н̃а̄пети. тасма̄ идха йам̣ йам̣ аттхам̣ ека̄йанамагго са̄дхети, там̣ там̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассенто ‘‘сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. йасма̄ ва̄ йа̄ сатта̄нам̣ висуддхи ека̄йанамаггена сам̣ваттати, са̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккамена хоти. сокапаридева̄нам̣ саматиккамо дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гамена, дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гамо н̃а̄йасса̄дхигамена, н̃а̄йасса̄дхигамо нибба̄насса саччхикирийа̄йа. тасма̄ имампи камам̣ дассенто ‘‘сатта̄нам̣ висуддхийа̄’’ти ватва̄ ‘‘сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа̄’’тиа̄дима̄ха.
апича ван̣н̣абхан̣анаметам̣ ека̄йанамаггасса. йатхева хи бхагава̄ – ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сесса̄ми йадидам̣ чхачхакка̄нӣ’’ти (ма. ни. 3.420) чхачхаккадесана̄йа ат̣т̣хахи падехи ван̣н̣ам̣ абха̄си. йатха̄ ча арийавам̣садесана̄йа ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, арийавам̣са̄ агган̃н̃а̄ раттан̃н̃а̄ вам̣сан̃н̃а̄ пора̄н̣а̄ асам̣кин̣н̣а̄ асам̣кин̣н̣апубба̄ на сан̇кӣйанти на сан̇кӣйиссанти, аппат̣икут̣т̣ха̄ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти (а. ни. 4.28) навахи падехи ван̣н̣ам̣ абха̄си; евам̣ имасса̄пи ека̄йанамаггасса сатта̄нам̣ висуддхийа̄тиа̄дӣхи саттахи падехи ван̣н̣ам̣ абха̄си. касма̄ти че, тесам̣ бхиккхӯнам̣ усса̄хаджананаттхам̣. ван̣н̣абха̄санан̃хи сутва̄ те бхиккхӯ ‘‘айам̣ кира магго хадайасанта̄пабхӯтам̣ сокам̣, ва̄ча̄виппала̄пабхӯтам̣ паридевам̣, ка̄йикааса̄табхӯтам̣ дуккхам̣, четасикааса̄табхӯтам̣ доманассанти чатта̄ро упаддаве ханати, висуддхим̣ н̃а̄йам̣ нибба̄нанти тайо висесе а̄вахатӣ’’ти усса̄хаджа̄та̄ имам̣ дхаммадесанам̣ уггахетаббам̣ парийа̄пун̣итаббам̣ дха̄ретаббам̣, ва̄четаббам̣, иман̃ча маггам̣ бха̄ветаббам̣ ман̃н̃иссанти. ити тесам̣ бхиккхӯнам̣ усса̄хаджананаттхам̣ ван̣н̣ам̣ абха̄си. камбалава̄н̣иджа̄дайо камбала̄дӣнам̣ ван̣н̣ам̣ вийа.
йатха̄ хи сатасахассаггханикапан̣д̣укамбалава̄н̣иджена ‘камбалам̣ ган̣хатха̄’ти уггхоситепи асукакамбалоти на та̄ва манусса̄ джа̄нанти. кесакамбалава̄л̣акамбала̄дайопи хи дуггандха̄ кхарасампхасса̄ камбала̄твева вуччанти. йада̄ пана тена гандха̄рако раттакамбало сукхумо уджджало сукхасампхассоти уггхоситам̣ хоти, тада̄ йе пахонти, те ган̣ханти. йе наппахонти, тепи дассанака̄ма̄ хонти; евамева ‘ека̄йано, бхиккхаве, айам̣ магго’ти вуттепи асукамагготи на та̄ва па̄кат̣о хоти. на̄наппака̄рака̄ хи аниййа̄никамагга̄пи магга̄твева вуччанти. ‘‘сатта̄нам̣ висуддхийа̄’’тиа̄димхи пана вутте ‘‘айам̣ кира магго чатта̄ро упаддаве ханати, тайо висесе а̄вахатӣ’’ти усса̄хаджа̄та̄ имам̣ дхаммадесанам̣ уггахетаббам̣ парийа̄пун̣итаббам̣ дха̄ретаббам̣ ва̄четаббам̣, иман̃ча маггам̣ бха̄ветаббам̣ ман̃н̃иссантӣти ван̣н̣ам̣ бха̄санто ‘‘сатта̄нам̣ висуддхийа̄’’тиа̄дима̄ха. йатха̄ ча сатасахассаггханикапан̣д̣укамбалава̄н̣иджӯпама̄; евам̣ раттаджамбунадасуван̣н̣аудакаппаса̄дакаман̣иратанасувисуддхамуттаратанапава̄л̣а̄дива̄н̣иджӯпама̄дайопеттха а̄харитабба̄.
йадиданти нипа̄то, йе имети айамасса аттхо. чатта̄роти ган̣анапариччхедо. тена на тато хет̣т̣ха̄, на уддханти сатипат̣т̣ха̄напариччхедам̣ дӣпети. сатипат̣т̣ха̄на̄ти тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ сатигочаропи тидха̄ пат̣ипаннесу са̄вакесу саттхуно пат̣игха̄нунайавӣтиваттата̄пи, сатипи. ‘‘чатуннам̣, бхиккхаве, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха…пе… ко ча, бхиккхаве, ка̄йасса самудайо. а̄ха̄расамудайа̄ ка̄йасса самудайо’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.408) хи сатигочаро сатипат̣т̣ха̄нанти вуччати. татха̄ ‘‘ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣ но сати, сати пана упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча̄’’тиа̄дӣсупи (пат̣и. ма. 3.35). тассаттхо – патит̣т̣ха̄ти асминти пат̣т̣ха̄нам̣. ка̄ патит̣т̣ха̄ти? сати. сатийа̄ пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣, падха̄нам̣ т̣ха̄нанти ва̄ пат̣т̣ха̄нам̣. сатийа̄ пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ хаттхит̣т̣ха̄наассат̣т̣ха̄на̄дӣни вийа.
‘‘тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ йадарийо севати, йадарийо севама̄но саттха̄ ган̣амануса̄ситум̣ арахатӣ’’ти (ма. ни. 3.311) еттха тидха̄ пат̣ипаннесу са̄вакесу саттхуно пат̣игха̄нунайавӣтиваттата̄ ‘‘сатипат̣т̣ха̄на’’нти вутта̄. тассаттхо – пат̣т̣хапетаббато пат̣т̣ха̄нам̣, паваттайитаббатоти аттхо. кена пат̣т̣хапетаббатоти? сатийа̄. сатийа̄ пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатта самбоджджхан̇ге парипӯрентӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.147) пана сатийева ‘‘сатипат̣т̣ха̄нам̣’’ти вуччати. тассаттхо – пат̣т̣ха̄тӣти пат̣т̣ха̄нам̣, упат̣т̣ха̄ти оккандитва̄ паккхандитва̄ паттхаритва̄ паваттатӣти аттхо. сатийева сатипат̣т̣ха̄нам̣. атха ва̄ саран̣ат̣т̣хена сати, упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нам̣. ити сати ча са̄ пат̣т̣ха̄нам̣ ча̄типи сатипат̣т̣ха̄нам̣. идамидха̄дхиппетам̣.
