3. маха̄паринибба̄насуттаван̣н̣ана̄

131. евам̣ ме сутанти маха̄паринибба̄насуттам̣. татра̄йаманупуббападаван̣н̣ана̄ – гиджджхакӯт̣ети гиджджха̄ тасса кӯт̣есу васим̣су, гиджджхасадисам̣ ва̄ тасса кӯт̣ам̣ аттхӣти гиджджхакӯт̣о, тасмим̣ гиджджхакӯт̣е. абхийа̄тука̄моти абхибхаванаттха̄йа йа̄тука̄мо. ваджджӣти ваджджира̄джа̄но. евам̣махиддхикети евам̣ махатийа̄ ра̄джиддхийа̄ саманна̄гате, етена несам̣ самаггабха̄вам̣ катхеси. евам̣маха̄нубха̄вети евам̣ махантена а̄нубха̄вена саманна̄гате, етена несам̣ хаттхисиппа̄дӣсу катасиккхатам̣ катхеси, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘сиккхита̄ ватиме личчхавикума̄рака̄, сусиккхита̄ ватиме личчхавикума̄рака̄, йатра хи на̄ма сукхумена та̄л̣аччхиггалена асанам̣ атипа̄тайиссанти пон̇кха̄нупон̇кхам̣ авира̄дхита’’нти (сам̣. ни. 5.1115). уччхеччха̄мӣти уччхиндисса̄ми. вина̄сесса̄мӣти на̄сесса̄ми, адассанам̣ па̄песса̄ми. анайабйасананти еттха на айоти анайо, авад̣д̣хийа̄ етам̣ на̄мам̣. хитан̃ча сукхан̃ча вийассати виккхипатӣти бйасанам̣, н̃а̄типа̄риджун̃н̃а̄дӣнам̣ етам̣ на̄мам̣. а̄па̄десса̄мӣти па̄пайисса̄ми.

ити кира со т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу имам̣ йуддхакатхамева катхети, гаманасаджджа̄ хотха̄ти евам̣ балака̄йам̣ а̄н̣а̄пети. касма̄? ган̇га̄йам̣ кира екам̣ пат̣т̣анага̄мам̣ нисса̄йа ад̣д̣хайоджанам̣ аджа̄тасаттуно а̄н̣а̄, ад̣д̣хайоджанам̣ личчхавӣнам̣. еттха пана а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄нам̣ хотӣти аттхо. татра̄пи ча паббатапа̄дато махаггхабхан̣д̣ам̣ отарати. там̣ сутва̄ – ‘‘аджджа йа̄ми, све йа̄мӣ’’ти аджа̄тасаттуно сам̣видахантассева личчхавира̄джа̄но самагга̄ саммодама̄на̄ пуретарам̣ гантва̄ саббам̣ ган̣ханти. аджа̄тасатту паччха̄ а̄гантва̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ куджджхитва̄ гаччхати. те пунасам̣ваччхарепи татхева каронти. атха со балава̄гха̄таджа̄то тада̄ евамака̄си.

тато чинтеси – ‘‘ган̣ена саддхим̣ йуддхам̣ на̄ма бха̄рийам̣, екопи могхаппаха̄ро на̄ма наттхи, екена кхо пана пан̣д̣итена саддхим̣ мантетва̄ каронто ниппара̄дхо хоти, пан̣д̣ито ча саттха̄ра̄ садисо наттхи, саттха̄ ча авидӯре дхуравиха̄ре васати, ханда̄хам̣ песетва̄ пуччха̄ми. саче ме гатена кочи аттхо бхависсати, саттха̄ тун̣хӣ бхависсати, анаттхе пана сати ким̣ ран̃н̃о таттха гаманена̄ти ваккхатӣ’’ти. со вассака̄рабра̄хман̣ам̣ песеси. бра̄хман̣о гантва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо ра̄джа̄…пе… а̄па̄десса̄мӣ’’ти.

ра̄джаапариха̄нийадхаммаван̣н̣ана̄

134. бхагавантам̣ бӣджайама̄ноти тхеро ваттасӣсе т̣хатва̄ бхагавантам̣ бӣджати, бхагавато пана сӣтам̣ ва̄ ун̣хам̣ ва̄ наттхи. бхагава̄ бра̄хман̣асса вачанам̣ сутва̄ тена саддхим̣ амантетва̄ тхерена саддхим̣ мантетука̄мо кинти те, а̄нанда, сутантиа̄дима̄ха. абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ти дивасасса тиккхаттум̣ саннипатанта̄пи антарантара̄ саннипатанта̄пи абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ва. саннипа̄табахула̄ти хиййопи саннипатимха̄, пуримадивасампи саннипатимха̄, пуна аджджа киматтхам̣ саннипатита̄ хома̄ти воса̄нам̣ ана̄паджджанта̄ саннипа̄табахула̄ на̄ма хонти. йа̄вакӣван̃ча̄ти йаттакам̣ ка̄лам̣. вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣти – абхин̣хам̣ асаннипатанта̄ хи диса̄видиса̄су а̄гатам̣ са̄санам̣ на сун̣анти, тато – ‘‘асукага̄масӣма̄ ва̄ нигамасӣма̄ ва̄ а̄кула̄, асукат̣т̣ха̄не чора̄ ва̄ парийут̣т̣хита̄’’ти на джа̄нанти, чора̄пи ‘‘паматта̄ ра̄джа̄но’’ти н̃атва̄ га̄манигама̄дӣни пахаранта̄ джанападам̣ на̄сенти. евам̣ ра̄джӯнам̣ париха̄ни хоти. абхин̣хам̣ саннипатанта̄ пана там̣ там̣ паваттим̣ сун̣анти, тато балам̣ песетва̄ амиттамадданам̣ каронти, чора̄пи – ‘‘аппаматта̄ ра̄джа̄но, на сакка̄ амхехи ваггабандхехи вичариту’’нти бхиджджитва̄ пала̄йанти. евам̣ ра̄джӯнам̣ вуддхи хоти. тена вуттам̣ – ‘‘вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄ но париха̄нӣ’’ти. таттха па̄т̣икан̇кха̄ти иччхитабба̄, авассам̣ бхависсатӣти евам̣ дат̣т̣хабба̄ти аттхо.

самагга̄тиа̄дӣсу саннипа̄табхерийа̄ ниггата̄йа – ‘‘аджджа ме киччам̣ аттхи, ман̇галам̣ аттхӣ’’ти виккхепам̣ каронта̄ на самагга̄ саннипатанти на̄ма. бхерисаддам̣ пана сутва̄ва бхун̃джанта̄пи алан̇карийама̄на̄пи ваттха̄ни нива̄сента̄пи ад̣д̣хабхутта̄ ва̄ ад̣д̣ха̄лан̇ката̄ ва̄ ваттхам̣ нива̄сайама̄на̄ ва̄ саннипатанта̄ самагга̄ саннипатанти на̄ма. саннипатита̄ пана чинтетва̄ мантетва̄ каттаббам̣ катва̄ екатова авут̣т̣хаханта̄ на самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. евам̣ вут̣т̣хитесу хи йе пат̣хамам̣ гаччханти, тесам̣ евам̣ хоти – ‘‘амхехи ба̄хиракатха̄ва сута̄, ида̄ни виниччхайакатха̄ бхависсатӣ’’ти. екато вут̣т̣хаханта̄ пана самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. апича – ‘‘асукат̣т̣ха̄несу га̄масӣма̄ ва̄ нигамасӣма̄ ва̄ а̄кула̄, чора̄ парийут̣т̣хита̄’’ти сутва̄ – ‘‘ко гантва̄ имам̣ амиттамадданам̣ кариссатӣ’’ти вутте – ‘‘ахам̣ пат̣хамам̣, ахам̣ пат̣хама’’нти ватва̄ гаччханта̄пи самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. екасса пана камманте осӣдама̄не сеса̄ ра̄джа̄но путтабха̄таро песетва̄ тасса каммантам̣ упаттхамбхайама̄на̄пи, а̄гантукара̄джа̄нам̣ – ‘‘асукасса гехам̣ гаччхату, асукасса гехам̣ гаччхатӯ’’ти аватва̄ саббе екато сан̇ган̣ханта̄пи, екасса ман̇гале ва̄ роге ва̄ ан̃н̃асмим̣ ва̄ пана та̄дисе сукхадуккхе уппанне саббе таттха саха̄йабха̄вам̣ гаччханта̄пи самагга̄ ваджджикаран̣ӣйа̄ни каронти на̄ма.

апан̃н̃аттантиа̄дӣсу пуббе акатам̣ сун̇кам̣ ва̄ балим̣ ва̄ дан̣д̣ам̣ ва̄ а̄хара̄пента̄ апан̃н̃аттам̣ пан̃н̃апенти на̄ма. пора̄н̣апавен̣ийа̄ а̄гатамева пана ана̄хара̄пента̄ пан̃н̃аттам̣ самуччхинданти на̄ма. чороти гахетва̄ дассите авичинитва̄ва чхеджджабхеджджам̣ ануса̄сента̄ пора̄н̣ам̣ ваджджидхаммам̣ сама̄да̄йа на ваттанти на̄ма. тесам̣ апан̃н̃аттам̣ пан̃н̃апента̄нам̣ абхинавасун̇ка̄дӣхи пӣл̣ита̄ манусса̄ – ‘‘атиупаддутамха, ко имесам̣ виджите васиссатӣ’’ти паччантам̣ пависитва̄ чора̄ ва̄ чорасаха̄йа̄ ва̄ хутва̄ джанападам̣ пахаранти. пан̃н̃аттам̣ самуччхинданта̄нам̣ павен̣ӣа̄гата̄ни сун̇ка̄дӣни аган̣ханта̄нам̣ косо париха̄йати. тато хаттхиассабалака̄йаородха̄дайо йатха̄нибаддхам̣ ват̣т̣ам̣ алабхама̄на̄ тха̄мена балена париха̄йанти. те нева йуддхаккхама̄ хонти, на па̄ричарийаккхама̄. пора̄н̣ам̣ ваджджидхаммам̣ сама̄да̄йа аваттанта̄нам̣ виджите манусса̄ – ‘‘амха̄кам̣ путтам̣ питарам̣ бха̄тарам̣ ачорам̣йева чороти катва̄ чхиндим̣су бхиндим̣сӯ’’ти куджджхитва̄ паччантам̣ пависитва̄ чора̄ ва̄ чорасаха̄йа̄ ва̄ хутва̄ джанападам̣ пахаранти, евам̣ ра̄джӯнам̣ париха̄ни хоти, пан̃н̃аттам̣ пан̃н̃апента̄нам̣ пана ‘‘павен̣ӣа̄гатамева ра̄джа̄но каронтӣ’’ти манусса̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ касива̄н̣иджджа̄дике камманте сампа̄денти. пан̃н̃аттам̣ асамуччхинданта̄нам̣ павен̣ӣа̄гата̄ни сун̇ка̄дӣни ган̣ханта̄нам̣ косо вад̣д̣хати, тато хаттхиассабалака̄йаородха̄дайо йатха̄нибаддхам̣ ват̣т̣ам̣ лабхама̄на̄ тха̄мабаласампанна̄ йуддхаккхама̄ чева па̄ричарийаккхама̄ ча хонти.

пора̄н̣ам̣ ваджджидхамманти еттха пуббе кира ваджджира̄джа̄но ‘‘айам̣ чоро’’ти а̄нетва̄ дассите ‘‘ган̣хатха нам̣ чора’’нти аватва̄ виниччхайамаха̄матта̄нам̣ денти. те виниччхинитва̄ саче ачоро хоти, виссадждженти. саче чоро, аттана̄ кин̃чи аватва̄ воха̄рика̄нам̣ денти. тепи ачоро че, виссадждженти. чоро че, суттадхара̄нам̣ денти. тепи виниччхинитва̄ ачоро че, виссадждженти. чоро че, ат̣т̣хакулика̄нам̣ денти. тепи татхева катва̄ сена̄патисса, сена̄пати упара̄джасса, упара̄джа̄ ран̃н̃о, ра̄джа̄ виниччхинитва̄ ачоро че, виссаджджети. саче пана чоро хоти, павен̣ӣпоттхакам̣ ва̄ча̄пети. таттха – ‘‘йена идам̣ на̄ма катам̣, тасса айам̣ на̄ма дан̣д̣о’’ти ликхитам̣. ра̄джа̄ тасса кирийам̣ тена сама̄нетва̄ тадануччхавикам̣ дан̣д̣ам̣ кароти. ити етам̣ пора̄н̣ам̣ ваджджидхаммам̣ сама̄да̄йа ваттанта̄нам̣ манусса̄ на уджджха̄йанти, ‘‘ра̄джа̄но пора̄н̣апавен̣ийа̄ каммам̣ каронти, етесам̣ досо наттхи, амха̄кам̣йева досо’’ти аппаматта̄ камманте каронти. евам̣ ра̄джӯнам̣ вуддхи хоти. тена вуттам̣ – ‘‘вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣ’’ти.

саккаронтӣти йам̣кин̃чи тесам̣ сакка̄рам̣ каронта̄ сундарамева каронти. гарум̣ каронтӣти гарубха̄вам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ва каронти. ма̄нентӣти манена пийа̄йанти. пӯджентӣти нипаччака̄рам̣ дассенти. сотаббам̣ ман̃н̃антӣти дивасасса две тайо ва̄ре упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ тесам̣ катхам̣ сотаббам̣ саддха̄таббам̣ ман̃н̃анти. таттха йе евам̣ махаллака̄нам̣ ра̄джӯнам̣ сакка̄ра̄дӣни на каронти, ова̄даттха̄йа ча несам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ на гаччханти, те техи виссат̣т̣ха̄ ановадийама̄на̄ кӣл̣а̄пасута̄ раджджато париха̄йанти. йе пана татха̄ пат̣ипаджджанти, тесам̣ махаллакара̄джа̄но – ‘‘идам̣ ка̄таббам̣, идам̣ на ка̄табба’’нти пора̄н̣ам̣ павен̣им̣ а̄чиккханти. сан̇га̄мам̣ патва̄пи – ‘‘евам̣ пависитаббам̣, евам̣ никкхамитабба’’нти упа̄йам̣ дассенти. те техи овадийама̄на̄ йатха̄ова̄дам̣ пат̣ипаджджанта̄ сакконти ра̄джаппавен̣им̣ сандха̄ретум̣. тена вуттам̣ – ‘‘вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣ’’ти.

кулиттхийоти кулагхаран̣ийо. кулакума̄рийоти анивиддха̄ та̄сам̣ дхӣтаро. оккасса пасайха̄ти еттха ‘‘оккасса̄’’ти ва̄ ‘‘пасайха̄’’ти ва̄ пасайха̄ка̄рассеветам̣ на̄мам̣. ‘‘уккасса̄’’типи пат̣ханти. таттха оккасса̄ти авакасситва̄ а̄кад̣д̣хитва̄. пасайха̄ти абхибхавитва̄ аджджхоттхаритва̄ти айам̣ вачанаттхо. еван̃хи каронта̄нам̣ виджите манусса̄ – ‘‘амха̄кам̣ гехе путтама̄таропи, кхел̣асин̇гха̄н̣ика̄дӣни мукхена апанетва̄ сам̣вад̣д̣хитадхӣтаропи име ра̄джа̄но балакка̄рена гахетва̄ аттано гхаре ва̄сентӣ’’ти купита̄ паччантам̣ пависитва̄ чора̄ ва̄ чорасаха̄йа̄ ва̄ хутва̄ джанападам̣ пахаранти. евам̣ акаронта̄нам̣ пана виджите манусса̄ аппоссукка̄ сака̄ни камма̄ни каронта̄ ра̄джакосам̣ вад̣д̣хенти. еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.