йади евам̣ касма̄ ‘‘сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти бахувачанам̣? сатибахутта̄. а̄рамман̣абхедена хи бахука̄ ета̄ сатийо. атха магготи касма̄ екавачанам̣? маггат̣т̣хена екатта̄. чатассопи хи ета̄ сатийо маггат̣т̣хена екаттам̣ гаччханти. вуттан̃хетам̣ – ‘‘магготи кенат̣т̣хена магго? нибба̄нагаманат̣т̣хена. нибба̄наттхикехи магганӣйат̣т̣хена ча̄’’ти. чатассопи чета̄ апарабха̄ге ка̄йа̄дӣсу а̄рамман̣есу киччам̣ са̄дхайама̄на̄ нибба̄нам̣ гаччханти, а̄дито пат̣т̣ха̄йа ча нибба̄наттхикехи маггийанти, тасма̄ чатассопи еко магготи вуччанти. еван̃ча сати вачана̄нусандхина̄ са̄нусандхика̄ва десана̄ хоти, ‘‘ма̄расенаппамадданам̣, во бхиккхаве, маггам̣ десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха…пе… катамо ча, бхиккхаве, ма̄расенаппамаддано магго? йадидам̣ сатта боджджхан̇га̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.224) вийа. йатха̄ ма̄расенаппамадданоти ча, сатта боджджхан̇га̄ти ча аттхато екам̣, бйан̃джанамеветтха на̄нам̣. евам̣ ‘‘ека̄йанамагго’’ти ча ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти ча аттхато екам̣, бйан̃джанамеветтха на̄нам̣, тасма̄ маггат̣т̣хена екатта̄ екавачанам̣. а̄рамман̣абхедена сатибахутта̄ бахувачанам̣ ведитаббам̣.
касма̄ пана бхагавата̄ чатта̄рова сатипат̣т̣ха̄на̄ вутта̄ анӯна̄ анадхика̄ти? венеййахитатта̄. тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичаритасаматхайа̄никавипассана̄йа̄никесу хи мандатиккхавасена дведха̄ дведха̄ паваттесу венеййесу мандасса тан̣ха̄чаритасса ол̣а̄рикам̣ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ висуддхимагго, тиккхасса сукхумам̣ ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣. дит̣т̣хичаритассапи мандасса на̄типпабхедагатам̣ читта̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ висуддхимагго, тиккхасса атиппабхедагатам̣ дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ висуддхимагго. саматхайа̄никасса ча мандасса акиччхена адхигантаббанимиттам̣ пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ висуддхимагго, тиккхасса ол̣а̄рика̄рамман̣е асан̣т̣хаханато дутийам̣. випассана̄йа̄никассапи мандасса на̄типпабхедагата̄рамман̣ам̣ татийам̣, тиккхасса атиппабхедагата̄рамман̣ам̣ чатуттхам̣. ити чатта̄рова вутта̄ анӯна̄ анадхика̄ти.
субхасукханиччааттабха̄вавипалла̄саппаха̄наттхам̣ ва̄. ка̄йо хи асубхо, таттха ча субхавипалла̄савипаллаттха̄ сатта̄. тесам̣ таттха асубхабха̄вадассанена тасса випалла̄сасса паха̄наттхам̣ пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣. сукхам̣ ниччам̣ атта̄ти гахитесупи ча ведана̄дӣсу ведана̄ дуккха̄, читтам̣ аниччам̣, дхамма̄ анатта̄, тесу ча сукханиччааттавипалла̄савипаллаттха̄ сатта̄. тесам̣ таттха дуккха̄дибха̄вадассанена тесам̣ випалла̄са̄нам̣ паха̄наттхам̣ сеса̄ни тӣн̣и вутта̄нӣти евам̣ субхасукханиччааттабха̄вавипалла̄саппаха̄наттхам̣ ва̄ чатта̄рова вутта̄ анӯна̄ анадхика̄ти ведитабба̄. на кевалан̃ча випалла̄саппаха̄наттхамева, атха кхо чатурогхайога̄савагантхаупа̄да̄наагатипаха̄наттхампи чатуббидха̄ха̄рапарин̃н̃аттхан̃ча чатта̄рова вутта̄ти ведитабба̄. айам̣ та̄ва пакаран̣анайо.
ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана саран̣авасена чева екаттасамосаран̣авасена ча екамева сатипат̣т̣ха̄нам̣ а̄рамман̣авасена чатта̄роти етадева вуттам̣. йатха̄ хи чатудва̄ре нагаре па̄чӣнато а̄гаччханта̄ па̄чӣнадиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ па̄чӣнадва̄рена нагарамева пависанти, даккхин̣ато. паччхимато. уттарато а̄гаччханта̄ уттарадиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ уттарадва̄рена нагарамева пависанти; евам̣ – сампадамидам̣ ведитаббам̣. нагарам̣ вийа хи нибба̄намаха̄нагарам̣, два̄рам̣ вийа ат̣т̣хан̇гико локуттарамагго, па̄чӣнадиса̄дайо вийа ка̄йа̄дайо.
йатха̄ па̄чӣнато а̄гаччханта̄ па̄чӣнадиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ па̄чӣнадва̄рена нагарамева пависанти, евам̣ ка̄йа̄нупассана̄мукхена а̄гаччханта̄ чуддасавидхена ка̄йа̄нупассанам̣ бха̄ветва̄ ка̄йа̄нупассана̄бха̄вана̄нубха̄ваниббаттена арийамаггена екам̣ нибба̄намева осаранти. йатха̄ даккхин̣ато а̄гаччханта̄ даккхин̣а̄йа диса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ даккхин̣адва̄рена нагарамева пависанти, евам̣ ведана̄нупассана̄мукхена а̄гаччханта̄ нававидхена ведана̄нупассанам̣ бха̄ветва̄ ведана̄нупассана̄бха̄вана̄нубха̄ваниббаттена арийамаггена екам̣ нибба̄намева осаранти. йатха̄ паччхимато а̄гаччханта̄ паччхимадиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ паччхимадва̄рена нагарамева пависанти, евам̣ читта̄нупассана̄мукхена а̄гаччханта̄ сол̣асавидхена читта̄нупассанам̣ бха̄ветва̄ читта̄нупассана̄бха̄вана̄нубха̄ваниббаттена арийамаггена екам̣ нибба̄намева осаранти. йатха̄ уттарато а̄гаччханта̄ уттарадиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ уттарадва̄рена нагарамева пависанти, евам̣ дхамма̄нупассана̄мукхена а̄гаччханта̄ пан̃чавидхена дхамма̄нупассанам̣ бха̄ветва̄ дхамма̄нупассана̄бха̄вана̄нубха̄ваниббаттена арийамаггена екам̣ нибба̄намева осаранти. евам̣ саран̣авасена чева екаттасамосаран̣авасена ча екамева сатипат̣т̣ха̄нам̣ а̄рамман̣авасена чатта̄рова вутта̄ти ведитабба̄.
катаме чатта̄роти катхетукамйата̄ пуччха̄. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. бхиккхавети дхаммапат̣игга̄хакапуггала̄лапанаметам̣. бхиккхӯти пат̣ипаттисампа̄дакапуггаланидассанаметам̣. ан̃н̃епи ча деваманусса̄ пат̣ипаттим̣ сампа̄дентийева, сет̣т̣хатта̄ пана пат̣ипаттийа̄ бхиккхубха̄вадассанато ча ‘‘бхиккхӯ’’ти а̄ха. бхагавато хи ануса̄саним̣ сампат̣иччхантесу бхиккху сет̣т̣хо, саббаппака̄ра̄йа ануса̄санийа̄ бха̄джанабха̄вато. тасма̄ сет̣т̣хатта̄ ‘‘бхиккхӯ’’ти а̄ха. тасмим̣ гахите пана сеса̄ гахита̄ва хонти, ра̄джагамана̄дӣсу ра̄джаггахан̣ена сесапариса̄ вийа. йо ча имам̣ пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджати, со бхиккху на̄ма хотӣти пат̣ипаттийа̄ бхиккхубха̄вадассанатопи ‘‘бхиккхӯ’’ти а̄ха. пат̣ипаннако хи дево ва̄ хоту мануссо ва̄, бхиккхӯти сан̇кхйам̣ гаччхатийева йатха̄ха –
‘‘алан̇като чепи самам̣ чареййа,
санто данто нийато брахмача̄рӣ;
саббесу бхӯтесу нидха̄йа дан̣д̣ам̣,
со бра̄хман̣о со саман̣о са бхиккхӯ’’ти. (дха. па. 142);
ка̄йети рӯпака̄йе. рӯпака̄йо хи идха ан̇гапаччан̇га̄нам̣ кеса̄дӣнан̃ча дхамма̄нам̣ самӯхат̣т̣хена хаттхика̄йаратхака̄йа̄дайо вийа ка̄йоти адхиппето. йатха̄ ча самӯхат̣т̣хена, евам̣ куччхита̄нам̣ а̄йат̣т̣хена. куччхита̄нан̃хи парамаджегуччха̄нам̣ со а̄йотипи ка̄йо. а̄йоти уппаттидесо. таттха̄йам̣ вачанаттхо. а̄йанти татоти а̄йо. ке а̄йанти? куччхита̄ кеса̄дайо. ити куччхита̄нам̣ а̄йоти ка̄йо.
ка̄йа̄нупассӣти ка̄йе анупассанасӣло ка̄йам̣ ва̄ анупассама̄но. ка̄йети ча ватва̄пи пуна ка̄йа̄нупассӣти дутийака̄йаггахан̣ам̣ асаммиссато ваваттха̄нагханавиниббхога̄дидассанаттхам̣ катанти ведитаббам̣. тена на ка̄йе ведана̄нупассӣ ва̄, читтадхамма̄нупассӣ ва̄, атха кхо ка̄йа̄нупассӣйева̄ти ка̄йасан̇кха̄те ваттхусмим̣ ка̄йа̄нупассана̄ка̄рассева дассанена асаммиссато ваваттха̄нам̣ дасситам̣ хоти. татха̄ на ка̄йе ан̇гапаччан̇гавинимуттаекадхамма̄нупассӣ, на̄пи кесалома̄дивинимуттаиттхипуриса̄нупассӣ, йопи четтха кесалома̄дико бхӯтупа̄да̄йасамӯхасан̇кха̄то ка̄йо, таттхапи на бхӯтупа̄да̄йавинимуттаекадхамма̄нупассӣ, атха кхо ратхасамбха̄ра̄нупассако вийа ан̇гапаччан̇гасамӯха̄нупассӣ, нагара̄вайава̄нупассако вийа кесалома̄дисамӯха̄нупассӣ, кадаликкхандхапаттават̣т̣ивиниббхуджако вийа риттамут̣т̣хивинивет̣хако вийа ча бхӯтупа̄да̄йасамӯха̄нупассӣйева̄ти на̄наппака̄рато самӯхавасенева ка̄йасан̇кха̄тасса ваттхуно дассанена гханавиниббхого дассито хоти. на хеттха йатха̄вуттасамӯхавинимутто ка̄йо ва̄ иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ан̃н̃о ва̄ кочи дхаммо диссати, йатха̄вуттадхаммасамӯхаматтейева пана татха̄ татха̄ сатта̄ миччха̄бхинивесам̣ каронти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘йам̣ пассати на там̣ дит̣т̣хам̣, йам̣ дит̣т̣хам̣ там̣ на пассати;
апассам̣ баджджхате мӯл̣хо, баджджхама̄но на муччатӣ’’ти.
гханавиниббхога̄дидассанаттханти вуттам̣, а̄дисаддена четтха айампи аттхо ведитаббо. айан̃хи етасмим̣ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣйева, на ан̃н̃а дхамма̄нупассӣти вуттам̣ хоти. йатха̄ анудакабхӯта̄йапи марӣчийа̄ удака̄нупассино хонти, на евам̣ аниччадуккха̄наттаасубхабхӯтейева имасмим̣ ка̄йе ниччасукхааттасубхабха̄ва̄нупассӣ, атха кхо ка̄йа̄нупассӣ аниччадуккха̄наттаасубха̄ка̄расамӯха̄нупассӣйева̄ти вуттам̣ хоти. атха ва̄ йва̄йам̣ парато ‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху аран̃н̃агато ва̄…пе… со сатова ассасатӣ’’тиа̄дина̄ найена асса̄сапасса̄са̄дичун̣н̣икаджа̄таат̣т̣хикапарийоса̄но ка̄йо вутто, йо ча ‘‘идхекаччо патхавӣка̄йам̣ аниччато анупассати, а̄пока̄йам̣ теджока̄йам̣ ва̄йока̄йам̣ кесака̄йам̣ ломака̄йам̣ чхавика̄йам̣ чаммака̄йам̣ мам̣сака̄йам̣ рудхирака̄йам̣ нха̄рука̄йам̣ ат̣т̣хика̄йам̣ ат̣т̣химин̃джака̄йа’’нти (пат̣и. ма. 3.35) пат̣исамбхида̄йам̣ ка̄йо вутто, тасса саббасса имасмин̃н̃ева ка̄йе анупассанато ка̄йе ка̄йа̄нупассӣти евампи аттхо ведитаббо.
атха ва̄ ка̄йе аханти ва̄ маманти ва̄ евам̣ гахетаббасса йасса кассачи ананупассанато, тасса тассева пана кесалома̄дикасса на̄на̄дхаммасамӯхасса анупассанато ка̄йе кеса̄дидхаммасамӯхасан̇кха̄така̄йа̄нупассӣти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
апича ‘‘имасмим̣ ка̄йе аниччато анупассати, но ниччато’’тиа̄дина̄ ануккамена пат̣исамбхида̄йам̣ а̄гатанайасса саббассева аниччалаккхан̣а̄дино а̄ка̄расамӯхасан̇кха̄тасса ка̄йасса анупассанатопи ка̄йе ка̄йа̄нупассӣти евампи аттхо дат̣т̣хаббо. татха̄ хи айам̣ ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄пат̣ипадам̣ пат̣ипанно бхиккху имам̣ ка̄йам̣ аничча̄нупассана̄дӣнам̣ саттаннам̣ анупассана̄нам̣ васена аниччато анупассати, но ниччато. дуккхато анупассати, но сукхато. анаттато анупассати, но аттато. ниббиндати, но нандати, вираджджати, но раджджати, ниродхети. но самудети, пат̣иниссаджджати, но а̄дийати. со там̣ аниччато анупассанто ниччасан̃н̃ам̣ паджахати, дуккхато анупассанто сукхасан̃н̃ам̣ паджахати, анаттато анупассанто аттасан̃н̃ам̣ паджахати, ниббинданто нандим̣ паджахати, вираджджанто ра̄гам̣ паджахати, ниродхенто самудайам̣ паджахати, пат̣иниссаджджанто а̄да̄нам̣ паджахатӣти ведитаббо.
вихаратӣти ирийати. а̄та̄пӣти тӣсу бхавесу килесе а̄та̄петӣти а̄та̄по, вӣрийассетам̣ на̄мам̣. а̄та̄по асса аттхӣти а̄та̄пӣ. сампаджа̄ноти сампаджан̃н̃асан̇кха̄тена н̃а̄н̣ена саманна̄гато. сатима̄ти ка̄йапаригга̄хика̄йа сатийа̄ саманна̄гато. айам̣ пана йасма̄ сатийа̄ а̄рамман̣ам̣ париггахетва̄ пан̃н̃а̄йа анупассати, на хи сативирахитасса анупассана̄ на̄ма аттхи, тенева̄ха – ‘‘сатин̃ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, саббаттхикам̣ вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 5.234). тасма̄ еттха ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣ’’ти етта̄вата̄ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣ хоти. атха ва̄ йасма̄ ана̄та̄пино антосан̇кхепо антара̄йакаро хоти, асампаджа̄но упа̄йапариггахе анупа̄йапариваджджане ча саммуйхати, мут̣т̣хассати упа̄йа̄паричча̄ге анупа̄йа̄париггахе ча асаматтхо хоти, тенасса там̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ на сампаджджати. тасма̄ йесам̣ дхамма̄нам̣ а̄нубха̄вена там̣ сампаджджати, тесам̣ дассанаттхам̣ ‘‘а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄’’ти идам̣ вуттанти ведитаббам̣.