ваджджӣнам̣ ваджджичетийа̄нӣти ваджджира̄джӯнам̣ ваджджират̣т̣хе читтӣкатат̣т̣хена четийа̄нӣти ладдхана̄ма̄ни йаккхат̣т̣ха̄на̄ни. аббхантара̄нӣти антонагаре т̣хита̄ни. ба̄хира̄нӣти бахинагаре т̣хита̄ни. диннапуббанти пуббе диннам̣. катапуббанти пуббе катам̣. но париха̄пессантӣти апариха̄петва̄ йатха̄паваттамева кариссанти дхаммикам̣ балим̣ париха̄пента̄нан̃хи девата̄ а̄раккхам̣ сусам̣вихитам̣ на каронти, ануппаннам̣ дуккхам̣ джанетум̣ асакконта̄пи уппаннам̣ ка̄сасӣсарога̄дим̣ вад̣д̣хенти, сан̇га̄ме патте саха̄йа̄ на хонти. апариха̄пента̄нам̣ пана а̄раккхам̣ сусам̣вихитам̣ каронти, ануппаннам̣ сукхам̣ уппа̄детум̣ асакконта̄пи уппаннам̣ ка̄сасӣсарога̄дим̣ хананти, сан̇га̄масӣсе саха̄йа̄ хонтӣти еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.

дхаммика̄ раккха̄варан̣агуттӣти еттха раккха̄ ева йатха̄ аниччхитам̣ на гаччхати, евам̣ а̄варан̣ато а̄варан̣ам̣. йатха̄ иччхитам̣ на винассати, евам̣ гопа̄йанато гутти. таттха балака̄йена парива̄ретва̄ раккхан̣ам̣ паббаджита̄нам̣ дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти на̄ма на хоти. йатха̄ пана виха̄расса упаване руккхе на чхинданти, ва̄джика̄ ваджджхам̣ на каронти, поккхаран̣ӣсу маччхе на ган̣ханти, евам̣ каран̣ам̣ дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти на̄ма. кинти ана̄гата̄ ча̄ти имина̄ пана несам̣ евам̣ паччупат̣т̣хитачиттасанта̄ноти читтаппаваттим̣ пуччхати.

таттха йе ана̄гата̄нам̣ араханта̄нам̣ а̄гаманам̣ на иччханти, те ассаддха̄ хонти аппасанна̄. паббаджите ча сампатте паччуггаманам̣ на каронти, гантва̄ на пассанти, пат̣исантха̄рам̣ на каронти, пан̃хам̣ на пуччханти, дхаммам̣ на сун̣анти, да̄нам̣ на денти, анумоданам̣ на сун̣анти, нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ на сам̣видаханти. атха несам̣ аван̣н̣о аббхуггаччхати – ‘‘асуко на̄ма ра̄джа̄ ассаддхо аппасанно, паббаджите сампатте паччуггаманам̣ на кароти…пе… нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ на сам̣видахатӣ’’ти. там̣ сутва̄ паббаджита̄ тасса нагарадва̄рена на гаччханти, гаччханта̄пи нагарам̣ на пависанти. евам̣ ана̄гата̄нам̣ араханта̄нам̣ ана̄гаманамева хоти. а̄гата̄нампи пха̄сувиха̄ре асати йепи аджа̄нитва̄ а̄гата̄, те – ‘‘васисса̄ма̄ти та̄ва чинтетва̄ а̄гатамха̄, имесам̣ пана ра̄джӯнам̣ имина̄ нӣха̄рена ко васиссатӣ’’ти никкхамитва̄ гаччханти. евам̣ ана̄гатесу ана̄гаччхантесу, а̄гатесу дуккхам̣ вихарантесу со десо паббаджита̄нам̣ ана̄ва̄со хоти. тато девата̄раккха̄ на хоти, девата̄раккха̄йа асати аманусса̄ ока̄сам̣ лабханти. аманусса̄ уссанна̄ ануппаннам̣ бйа̄дхим̣ уппа̄денти, сӣлаванта̄нам̣ дассанапан̃ха̄пуччхана̄диваттхукасса пун̃н̃асса ана̄гамо хоти. випарийа̄йена пана йатха̄вуттакан̣хапаккхавипарӣтасса суккапаккхасса самбхаво хотӣти еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.

135. екамида̄ханти идам̣ бхагава̄ пуббе ваджджӣнам̣ имасса ваджджисаттакасса деситабха̄ваппака̄санаттхама̄ха. таттха са̄рандаде четийети евам̣на̄маке виха̄ре. ануппанне кира буддхе таттха са̄рандадасса йаккхасса нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ четийам̣ ахоси. атхеттха бхагавато виха̄рам̣ ка̄ра̄песум̣, со са̄рандаде четийе кататта̄ са̄рандадачетийантвева сан̇кхйам̣ гато.

акаран̣ӣйа̄ти ака̄табба̄, аггахетабба̄ти аттхо. йадиданти нипа̄таматтам̣. йуддхасса̄ти каран̣аттхе са̄мивачанам̣, абхимукхайуддхена гахетум̣ на сакка̄ти аттхо. ан̃н̃атра упала̄пана̄йа̄ти т̣хапетва̄ упала̄панам̣. упала̄пана̄ на̄ма – ‘‘алам̣ вива̄дена, ида̄ни самагга̄ хома̄’’ти хаттхиассаратхахиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни песетва̄ сан̇гахакаран̣ам̣. еван̃хи сан̇гахам̣ катва̄ кевалам̣ висса̄сена сакка̄ ган̣хитунти аттхо. ан̃н̃атра митхубхеда̄йа̄ти т̣хапетва̄ митхубхедам̣. имина̄ ан̃н̃аман̃н̃абхедам̣ катва̄пи сакка̄ ете гахетунти дассети. идам̣ бра̄хман̣о бхагавато катха̄йа найам̣ лабхитва̄ а̄ха.

ким̣ пана бхагава̄ бра̄хман̣асса има̄йа катха̄йа найала̄бхам̣ на джа̄на̄тӣти? а̄ма, джа̄на̄ти. джа̄нанто касма̄ катхесӣти? анукампа̄йа. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘майа̄ акатхитепи катипа̄хена гантва̄ саббе ган̣хиссати, катхите пана самагге бхинданто тӣхи сам̣ваччхарехи ган̣хиссати, еттакампи джӣвитамева варам̣, еттакан̃хи джӣванта̄ аттано патит̣т̣ха̄набхӯтам̣ пун̃н̃ам̣ кариссантӣ’’ти.

абхинандитва̄ти читтена абхинандитва̄. анумодитва̄ти ‘‘йа̄ва субха̄ситан̃чидам̣ бхота̄ готамена̄’’ти ва̄ча̄йа анумодитва̄. пакка̄мӣти ран̃н̃о сантикам̣ гато. тато нам̣ ра̄джа̄ – ‘‘ким̣ а̄чарийа, бхагава̄ авача̄’’ти пуччхи. со – ‘‘йатха̄ бхо саман̣асса готамасса вачанам̣ на сакка̄ ваджджӣ кеначи гахетум̣, апи ча упала̄пана̄йа ва̄ митхубхедена ва̄ сакка̄’’ти а̄ха. тато нам̣ ра̄джа̄ – ‘‘упала̄пана̄йа амха̄кам̣ хаттхиасса̄дайо нассиссанти, бхеденева те гахесса̄ми, ким̣ карома̄’’ти пуччхи. тена хи, маха̄ра̄джа, тумхе ваджджим̣ а̄раббха парисати катхам̣ самут̣т̣ха̄петха. тато ахам̣ – ‘‘ким̣ те маха̄ра̄джа техи, аттано сантакехи касива̄н̣иджджа̄дӣни катва̄ джӣванту ете ра̄джа̄но’’ти ватва̄ паккамисса̄ми. тато тумхе – ‘‘кинну кхо бхо еса бра̄хман̣о ваджджим̣ а̄раббха паваттам̣ катхам̣ пат̣иба̄хатӣ’’ти вадеййа̄тха, дивасабха̄ге ча̄хам̣ тесам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песесса̄ми, тампи га̄ха̄петва̄ тумхепи мама досам̣ а̄ропетва̄ бандханата̄лана̄дӣни акатва̄ва кевалам̣ кхурамун̣д̣ам̣ мам̣ катва̄ нагара̄ нӣхара̄петха. атха̄хам̣ – ‘‘майа̄ те нагаре па̄ка̄ро парикха̄ ча ка̄рита̄, ахам̣ кира дуббалат̣т̣ха̄нан̃ча утта̄нагамбхӣрат̣т̣ха̄нан̃ча джа̄на̄ми, на чирассева да̄ни уджум̣ карисса̄мӣ’’ти ваккха̄ми. там̣ сутва̄ тумхе – ‘‘гаччхатӯ’’ти вадеййа̄тха̄ти. ра̄джа̄ саббам̣ ака̄си.

личчхавӣ тасса никкхаманам̣ сутва̄ – ‘‘сат̣хо бра̄хман̣о, ма̄ тасса ган̇гам̣ уттаритум̣ адаттха̄’’ти а̄хам̣су. татра екаччехи – ‘‘амхе а̄раббха катхитатта̄ кира со евам̣ като’’ти вутте ‘‘тена хи, бхан̣е, етӯ’’ти бхан̣им̣су. со гантва̄ личчхавӣ дисва̄ ‘‘ким̣ а̄гататтха̄’’ти пуччхито там̣ паваттим̣ а̄рочеси, личчхавино – ‘‘аппаматтакена на̄ма евам̣ гарум̣ дан̣д̣ам̣ ка̄тум̣ на йутта’’нти ватва̄ – ‘‘ким̣ те татра т̣ха̄нантара’’нти пуччхим̣су. ‘‘виниччхайа̄маччохамасмӣ’’ти. тадева те т̣ха̄нантарам̣ хотӯти. со сут̣т̣хутарам̣ виниччхайам̣ кароти, ра̄джакума̄ра̄ тасса сантике сиппам̣ угган̣ханти.

со патит̣т̣хитагун̣о хутва̄ екадивасам̣ екам̣ личчхавим̣ гахетва̄ екамантам̣ гантва̄ – да̄рака̄ касантӣти пуччхи. а̄ма, касанти. две гон̣е йоджетва̄ти? а̄ма, две гон̣е йоджетва̄ти. еттакам̣ ватва̄ ниватто. тато там̣ ан̃н̃о – ‘‘ким̣ а̄чарийо а̄ха̄’’ти пуччхитва̄ тена вуттам̣ асаддаханто ‘‘на ме еса йатха̄бхӯтам̣ катхетӣ’’ти тена саддхим̣ бхиджджи. бра̄хман̣о ан̃н̃асмим̣ дивасе екам̣ личчхавим̣ екамантам̣ нетва̄ – ‘‘кена бйан̃джанена бхуттосӣ’’ти пуччхитва̄ ниватто. тампи ан̃н̃о пуччхитва̄ асаддаханто татхева бхиджджи. бра̄хман̣о апарампи дивасам̣ екам̣ личчхавим̣ екамантам̣ нетва̄ – ‘‘атидуггатоси кира̄’’ти пуччхи. ко евама̄ха̄ти пуччхито асуко на̄ма личчхавӣти. апарампи екамантам̣ нетва̄ – ‘‘твам̣ кира бхӣрукаджа̄тико’’ти пуччхи. ко евама̄ха̄ти? асуко на̄ма личчхавӣти. евам̣ ан̃н̃ена акатхитамева ан̃н̃асса катхенто тӣхи сам̣ваччхарехи те ра̄джа̄но ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхиндитва̄ йатха̄ две екамаггена на гаччханти, татха̄ катва̄ саннипа̄табхерим̣ чара̄песи. личчхавино – ‘‘иссара̄ саннипатанту, сӯра̄ саннипатантӯ’’ти ватва̄ на саннипатим̣су.

бра̄хман̣о – ‘‘айам̣ да̄ни ка̄ло, сӣгхам̣ а̄гаччхатӯ’’ти ран̃н̃о са̄санам̣ песеси. ра̄джа̄ сутва̄ва балабхерим̣ чара̄петва̄ никкхами. веса̄лика̄ сутва̄ – ‘‘ран̃н̃о ган̇гам̣ уттаритум̣ на дасса̄ма̄’’ти бхерим̣ чара̄песум̣. тампи сутва̄ – ‘‘гаччханту сӯрара̄джа̄но’’тиа̄дӣни ватва̄ на саннипатим̣су. ‘‘нагараппавесанам̣ на дасса̄ма, два̄ра̄ни пидахитва̄ т̣хасса̄ма̄’’ти бхерим̣ чара̄песум̣. екопи на саннипати. йатха̄виват̣ехева два̄рехи пависитва̄ саббе анайабйасанам̣ па̄петва̄ гато.

бхиккхуапариха̄нийадхаммаван̣н̣ана̄

136. атха кхо бхагава̄ ачирапаккантетиа̄димхи саннипа̄тетва̄ти дӯравиха̄ресу иддхиманте песетва̄ сантикавиха̄ресу сайам̣ гантва̄ – ‘‘саннипататха, а̄йасманто; бхагава̄ во саннипа̄там̣ иччхатӣ’’ти саннипа̄тетва̄. апариха̄нийети апариха̄никаре, вуддхихетубхӯтети аттхо. дхамме десесса̄мӣти чандасахассам̣ сӯрийасахассам̣ ут̣т̣хапенто вийа чатукут̣т̣аке гехе анто теладӣпасахассам̣ уджджа̄ленто вийа па̄кат̣е катва̄ катхайисса̄мӣти.

таттха абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ти идам̣ ваджджисаттаке вуттасадисамева. идха̄пи ча абхин̣хам̣ асаннипатита̄ диса̄су а̄гатаса̄санам̣ на сун̣анти. тато – ‘‘асукавиха̄расӣма̄ а̄кула̄, упосатхапава̄ран̣а̄ т̣хита̄, асукасмим̣ т̣ха̄не бхиккхӯ веджджакаммадӯтакамма̄дӣни каронти, вин̃н̃аттибахула̄ пуппхада̄на̄дӣхи джӣвикам̣ каппентӣ’’тиа̄дӣни на джа̄нанти, па̄пабхиккхӯпи ‘‘паматто бхиккхусан̇гхо’’ти н̃атва̄ ра̄сибхӯта̄ са̄санам̣ осакка̄пенти. абхин̣хам̣ саннипатита̄ пана там̣ там̣ паваттим̣ сун̣анти, тато бхиккхусан̇гхам̣ песетва̄ сӣмам̣ уджум̣ каронти, упосатхапава̄ран̣а̄дайо паватта̄пенти, миччха̄джӣва̄нам̣ уссаннат̣т̣ха̄не арийавам̣саке песетва̄ арийавам̣сам̣ катха̄пенти, па̄пабхиккхӯнам̣ винайадхарехи ниггахам̣ ка̄ра̄пенти, па̄пабхиккхӯпи ‘‘аппаматто бхиккхусан̇гхо, на сакка̄ амхехи ваггабандхена вичариту’’нти бхиджджитва̄ пала̄йанти. еваметтха ха̄нивуддхийо ведитабба̄.

самагга̄тиа̄дӣсу четийапат̣иджагганаттхам̣ ва̄ бодхигехаупосатха̄га̄раччха̄данаттхам̣ ва̄ катикаваттам̣ ва̄ т̣хапетука̄мата̄йа ова̄дам̣ ва̄ да̄тука̄мата̄йа – ‘‘сан̇гхо саннипататӯ’’ти бхерийа̄ ва̄ гхан̣т̣ийа̄ ва̄ а̄кот̣ита̄йа – ‘‘майхам̣ чӣваракаммам̣ аттхи, майхам̣ патто пачитаббо, майхам̣ навакаммам̣ аттхӣ’’ти виккхепам̣ каронта̄ на самагга̄ саннипатанти на̄ма. саббам̣ пана там̣ каммам̣ т̣хапетва̄ – ‘‘ахам̣ пуриматарам̣, ахам̣ пуриматара’’нти екаппаха̄ренева саннипатанта̄ самагга̄ саннипатанти на̄ма. саннипатита̄ пана чинтетва̄ мантетва̄ каттаббам̣ катва̄ екато авут̣т̣хаханта̄ самагга̄ на вут̣т̣хаханти на̄ма. евам̣ вут̣т̣хитесу хи йе пат̣хамам̣ гаччханти, тесам̣ евам̣ хоти – ‘‘амхехи ба̄хиракатха̄ва сута̄, ида̄ни виниччхайакатха̄ бхависсатӣ’’ти. екаппаха̄ренева вут̣т̣хаханта̄ пана самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. апича ‘‘асукат̣т̣ха̄не виха̄расӣма̄ а̄кула̄, упосатхапава̄ран̣а̄ т̣хита̄, асукат̣т̣ха̄не веджджакамма̄дика̄рака̄ па̄пабхиккхӯ уссанна̄’’ти сутва̄ – ‘‘ко гантва̄ тесам̣ ниггахам̣ кариссатӣ’’ти вутте – ‘‘ахам̣ пат̣хамам̣, ахам̣ пат̣хама’’нти ватва̄ гаччханта̄пи самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма.