ити ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ сампайоган̇ган̃часса дассетва̄ ида̄ни паха̄нан̇гам̣ дассетум̣ винеййа локе абхиджджха̄доманассанти вуттам̣. таттха винеййа̄ти тадан̇гавинайена ва̄ виккхамбханавинайена ва̄ винайитва̄. локети тасмин̃н̃ева ка̄йе. ка̄йо хи идха луджджанапалуджджанат̣т̣хена локоти адхиппето. йасма̄ панасса на ка̄йаматтейева абхиджджха̄доманассам̣ пахӣйати, ведана̄дӣсупи пахӣйатийева. тасма̄ пан̃чапи упа̄да̄наккхандха̄ локоти вибхан̇ге вуттам̣. локасан̇кха̄татта̄ ва̄ тесам̣ дхамма̄нам̣ аттхуддха̄ранайенетам̣ вуттам̣. йам̣ пана̄ха – ‘‘таттха катамо локо? свева ка̄йо локо’’ти, айамеветтха аттхо. тасмим̣ локе абхиджджха̄доманассам̣ винеййа̄ти евам̣ самбандхо дат̣т̣хаббо. йасма̄ панеттха абхиджджха̄ггахан̣ена ка̄маччхандо, доманассаггахан̣ена бйа̄па̄до сан̇гахам̣ гаччхати, тасма̄ нӣваран̣апарийа̄паннабалавадхаммадвайадассанена нӣваран̣аппаха̄нам̣ вуттам̣ хотӣти ведитаббам̣.
висесена четтха абхиджджха̄винайена ка̄йасампаттимӯлакасса ануродхасса, доманассавинайена ка̄йавипаттимӯлакасса виродхасса, абхиджджха̄винайена ча ка̄йе абхиратийа̄, доманассавинайена ка̄йабха̄вана̄йа анабхиратийа̄, абхиджджха̄винайена ка̄йе абхӯта̄нам̣ субхасукхабха̄ва̄дӣнам̣ паккхепасса, доманассавинайена ка̄йе бхӯта̄нам̣ асубха̄сукхабха̄ва̄дӣнам̣ апанайанасса ча паха̄нам̣ вуттам̣. тена йога̄вачарасса йога̄нубха̄во йогасаматтхата̄ ча дӣпита̄ хоти. йога̄нубха̄во хи еса, йадидам̣ ануродхавиродхавиппамутто аратиратисахо абхӯтапаккхепабхӯта̄панайанавирахито ча хоти. ануродхавиродхавиппамутто чеса аратиратисахо абхӯтам̣ апаккхипанто бхӯтан̃ча анапанайанто йогасаматтхо хотӣти.
апаро найо ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ’’ти еттха анупассана̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣. ‘‘вихаратӣ’’ти еттха вуттавиха̄рена каммат̣т̣ха̄никасса ка̄йапарихаран̣ам̣, ‘‘а̄та̄пӣ’’тиа̄дӣсу пана а̄та̄пена саммаппадха̄нам̣, сатисампаджан̃н̃ена саббаттхакакаммат̣т̣ха̄нам̣, каммат̣т̣ха̄напарихаран̣ӯпа̄йо ва̄. сатийа̄ ва̄ ка̄йа̄нупассана̄васена пат̣иладдхасаматхо, сампаджан̃н̃ена випассана̄ абхиджджха̄доманассавинайена бха̄вана̄балам̣ вуттанти ведитаббам̣.
вибхан̇ге пана анупассӣти таттха ‘‘катама̄ анупассана̄? йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄ вичайо павичайо дхаммавичайо саллаккхан̣а̄ упалаккхан̣а̄ паччупалаккхан̣а̄ пан̣д̣иччам̣ косаллам̣ непун̃н̃ам̣ вебхабйа̄ чинта̄ упапариккха̄ бхӯрӣмедха̄ парин̣а̄йика̄ випассана̄ сампаджан̃н̃ам̣ патодо пан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄балам̣ пан̃н̃а̄саттхам̣ пан̃н̃а̄па̄са̄до пан̃н̃а̄а̄локо пан̃н̃а̄обха̄со пан̃н̃а̄паджджото пан̃н̃а̄ратанам̣ амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи, айам̣ вуччати анупассана̄. има̄йа анупассана̄йа упето хоти самупето упагато самупагато упапанно саманна̄гато, тена вуччати анупассӣти. вихаратӣти ирийати паваттати па̄лети йапети йа̄пети чарати вихарати, тена вуччати вихаратӣти. а̄та̄пӣти таттха катамам̣ а̄та̄пам̣? йо четасико вӣрийа̄рамбхо никаммо параккамо уййа̄мо ва̄йа̄мо усса̄хо уссол̣хӣ тха̄мо дхити аситхилапараккамата̄ аниккхиттаддандата̄ аниккхиттадхурата̄ дхурасампагга̄хӣ вӣрийам̣ вӣрийиндрийам̣ вӣрийабалам̣ самма̄ва̄йа̄мо, идам̣ вуччати а̄та̄пам̣. имина̄ а̄та̄пена упето хоти…пе… саманна̄гато, тена вуччати а̄та̄пӣти. сампаджа̄ноти таттха катамам̣ сампаджан̃н̃ам̣? йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄ вичайо павичайо дхаммавичайо саллаккхан̣а̄ упалаккхан̣а̄ паччупалаккхан̣а̄ пан̣д̣иччам̣ косаллам̣ непун̃н̃ам̣ вебхабйа̄ чинта̄ упапариккха̄ бхӯрӣмедха̄ парин̣а̄йика̄ випассана̄ сампаджан̃н̃ам̣ патодо пан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄балам̣ пан̃н̃а̄саттхам̣ пан̃н̃а̄па̄са̄до пан̃н̃а̄а̄локо пан̃н̃а̄обха̄со пан̃н̃а̄паджджото пан̃н̃а̄ратанам̣ амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи, идам̣ вуччати сампаджан̃н̃ам̣. имина̄ сампаджан̃н̃ена упето хоти …пе… саманна̄гато, тена вуччати сампаджа̄ноти. сатима̄ти таттха катама̄ сати? йа̄ сати ануссати пат̣иссати сати саран̣ата̄ дха̄ран̣ата̄ апила̄паната̄ асаммусаната̄ сати сатиндрийам̣ сатибалам̣ самма̄сати, айам̣ вуччати сати. има̄йа сатийа̄ упето хоти…пе… саманна̄гато, тена вуччати сатима̄ти.
винеййа локе абхиджджха̄доманассанти таттха катамо локо? свева ка̄йо локо. пан̃чапи упа̄да̄наккхандха̄ локо, айам̣ вуччати локо. таттха катама̄ абхиджджха̄? йо ра̄го са̄ра̄го анунайо ануродхо нандӣ нандира̄го читтасса са̄ра̄го, айам̣ вуччати абхиджджха̄. таттха катамам̣ доманассам̣? йам̣ четасикам̣ аса̄там̣ четасикам̣ дуккхам̣ четосампхассаджа̄ аса̄та̄ дуккха̄ ведана̄, идам̣ вуччати доманассам̣. ити айан̃ча абхиджджха̄, идан̃ча доманассам̣ имамхи локе винӣта̄ хонти пат̣ивинӣта̄ санта̄ самита̄ вӯпасамита̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄, тена вуччати винеййа локе абхиджджха̄доманасса’’нти (вибха. 357-362).
еваметесам̣ пада̄нам̣ аттхо вутто. тена саха айам̣ ат̣т̣хакатха̄найо йатха̄ сам̣сандати, евам̣ ведитаббо. айам̣ та̄ва ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нуддесасса аттхаван̣н̣ана̄.