а̄гантукам̣ пана дисва̄ – ‘‘имам̣ паривен̣ам̣ йа̄хи, етам̣ паривен̣ам̣ йа̄хи, айам̣ ко’’ти аватва̄ саббе ваттам̣ каронта̄пи, джин̣н̣апаттачӣваракам̣ дисва̄ тасса бхиккха̄ча̄раваттена паттачӣварам̣ парийесама̄на̄пи, гила̄насса гила̄набхесаджджам̣ парийесама̄на̄пи, гила̄намева ана̄тхам̣ – ‘‘асукапаривен̣ам̣ йа̄хи, асукапаривен̣ам̣ йа̄хӣ’’ти аватва̄ аттано аттано паривен̣е пат̣иджагганта̄пи, еко олийама̄нако гантхо хоти, пан̃н̃авантам̣ бхиккхум̣ сан̇ган̣хитва̄ тена там̣ гантхам̣ уккхипа̄пента̄пи самагга̄ сан̇гхам̣ каран̣ӣйа̄ни каронти на̄ма.

апан̃н̃аттантиа̄дӣсу навам̣ адхаммикам̣ катикаваттам̣ ва̄ сиккха̄падам̣ ва̄ бандханта̄ апан̃н̃аттам̣ пан̃н̃апенти на̄ма, пура̄н̣асантхатаваттхусмим̣ са̄ваттхийам̣ бхиккхӯ вийа. уддхаммам̣ уббинайам̣ са̄санам̣ дӣпента̄ пан̃н̃аттам̣ самуччхинданти на̄ма, вассасатапариниббуте бхагавати веса̄лика̄ ваджджипуттака̄ вийа. кхудда̄нукхуддака̄ пана а̄паттийо сан̃чичча вӣтиккаманта̄ йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа на ваттанти на̄ма, ассаджипунаббасука̄ вийа. навам̣ пана катикаваттам̣ ва̄ сиккха̄падам̣ ва̄ абандханта̄, дхаммавинайато са̄санам̣ дӣпента̄, кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни асамӯхананта̄ апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃апенти, пан̃н̃аттам̣ на самуччхинданти, йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа ваттанти на̄ма, а̄йасма̄ упасено вийа, а̄йасма̄ йасо ка̄кан̣д̣акапутто вийа ча.

‘‘сун̣а̄ту, ме а̄вусо сан̇гхо, сантамха̄кам̣ сиккха̄пада̄ни гихигата̄ни, гихинопи джа̄нанти, ‘идам̣ во саман̣а̄нам̣ сакйапуттийа̄нам̣ каппати, идам̣ во на каппатӣ’ти. саче хи майам̣ кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни самӯханисса̄ма, бхависсанти ватта̄ро – ‘дхӯмака̄ликам̣ саман̣ена готамена са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, йа̄вимесам̣ саттха̄ ат̣т̣ха̄си, та̄виме сиккха̄падесу сиккхим̣су. йато имесам̣ саттха̄ париниббуто, на да̄ниме сиккха̄падесу сиккхантӣ’ти. йади сан̇гхасса паттакаллам̣, сан̇гхо апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃апеййа, пан̃н̃аттам̣ на самуччхиндеййа, йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа ваттеййа̄’’ти (чул̣ава. 442) –

имам̣ тантим̣ т̣хапайанто а̄йасма̄ маха̄кассапо вийа ча. вуддхийева̄ти сӣла̄дӣхи гун̣ехи вуд̣д̣хийева, но париха̄ни.

тхера̄ти тхирабха̄ваппатта̄ тхерака̄ракехи гун̣ехи саманна̄гата̄. бахӯ раттийо джа̄нантӣти раттан̃н̃ӯ. чирам̣ паббаджита̄нам̣ етесанти чирапаббаджита̄. сан̇гхасса питут̣т̣ха̄не т̣хита̄ти сан̇гхапитаро. питут̣т̣ха̄не т̣хитатта̄ сан̇гхам̣ париненти пуббан̇гама̄ хутва̄ тӣсу сиккха̄су паваттентӣти сан̇гхапарин̣а̄йака̄.

йе тесам̣ сакка̄ра̄дӣни на каронти, ова̄даттха̄йа две тайо ва̄ре упат̣т̣ха̄нам̣ на гаччханти, тепи тесам̣ ова̄дам̣ на денти, павен̣ӣкатхам̣ на катхенти, са̄рабхӯтам̣ дхаммапарийа̄йам̣ на сиккха̄пенти. те техи виссат̣т̣ха̄ сӣла̄дӣхи дхаммаккхандхехи саттахи ча арийадханехӣти евама̄дӣхи гун̣ехи париха̄йанти. йе пана тесам̣ сакка̄ра̄дӣни каронти, упат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти, тепи тесам̣ ова̄дам̣ денти. ‘‘евам̣ те абхиккамитаббам̣, евам̣ те пат̣иккамитаббам̣, евам̣ те а̄локитаббам̣, евам̣ те вилокитаббам̣, евам̣ те самин̃джитаббам̣, евам̣ те паса̄ритаббам̣, евам̣ те сан̇гха̄т̣ипаттачӣварам̣ дха̄ретабба’’нти павен̣ӣкатхам̣ катхенти, са̄рабхӯтам̣ дхаммапарийа̄йам̣ сиккха̄пенти, терасахи дхутан̇гехи дасахи катха̄ваттхӯхи ануса̄санти. те тесам̣ ова̄де т̣хатва̄ сӣла̄дӣхи гун̣ехи вад̣д̣хама̄на̄ са̄ман̃н̃аттхам̣ анупа̄пун̣анти. еваметтха ха̄нивуддхийо ведитабба̄.

пунаббхавада̄нам̣ пунаббхаво, пунаббхаво сӣламасса̄ти поноббхавика̄, пунаббхавада̄йика̄ти аттхо, тасма̄ поноббхавика̄йа. на васам̣ гаччхантӣти еттха йе чатуннам̣ паччайа̄нам̣ ка̄ран̣а̄ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ пада̄нупадика̄ хутва̄ га̄мато га̄мам̣ вичаранти, те тасса̄ тан̣ха̄йа васам̣ гаччханти на̄ма, итаре на гаччханти на̄ма. таттха ха̄нивуддхийо па̄кат̣а̄йева.

а̄ран̃н̃акесӯти пан̃чадханусатикапаччхимесу. са̄пеккха̄ти сатан̣ха̄ са̄лайа̄. га̄мантасена̄санесу хи джха̄нам̣ аппетва̄пи тато вут̣т̣хитаматтова иттхипурисада̄рика̄дисаддам̣ сун̣а̄ти, йенасса адхигатависесопи ха̄йатийева. аран̃н̃е пана нидда̄йитва̄ пат̣ибуддхаматто сӣхабйаггхамора̄дӣнам̣ саддам̣ сун̣а̄ти, йена а̄ран̃н̃акам̣ пӣтим̣ лабхитва̄ тамева саммасанто аггапхале патит̣т̣ха̄ти. ити бхагава̄ га̄мантасена̄сане джха̄нам̣ аппетва̄ нисиннабхиккхуно аран̃н̃е нидда̄йантамева пасам̣сати. тасма̄ тамева аттхавасам̣ пат̣ичча – ‘‘а̄ран̃н̃акесу сена̄санесу са̄пеккха̄ бхависсантӣ’’ти а̄ха.

паччаттан̃н̃ева сатим̣ упат̣т̣хапессантӣти аттана̄ва аттано аббхантаре сатим̣ упат̣т̣хапессанти. песала̄ти пийасӣла̄. идха̄пи сабрахмача̄рӣнам̣ а̄гаманам̣ аниччханта̄ нева̄сика̄ ассаддха̄ хонти аппасанна̄. сампаттабхиккхӯнам̣ паччуггаманапаттачӣвараппат̣иггахан̣аа̄санапан̃н̃а̄паната̄лаван̣т̣аггахан̣а̄дӣни на каронти, атха несам̣ аван̣н̣о уггаччхати – ‘‘асукавиха̄рава̄сино бхиккхӯ ассаддха̄ аппасанна̄ виха̄рам̣ павит̣т̣ха̄нам̣ ваттапат̣иваттам̣ на каронтӣ’’ти. там̣ сутва̄ паббаджита̄ виха̄радва̄рена гаччханта̄пи виха̄рам̣ на пависанти. евам̣ ана̄гата̄нам̣ ана̄гаманамева хоти. а̄гата̄нам̣ пана пха̄сувиха̄ре асати йепи аджа̄нитва̄ а̄гата̄, те – ‘‘васисса̄ма̄ти та̄ва чинтетва̄ а̄гата̄мха, имесам̣ пана нева̄сика̄нам̣ имина̄ нӣха̄рена ко васиссатӣ’’ти никкхамитва̄ гаччханти. евам̣ со виха̄ро ан̃н̃есам̣ бхиккхӯнам̣ ана̄ва̄сова хоти. тато нева̄сика̄ сӣлаванта̄нам̣ дассанам̣ алабханта̄ кан̇кха̄виноданам̣ ва̄ а̄ча̄расиккха̄пакам̣ ва̄ мадхурадхаммассаванам̣ ва̄ на лабханти, тесам̣ нева аггахитадхаммаггахан̣ам̣, на гахитасаджджха̄йакаран̣ам̣ хоти. ити несам̣ ха̄нийева хоти, на вуддхи.

йе пана сабрахмача̄рӣнам̣ а̄гаманам̣ иччханти, те саддха̄ хонти пасанна̄, а̄гата̄нам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ паччуггамана̄дӣни катва̄ сена̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ денти, те гахетва̄ бхиккха̄ча̄рам̣ пависанти, кан̇кхам̣ виноденти, мадхурадхаммассаванам̣ лабханти. атха несам̣ киттисаддо уггаччхати – ‘‘асукавиха̄рабхиккхӯ евам̣ саддха̄ пасанна̄ ваттасампанна̄ сан̇га̄хака̄’’ти. там̣ сутва̄ бхиккхӯ дӯратопи енти, тесам̣ нева̄сика̄ ваттам̣ каронти, самӣпам̣ а̄гантва̄ вуд̣д̣хатарам̣ а̄гантукам̣ вандитва̄ нисӣданти, навакатарасса сантике а̄санам̣ гахетва̄ нисӣданти. нисӣдитва̄ – ‘‘имасмим̣ виха̄ре васиссатха гамиссатха̄’’ти пуччханти. ‘гамисса̄мӣ’ти вутте – ‘‘саппа̄йам̣ сена̄санам̣, сулабха̄ бхиккха̄’’тиа̄дӣни ватва̄ гантум̣ на денти. винайадхаро че хоти, тасса сантике винайам̣ саджджха̄йанти. суттанта̄дидхаро че, тасса сантике там̣ там̣ дхаммам̣ саджджха̄йанти. а̄гантука̄нам̣ тхера̄нам̣ ова̄де т̣хатва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣анти. а̄гантука̄ ‘‘екам̣ две диваса̄ни васисса̄ма̄ти а̄гата̄мха, имесам̣ пана сукхасам̣ва̄сата̄йа дасадва̄дасавасса̄ни васисса̄ма̄’’ти ватта̄ро хонти. еваметтха ха̄нивуддхийо ведитабба̄.

137. дутийасаттаке каммам̣ а̄ра̄мо етесанти камма̄ра̄ма̄ти. камме рата̄ти каммарата̄. камма̄ра̄матамануйутта̄ти йутта̄ пайутта̄ ануйутта̄. таттха камманти итика̄таббакаммам̣ вуччати. сеййатхидам̣ – чӣваравича̄ран̣ам̣, чӣваракаран̣ам̣, упаттхамбханам̣, сӯчигхарам̣, паттаттхавикам̣, асам̣баддхакам̣, ка̄йабандханам̣, дхамакаран̣ам̣, а̄дха̄ракам̣, па̄дакатхаликам̣, саммаджджанӣа̄дӣнам̣ каран̣анти. екаччо хи ета̄ни каронто сакаладивасам̣ ета̄нева кароти. там̣ сандха̄йеса пат̣иккхепо. йо пана етесам̣ каран̣авела̄йамева ета̄ни кароти, уддесавела̄йам̣ уддесам̣ ган̣ха̄ти, саджджха̄йавела̄йам̣ саджджха̄йати, четийан̇ган̣аваттавела̄йам̣ четийан̇ган̣аваттам̣ кароти, манасика̄равела̄йам̣ манасика̄рам̣ кароти, на со камма̄ра̄мо на̄ма.

на бхасса̄ра̄ма̄ти еттха йо иттхиван̣н̣апурисаван̣н̣а̄дивасена а̄ла̄пасалла̄пам̣ каронтойева дивасан̃ча раттин̃ча вӣтина̄мети, еварӯпе бхассе парийантака̄рӣ на хоти, айам̣ бхасса̄ра̄мо на̄ма. йо пана раттиндивам̣ дхаммам̣ катхети, пан̃хам̣ виссаджджети, айам̣ аппабхассова бхассе парийантака̄рӣйева. касма̄? ‘‘саннипатита̄нам̣ во, бхиккхаве, двайам̣ каран̣ӣйам̣ – дхаммӣ ва̄ катха̄, арийо ва̄ тун̣хӣбха̄во’’ти (ма. ни. 1.273) вуттатта̄.

на нидда̄ра̄ма̄ти еттха йо гаччхантопи нисиннопи нипаннопи тхинамиддха̄бхибхӯто нидда̄йатийева, айам̣ нидда̄ра̄мо на̄ма. йасса пана караджака̄йагелан̃н̃ена читтам̣ бхаван̇ге отарати, на̄йам̣ нидда̄ра̄мо. тенева̄ха – ‘‘абхиджа̄на̄махам̣ аггивессана, гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄таппат̣икканто чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄но ниддам̣ оккамита̄’’ти (ма. ни. 1.387).

на сан̇ган̣ика̄ра̄ма̄ти еттха йо екасса дутийо двиннам̣ татийо тин̣н̣ам̣ чатуттхоти евам̣ сам̣сат̣т̣хова вихарати, екако асса̄дам̣ на лабхати, айам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄мо. йо пана чатӯсу ирийа̄патхесу екако асса̄дам̣ лабхати, на̄йам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄моти ведитаббо.

на па̄пиччха̄ти еттха асантасамбха̄вана̄йа иччха̄йа саманна̄гата̄ дуссӣла̄ па̄пиччха̄ на̄ма.

на па̄памитта̄дӣсу па̄па̄ митта̄ етесанти па̄памитта̄. чатӯсу ирийа̄патхесу саха айанато па̄па̄ саха̄йа̄ етесанти па̄пасаха̄йа̄. танниннатаппон̣атаппаббха̄рата̄йа па̄песу сампаван̇ка̄ти па̄пасампаван̇ка̄.

ораматтакена̄ти авараматтакена аппаматтакена. антара̄ти арахаттам̣ апатва̄ва еттхантаре. воса̄нанти паринит̣т̣хитабха̄вам̣ – ‘‘аламетта̄вата̄’’ти осакканам̣ т̣хитакиччатам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘йа̄ва сӣлапа̄рисуддхиматтена ва̄ випассана̄маттена ва̄ джха̄наматтена ва̄ сота̄паннабха̄ваматтена ва̄ сакада̄га̄мибха̄ваматтена ва̄ ана̄га̄мибха̄ваматтена ва̄ воса̄нам̣ на а̄паджджиссанти, та̄ва вуддхийева бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣ’’ти.

138. татийасаттаке саддха̄ти саддха̄сампанна̄. таттха а̄гаманӣйасаддха̄, адхигамасаддха̄, паса̄дасаддха̄, окаппанасаддха̄ти чатуббидха̄ саддха̄. таттха а̄гаманӣйасаддха̄ саббан̃н̃убодхисатта̄нам̣ хоти. адхигамасаддха̄ арийапуггала̄нам̣. буддхо дхаммо сан̇гхоти вутте пана паса̄до паса̄дасаддха̄. окаппетва̄ пакаппетва̄ пана саддаханам̣ окаппанасаддха̄. са̄ дувидха̄пи идха̄дхиппета̄. та̄йа хи саддха̄йа саманна̄гато саддха̄вимутто, ваккалиттхерасадисо хоти. тасса хи четийан̇ган̣аваттам̣ ва̄, бодхийан̇ган̣аваттам̣ ва̄ катамева хоти. упаджджха̄йаваттаа̄чарийаватта̄дӣни саббаватта̄ни пӯрети. хиримана̄ти па̄паджигуччханалаккхан̣а̄йа хирийа̄ йуттачитта̄. оттаппӣти па̄пато бха̄йаналаккхан̣ена оттаппена саманна̄гата̄.

бахуссута̄ти еттха пана парийаттибахуссуто, пат̣иведхабахуссутоти две бахуссута̄. парийаттӣти тӣн̣и пит̣ака̄ни. пат̣иведхоти саччаппат̣иведхо. имасмим̣ пана т̣ха̄не парийатти адхиппета̄. са̄ йена баху сута̄, со бахуссуто. со панеса ниссайамуччанако, парисупат̣т̣ха̄ко, бхиккхунова̄дако, саббаттхакабахуссутоти чатуббидхо хоти. таттха тайо бахуссута̄ самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа ова̄давагге вуттанайена гахетабба̄. саббаттхакабахуссута̄ пана а̄нандаттхерасадиса̄ хонти. те идха адхиппета̄.

а̄раддхавӣрийа̄ти йесам̣ ка̄йикан̃ча четасикан̃ча вӣрийам̣ а̄раддхам̣ хоти. таттха йе ка̄йасан̇ган̣икам̣ винодетва̄ чатӯсу ирийа̄патхесу ат̣т̣хаа̄раббхаваттхувасена екака̄ хонти, тесам̣ ка̄йикавӣрийам̣ а̄раддхам̣ на̄ма хоти. йе читтасан̇га̄н̣икам̣ винодетва̄ ат̣т̣хасама̄паттивасена екака̄ хонти, гамане уппаннакилесасса т̣ха̄нам̣ па̄пун̣итум̣ на денти, т̣ха̄не уппаннакилесасса нисаджджам̣, нисаджджа̄йа уппаннакилесасса сайанам̣ па̄пун̣итум̣ на денти, уппаннуппаннат̣т̣ха̄нейева килесе нигган̣ханти, тесам̣ четасикавӣрийам̣ а̄раддхам̣ на̄ма хоти.

упат̣т̣хитассатӣти чираката̄дӣнам̣ сарита̄ ануссарита̄ маха̄гатимбайаабхайаттхерадӣгхабха̄н̣аабхайаттхератипит̣акачӯл̣а̄бхайаттхера̄ вийа. маха̄гатимбайаабхайаттхеро кира джа̄тапан̃чамадивасе ман̇галапа̄йа̄се тун̣д̣ам̣ паса̄рентам̣ ва̄йасам̣ дисва̄ хум̣ хунти саддамака̄си. атха со тхерака̄ле – ‘‘када̄ пат̣т̣ха̄йа, бханте, саратха̄’’ти бхиккхӯхи пуччхито ‘‘джа̄тапан̃чамадивасе катасаддато пат̣т̣ха̄йа а̄вусо’’ти а̄ха.

дӣгхабха̄н̣акаабхайаттхерасса джа̄танавамадивасе ма̄та̄ чумбисса̄мӣти оната̄ тасса̄ мол̣и муччиттха. тато тумбаматта̄ни суманапуппха̄ни да̄ракасса уре патитва̄ дуккхам̣ джанайим̣су. со тхерака̄ле – ‘‘када̄ пат̣т̣ха̄йа, бханте, саратха̄’’ти пуччхито – ‘‘джа̄танавамадивасато пат̣т̣ха̄йа̄’’ти а̄ха.

типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро – ‘‘анура̄дхапуре тӣн̣и два̄ра̄ни пидаха̄петва̄ манусса̄нам̣ екена два̄рена никкхаманам̣ катва̄ – ‘твам̣ кинна̄мо, твам̣ кинна̄мо’ти пуччхитва̄ са̄йам̣ пуна апуччхитва̄ва тесам̣ на̄ма̄ни сампат̣иччха̄петум̣ – ‘‘сакка̄ а̄вусо’’ти а̄ха. еварӯпе бхиккхӯ сандха̄йа – ‘‘упат̣т̣хитассатӣ’’ти вуттам̣.

пан̃н̃авантоти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ удайаббайапаригга̄хика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄. апи ча двӣхипи етехи падехи випассака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ випассана̄самбха̄рабхӯта̄ самма̄сати чева випассана̄пан̃н̃а̄ ча катхита̄.

139. чатуттхасаттаке сатийева самбоджджхан̇го сатисамбоджджхан̇готи. еса найо саббаттха. таттха упат̣т̣ха̄налаккхан̣о сатисамбоджджхан̇го, павичайалаккхан̣о дхаммавичайасамбоджджхан̇го, паггахалаккхан̣о вӣрийасамбоджджхан̇го, пхаран̣алаккхан̣о пӣтисамбоджджхан̇го, упасамалаккхан̣о пассаддхисамбоджджхан̇го, авиккхепалаккхан̣о сама̄дхисамбоджджхан̇го, пат̣исан̇кха̄налаккхан̣о упеккха̄самбоджджхан̇го. бха̄вессантӣти сатисамбоджджхан̇гам̣ чатӯхи ка̄ран̣ехи самут̣т̣ха̄пента̄, чхахи ка̄ран̣ехи дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ самут̣т̣ха̄пента̄, навахи ка̄ран̣ехи вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ самут̣т̣ха̄пента̄, дасахи ка̄ран̣ехи пӣтисамбоджджхан̇гам̣ самут̣т̣ха̄пента̄, саттахи ка̄ран̣ехи пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ самут̣т̣ха̄пента̄, дасахи ка̄ран̣ехи сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ самут̣т̣ха̄пента̄, пан̃чахи ка̄ран̣ехи упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ самут̣т̣ха̄пента̄ вад̣д̣хессантӣти аттхо. имина̄ випассана̄маггапхаласампайутте локийалокуттарамиссаке самбоджджхан̇ге катхеси.

140. пан̃чамасаттаке аниччасан̃н̃а̄ти аничча̄нупассана̄йа саддхим̣ уппаннасан̃н̃а̄. анаттасан̃н̃а̄дӣсупи есева найо. има̄ сатта локийавипассана̄пи хонти. ‘‘етам̣ сантам̣, етам̣ пан̣ӣтам̣, йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо вира̄го ниродхо’’ти (а. ни. 9.36) а̄гатавасенеттха две локуттара̄пи хонтӣти ведитабба̄.

141. чхакке меттам̣ ка̄йакамманти меттачиттена каттаббам̣ ка̄йакаммам̣. вачӣкаммаманокаммесупи есева найо. има̄ни пана бхиккхӯнам̣ васена а̄гата̄ни гихӣсупи лаббханти. бхиккхӯнан̃хи меттачиттена а̄бхисама̄ча̄рикадхаммапӯран̣ам̣ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ четийаванданаттха̄йа бодхиванданаттха̄йа сан̇гханимантанаттха̄йа гаманам̣, га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хам̣ бхиккхум̣ дисва̄ паччуггаманам̣, паттаппат̣иггахан̣ам̣, а̄санапан̃н̃а̄панам̣, анугамананти евама̄дикам̣ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма.

бхиккхӯнам̣ меттачиттена а̄ча̄рапан̃н̃аттисиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣, каммат̣т̣ха̄накатханам̣, дхаммадесана̄, тепит̣акампи буддхавачанам̣ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ четийаванданаттха̄йа гаччха̄ма, бодхиванданаттха̄йа гаччха̄ма, дхаммассаванам̣ карисса̄ма, дӣпама̄лапуппхапӯджам̣ карисса̄ма, тӣн̣и сучарита̄ни сама̄да̄йа ваттисса̄ма, сала̄кабхатта̄дӣни дасса̄ма, вассава̄сикам̣ дасса̄ма, аджджа сан̇гхасса чатта̄ро паччайе дасса̄ма, сан̇гхам̣ нимантетва̄ кха̄данӣйа̄дӣни сам̣видахатха, а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петха, па̄нӣйам̣ упат̣т̣хапетха, сан̇гхам̣ паччуггантва̄ а̄нетха, пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петха, чхандаджа̄та̄ усса̄хаджа̄та̄ веййа̄ваччам̣ каротха̄тиа̄дикатханака̄ле меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма.

бхиккхӯнам̣ па̄това ут̣т̣ха̄йа сарӣраппат̣иджагганам̣, четийан̇ган̣аватта̄дӣни ча катва̄ вивитта̄сане нисӣдитва̄ имасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ сукхӣ хонту авера̄ абйа̄паджджа̄ти чинтанам̣ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ ‘аййа̄ сукхӣ хонту, авера̄ абйа̄паджджа̄’ти чинтанам̣ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма.

а̄ви чева рахо ча̄ти саммукха̄ ча параммукха̄ ча. таттха навака̄нам̣ чӣваракамма̄дӣсу саха̄йабха̄вагаманам̣ саммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. тхера̄нам̣ пана па̄дадхованаванданабӣджанада̄на̄дибхедам̣ саббам̣ са̄мӣчикаммам̣ саммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. убхайехипи дунниккхитта̄нам̣ да̄рубхан̣д̣а̄дӣнам̣ тесу аваман̃н̃ам̣ акатва̄ аттана̄ дунниккхитта̄нам̣ вийа пат̣иса̄манам̣ параммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма.

деваттхеро тиссаттхероти евам̣ паггайха вачанам̣ саммукха̄ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. виха̄ре асантам̣ пана пат̣ипуччхантасса кухим̣ амха̄кам̣ деваттхеро, кухим̣ амха̄кам̣ тиссаттхеро, када̄ ну кхо а̄гамиссатӣти евам̣ мама̄йанавачанам̣ параммукха̄ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма.

метта̄синехасиниддха̄ни пана найана̄ни уммӣлетва̄ пасаннена мукхена олоканам̣ саммукха̄ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма. деваттхеро тиссаттхеро арого хоту, аппа̄ба̄дхоти саманна̄харан̣ам̣ параммукха̄ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма.

ла̄бха̄ти чӣвара̄дайо ладдхапаччайа̄. дхаммика̄ти кухана̄дибхедам̣ миччха̄джӣвам̣ ваджджетва̄ дхаммена самена бхиккха̄ча̄раваттена уппанна̄. антамасо паттапарийа̄паннаматтампӣти паччхимакот̣ийа̄ патте парийа̄паннам̣ паттасса антогатам̣ двитикат̣аччхубхиккха̄маттампи. аппат̣ивибхаттабхогӣти еттха две пат̣ивибхатта̄ на̄ма – а̄мисаппат̣ивибхаттан̃ча, пуггалаппат̣ивибхаттан̃ча. таттха – ‘‘еттакам̣ дасса̄ми, еттакам̣ на дасса̄мӣ’’ти евам̣ читтена вибхаджанам̣ а̄мисаппат̣ивибхаттам̣ на̄ма. ‘‘асукасса дасса̄ми, асукасса на дасса̄мӣ’’ти евам̣ читтена вибхаджанам̣ пана пуггалаппат̣ивибхаттам̣ на̄ма. тадубхайампи акатва̄ йо аппат̣ивибхаттам̣ бхун̃джати, айам̣ аппат̣ивибхаттабхогӣ на̄ма.

сӣлавантехи сабрахмача̄рӣхи са̄дха̄ран̣абхогӣти еттха са̄дха̄ран̣абхогино идам̣ лаккхан̣ам̣, йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣ лаббхати, там̣ там̣ нева ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄мукхена гихӣнам̣ дети, на аттана̄ бхун̃джати, пат̣игган̣ханто ча – ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯ’’ти гахетва̄ гхан̣т̣им̣ пахаритва̄ парибхун̃джитаббам̣ сан̇гхасантакам̣ вийа пассати.

имам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммам̣ ко пӯрети, ко на пӯретӣти? дуссӣло та̄ва на пӯрети. на хи тасса сантакам̣ сӣлаванта̄ ган̣ханти. парисуддхасӣло пана ваттам̣ акхан̣д̣енто пӯрети. татридам̣ ваттам̣ – йо хи одиссакам̣ катва̄ ма̄ту ва̄ питу ва̄ а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣнам̣ ва̄ дети, со да̄таббам̣ дети, са̄ран̣ӣйадхаммо панасса на хоти, палибодхаджагганам̣ на̄ма хоти. са̄ран̣ӣйадхаммо хи муттапалибодхассева ват̣т̣ати. тена пана одиссакам̣ дентена гила̄нагила̄нупат̣т̣ха̄каа̄гантукагамика̄нан̃чева навапаббаджитасса ча сан̇гха̄т̣ипаттаггахан̣ам̣ аджа̄нантасса да̄таббам̣. етесам̣ датва̄ авасесам̣ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа тхокам̣ адатва̄ йо йаттакам̣ ган̣ха̄ти, тасса таттакам̣ да̄таббам̣. авасит̣т̣хе асати пуна пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣, там̣ датва̄ сесам̣ парибхун̃джитаббам̣. ‘‘сӣлавантехӣ’’ти вачанато дуссӣласса ада̄тумпи ват̣т̣ати.

айам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммо сусиккхита̄йа париса̄йа супӯро хоти, но асиккхита̄йа париса̄йа. сусиккхита̄йа хи париса̄йа йо ан̃н̃ато лабхати, со на ган̣ха̄ти. ан̃н̃ато алабхантопи пама̄н̣айуттамева ган̣ха̄ти, на̄тирекам̣. айам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммо евам̣ пунаппунам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхам̣ ладдхам̣ дентасса̄пи два̄дасахи вассехи пӯрати, на тато орам̣. саче хи два̄дасаме вассе са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако пин̣д̣апа̄тапӯрам̣ паттам̣ а̄санаса̄ла̄йам̣ т̣хапетва̄ наха̄йитум̣ гаччхати сан̇гхаттхеро ча кассесо паттоти, ‘‘са̄ран̣ӣйадхаммапӯракасса̄’’ти вутте ‘‘а̄харатха на’’нти саббам̣ пин̣д̣апа̄там̣ вича̄ретва̄ бхун̃джитва̄ ча риттам̣ паттам̣ т̣хапети, атха со бхиккху риттам̣ паттам̣ дисва̄ ‘‘майхам̣ анавасесетва̄ва парибхун̃джим̣сӯ’’ти доманассам̣ уппа̄дети, са̄ран̣ӣйадхаммо бхиджджати, пуна два̄дасавасса̄ни пӯретаббо хоти. титтхийапарива̄сасадисо хеса, саким̣ кхан̣д̣е джа̄те пуна пӯретаббова. йо пана – ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме паттагатам̣ ана̄пуччха̄ва сабрахмача̄рӣ парибхун̃джантӣ’’ти соманассам̣ джанети, тасса пун̣н̣о на̄ма хоти.

евам̣ пӯритаса̄ран̣ӣйадхаммасса пана нева исса̄, на маччхарийам̣ хоти. со манусса̄нам̣ пийо хоти, сулабхапаччайо ча, паттагатамасса диййама̄нампи на кхӣйати, бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ лабхати, бхайе ва̄ чха̄таке ва̄ сампатте девата̄ уссуккам̣ а̄паджджанти.