ида̄ни ведана̄су. читте. дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати…пе… винеййа локе абхиджджха̄доманассанти еттха ведана̄су ведана̄нупассӣти евама̄дӣсу ведана̄дӣнам̣ пуна вачане пайоджанам̣ ка̄йа̄нупассана̄йам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. ведана̄су ведана̄нупассӣ. читте читта̄нупассӣ. дхаммесу дхамма̄нупассӣти еттха пана ведана̄ти тиссо ведана̄, та̄ ча локийа̄ ева. читтампи локийам̣, татха̄ дхамма̄. тесам̣ вибха̄го ниддесава̄ре па̄кат̣о бхависсати. кевалам̣ панидха йатха̄ ведана̄ анупасситабба̄, татха̄ та̄ анупассанто ‘‘ведана̄су ведана̄нупассӣ’’ти ведитаббо. еса найо читтадхаммесупи. катхан̃ча ведана̄ анупасситабба̄ти? сукха̄ та̄ва ведана̄ дуккхато, дуккха̄ саллато, адуккхамасукха̄ аниччато. йатха̄ха –
‘‘йо сукхам̣ дуккхато адда, дуккхамаддаккхи саллато;
адуккхамасукхам̣ сантам̣, аддаккхи нам̣ аниччато;
са ве саммаддасо бхиккху, упасанто чариссатӣ’’ти. (сам̣. ни. 4.253);
сабба̄ ева чета̄ ‘‘дуккха̄’’типи анупасситабба̄. вуттан̃хетам̣ – ‘‘йам̣ кин̃чи ведайитам̣, там̣ дуккхасминти вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 4.259). сукхадуккхатопи ча анупасситабба̄. йатха̄ха ‘‘сукха̄ ведана̄ т̣хитисукха̄ випарин̣а̄мадуккха̄’’ти (ма. ни. 1.465) саббам̣ виттха̄ретаббам̣. апича аничча̄дисаттаанупассана̄васенапи анупасситабба̄. сесам̣ ниддесава̄рейева па̄кат̣ам̣ бхависсати.
читтадхаммесупи читтам̣ та̄ва а̄рамман̣а̄дхипатисахаджа̄табхӯмикаммавипа̄какирийа̄дина̄наттабхеда̄нам̣ аничча̄дианупассана̄нам̣ ниддесава̄ре а̄гатасара̄га̄дибхеда̄нан̃ча васена анупасситаббам̣. дхамма̄ салаккхан̣аса̄ман̃н̃алаккхан̣а̄нам̣ сун̃н̃атадхаммасса аничча̄дисатта̄нупассана̄нам̣ ниддесава̄ре а̄гатасанта̄дибхеда̄нан̃ча васена анупасситабба̄. сесам̣ вуттанайамева. ка̄ман̃четтха йасса ка̄йасан̇кха̄те локе абхиджджха̄доманассам̣ пахӣнам̣, тасса ведана̄дӣсупи там̣ пахӣнамева. на̄на̄пуггалавасена пана на̄на̄читтаккхан̣икасатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄васена ча саббаттха вуттам̣. йато ва̄ екаттха пахӣнам̣ сесесупи пахӣнам̣ хоти, теневасса таттха паха̄надассанаттхампи етам̣ вуттанти ведитаббанти.
уддесава̄ракатха̄ нит̣т̣хита̄.
ка̄йа̄нупассана̄ а̄на̄па̄напаббаван̣н̣ана̄
374. ида̄ни сеййатха̄пи на̄ма чхеко вилӣвака̄рако тхӯлакилан̃джасан̣хакилан̃джачан̇кот̣акапел̣а̄пут̣а̄дӣни упакаран̣а̄ни каттука̄мо екам̣ маха̄вен̣ум̣ лабхитва̄ чатудха̄ бхиндитва̄ тато екекам̣ вен̣укхан̣д̣ам̣ гахетва̄ пха̄летва̄ там̣ там̣ упакаран̣ам̣ кареййа, евамева бхагава̄ сатипат̣т̣ха̄надесана̄йа сатта̄нам̣ анекаппака̄рам̣ висеса̄дхигамам̣ каттука̄мо екамева самма̄сатим̣ ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣ’’тиа̄дина̄ найена а̄рамман̣авасена чатудха̄ бхиндитва̄ тато екекам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ ка̄йам̣ вибхаджанто ‘‘катхан̃ча бхиккхаве’’тиа̄дина̄ найена ниддесава̄рам̣ ваттума̄раддхо.
таттха катхан̃ча̄тиа̄ди виттха̄ретукамйата̄пуччха̄. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – бхиккхаве, кена ча пака̄рена бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣти? еса найо саббапуччха̄ва̄ресу. идха бхиккхаве бхиккхӯти бхиккхаве имасмим̣ са̄сане бхиккху. айан̃хеттха идхасаддо саббаппака̄рака̄йа̄нупассана̄ниббаттакасса пуггаласса санниссайабхӯтаса̄санапаридӣпано ан̃н̃аса̄санасса татха̄бха̄вапат̣иседхано ча. вуттан̃хетам̣ ‘‘идхева бхиккхаве, саман̣о…пе… сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (ма. ни. 1.139). тена вуттам̣ ‘‘имасмим̣ са̄сане бхиккхӯ’’ти.
аран̃н̃агато ва̄ руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ти идамасса сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄нурӯпасена̄санапариггахапаридӣпанам̣. имасса хи бхиккхуно дӣгхараттам̣ рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу анувисат̣ам̣ читтам̣ каммат̣т̣ха̄навӣтхим̣ отаритум̣ на иччхати, кӯт̣агон̣айуттаратхо вийа уппатхамева дха̄вати. тасма̄ сеййатха̄пи на̄ма гопо кӯт̣адхенуйа̄ саббам̣ кхӣрам̣ пивитва̄ вад̣д̣хитам̣ кӯт̣аваччхам̣ даметука̄мо дхенуто апанетва̄ екаманте махантам̣ тхамбхам̣ никхан̣итва̄ таттха йоттена бандхеййа. атхасса со ваччхо ито чито ча виппхандитва̄ пала̄йитум̣ асакконто тамева тхамбхам̣ упанисӣдеййа ва̄ упанипаджджеййа ва̄, евамева имина̄пи бхиккхуна̄ дӣгхараттам̣ рӯпа̄рамман̣а̄дирасапа̄навад̣д̣хитам̣ дут̣т̣хачиттам̣ даметука̄мена рӯпа̄диа̄рамман̣ато апанетва̄ аран̃н̃ам̣ ва̄ руккхамӯлам̣ ва̄ сун̃н̃а̄га̄рам̣ ва̄ пависитва̄ таттха сатипат̣т̣ха̄на̄рамман̣аттхамбхе сатийоттена бандхитаббам̣. евамасса там̣ читтам̣ ито чито ча виппхандитва̄пи пуббе а̄чин̣н̣а̄рамман̣ам̣ алабхама̄нам̣ сатийоттам̣ чхиндитва̄ пала̄йитум̣ асакконтам̣ тамева̄рамман̣ам̣ упача̄раппана̄васена упанисӣдати чева упанипаджджати ча. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘йатха̄ тхамбхе нибандхеййа, ваччхам̣ дамам̣ наро идха;
бандхеййевам̣ сакам̣ читтам̣, сатийа̄рамман̣е дал̣ха’’нти.
евамассетам̣ сена̄санам̣ бха̄вана̄нурӯпам̣ хоти. тена вуттам̣ ‘‘идамасса сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄нурӯпасена̄санапариггахапаридӣпана’’нти.
апича йасма̄ идам̣ ка̄йа̄нупассана̄йа муддхабхӯтам̣ саббабуддхапаччекабуддхаса̄вака̄нам̣ висеса̄дхигамадит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рападат̣т̣ха̄нам̣ а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нам̣ иттхипурисахаттхиасса̄дисаддасама̄кулам̣ га̄мантам̣ апариччаджитва̄ на сукарам̣ сампа̄детум̣, саддакан̣д̣акатта̄ джха̄насса. ага̄маке пана аран̃н̃е сукарам̣ йога̄вачарена идам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ париггахетва̄ а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ тадева джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сан̇кха̄ре саммаситва̄ аггапхалам̣ арахаттам̣ па̄пун̣итум̣, тасма̄сса анурӯпасена̄санам̣ дассенто бхагава̄, ‘‘аран̃н̃агато ва̄’’тиа̄дима̄ха.