татрима̄ни ваттхӯни – сенагирива̄сӣ тиссаттхеро кира маха̄гирига̄мам̣ упанисса̄йа вихарати. пан̃н̃а̄са маха̄тхера̄ на̄гадӣпам̣ четийаванданаттха̄йа гаччханта̄ гирига̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кин̃чи аладдха̄ никкхамим̣су. тхеро пана пависанто те дисва̄ пуччхи – ‘‘ладдхам̣, бханте’’ти? вичаримха а̄вусоти. со тесам̣ аладдхабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄ха – ‘‘бханте йа̄ва̄хам̣ а̄гаччха̄ми, та̄ва идхева хотха̄’’ти. майам̣, а̄вусо, пан̃н̃а̄са джана̄ паттатеманаматтампи на лабхимха̄ти. бханте, нева̄сика̄ на̄ма пат̣ибала̄ хонти, алабханта̄пи бхиккха̄ча̄рамаггасабха̄гам̣ джа̄нантӣти. тхера̄ а̄гамесум̣. тхеро га̄мам̣ па̄виси. дхурагехейева маха̄упа̄сика̄ кхӣрабхаттам̣ саджджетва̄ тхерам̣ олокайама̄на̄ т̣хита̄. атха тхерасса два̄рам̣ сампаттассева паттам̣ пӯретва̄ ада̄си, со там̣ а̄да̄йа тхера̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ган̣хатха, бхантети, сан̇гхаттхерам̣ а̄ха. тхеро – ‘‘амхехи еттакехи кин̃чи на ладдхам̣, айам̣ сӣгхамева гахетва̄ а̄гато, ким̣ ну кхо’’ти сеса̄нам̣ мукхам̣ олокеси. тхеро олокана̄ка̄ренева н̃атва̄ ‘‘бханте, дхаммена самена ладдхапин̣д̣апа̄то, никкуккучча̄ ган̣хатха̄’’тиа̄дито пат̣т̣ха̄йа саббесам̣ йа̄вадаттхам̣ датва̄ аттана̄пи йа̄вадаттхам̣ бхун̃джи.

атха нам̣ бхаттакичча̄васа̄не тхера̄ пуччхим̣су – ‘‘када̄, а̄вусо, локуттарадхаммам̣ пат̣ивиджджхӣ’’ти? наттхи ме, бханте, локуттарадхаммоти. джха̄нала̄бхӣси, а̄вусоти? етампи ме, бханте, наттхӣти. нану, а̄вусо, па̄т̣иха̄рийанти? са̄ран̣ӣйадхаммо ме, бханте, пӯрито, тасса ме дхаммасса пӯритака̄лато пат̣т̣ха̄йа сачепи бхиккхусатасахассам̣ хоти, паттагатам̣ на кхӣйатӣти. те сутва̄ – ‘‘са̄дху са̄дху саппуриса, ануччхавикамидам̣ туйха’’нти а̄хам̣су. идам̣ та̄ва – ‘‘паттагатам̣ на кхӣйатӣ’’ти еттха ваттху.

айамева пана тхеро четийапаббате гирибхан̣д̣амаха̄пӯджа̄йа да̄нат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ имасмим̣ т̣ха̄не ким̣ варабхан̣д̣анти пуччхи. две са̄т̣ака̄, бхантети. ете майхам̣ па̄пун̣иссантӣти. там̣ сутва̄ амаччо ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘еко дахаро евам̣ вадатӣ’’ти. дахарасса евам̣ читтам̣, маха̄тхера̄нам̣ пана сукхумаса̄т̣ака̄ ват̣т̣антӣти ватва̄ маха̄тхера̄нам̣ дасса̄мӣти т̣хапети. тасса бхиккхусан̇гхе пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хите дентасса маттхаке т̣хапита̄пи те са̄т̣ака̄ хаттхам̣ на̄роханти. ан̃н̃е а̄роханти. дахарасса да̄нака̄ле пана хаттхам̣ а̄рул̣ха̄. со тасса хаттхе па̄тетва̄ амаччасса мукхам̣ олокетва̄ дахарам̣ нисӣда̄петва̄ да̄нам̣ датва̄ сан̇гхам̣ виссаджджетва̄ дахарасса сантике нисӣдитва̄ – ‘‘бханте, имам̣ дхаммам̣ када̄ пат̣ивиджджхиттха̄’’ти а̄ха. со парийа̄йена̄пи асантам̣ аваданто – ‘‘наттхи майхам̣ маха̄ра̄джа локуттарадхаммо’’ти а̄ха. нану, бханте, пуббе авачуттха̄ти. а̄ма, маха̄ра̄джа, са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако ахам̣, тасса ме дхаммасса пӯритака̄лато пат̣т̣ха̄йа бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ па̄пун̣а̄тӣти. ‘‘са̄дху са̄дху, бханте, ануччхавикамидам̣ туйха’’нти вандитва̄ пакка̄ми. идам̣ – ‘‘бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти еттха ваттху.

бра̄хман̣атиссабхайе пана бха̄тарага̄мава̄сино на̄гаттхерийа̄ ана̄рочетва̄ва пала̄йим̣су. тхерӣ паччӯсасамайе – ‘‘ативийа аппаниггхосо га̄мо, упадха̄ретха та̄ва̄’’ти дахарабхиккхунийо а̄ха. та̄ гантва̄ саббесам̣ гатабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гамма тхерийа̄ а̄рочесум̣. са̄ сутва̄ ‘‘ма̄ тумхе тесам̣ гатабха̄вам̣ чинтайиттха, аттано уддесапарипуччха̄йонисоманасика̄ресуйева йогам̣ каротха̄’’ти ватва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йам̣ па̄рупитва̄ аттадва̄дасама̄ га̄мадва̄ре нигродхамӯле ат̣т̣ха̄си. руккхе адхиваттха̄девата̄ два̄дасаннампи бхиккхунӣнам̣ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ ‘‘аййе, ма̄ ан̃н̃аттха гаччхатха, ниччам̣ идхева етха̄’’ти а̄ха. тхерийа̄ пана канит̣т̣хабха̄та̄ на̄гаттхеро на̄ма аттхи, со – ‘‘махантам̣ бхайам̣, на сакка̄ идха йа̄петум̣, паратӣрам̣ гамисса̄мӣ’’ти аттадва̄дасамова аттано васанат̣т̣ха̄на̄ никкханто тхерим̣ дисва̄ гамисса̄мӣти бха̄тарага̄мам̣ а̄гато. тхерӣ – ‘‘тхера̄ а̄гата̄’’ти сутва̄ тесам̣ сантикам̣ гантва̄ ким̣ аййа̄ти пуччхи. со там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. са̄ – ‘‘аджджа екадивасам̣ виха̄рейева васитва̄ све гамиссатха̄’’ти а̄ха. тхера̄ виха̄рам̣ агамам̣су.

тхерӣ пунадивасе руккхамӯле пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘имам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джатха̄’’ти а̄ха. тхеро – ‘‘ват̣т̣иссати тхерӣ’’ти ватва̄ тун̣хӣ ат̣т̣ха̄си. дхаммико та̄та пин̣д̣апа̄то, куккуччам̣ акатва̄ парибхун̃джатха̄ти. ‘‘ват̣т̣иссати тхерӣ’’ти. са̄ паттам̣ гахетва̄ а̄ка̄се кхипи. патто а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. тхеро – ‘‘саттата̄ламатте т̣хитампи бхиккхунибхаттамева тхерӣ’’ти ватва̄ – ‘‘бхайам̣ на̄ма саббака̄лам̣ на хоти, бхайе вӯпасанте арийавам̣сам̣ катхайама̄но, ‘бхо пин̣д̣апа̄тика, бхиккхунибхаттам̣ бхун̃джитва̄ вӣтина̄майиттха̄’ти читтена анувадийама̄но сантхамбхетум̣ на саккхисса̄ми, аппаматта̄ хотха тхерийо’’ти маггам̣ а̄рухи.

руккхадевата̄пи – ‘‘саче тхеро тхерийа̄ хаттхато пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джиссати, на нам̣ ниваттесса̄ми. саче на парибхун̃джиссати, ниваттесса̄мӣ’’ти чинтайама̄на̄ т̣хатва̄ тхерасса гаманам̣ дисва̄ руккха̄ оруйха паттам̣, бханте, детха̄ти паттам̣ гахетва̄ тхерам̣ руккхамӯлам̣йева а̄нетва̄ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ катабхаттакиччам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ два̄даса бхиккхунийо два̄даса бхиккхӯ ча саттавасса̄ни упат̣т̣хахи. идам̣ – ‘‘девата̄ уссуккам̣ а̄паджджантӣ’’ти еттха ваттху. татра хи тхерӣ са̄ран̣ӣйадхаммапӯрика̄ ахоси.

акхан̣д̣а̄нӣтиа̄дӣсу йасса саттасу а̄паттиккхандхесу а̄димхи ва̄ анте ва̄ сиккха̄падам̣ бхиннам̣ хоти, тасса сӣлам̣ парийанте чхиннаса̄т̣ако вийа кхан̣д̣ам̣ на̄ма. йасса пана вемаджджхе бхиннам̣, тасса маджджхе чхиддаса̄т̣ако вийа чхиддам̣ на̄ма хоти. йасса пана пат̣ипа̄т̣ийа̄ две тӣн̣и бхинна̄ни, тасса пит̣т̣хийам̣ ва̄ куччхийам̣ ва̄ ут̣т̣хитена висабха̄гаван̣н̣ена ка̄л̣аратта̄дӣнам̣ ан̃н̃атараван̣н̣а̄ га̄вӣ вийа сабалам̣ на̄ма хоти. йасса пана антарантара̄ висабха̄габиндучитра̄ га̄вӣ вийа камма̄сам̣ на̄ма хоти. йасса пана саббенасаббам̣ абхинна̄ни, тасса та̄ни сӣла̄ни акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни на̄ма хонти. та̄ни панета̄ни тан̣ха̄да̄сабйато мочетва̄ бхуджиссабха̄вакаран̣ато бхуджисса̄ни. буддха̄дӣхи вин̃н̃ӯхи пасаттхатта̄ вин̃н̃упасаттха̄ни, тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи апара̄мат̣т̣хатта̄ – ‘‘идам̣ на̄ма твам̣ а̄паннапуббо’’ти кеначи пара̄мат̣т̣хум̣ асаккун̣еййатта̄ ча апара̄мат̣т̣ха̄ни, упача̄расама̄дхим̣ ва̄ аппана̄сама̄дхим̣ ва̄ сам̣ваттайантӣти сама̄дхисам̣ваттаника̄нӣти вуччанти.

сӣласа̄ман̃н̃агата̄ вихариссантӣти тесу тесу диса̄бха̄гесу вихарантехи бхиккхӯхи саддхим̣ сама̄набха̄вӯпагатасӣла̄ вихариссанти. сота̄панна̄дӣнан̃хи сӣлам̣ самуддантарепи девалокепи васанта̄нам̣ ан̃н̃есам̣ сота̄панна̄дӣнам̣ сӣлена сама̄намева хоти, наттхи маггасӣле на̄наттам̣. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.

йа̄йам̣ дит̣т̣хӣти маггасампайутта̄ самма̄дит̣т̣хи. арийа̄ти ниддоса̄. ниййа̄тӣти ниййа̄ника̄. таккарасса̄ти йо татха̄ка̄рӣ хоти. саббадуккхаккхайа̄йа̄ти саббадуккхаккхайаттхам̣. дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агата̄ти сама̄надит̣т̣хибха̄вам̣ упагата̄ хутва̄ вихариссанти. вуддхийева̄ти евам̣ вихаранта̄нам̣ вуддхийева бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣти.

142. етадева бахуланти а̄саннапаринибба̄натта̄ бхиккху оваданто пунаппунам̣ етам̣йева дхаммим̣ катхам̣ кароти. ити сӣланти евам̣ сӣлам̣, еттакам̣ сӣлам̣. еттха чатупа̄рисуддхисӣлам̣ сӣлам̣ читтекаггата̄ сама̄дхи, випассана̄пан̃н̃а̄ пан̃н̃а̄ти ведитабба̄. сӣлапарибха̄витоти а̄дӣсу йасмим̣ сӣле т̣хатва̄ва маггасама̄дхим̣ пхаласама̄дхим̣ ниббаттенти. есо тена сӣлена парибха̄вито махаппхало хоти, маха̄нисам̣со. йамхи сама̄дхимхи т̣хатва̄ маггапан̃н̃ам̣ пхалапан̃н̃ам̣ ниббаттенти, са̄ тена сама̄дхина̄ парибха̄вита̄ махаппхала̄ хоти, маха̄нисам̣са̄. йа̄йа пан̃н̃а̄йа т̣хатва̄ маггачиттам̣ пхалачиттам̣ ниббаттенти, там̣ та̄йа парибха̄витам̣ саммадева а̄савехи вимуччати.

йатха̄бхирантанти буддха̄нам̣ анабхиратипаритасситам̣ на̄ма наттхи, йатха̄ручи йатха̄аджджха̄сайанти пана вуттам̣ хоти. а̄йа̄ма̄ти ехи йа̄ма. ‘‘айа̄ма̄’’типи па̄т̣хо, гаччха̄ма̄ти аттхо. а̄нанда̄ти бхагава̄ сантика̄вачаратта̄ тхерам̣ а̄лапати. тхеро пана – ‘‘ган̣хатха̄вусо паттачӣвара̄ни, бхагава̄ асукат̣т̣ха̄нам̣ гантука̄мо’’ти бхиккхӯнам̣ а̄рочети.

144. амбалат̣т̣хика̄гаманам̣ утта̄намева. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипуттотиа̄ди (дӣ. ни. 3.141) сампаса̄данӣйе виттха̄ритам̣.

дуссӣлаа̄дӣнававан̣н̣ана̄

148. па̄т̣алигамане а̄васатха̄га̄ранти а̄гантука̄нам̣ а̄васатхагехам̣. па̄т̣алига̄ме кира ниччака̄лам̣ двиннам̣ ра̄джӯнам̣ саха̄йака̄ а̄гантва̄ кула̄ни гехато нӣхаритва̄ ма̄сампи ад̣д̣хама̄сампи васанти. те манусса̄ ниччупаддута̄ – ‘‘етесам̣ а̄гатака̄ле васанат̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти нагарамаджджхе махатим̣ са̄лам̣ каритва̄ тасса̄ екасмим̣ падесе бхан̣д̣апат̣иса̄манат̣т̣ха̄нам̣, екасмим̣ падесе нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ акам̣су. те – ‘‘бхагава̄ а̄гато’’ти сутва̄ва – ‘‘амхехи гантва̄пи бхагава̄ а̄нетаббо сийа̄, со сайамева амха̄кам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ сампатто, аджджа бхагавантам̣ а̄васатхе ман̇галам̣ вада̄песса̄ма̄’’ти етадаттхамева упасан̇каманта̄. тасма̄ евама̄хам̣су. йена а̄васатха̄га̄ранти те кира – ‘‘буддха̄ на̄ма аран̃н̃аджджха̄сайа̄ аран̃н̃а̄ра̄ма̄ антога̄ме васитум̣ иччхеййум̣ ва̄ но ва̄’’ти бхагавато манам̣ аджа̄нанта̄ а̄васатха̄га̄рам̣ аппат̣иджаггитва̄ва а̄гамам̣су. ида̄ни бхагавато манам̣ н̃атва̄ пуретарам̣ гантва̄ пат̣иджаггисса̄ма̄ти йена̄васатха̄га̄рам̣, тенупасан̇камим̣су. саббасантхаринти йатха̄ саббам̣ сантхатам̣ хоти, евам̣ сантхарим̣.

149. дуссӣлоти асӣло ниссӣло. сӣлавипанноти випаннасӣло бхиннасам̣варо. пама̄да̄дхикаран̣анти пама̄дака̄ран̣а̄.

идан̃ча суттам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣ васена а̄гатам̣ паббаджита̄нампи пана лаббхатева. гахат̣т̣хо хи йена йена сиппат̣т̣ха̄нена джӣвитам̣ каппети – йади касийа̄, йади ван̣иджджа̄йа, па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена паматто там̣ там̣ йатха̄ка̄лам̣ сампа̄детум̣ на саккоти, атхасса мӯлампи винассати. ма̄гха̄така̄ле па̄н̣а̄типа̄там̣ пана адинна̄да̄на̄дӣни ча каронто дан̣д̣авасена махатим̣ бхогаджа̄ним̣ нигаччхати. паббаджито дуссӣло ча пама̄дака̄ран̣а̄ сӣлато буддхавачанато джха̄нато саттаарийадханато ча джа̄ним̣ нигаччхати.