ваттхувиджджа̄чарийо вийа хи бхагава̄. со йатха̄ ваттхувиджджа̄чарийо нагарабхӯмим̣ пасситва̄ сут̣т̣ху упапариккхитва̄ ‘‘еттха нагарам̣ ма̄петха̄’’ти упадисати, соттхина̄ ча нагаре нит̣т̣хите ра̄джакулато маха̄сакка̄рам̣ лабхати, евамева йога̄вачарасса анурӯпасена̄санам̣ упапариккхитва̄ ‘‘еттха каммат̣т̣ха̄намануйун̃джитабба’’нти упадисати, тато таттха каммат̣т̣ха̄намануйун̃джантена йогина̄ ануккамена арахатте патте ‘‘самма̄самбуддхо вата со бхагава̄’’ти махантам̣ сакка̄рам̣ лабхати.
айам̣ пана бхиккху дӣписадисоти вуччати. йатха̄ хи маха̄дӣпира̄джа̄ аран̃н̃е тин̣агаханам̣ ва̄ ванагаханам̣ ва̄ паббатагаханам̣ ва̄ нисса̄йа нилӣйитва̄ ванамахим̣сагокан̣н̣асӯкара̄дайо миге ган̣ха̄ти, евамева айам̣ аран̃н̃а̄дӣсу каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйун̃джанто бхиккху йатха̄ккамена чатта̄ро магге чева чатта̄ри арийапхала̄ни ча ган̣ха̄ти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘йатха̄пи дӣпико на̄ма, нилӣйитва̄ ган̣хатӣ миге;
татхева̄йам̣ буддхапутто, йуттайого випассако;
аран̃н̃ам̣ пависитва̄на, ган̣ха̄ти пхаламуттама’’нти.
тенасса параккамаджавайоггабхӯмим̣ аран̃н̃асена̄санам̣ дассенто бхагава̄ ‘‘аран̃н̃агато ва̄’’тиа̄дима̄ха. ито парам̣ имасмим̣ а̄на̄па̄напаббе йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ висуддхимагге вуттамева. сеййатха̄пи, бхиккхаве, даккхо бхамака̄ро ва̄ти идан̃хи упама̄маттамева ити аджджхаттам̣ ва̄ ка̄йети идам̣ аппана̄маттамева ча таттха ана̄гатам̣, сесам̣ а̄гатамева.
йам̣ пана ана̄гатам̣, таттха даккхоти чхеко. дӣгхам̣ ва̄ ан̃чхантоти маханта̄нам̣ бхерӣпоккхара̄дӣнам̣ ликханака̄ле хаттхе ча па̄де ча паса̄ретва̄ дӣгхам̣ кад̣д̣ханто. рассам̣ ва̄ ан̃чхантоти кхуддака̄нам̣ дантасӯчиведхака̄дӣнам̣ ликханака̄ле мандамандам̣ рассам̣ кад̣д̣ханто. евамева кхоти евам̣ айампи бхиккху аддха̄навасена иттаравасена ча паватта̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ васена дӣгхам̣ ва̄ ассасанто дӣгхам̣ ассаса̄мӣти паджа̄на̄ти…пе… пассасисса̄мӣти сиккхатӣти. тассевам̣ сиккхато асса̄сапасса̄санимитте чатта̄ри джха̄на̄ни уппаджджанти, со джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ асса̄сапасса̄се ва̄ паригган̣ха̄ти джха̄нан̇га̄ни ва̄.
таттха асса̄сапасса̄сакаммико ‘‘име асса̄сапасса̄са̄ ким̣ ниссита̄? ваттхуниссита̄. ваттху на̄ма караджака̄йо, караджака̄йо на̄ма чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни упа̄да̄рӯпан̃че’’ти евам̣ рӯпам̣ паригган̣ха̄ти. тато тада̄рамман̣е пхассапан̃чамаке на̄манти. евам̣ на̄марӯпам̣ париггахетва̄ тасса паччайам̣ парийесанто авиджджа̄дипат̣иччасамуппа̄дам̣ дисва̄ ‘‘паччайапаччайуппаннадхаммаматтамеветам̣, ан̃н̃о сатто ва̄ пуггало ва̄ наттхӣ’’ти витин̣н̣акан̇кхо саппаччайана̄марӯпе тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хенто ануккамена арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. идам̣ екасса бхиккхуно йа̄ва арахатта̄ ниййа̄намукхам̣.
джха̄накаммикопи ‘‘има̄ни джха̄нан̇га̄ни ким̣ ниссита̄ни, ваттхуниссита̄ни, ваттху на̄ма караджака̄йо джха̄нан̇га̄ни на̄мам̣, караджака̄йо рӯпа’’нти на̄марӯпам̣ ваваттхапетва̄ тасса паччайам̣ парийесанто авиджджа̄дипаччайа̄ка̄рам̣ дисва̄ ‘‘паччайапаччайуппаннадхаммаматтамеветам̣, ан̃н̃о сатто ва̄ пуггало ва̄ наттхӣ’’ти витин̣н̣акан̇кхо саппаччайана̄марӯпе тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хенто ануккамена арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. идамекасса бхиккхуно йа̄ва арахатта̄ ниййа̄намукхам̣.
ити аджджхаттам̣ ва̄ти евам̣ аттано ва̄ асса̄сапасса̄сака̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати. бахиддха̄ ва̄ти парасса ва̄ асса̄сапасса̄сака̄йе. аджджхаттабахиддха̄ ва̄ти ка̄лена аттано, ка̄лена парасса асса̄сапасса̄сака̄йе. етенасса пагун̣акаммат̣т̣ха̄нам̣ ат̣т̣хапетва̄ апара̄парам̣ сан̃чаран̣ака̄ло катхито. екасмим̣ ка̄ле панидам̣ убхайам̣ на лаббхати.
самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ти йатха̄ на̄ма камма̄расса бхастан̃ча гаггарана̄л̣ин̃ча таджджан̃ча ва̄йа̄мам̣ пат̣ичча ва̄то апара̄парам̣ сан̃чарати, евам̣ бхиккхуно караджака̄йан̃ча на̄сапут̣ан̃ча читтан̃ча пат̣ичча асса̄сапасса̄сака̄йо апара̄парам̣ сан̃чарати. ка̄йа̄дайо дхамма̄ самудайадхамма̄, те пассанто ‘‘самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихаратӣ’’ти вуччати. вайадхамма̄нупассӣ ва̄ти йатха̄ бхаста̄йа апанӣта̄йа гаггарана̄л̣ийа̄ бхинна̄йа тадждже ча ва̄йа̄ме асати со ва̄то наппаваттати, евамева ка̄йе бхинне на̄сапут̣е виддхасте читте ча нируддхе асса̄сапасса̄сака̄йо на̄ма наппаваттатӣти ка̄йа̄диниродха̄ асса̄сапасса̄саниродхоти евам̣ пассанто ‘‘вайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихаратӣ’’ти вуччати. самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ти ка̄лена самудайам̣ ка̄лена вайам̣ анупассанто. аттхи ка̄йоти ва̄ панасса̄ти ка̄йова аттхи, на сатто, на пуггало, на иттхӣ, на пурисо, на атта̄, на аттанийам̣, на̄хам̣, на мама, на кочи, на кассачӣти евамасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти.
йа̄вадева̄ти пайоджанапариччхедававаттха̄панаметам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄ са̄ сати паччупат̣т̣хита̄ хоти, са̄ на ан̃н̃адаттха̄йа. атха кхо йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа апара̄парам̣ уттаруттари н̃а̄н̣апама̄н̣аттха̄йа чева сатипама̄н̣аттха̄йа ча, сатисампаджан̃н̃а̄нам̣ вуд̣д̣хаттха̄йа̄ти аттхо. аниссито ча вихаратӣти тан̣ха̄ниссайадит̣т̣хиниссайа̄нам̣ васена анисситова вихарати. на ча кин̃чи локе упа̄дийатӣти локасмим̣ кин̃чи рӯпам̣ ва̄…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄ ‘‘айам̣ ме атта̄ ва̄ аттанийам̣ ва̄’’ти на ган̣ха̄ти. евампӣти упари аттхам̣ упа̄да̄йа сампин̣д̣анаттхо пи-ка̄ро. имина̄ пана падена бхагава̄ а̄на̄па̄напаббадесанам̣ ниййа̄тетва̄ дассети.
таттха асса̄сапасса̄сапаригга̄хика̄ сати дуккхасаччам̣, тасса̄ самут̣т̣ха̄пика̄ пуриматан̣ха̄ самудайасаччам̣ убхиннам̣ аппаватти ниродхасаччам̣, дуккхапариджа̄нано самудайападжахано ниродха̄рамман̣о арийамагго маггасаччам̣. евам̣ чатусаччавасена уссаккитва̄ ниббутим̣ па̄пун̣а̄тӣти идамекасса асса̄сапасса̄савасена абхинивит̣т̣хасса бхиккхуно йа̄ва арахатта̄ ниййа̄намукханти.
а̄на̄па̄напаббам̣ нит̣т̣хитам̣.
ирийа̄патхапаббаван̣н̣ана̄
375. евам̣ асса̄сапасса̄савасена ка̄йа̄нупассанам̣ вибхаджитва̄ ида̄ни ирийа̄патхавасена вибхаджитум̣ пуна чапарантиа̄дима̄ха. таттха ка̄мам̣ сон̣асин̇га̄ла̄дайопи гаччханта̄ ‘‘гаччха̄ма̄’’ти джа̄нанти, на панетам̣ еварӯпам̣ джа̄нанам̣ сандха̄йа вуттам̣. еварӯпан̃хи джа̄нанам̣ саттӯпаладдхим̣ на паджахати, аттасан̃н̃ам̣ на уггха̄т̣ети, каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ ва̄ на хоти. имасса пана бхиккхуно джа̄нанам̣ саттӯпаладдхим̣ паджахати, аттасан̃н̃ам̣ уггха̄т̣ети каммат̣т̣ха̄нан̃чева сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ ча хоти. идан̃хи ‘‘ко гаччхати, касса гаманам̣, ким̣ ка̄ран̣а̄ гаччхатӣ’’ти евам̣ сампаджа̄нанам̣ сандха̄йа вуттам̣. т̣ха̄на̄дӣсупи есева найо.
таттха ко гаччхатӣти? на кочи сатто ва̄ пуггало ва̄ гаччхати. касса гамананти? на кассачи саттасса ва̄ пуггаласса ва̄ гаманам̣. ким̣ ка̄ран̣а̄ гаччхатӣти? читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄рена гаччхати. тасма̄ еса евам̣ паджа̄на̄ти – ‘‘гаччха̄мӣ’’ти читтам̣ уппаджджати, там̣ ва̄йам̣ джанети, ва̄йо вин̃н̃аттим̣ джанети, читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄рена сакалака̄йасса пурато абхинӣха̄ро гамананти вуччати. т̣ха̄на̄дӣсупи есева найо.
татра̄пи хи ‘‘тит̣т̣ха̄мӣ’’ти читтам̣ уппаджджати, там̣ ва̄йам̣ джанети, ва̄йо вин̃н̃аттим̣ джанети, читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄рена сакалака̄йасса кот̣ито пат̣т̣ха̄йа усситабха̄во т̣ха̄нанти вуччати. ‘‘нисӣда̄мӣ’’ти читтам̣ уппаджджати, там̣ ва̄йам̣ джанети, ва̄йо вин̃н̃аттим̣ джанети, читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄рена хет̣т̣химака̄йасса самин̃джанам̣ упаримака̄йасса усситабха̄во нисаджджа̄ти вуччати. ‘‘сайа̄мӣ’’ти читтам̣ уппаджджати, там̣ ва̄йам̣ джанети, ва̄йо вин̃н̃аттим̣ джанети, читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄рена сакаласарӣрасса тирийато паса̄ран̣ам̣ сайананти вуччатӣти.
тасса евам̣ паджа̄нато евам̣ хоти ‘‘сатто гаччхати, сатто тит̣т̣хатӣ’’ти вуччати, аттхато пана кочи сатто гаччханто ва̄ т̣хито ва̄ наттхи. йатха̄ пана ‘‘сакат̣ам̣ гаччхати, сакат̣ам̣ тит̣т̣хатӣ’’ти вуччати, на ча кин̃чи сакат̣ам̣ на̄ма гаччхантам̣ ва̄ т̣хитам̣ ва̄ аттхи, чатта̄ро пана гон̣е йоджетва̄ чхекамхи са̄ратхимхи па̄дженте ‘‘сакат̣ам̣ гаччхати, сакат̣ам̣ тит̣т̣хатӣ’’ти воха̄раматтамева хоти, евамева аджа̄нанат̣т̣хена сакат̣ам̣ вийа ка̄йо, гон̣а̄ вийа читтаджава̄та̄, са̄ратхи вийа читтам̣. ‘‘гаччха̄ми тит̣т̣ха̄мӣ’’ти читте уппанне ва̄йодха̄ту вин̃н̃аттим̣ джанайама̄на̄ уппаджджати, читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄рена гамана̄дӣни паваттанти, тато ‘‘сатто гаччхати, сатто тит̣т̣хати, ахам̣ гаччха̄ми, ахам̣ тит̣т̣ха̄мӣ’’ти воха̄раматтам̣ хоти. тена̄ха –
‘‘на̄ва̄ ма̄лутавегена, джийа̄вегена теджанам̣;
йатха̄ йа̄ти татха̄ ка̄йо, йа̄ти ва̄та̄хато айам̣.
йантам̣ суттавасенева, читтасуттавасенидам̣;
пайуттам̣ ка̄йайантампи, йа̄ти т̣ха̄ти нисӣдати.
ко на̄ма еттха со сатто, йо вина̄ хетупаччайе;
аттано а̄нубха̄вена, тит̣т̣хе ва̄ йади ва̄ вадже’’ти.
тасма̄ евам̣ хетупаччайавасенева паватта̄ни гамана̄дӣни саллаккхенто еса ‘‘гаччханто ва̄ гаччха̄мӣти паджа̄на̄ти, т̣хито ва̄, нисинно ва̄, сайа̄но ва̄ сайа̄номхӣти паджа̄на̄тӣ’’ти ведитаббо.
йатха̄ йатха̄ ва̄ панасса ка̄йо пан̣ихито хоти, татха̄ татха̄ нам̣ паджа̄на̄тӣти саббасан̇га̄хикавачанаметам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йена йена ва̄ а̄ка̄ренасса ка̄йо т̣хито хоти, тена тена нам̣ паджа̄на̄ти. гамана̄ка̄рена т̣хитам̣ гаччхатӣти паджа̄на̄ти. т̣ха̄нанисаджджасайана̄ка̄рена т̣хитам̣ сайа̄ноти паджа̄на̄тӣти.
ити аджджхаттам̣ ва̄ти евам̣ аттано ва̄ чатуирийа̄патхапаригган̣ханена ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати. бахиддха̄ ва̄ти парасса ва̄ чатуирийа̄патхапаригган̣ханена. аджджхаттабахиддха̄ ва̄ти ка̄лена аттано, ка̄лена парасса чатуирийа̄патхапаригган̣ханена ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати. самудайадхамма̄нупассӣ ва̄тиа̄дӣсу пана авиджджа̄самудайа̄ рӯпасамудайотиа̄дина̄ найена пан̃чаха̄ка̄рехи рӯпаккхандхасса самудайо ча вайо ча нӣхаритаббо. тан̃хи сандха̄йа идха ‘‘самудайадхамма̄нупассӣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. аттхи ка̄йоти ва̄ панасса̄тиа̄ди вуттасадисамева.
идха̄пи чатуирийа̄патхапаригга̄хика̄ сати дуккхасаччам̣, тасса̄ самут̣т̣ха̄пика̄ пуриматан̣ха̄ самудайасаччам̣, убхиннам̣ аппаватти ниродхасаччам̣, дуккхапариджа̄нано самудайападжахано ниродха̄рамман̣о арийамагго маггасаччам̣. евам̣ чатусаччавасена уссаккитва̄ ниббутим̣ па̄пун̣а̄тӣти идамекасса чатуирийа̄патхапаригга̄хакасса бхиккхуно йа̄ва арахатта̄ ниййа̄намукханти.