гахат̣т̣хасса – ‘‘асуко на̄ма асукакуле джа̄то дуссӣло па̄падхаммо париччаттаидхалокапаралоко сала̄кабхаттаматтампи на детӣ’’ти чатупарисамаджджхе па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати. паббаджитасса ва̄ – ‘‘асуко на̄ма на̄саккхи сӣлам̣ раккхитум̣, на буддхавачанам̣ уггахетум̣, веджджакамма̄дӣхи джӣвати, чхахи ага̄равехи саманна̄гато’’ти евам̣ аббхуггаччхати.

ависа̄радоти гахат̣т̣хо та̄ва – ‘‘авассам̣ бахӯнам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄не кечи мама каммам̣ джа̄ниссанти, атха мам̣ нигган̣хиссантӣ’’ти ва̄, ‘‘ра̄джакуласса ва̄ дассантӣ’’ти сабхайо упасан̇камати, ман̇кубхӯто паттаккхандхо адхомукхо ан̇гуликена бхӯмим̣ касанто нисӣдати, виса̄радо хутва̄ катхетум̣ на саккоти. паббаджитопи – ‘‘бахӯ бхиккхӯ саннипатита̄, авассам̣ кочи мама каммам̣ джа̄ниссати, атха ме упосатхампи пава̄ран̣ампи т̣хапетва̄ са̄ман̃н̃ато ча̄ветва̄ никкад̣д̣хиссантӣ’’ти сабхайо упасан̇камати, виса̄радо хутва̄ катхетум̣ на саккоти. екаччо пана дуссӣлопи даппито вийа вичарати, сопи аджджха̄сайена ман̇ку хотийева.

саммӯл̣хо ка̄лан̇каротӣти тасса хи маран̣аман̃че нипаннасса дуссӣлакамме сама̄да̄йа паваттитат̣т̣ха̄нам̣ а̄па̄тхама̄гаччхати, со уммӣлетва̄ идхалокам̣ пассати, нимӣлетва̄ паралокам̣ пассати, тасса чатта̄ро апа̄йа̄ упат̣т̣хаханти, саттисатена сӣсе пахарийама̄но вийа хоти. со – ‘‘ва̄ретха, ва̄ретха̄’’ти вираванто марати. тена вуттам̣ – ‘‘саммӯл̣хо ка̄лам̣ каротӣ’’ти. пан̃чамападам̣ утта̄намева.

150. а̄нисам̣сакатха̄ вуттавипарийа̄йена ведитабба̄.

151. бахудева раттим̣ дхаммийа̄ катха̄йа̄ти ан̃н̃а̄йа па̄л̣имуттака̄йа дхаммикатха̄йа чева а̄васатха̄нумодана̄йа ча а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа йоджанаппама̄н̣ам̣ маха̄мадхум̣ пӣл̣етва̄ мадхупа̄нам̣ па̄йенто вийа бахудева раттим̣ сандассетва̄ сампахам̣сетва̄ уййоджеси. абхикканта̄ти атикканта̄ кхӣн̣а̄ кхайавайам̣ упета̄. сун̃н̃а̄га̄ранти па̄т̣ийеккам̣ сун̃н̃а̄га̄рам̣ на̄ма наттхи, таттхева пана екапассе са̄н̣ипа̄ка̄рена париккхипитва̄ – ‘‘идха саттха̄ виссамиссатӣ’’ти ман̃чакам̣ пан̃н̃апесум̣. бхагава̄ – ‘‘чатӯхипи ирийа̄патхехи парибхуттам̣ етесам̣ махаппхалам̣ бхависсатӣ’’ти таттха сӣхасеййам̣ каппеси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘сун̃н̃а̄га̄рам̣ па̄висӣ’’ти.

па̄т̣алипуттанагарама̄панаван̣н̣ана̄

152. сунидхавассака̄ра̄ти сунидхо ча вассака̄ро ча две бра̄хман̣а̄. магадхамаха̄матта̄ти магадхаран̃н̃о маха̄матта̄ маха̄амачча̄, магадхарат̣т̣хе ва̄ маха̄матта̄ махатийа̄ иссарийаматта̄йа саманна̄гата̄ти магадхамаха̄матта̄. па̄т̣алига̄ме нагаранти па̄т̣алига̄мам̣ нагарам̣ катва̄ ма̄пенти. ваджджӣнам̣ пат̣иба̄ха̄йа̄ти ваджджира̄джакула̄нам̣ а̄йамукхапаччхинданаттхам̣. сахассева̄ти екекаваггавасена сахассам̣ сахассам̣ хутва̄. ваттхӯнӣти гхараваттхӯни. читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петунти ран̃н̃ан̃ча ра̄джамаха̄матта̄нан̃ча нивесана̄ни ма̄петум̣ ваттхувиджджа̄па̄т̣хака̄нам̣ читта̄ни наманти. те кира аттано сиппа̄нубха̄вена хет̣т̣ха̄ патхавийам̣ тим̣сахаттхаматте т̣ха̄не – ‘‘идха на̄гагга̄хо, идха йаккхагга̄хо, идха бхӯтагга̄хо, па̄са̄н̣о ва̄ кха̄н̣уко ва̄ аттхӣ’’ти пассанти. те тада̄ сиппам̣ джаппитва̄ девата̄хи саддхим̣ мантайама̄на̄ вийа ма̄пенти. атхава̄ несам̣ сарӣре девата̄ адхимуччитва̄ таттха таттха нивесана̄ни ма̄петум̣ читтам̣ на̄менти. та̄ чатӯсу кон̣есу кха̄н̣уке кот̣т̣етва̄ ваттхумхи гахитаматте пат̣ивигаччханти. саддха̄нам̣ кула̄нам̣ саддха̄ девата̄ татха̄ каронти, ассаддха̄нам̣ кула̄нам̣ ассаддха̄ девата̄ва. ким̣ ка̄ран̣а̄? саддха̄нан̃хи евам̣ хоти – ‘‘идха манусса̄ нивесанам̣ ма̄петва̄ пат̣хамам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нисӣда̄петва̄ ман̇галам̣ вад̣д̣ха̄пессанти. атха майам̣ сӣлаванта̄нам̣ дассанам̣, дхаммакатхам̣, пан̃ха̄виссаджджанам̣, анумоданан̃ча сотум̣ лабхисса̄ма, манусса̄ да̄нам̣ датва̄ амха̄кам̣ паттим̣ дассантӣ’’ти.

та̄ватим̣сехӣти йатха̄ хи екасмим̣ куле екам̣ пан̣д̣итамануссам̣, екасмим̣ ва̄ виха̄ре екам̣ бахуссутабхиккхум̣ упа̄да̄йа – ‘‘асукакуле манусса̄ пан̣д̣ита̄, асукавиха̄ре бхиккхӯ бахуссута̄’’ти саддо аббхуггаччхати, евамева саккам̣ девара̄джа̄нам̣ виссакамман̃ча девапуттам̣ упа̄да̄йа – ‘‘та̄ватим̣са̄ пан̣д̣ита̄’’ти саддо аббхуггато. тена̄ха – ‘‘та̄ватим̣сехӣ’’ти. та̄ватим̣сехи саддхим̣ мантетва̄пи вийа ма̄пентӣти аттхо.

йа̄вата̄ арийам̣ а̄йатананти йаттакам̣ арийакаманусса̄нам̣ осаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аттхи. йа̄вата̄ ван̣иппатхоти йаттакам̣ ва̄н̣иджа̄нам̣ а̄бхатабхан̣д̣асса ра̄сивасенева кайавиккайат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, ва̄н̣иджа̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ аттхи. идам̣ агганагаранти тесам̣ арийа̄йатанаван̣иппатха̄нам̣ идам̣ агганагарам̣ джет̣т̣хакам̣ па̄моккхам̣ бхависсатӣти. пут̣абхедананти бхан̣д̣апут̣абхеданат̣т̣ха̄нам̣, бхан̣д̣абхан̣д̣ика̄нам̣ мочанат̣т̣ха̄нанти вуттам̣ хоти. сакаладжамбудӣпе аладдхабхан̣д̣ампи хи идхева лабхиссанти, ан̃н̃аттха виккайена агаччхантампи ча идхева гамиссати. тасма̄ идхева пут̣ам̣ бхиндиссантӣти аттхо. чатӯсу хи два̄ресу чатта̄ри сабха̄йам̣ еканти евам̣ дивасе дивасе пан̃часатасахасса̄ни ут̣т̣хахиссантӣти дассети.

аггито ва̄тиа̄дӣсу чака̄раттхо ва̄-саддо. аггина̄ ча удакена ча митхубхедена ча нассиссатӣти аттхо. екакот̣т̣ха̄со аггина̄ нассиссати, нибба̄петум̣ на саккхиссанти. екам̣ ган̇га̄ гахетва̄ гамиссати. еко – ‘‘имина̄ акатхитам̣ амусса, амуна̄ акатхитам̣ имасса̄’’ти ваданта̄нам̣ писун̣ава̄ча̄нам̣ васена бхинна̄нам̣ манусса̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃абхеденева нассиссатӣти аттхо. ити ватва̄ бхагава̄ паччӯсака̄ле ган̇га̄йа тӣрам̣ гантва̄ катамукхадховано бхиккха̄ча̄равелам̣ а̄гамайама̄но нисӣди.

153. сунидхавассака̄ра̄пи – ‘‘амха̄кам̣ ра̄джа̄ саман̣асса готамасса упат̣т̣ха̄ко, со амхе пуччхиссати, ‘саттха̄ кира па̄т̣алига̄мам̣ агама̄си, тасса сантикам̣ упасан̇камиттха, на упасан̇камиттха̄’ти. упасан̇камимха̄ти ча вутте – ‘нимантайиттха, на нимантайиттха̄’ти ча пуччхиссати. на нимантайимха̄ти ча вутте амха̄кам̣ досам̣ а̄ропетва̄ нигган̣хиссати. идам̣ ча̄пи майам̣ а̄гатат̣т̣ха̄не нагарам̣ ма̄пема, саман̣асса кхо пана готамасса гатагатат̣т̣ха̄не ка̄л̣акан̣н̣исатта̄ пат̣иккаманти, там̣ майам̣ нагараман̇галам̣ вада̄песса̄ма̄’’ти чинтетва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ нимантайим̣су. тасма̄ – ‘‘атха кхо сунидхавассака̄ра̄’’тиа̄ди вуттам̣.

пуббан̣хасамайанти пуббан̣хака̄ле. нива̄сетва̄ти га̄маппавесананӣха̄рена нива̄санам̣ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄. паттачӣварама̄да̄йа̄ти паттан̃ча чӣваран̃ча а̄дийитва̄ ка̄йаппат̣ибаддхам̣ катва̄.

сӣлавантеттха̄ти сӣлаванте еттха. сан̃н̃атети ка̄йава̄ча̄манехи сан̃н̃ате.

та̄сам̣ даккхин̣ама̄дийети сан̇гхасса динне чатта̄ро паччайе та̄сам̣ гхарадевата̄нам̣ а̄дисеййа, паттим̣ дадеййа. пӯджита̄ пӯджайантӣти – ‘‘име манусса̄ амха̄кам̣ н̃а̄така̄пи на хонти, евампи но паттим̣ дентӣ’’ти а̄раккхам̣ сусам̣вихитам̣ каротха̄ти сут̣т̣ху а̄раккхам̣ каронти. ма̄нита̄ ма̄найантӣти ка̄ла̄нука̄лам̣ баликаммакаран̣ена ма̄нита̄ ‘‘ете манусса̄ амха̄кам̣ н̃а̄така̄пи на хонти, чатума̄сачхама̄сантаре но баликаммам̣ каронтӣ’’ти ма̄ненти, ма̄нентийо уппаннам̣ париссайам̣ харанти.

тато нанти тато нам̣ пан̣д̣итаджа̄тикам̣ мануссам̣. орасанти уре т̣хапетва̄ сам̣вад̣д̣хитам̣, йатха̄ ма̄та̄ орасам̣ путтам̣ анукампати, уппаннапариссайахаран̣аттхамева тасса ва̄йамати, евам̣ анукампантӣти аттхо. бхадра̄ни пассатӣти сундара̄ни пассати.

154. ул̣умпанти па̄рагаманаттха̄йа а̄н̣ийо кот̣т̣етва̄ катам̣. кулланти валлиа̄дӣхи бандхитва̄ катам̣.

‘‘йе таранти ан̣н̣ава’’нти га̄тха̄йа ан̣н̣аванти саббантимена париччхедена йоджанаматтам̣ гамбхӣрасса ча путхуласса ча удакат̣т̣ха̄нассетам̣ адхивачанам̣. саранти идха надӣ адхиппета̄. идам̣ вуттам̣ хоти, йе гамбхӣравиттхатам̣ тан̣ха̄сарам̣ таранти, те арийамаггасан̇кха̄там̣ сетум̣ катва̄на. висаджджа паллала̄ни ана̄маситва̄ удакабхарита̄ни ниннат̣т̣ха̄на̄ни. айам̣ пана идам̣ аппаматтакам̣ таритука̄мопи куллан̃хи джано пабандхати. буддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча вина̄йева куллена тин̣н̣а̄ медха̄вино джана̄ти.

пат̣хамабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

арийасаччакатха̄ван̣н̣ана̄

155. кот̣ига̄моти маха̄пана̄дасса па̄са̄дакот̣ийам̣ катага̄мо. арийасачча̄нанти арийабха̄вакара̄нам̣ сачча̄нам̣. ананубодха̄ти абуджджханена аджа̄нанена. аппат̣иведха̄ти аппат̣ивиджджханена. сандха̄витанти бхавато бхавам̣ гаманавасена сандха̄витам̣. сам̣саританти пунаппунам̣ гамана̄гаманавасена сам̣саритам̣. маман̃чева тумха̄кан̃ча̄ти майа̄ ча тумхехи ча. атха ва̄ сандха̄витам̣ сам̣саританти сандха̄ванам̣ сам̣саран̣ам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча ахосӣти емаметтха аттхо ведитаббо. бхаванетти самӯхата̄ти бхавато бхавам̣ найанасаматтха̄ тан̣ха̄раджджу сут̣т̣ху хата̄ чхинна̄ аппаваттиката̄.

ана̄ваттидхаммасамбодхипара̄йан̣аван̣н̣ана̄

156. на̄тика̄ти екам̣ тал̣а̄кам̣ нисса̄йа двиннам̣ чӯл̣апитумаха̄питупутта̄нам̣ две га̄ма̄. на̄тикети екасмим̣ н̃а̄тига̄маке. гин̃джака̄васатхети ит̣т̣хака̄майе а̄васатхе.

157. орамбха̄гийа̄нанти хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄нам̣, ка̄мабхавейева пат̣исандхигга̄ха̄пака̄нанти аттхо. оранти ладдхана̄мехи ва̄ тӣхи маггехи паха̄табба̄нӣтипи орамбха̄гийа̄ни. таттха ка̄маччхандо, бйа̄па̄доти има̄ни две сама̄паттийа̄ ва̄ авиккхамбхита̄ни, маггена ва̄ асамуччхинна̄ни ниббаттавасена уддхам̣ бха̄гам̣ рӯпабхаван̃ча арӯпабхаван̃ча гантум̣ на денти. сакка̄йадит̣т̣хиа̄дӣни тӣн̣и таттха ниббаттампи а̄нетва̄ пуна идхева ниббатта̄пентӣти сабба̄нипи орамбха̄гийа̄нева. ана̄ваттидхамма̄ти пат̣исандхивасена ана̄гаманасабха̄ва̄.

ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ти еттха када̄чи карахачи уппаттийа̄ ча, парийут̣т̣ха̄намандата̄йа ча̄ти дведха̄пи танубха̄во ведитаббо. сакада̄га̄мисса хи путхуджджана̄нам̣ вийа абхин̣хам̣ ра̄га̄дайо нуппаджджанти, када̄чи карахачи уппаджджанти. уппаджджама̄на̄ ча путхуджджана̄нам̣ вийа бахалабахала̄ нуппаджджанти, маккхика̄паттам̣ вийа танукатанука̄ уппаджджанти. дӣгхабха̄н̣акатипит̣акамаха̄сӣваттхеро пана̄ха – ‘‘йасма̄ сакада̄га̄мисса путтадхӣтаро хонти, ородха̄ ча хонти, тасма̄ бахала̄ килеса̄. идам̣ пана бхаватанукавасена катхита’’нти. там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ – ‘‘сота̄паннасса саттабхаве т̣хапетва̄ ат̣т̣хаме бхаве бхаватанукам̣ наттхи. сакада̄га̄мисса две бхаве т̣хапетва̄ пан̃часу бхавесу бхаватанукам̣ наттхи. ана̄га̄мисса рӯпа̄рӯпабхаве т̣хапетва̄ ка̄мабхаве бхаватанукам̣ наттхи. кхӣн̣а̄савасса кисмин̃чи бхаве бхаватанукам̣ наттхӣ’’ти вуттатта̄ пат̣иккхиттам̣ хоти.