ирийа̄патхапаббам̣ нит̣т̣хитам̣.
чатусампаджан̃н̃апаббаван̣н̣ана̄
376. евам̣ ирийа̄патхавасена ка̄йа̄нупассанам̣ вибхаджитва̄ ида̄ни чатусампаджан̃н̃авасена вибхаджитум̣ пуна чапарантиа̄дима̄ха. таттха абхиккантетиа̄дӣни са̄ман̃н̃апхале ван̣н̣ита̄ни. ити аджджхаттам̣ ва̄ти евам̣ чатусампаджан̃н̃апаригган̣ханена аттано ва̄ ка̄йе, парасса ва̄ ка̄йе, ка̄лена ва̄ аттано, ка̄лена ва̄ парасса ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати. идха̄пи самудайавайадхамма̄нупассӣтиа̄дӣсу рӯпаккхандхассева самудайо ча вайо ча нӣхаритаббо. сесам̣ вуттасадисамева.
идха чатусампаджан̃н̃апаригга̄хика̄ сати дуккхасаччам̣, тасса̄ самут̣т̣ха̄пика̄ пуриматан̣ха̄ самудайасаччам̣, убхиннам̣ аппаватти ниродхасаччам̣, вуттаппака̄ро арийамагго маггасаччам̣. евам̣ чатусаччавасена уссаккитва̄ ниббутим̣ па̄пун̣а̄тӣти идамекасса чатусампаджан̃н̃апаригга̄хакасса бхиккхуно васена йа̄ва арахатта̄ ниййа̄намукханти.
чатусампаджан̃н̃апаббам̣ нит̣т̣хитам̣.
пат̣икӯламанасика̄рапаббаван̣н̣ана̄
377. евам̣ чатусампаджан̃н̃авасена ка̄йа̄нупассанам̣ вибхаджитва̄ ида̄ни пат̣икӯламанасика̄равасена вибхаджитум̣ пуна чапарантиа̄дима̄ха. таттха имамева ка̄йантиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ сабба̄ка̄рена виттха̄рато висуддхимагге ка̄йагата̄сатикаммат̣т̣ха̄не вуттам̣. убхатомукха̄ти хет̣т̣ха̄ ча упари ча̄ти двӣхи мукхехи йутта̄. на̄на̄вихитасса̄ти на̄на̄видхасса.
идам̣ панеттха опаммасам̣санданам̣ – убхатомукха̄ путол̣и вийа хи ча̄тумаха̄бхӯтико ка̄йо, таттха миссетва̄ паккхиттана̄на̄видхадхан̃н̃ам̣ вийа кеса̄дайо дваттим̣са̄ка̄ра̄, чаккхума̄ пурисо вийа йога̄вачаро, тасса там̣ путол̣им̣ мун̃читва̄ паччавеккхато на̄на̄видхадхан̃н̃асса па̄кат̣ака̄ло вийа йогино дваттим̣са̄ка̄расса вибхӯтака̄ло ведитаббо. ити аджджхаттам̣ ва̄ти евам̣ кеса̄дипаригган̣ханена аттано ва̄ ка̄йе, парасса ва̄ ка̄йе, ка̄лена ва̄ аттано, ка̄лена ва̄ парасса ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати. ито парам̣ вуттанайамева. кевалан̃хи идха дваттим̣са̄ка̄рапаригга̄хика̄ сати дуккхасаччанти евам̣ йоджанам̣ катва̄ ниййа̄намукхам̣ ведитаббам̣. сесам̣ пуримасадисамева̄ти.
пат̣икӯламанасика̄рапаббам̣ нит̣т̣хитам̣.
дха̄туманасика̄рапаббаван̣н̣ана̄
378. евам̣ пат̣икӯламанасика̄равасена ка̄йа̄нупассанам̣ вибхаджитва̄ ида̄ни дха̄туманасика̄равасена вибхаджитум̣ пуна чапарантиа̄дима̄ха. таттха̄йам̣ опаммасам̣санданена саддхим̣ аттхаван̣н̣ана̄ – йатха̄ кочи гогха̄тако ва̄ тассева ва̄ бхаттаветанабхато антева̄сико га̄вим̣ вадхитва̄ винивиджджхитва̄ чатассо диса̄ гата̄нам̣ маха̄патха̄нам̣ вемаджджхат̣т̣ха̄насан̇кха̄те чатумаха̄патхе кот̣т̣ха̄сам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄ нисинно асса, евамева бхиккху чатуннам̣ ирийа̄патха̄нам̣ йена кеначи а̄ка̄рена т̣хитатта̄ йатха̄т̣хитам̣, йатха̄т̣хитатта̄ ча йатха̄пан̣ихитам̣ ка̄йам̣ ‘‘аттхи имасмим̣ ка̄йе патхавӣдха̄ту…пе… ва̄йодха̄тӯ’’ти евам̣ паччавеккхати.
ким̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ гогха̄такасса га̄вим̣ посентасса̄пи а̄гха̄танам̣ а̄харантасса̄пи а̄харитва̄ таттха бандхитва̄ т̣хапентассапи вадхентасса̄пи вадхитам̣ матам̣ пассантасса̄пи та̄вадева га̄вӣти сан̃н̃а̄ на антарадха̄йати, йа̄ва нам̣ пада̄летва̄ биласо на вибхаджати. вибхаджитва̄ нисиннасса панасса га̄вӣти сан̃н̃а̄ антарадха̄йати, мам̣сасан̃н̃а̄ паваттати. на̄сса евам̣ хоти – ‘‘ахам̣ га̄вим̣ виккин̣а̄ми, име га̄вим̣ харантӣ’’ти. атха кхвасса ‘‘ахам̣ мам̣сам̣ виккин̣а̄ми, име мам̣сам̣ харанти’’ ччева хоти; евамева имасса̄пи бхиккхуно пуббе ба̄лапутхуджджанака̄ле гихибхӯтасса̄пи паббаджитасса̄пи та̄вадева саттоти ва̄ пуггалоти ва̄ сан̃н̃а̄ на антарадха̄йати, йа̄ва имамева ка̄йам̣ йатха̄т̣хитам̣ йатха̄пан̣ихитам̣ гханавиниббхогам̣ катва̄ дха̄тусо на паччавеккхати. дха̄тусо паччавеккхато панасса саттасан̃н̃а̄ антарадха̄йати, дха̄тувасенева читтам̣ сантит̣т̣хати. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘‘имамева ка̄йам̣ йатха̄т̣хитам̣ йатха̄пан̣ихитам̣ дха̄тусо паччавеккхати ‘аттхи имасмим̣ ка̄йе патхавӣдха̄ту а̄подха̄ту теджодха̄ту ва̄йодха̄тӯ’ти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, даккхо гогха̄тако ва̄…пе… ва̄йодха̄тӯ’’ти. гогха̄тако вийа хи йогӣ, га̄вӣти сан̃н̃а̄ вийа саттасан̃н̃а̄, чатумаха̄патхо вийа чатуирийа̄патхо, биласо вибхаджитва̄ нисиннабха̄во вийа дха̄тусо паччавеккхан̣анти айаметтха па̄л̣иван̣н̣ана̄. каммат̣т̣ха̄накатха̄ пана висуддхимагге виттха̄рита̄.
ити аджджхаттам̣ ва̄ти евам̣ чатудха̄тупаригган̣ханена аттано ва̄ ка̄йе, парасса ва̄ ка̄йе, ка̄лена ва̄ аттано, ка̄лена ва̄ парасса ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати. ито парам̣ вуттанайамева. кевалан̃хи идха чатудха̄тупаригга̄хика̄ сати дуккхасаччанти евам̣ йоджанам̣ катва̄ ниййа̄намукхам̣ ведитаббам̣, сесам̣ пуримасадисамева̄ти.