имам̣ локанти имам̣ ка̄ма̄вачаралокам̣ сандха̄йа вуттам̣. айан̃четтха адхиппа̄йо, саче хи мануссесу сакада̄га̄мипхалам̣ патто девесу ниббаттитва̄ арахаттам̣ саччхикароти, иччетам̣ кусалам̣. асакконто пана авассам̣ мануссалокам̣ а̄гантва̄ саччхикароти. девесу сакада̄га̄мипхалам̣ паттопи саче мануссесу ниббаттитва̄ арахаттам̣ саччхикароти, иччетам̣ кусалам̣. асакконто пана авассам̣ девалокам̣ гантва̄ саччхикаротӣти.

авинипа̄тадхаммоти еттха винипатанам̣ винипа̄то, на̄сса винипа̄то дхаммоти авинипа̄тадхаммо. чатӯсу апа̄йесу авинипа̄тадхаммо чатӯсу апа̄йесу авинипа̄тасабха̄воти аттхо. нийатоти дхамманийа̄мена нийато. самбодхипара̄йан̣оти упаримаггаттайасан̇кха̄та̄ самбодхи парам̣ айанам̣ асса гати пат̣исаран̣ам̣ авассам̣ паттабба̄ти самбодхипара̄йан̣о.

дхамма̄да̄садхаммапарийа̄йаван̣н̣ана̄

158. вихеса̄ти тесам̣ тесам̣ н̃а̄н̣агатим̣ н̃а̄н̣ӯпапаттим̣ н̃а̄н̣а̄бхисампара̄йам̣ олокентасса ка̄йакиламатхова еса, а̄нанда, татха̄гатасса̄ти дӣпети, читтавихеса̄ пана буддха̄нам̣ наттхи. дхамма̄да̄санти дхаммамайам̣ а̄да̄сам̣. йена̄ти йена дхамма̄да̄сена саманна̄гато. кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄тоти идам̣ нирайа̄дӣнам̣йева вевачанавасена вуттам̣. нирайа̄дайо хи вад̣д̣хисан̇кха̄тато айато апетатта̄ апа̄йа̄. дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати. йе дуккат̣ака̄рино, те еттха виваса̄ нипатантӣти винипа̄та̄.

авеччаппаса̄дена̄ти буддхагун̣а̄нам̣ йатха̄бхӯтато н̃а̄татта̄ ачалена аччутена паса̄дена. упари пададвайепи есева найо. итипи со бхагава̄тиа̄дӣнам̣ пана виттха̄ро висуддхимагге вутто.

арийакантехӣти арийа̄нам̣ кантехи пийехи мана̄пехи. пан̃ча сӣла̄ни хи арийаса̄вака̄нам̣ канта̄ни хонти, бхавантарепи авиджахитаббато. та̄ни сандха̄йетам̣ вуттам̣. саббопи панеттха сам̣варо лаббхатийева.

сота̄паннохамасмӣти идам̣ десана̄сӣсамева. сакада̄га̄миа̄дайопи пана сакада̄га̄мӣхамасмӣтиа̄дина̄ найена бйа̄каронти йева̄ти. саббесампи хи сиккха̄пада̄виродхена йуттат̣т̣ха̄не бйа̄каран̣ам̣ анун̃н̃а̄тамева хоти.

амбапа̄лӣган̣ика̄ваттхуван̣н̣ана̄

161. веса̄лийам̣ вихаратӣти еттха тена кхо пана самайена веса̄лӣ иддха̄ чева хоти пхӣта̄ча̄тиа̄дина̄ кхандхаке вуттанайена веса̄лийа̄ сампаннабха̄во ведитаббо. амбапа̄ливанети амбапа̄лийа̄ ган̣ика̄йа уййа̄набхӯте амбаване. сато бхиккхавети бхагава̄ амбапа̄лидассане сатипаччупат̣т̣ха̄наттхам̣ висесато идха сатипат̣т̣ха̄надесанам̣ а̄рабхи. таттха саратӣти сато. сампаджа̄на̄тӣти сампаджа̄но. сатийа̄ ча сампаджан̃н̃ена ча саманна̄гато хутва̄ вихареййа̄ти аттхо. ка̄йе ка̄йа̄нупассӣтиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ маха̄сатипат̣т̣ха̄не ваккха̄ма.

нӣла̄ти идам̣ саббасан̇га̄хакам̣. нӣлаван̣н̣а̄тиа̄ди тассева вибха̄гадассанам̣. таттха на тесам̣ пакативан̣н̣о нӣло, нӣлавилепанавилиттатта̄ панетам̣ вуттам̣. нӣлаваттха̄ти пат̣адукӯлакосеййа̄дӣнипи тесам̣ нӣла̄нева хонти. нӣла̄лан̇ка̄ра̄ти нӣламан̣ӣхи нӣлапуппхехи алан̇ката̄, ратха̄пи тесам̣ нӣламан̣икхачита̄ нӣлаваттхапариккхитта̄ нӣладдхаджа̄ нӣлаваммикехи нӣла̄бхаран̣ехи нӣлаассехи йутта̄, патодалат̣т̣хийопи нӣла̄ йева̄ти. имина̄ найена саббападесу аттхо ведитаббо. париват̣т̣есӣти пахари. ким̣ дже амбапа̄лӣти джети а̄лапанавачанам̣, бхоти амбапа̄ли, ким̣ ка̄ран̣а̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘кин̃ча̄’’типи па̄т̣хо, айамеветтха аттхо. са̄ха̄ранти саджанападам̣. ан̇гулим̣ пхот̣есунти ан̇гулим̣ ча̄лесум̣. амбака̄йа̄ти иттхика̄йа.

йесанти каран̣аттхе са̄мивачанам̣, йехи адит̣т̣ха̄ти вуттам̣ хоти. олокетха̄ти пассатха. авалокетха̄ти пунаппунам̣ пассатха. упасам̣харатха̄ти упанетха. имам̣ личчхавипарисам̣ тумха̄кам̣ читтена та̄ватим̣сасадисам̣ упасам̣харатха упанетха аллӣйа̄петха. йатхева та̄ватим̣са̄ абхирӯпа̄ па̄са̄дика̄ нӣла̄дина̄на̄ван̣н̣а̄, евамиме личчхавира̄джа̄нопӣти та̄ватим̣сехи самаке катва̄ пассатха̄ти аттхо.

касма̄ пана бхагава̄ анекасатехи суттехи чаккха̄дӣнам̣ рӯпа̄дӣсу нимиттагга̄хам̣ пат̣иседхетва̄ идха махантена усса̄хена нимиттагга̄хе уййоджетӣти? хитака̄мата̄йа. татра кира екачче бхиккхӯ осаннавӣрийа̄, тесам̣ сампаттийа̄ палобхенто – ‘‘аппама̄дена саман̣адхаммам̣ каронта̄нам̣ еварӯпа̄ иссарийасампатти сулабха̄’’ти саман̣адхамме усса̄хаджананаттхам̣ а̄ха. аниччалаккхан̣авибха̄ванаттхан̃ча̄пи евама̄ха. начирассева хи саббепиме аджа̄тасаттусса васена вина̄сам̣ па̄пун̣иссанти. атха несам̣ раджджасирисампаттим̣ дисва̄ т̣хитабхиккхӯ – ‘‘татха̄рӯпа̄йапи на̄ма сирисампаттийа̄ вина̄со пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти аниччалаккхан̣ам̣ бха̄ветва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣иссантӣти аниччалаккхан̣авибха̄ванаттхам̣ а̄ха.

адхива̄сетӯти амбапа̄лийа̄ нимантитабха̄вам̣ н̃атва̄пи касма̄ нимантентӣти? асаддаханата̄йа чева ваттасӣсена ча. са̄ хи дхутта̄ иттхӣ анимантетва̄пи нимантемӣти вадеййа̄ти тесам̣ читтам̣ ахоси, дхаммам̣ сутва̄ гаманака̄ле ча нимантетва̄ гаманам̣ на̄ма манусса̄нам̣ ваттамева.

вел̣увага̄мавассӯпагаманаван̣н̣ана̄

163. вел̣увага̄макоти веса̄лийа̄ самӣпе вел̣увага̄мо. йатха̄миттантиа̄дӣсу митта̄ митта̄ва. сандит̣т̣ха̄ти таттха таттха сан̇гамма дит̣т̣хаматта̄ на̄тидал̣хамитта̄. самбхатта̄ти сут̣т̣ху бхатта̄ синехаванто дал̣хамитта̄. йесам̣ йесам̣ йаттха йаттха еварӯпа̄ бхиккхӯ аттхи, те те таттха таттха вассам̣ упетха̄ти аттхо. касма̄ евама̄ха? тесам̣ пха̄сувиха̄раттха̄йа. тесан̃хи вел̣увага̄маке сена̄санам̣ наппахоти, бхиккха̄пи манда̄. саманта̄ веса̄лийа̄ пана бахӯни сена̄сана̄ни, бхиккха̄пи сулабха̄, тасма̄ евама̄ха. атха касма̄ – ‘‘йатха̄сукхам̣ гаччхатха̄’’ти на виссаджджеси? тесам̣ анукампа̄йа. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ахам̣ дасама̄саматтам̣ т̣хатва̄ паринибба̄йисса̄ми, саче име дӯрам̣ гаччхиссанти, мама паринибба̄нака̄ле дат̣т̣хум̣ на саккхиссанти. атха несам̣ – ‘‘саттха̄ паринибба̄йанто амха̄кам̣ сатиматтампи на ада̄си, саче джа̄неййа̄ма, евам̣ на дӯре васеййа̄ма̄’’ти виппат̣иса̄ро бхавеййа. веса̄лийа̄ саманта̄ пана васанта̄ ма̄сасса ат̣т̣ха ва̄ре а̄гантва̄ дхаммам̣ сун̣иссанти, сугатова̄дам̣ лабхиссантӣ’’ти на виссаджджеси.

164. кхароти пхарусо. а̄ба̄дхоти висабха̄гарого. ба̄л̣ха̄ти балаватийо. ма̄ран̣антика̄ти маран̣антам̣ маран̣асантикам̣ па̄панасаматтха̄. сато сампаджа̄но адхива̄сесӣти сатим̣ сӯпат̣т̣хитам̣ катва̄ н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ адхива̄сеси. авихан̃н̃ама̄ноти ведана̄нуваттанавасена апара̄парам̣ париваттанам̣ акаронто апӣл̣ийама̄но адуккхийама̄нова адхива̄сеси. ана̄мантетва̄ти аджа̄на̄петва̄. анапалокетва̄ти на апалокетва̄ ова̄да̄нуса̄саним̣ адатва̄ти вуттам̣ хоти. вӣрийена̄ти пуббабха̄гавӣрийена чева пхаласама̄паттивӣрийена ча. пат̣ипан̣а̄метва̄ти виккхамбхетва̄. джӣвитасан̇кха̄ранти еттха джӣвитампи джӣвитасан̇кха̄ро. йена джӣвитам̣ сан̇кхарийати чхиджджама̄нам̣ гхат̣етва̄ т̣хапийати, со пхаласама̄паттидхаммопи джӣвитасан̇кха̄ро. со идха адхиппето. адхит̣т̣ха̄йа̄ти адхит̣т̣хахитва̄ паваттетва̄, джӣвитат̣т̣хапанасаматтхам̣ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджеййанти айаметтха сан̇кхепаттхо.

ким̣ пана бхагава̄ ито пуббе пхаласама̄паттим̣ на сама̄паджджатӣти? сама̄паджджати. са̄ пана кхан̣икасама̄патти. кхан̣икасама̄патти ча антосама̄паттийам̣йева веданам̣ виккхамбхети, сама̄паттито вут̣т̣хитаматтасса кат̣т̣хапа̄тена ва̄ кат̣халапа̄тена ва̄ чхиннасева̄ло вийа удакам̣ пуна сарӣрам̣ ведана̄ аджджхоттхарати. йа̄ пана рӯпасаттакам̣ арӯпасаттакан̃ча ниггумбам̣ ниджджат̣ам̣ катва̄ маха̄випассана̄васена сама̄панна̄ сама̄патти, са̄ сут̣т̣ху виккхамбхети. йатха̄ на̄ма пурисена поккхаран̣им̣ ога̄хетва̄ хаттхехи ча па̄дехи ча сут̣т̣ху апабйӯл̣хо сева̄ло чирена удакам̣ оттхарати; евамева тато вут̣т̣хитасса чирена ведана̄ уппаджджати. ити бхагава̄ там̣ дивасам̣ маха̄бодхипаллан̇ке абхинававипассанам̣ пат̣т̣хапенто вийа рӯпасаттакам̣ арӯпасаттакам̣ ниггумбам̣ ниджджат̣ам̣ катва̄ чуддасаха̄ка̄рехи саннетва̄ маха̄випассана̄йа веданам̣ виккхамбхетва̄ – ‘‘дасама̄се ма̄ уппаджджиттха̄’’ти сама̄паттим̣ сама̄паджджи. сама̄паттивиккхамбхита̄ ведана̄ дасама̄се на уппаджджи йева.

гила̄на̄ вут̣т̣хитоти гила̄но хутва̄ пуна вут̣т̣хито. мадхуракаджа̄то вийа̄ти сан̃джа̄тагарубха̄во сан̃джа̄татхаддхабха̄во сӯле утта̄ситапурисо вийа. на паккха̄йантӣти наппака̄санти, на̄на̄ка̄рато на упат̣т̣хаханти. дхамма̄пи мам̣ на пат̣ибхантӣти сатипат̣т̣ха̄на̄дидхамма̄ майхам̣ па̄кат̣а̄ на хонтӣти дӣпети. тантидхамма̄ пана тхерасса супагун̣а̄. на уда̄харатӣти паччхимам̣ ова̄дам̣ на дети. там̣ сандха̄йа вадати.

165. анантарам̣ аба̄хиранти дхаммавасена ва̄ пуггалавасена ва̄ убхайам̣ акатва̄. ‘‘еттакам̣ дхаммам̣ парасса на десесса̄мӣ’’ти хи чинтенто дхаммам̣ аббхантарам̣ кароти на̄ма. ‘‘еттакам̣ парасса десесса̄мӣ’’ти чинтенто дхаммам̣ ба̄хирам̣ кароти на̄ма. ‘‘имасса пуггаласса десесса̄мӣ’’ти чинтенто пана пуггалам̣ аббхантарам̣ кароти на̄ма. ‘‘имасса на десесса̄мӣ’’ти чинтенто пуггалам̣ ба̄хирам̣ кароти на̄ма. евам̣ акатва̄ деситоти аттхо. а̄чарийамут̣т̣хӣти йатха̄ ба̄хирака̄нам̣ а̄чарийамут̣т̣хи на̄ма хоти. дахарака̄ле кассачи акатхетва̄ паччхимака̄ле маран̣аман̃че нипанна̄ пийамана̄пасса антева̄сикасса катхенти, евам̣ татха̄гатасса – ‘‘идам̣ махаллакака̄ле паччхимат̣т̣ха̄не катхесса̄мӣ’’ти мут̣т̣хим̣ катва̄ ‘‘парихарисса̄мӣ’’ти т̣хапитам̣ кин̃чи наттхӣти дассети.

ахам̣ бхиккхусан̇гханти ахамева бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣти ва̄ мамуддесикоти ахам̣ уддиситаббат̣т̣хена уддесо асса̄ти мамуддесико. мам̣йева уддиситва̄ мама пачча̄сӣсама̄но бхиккхусан̇гхо хоту, мама аччайена ва̄ ма̄ ахесум̣, йам̣ ва̄ там̣ ва̄ хотӯти ити ва̄ йасса асса̄ти аттхо. на евам̣ хотӣти бодхипаллан̇кейева исса̄маччхарийа̄нам̣ вихататта̄ евам̣ на хоти. са кинти со ким̣. а̄сӣтикоти асӣтисам̣ваччхарико. идам̣ паччхимавайаануппаттабха̄вадӣпанаттхам̣ вуттам̣. вет̣хамиссакена̄ти ба̄хабандхачаккабандха̄дина̄ пат̣исан̇кхаран̣ена вет̣хамиссакена. ман̃н̃ети джин̣н̣асакат̣ам̣ вийа вет̣хамиссакена ман̃н̃е йа̄пети. арахаттапхалавет̣ханена чатуирийа̄патхакаппанам̣ татха̄гатасса хотӣти дассети.

ида̄ни таматтхам̣ пака̄сенто йасмим̣, а̄нанда, самайетиа̄дима̄ха. таттха саббанимитта̄нанти рӯпанимитта̄дӣнам̣. екачча̄нам̣ ведана̄нанти локийа̄нам̣ ведана̄нам̣. тасма̄тиха̄нанда̄ти йасма̄ имина̄ пхаласама̄паттивиха̄рена пха̄су хоти, тасма̄ тумхепи тадаттха̄йа евам̣ вихаратха̄ти дассети. аттадӣпа̄ти маха̄самуддагатадӣпам̣ вийа атта̄нам̣ дӣпам̣ патит̣т̣хам̣ катва̄ вихаратха. аттасаран̣а̄ти аттагатика̄ва хотха, ма̄ ан̃н̃агатика̄. дхаммадӣпадхаммасаран̣ападесупи есева найо. таматаггети тамаагге. маджджхе така̄ро падасандхивасена вутто. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘име аггатама̄ти таматагга̄’’ти. евам̣ саббам̣ тамайогам̣ чхиндитва̄ ативийа агге уттамабха̄ве ете, а̄нанда, мама бхиккхӯ бхависсанти. тесам̣ атиагге бхависсанти, йе кечи сиккха̄ка̄ма̄, саббепи те чатусатипат̣т̣ха̄нагочара̄ва бхиккхӯ агге бхависсантӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ сан̇ган̣ха̄ти.

дутийабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нимиттобха̄сакатха̄ван̣н̣ана̄

166. веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа па̄висӣти када̄ па̄виси? уккачелато никкхамитва̄ веса̄лим̣ гатака̄ле. бхагава̄ кира вут̣т̣хавассо вел̣увага̄мака̄ никкхамитва̄ са̄ваттхим̣ гамисса̄мӣти а̄гатамаггенева пат̣иниваттанто анупуббена са̄ваттхим̣ патва̄ джетаванам̣ па̄виси. дхаммасена̄пати бхагавато ваттам̣ дассетва̄ дива̄т̣т̣ха̄нам̣ гато. со таттха антева̄сикесу ваттам̣ дассетва̄ пат̣иккантесу дива̄т̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ чаммаккхан̣д̣ам̣ пан̃н̃апетва̄ па̄де паккха̄летва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ пхаласама̄паттим̣ па̄виси. атхасса йатха̄париччхедена тато вут̣т̣хитасса айам̣ паривитакко удапа̄ди – ‘‘буддха̄ ну кхо пат̣хамам̣ паринибба̄йанти, агаса̄вака̄ ну кхо’’ти? тато – ‘‘аггаса̄вака̄ пат̣хама’’нти н̃атва̄ аттано а̄йусан̇кха̄рам̣ олокеси. со – ‘‘сатта̄хамева ме а̄йусан̇кха̄ро паваттатӣ’’ти н̃атва̄ – ‘‘каттха паринибба̄йисса̄мӣ’’ти чинтеси. тато – ‘‘ра̄хуло та̄ватим̣сесу париниббуто, ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхеро чхаддантадахе, ахам̣ каттха паринибба̄йисса̄мӣ’’ти пуна чинтенто ма̄тарам̣ а̄раббха сатим̣ уппа̄деси – ‘‘майхам̣ ма̄та̄ саттаннам̣ араханта̄нам̣ ма̄та̄ хутва̄пи буддхадхаммасан̇гхесу аппасанна̄, аттхи ну кхо тасса̄ упаниссайо, наттхи ну кхо’’ти а̄ваджджетва̄ сота̄паттимаггасса упаниссайам̣ дисва̄ – ‘‘касса десана̄йа абхисамайо бхависсатӣ’’ти олокенто – ‘‘мамева дхаммадесана̄йа бхависсати, на ан̃н̃асса. саче кхо пана̄хам̣ аппоссукко бхавеййам̣, бхависсанти ме ватта̄ро – ‘са̄рипуттаттхеро авасесаджана̄нампи авассайо хоти. татха̄ хисса самачиттасуттадесана̄дивасе (а. ни. 1.37) кот̣исатасахассадевата̄ арахаттам̣ патта̄. тайо магге пат̣ивиддхадевата̄нам̣ ган̣ана̄ наттхи. ан̃н̃есу ча т̣ха̄несу анека̄ абхисамайа̄ диссанти. тхерева читтам̣ паса̄детва̄ сагге ниббатта̄нева асӣтикуласахасса̄ни. со да̄ни сакама̄тумиччха̄дассанаматтампи харитум̣ на̄саккхӣ’ти. тасма̄ ма̄тарам̣ миччха̄дассана̄ мочетва̄ джа̄товаракейева паринибба̄йисса̄мӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ – ‘‘аджджева бхагавантам̣ ануджа̄на̄петва̄ никкхамисса̄мӣ’’ти чундаттхерам̣ а̄мантеси. ‘‘а̄вусо, чунда, амха̄кам̣ пан̃часата̄йа бхиккхупариса̄йа сан̃н̃ам̣ дехи – ‘ган̣хатха̄вусо паттачӣвара̄ни, дхаммасена̄пати на̄л̣акага̄мам̣ гантука̄мо’ти’’. тхеро татха̄ ака̄си. бхиккхӯ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа тхерасса сантикам̣ а̄гамам̣су. тхеро сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ дива̄т̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ дива̄т̣т̣ха̄надва̄ре т̣хатва̄ дива̄т̣т̣ха̄нам̣ олокенто – ‘‘идам̣ да̄ни паччхимадассанам̣, пуна а̄гаманам̣ наттхӣ’’ти пан̃часатабхиккхупаривуто бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ етадавоча –

‘‘чхинно да̄ни бхависса̄ми, локана̄тха маха̄муни;

гамана̄гаманам̣ наттхи, паччхима̄ вандана̄ айам̣.

джӣвитам̣ аппакам̣ майхам̣, ито сатта̄хамаччайе;

никкхипеййа̄махам̣ дехам̣, бха̄раворопанам̣ йатха̄.

ануджа̄на̄ту ме бханте, бхагава̄, ануджа̄на̄ту сугато;

паринибба̄нака̄ло ме, оссат̣т̣хо а̄йусан̇кха̄ро’’ти.

буддха̄ пана йасма̄ ‘‘паринибба̄хӣ’’ти вутте маран̣асам̣ван̣н̣анам̣ сам̣ван̣н̣енти на̄ма, ‘‘ма̄ паринибба̄хӣ’’ти вутте ват̣т̣асса гун̣ам̣ катхентӣти миччха̄дит̣т̣хика̄ досам̣ а̄ропессанти, тасма̄ тадубхайампи на ваданти. тена нам̣ бхагава̄ а̄ха – ‘‘каттха паринибба̄йиссаси са̄рипутта̄’’ти? ‘‘аттхи, бханте, магадхесу на̄л̣акага̄ме джа̄товарако, таттха̄хам̣ паринибба̄йисса̄мӣ’’ти вутте ‘‘йасса да̄ни твам̣, са̄рипутта, ка̄лам̣ ман̃н̃аси, ида̄ни пана те джет̣т̣хаканит̣т̣хабха̄тика̄нам̣ та̄дисасса бхиккхуно дассанам̣ дуллабхам̣ бхависсатӣти десехи тесам̣ дхамма’’нти а̄ха.

тхеро – ‘‘саттха̄ майхам̣ иддхивикуббанапуббан̇гамам̣ дхаммадесанам̣ пачча̄сӣсатӣ’’ти н̃атва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ та̄лаппама̄н̣ам̣ аббхуггантва̄ пуна оруйха бхагавантам̣ вандитва̄ саттата̄лаппама̄н̣е анталиккхе т̣хито иддхивикуббанам̣ дассетва̄ дхаммам̣ десеси. сакаланагарам̣ саннипати. тхеро оруйха бхагавантам̣ вандитва̄ ‘‘гаманака̄ло ме, бханте’’ти а̄ха. бхагава̄ ‘‘дхаммасена̄патим̣ пат̣ипа̄десса̄мӣ’’ти дхамма̄сана̄ ут̣т̣ха̄йа гандхакут̣иабхимукхо гантва̄ ман̣ипхалаке ат̣т̣ха̄си. тхеро тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ чатӯсу т̣ха̄несу вандитва̄ – ‘‘бхагава̄ ито каппасатасахасса̄дхикасса асан̇кхйеййасса упари аномадассисамма̄самбуддхасса па̄дамӯле нипатитва̄ тумха̄кам̣ дассанам̣ паттхесим̣. са̄ ме паттхана̄ самиддха̄, дит̣т̣ха̄ тумхе, там̣ пат̣хамадассанам̣, идам̣ паччхимадассанам̣. пуна тумха̄кам̣ дассанам̣ наттхӣ’’ти – ватва̄ дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ паггайха йа̄ва дассанависайо, та̄ва абхимукхова пат̣иккамитва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа чутипат̣исандхивасена кисмин̃чи т̣ха̄не гамана̄гаманам̣ на̄ма наттхӣ’’ти вандитва̄ пакка̄ми. удакапарийантам̣ катва̄ маха̄бхӯмича̄ло ахоси. бхагава̄ парива̄ретва̄ т̣хите бхиккхӯ а̄ха – ‘‘анугаччхатха, бхиккхаве, тумха̄кам̣ джет̣т̣хабха̄тика’’нти. бхиккхӯ йа̄ва два̄ракот̣т̣хака̄ агамам̣су. тхеро – ‘‘тит̣т̣хатха, тумхе а̄вусо, аппаматта̄ хотха̄’’ти ниватта̄петва̄ аттано париса̄йева саддхим̣ пакка̄ми. манусса̄ – ‘‘пуббе аййо пачча̄гаманача̄рикам̣ чарати, идам̣ да̄ни гаманам̣ на пуна пачча̄гамана̄йа̄’’ти паридеванта̄ анубандхим̣су. тепи ‘‘аппаматта̄ хотха а̄вусо, евам̣бха̄вино на̄ма сан̇кха̄ра̄’’ти ниватта̄песи.

атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто антара̄магге сатта̄хам̣ манусса̄нам̣ ануггахам̣ каронто са̄йам̣ на̄л̣акага̄мам̣ патва̄ га̄мадва̄ре нигродхаруккхамӯле ат̣т̣ха̄си. атха упаревато на̄ма тхерасса бха̄гинеййо бахига̄мам̣ гаччханто тхерам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. тхеро там̣ а̄ха – ‘‘аттхи гехе те аййика̄’’ти? а̄ма, бхантети. гаччха амха̄кам̣ идха̄гатабха̄вам̣ а̄рочехи. ‘‘касма̄ а̄гато’’ти ча вутте ‘‘аджджа кира екадивасам̣ антога̄ме бхависсати, джа̄товаракам̣ пат̣иджаггатха, пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄тха̄’’ти. со гантва̄ ‘‘аййике, майхам̣ ма̄туло а̄гато’’ти а̄ха. ида̄ни кухинти? га̄мадва̄рети. екакова, ан̃н̃опи кочи аттхӣти? аттхи пан̃часата̄ бхиккхӯти. ким̣ ка̄ран̣а̄ а̄гатоти? со там̣ паваттим̣ а̄рочеси. бра̄хман̣ӣ – ‘‘ким̣ ну кхо еттака̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ пат̣иджагга̄пети, дахарака̄ле паббаджитва̄ махаллакака̄ле гихӣ хотука̄мо’’ти чинтентӣ джа̄товаракам̣ пат̣иджагга̄петва̄ пан̃часата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ ка̄ретва̄ дан̣д̣адӣпика̄йо джа̄летва̄ тхерасса па̄хеси.

тхеро бхиккхӯхи саддхим̣ па̄са̄дам̣ абхирухи. абхирухитва̄ ча джа̄товаракам̣ пависитва̄ нисӣди. нисаджджева – ‘‘тумха̄кам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ гаччхатха̄’’ти бхиккхӯ уййоджеси. тесу гатаматтесуйева тхерасса кхаро а̄ба̄дхо уппаджджи, лохитапаккхандика̄ ма̄ран̣антика̄ ведана̄ ваттанти, екам̣ бха̄джанам̣ пависати, екам̣ никкхамати. бра̄хман̣ӣ – ‘‘мама путтасса паватти майхам̣ на руччатӣ’’ти аттано васанагаббхадва̄рам̣ нисса̄йа ат̣т̣ха̄си. чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но ‘‘дхаммасена̄пати кухим̣ вихаратӣ’’ти олокента̄ ‘‘на̄л̣акага̄ме джа̄товараке паринибба̄наман̃че нипанно, паччхимадассанам̣ гамисса̄ма̄’’ти а̄гамма вандитва̄ ат̣т̣хам̣су. тхеро – ке тумхети? маха̄ра̄джа̄но, бхантети. касма̄ а̄гататтха̄ти? гила̄нупат̣т̣ха̄ка̄ бхависса̄ма̄ти. хоту, аттхи гила̄нупат̣т̣ха̄ко, гаччхатха тумхети уййоджеси. тесам̣ гата̄васа̄не тенева найена сакко дева̄наминдо, тасмим̣ гате суйа̄ма̄дайо маха̄брахма̄ ча а̄гамим̣су. тепи татхева тхеро уййоджеси.

бра̄хман̣ӣ девата̄нам̣ а̄гаманан̃ча гаманан̃ча дисва̄ – ‘‘ке ну кхо ете мама путтам̣ вандитва̄ гаччхантӣ’’ти тхерасса габбхадва̄рам̣ гантва̄ – ‘‘та̄та, чунда, ка̄ паваттӣ’’ти пуччхи. со там̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄ – ‘‘маха̄упа̄сика̄, бханте а̄гата̄’’ти а̄ха. тхеро касма̄ авела̄йа а̄гататтха̄ти пуччхи. са̄ туйхам̣ та̄та дассанаттха̄йа̄ти ватва̄ ‘‘та̄та ке пат̣хамам̣ а̄гата̄’’ти пуччхи. чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но, упа̄сикети. та̄та, твам̣ чатӯхи маха̄ра̄джехи махантатароти? а̄ра̄микасадиса̄ ете упа̄сике, амха̄кам̣ саттху пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа кхаггахаттха̄ хутва̄ а̄раккхам̣ акам̣сӯти. тесам̣ та̄та, гата̄васа̄не ко а̄гатоти? сакко дева̄наминдоти. девара̄джатопи твам̣ та̄та, махантатароти? бхан̣д̣ага̄хакаса̄ман̣ерасадисо еса упа̄сике, амха̄кам̣ саттху та̄ватим̣сато отаран̣ака̄ле паттачӣварам̣ гахетва̄ отин̣н̣оти. тасса та̄та гата̄васа̄не джотама̄но вийа ко а̄гатоти? упа̄сике туйхам̣ бхагава̄ ча саттха̄ ча маха̄брахма̄ на̄ма есоти. майхам̣ бхагавато маха̄брахматопи твам̣ та̄та махантатароти? а̄ма упа̄сике, ете на̄ма кира амха̄кам̣ саттху джа̄тадивасе чатта̄ро маха̄брахма̄но маха̄пурисам̣ суван̣н̣аджа̄лена пат̣игган̣хим̣сӯти.

атха бра̄хман̣ийа̄ – ‘‘путтасса та̄ва ме айам̣ а̄нубха̄во, кӣдисо вата майхам̣ путтасса бхагавато саттху а̄нубха̄во бхависсатӣ’’ти чинтайантийа̄ сахаса̄ пан̃чаван̣н̣а̄ пӣти уппаджджитва̄ сакаласарӣре пхари. тхеро – ‘‘уппаннам̣ ме ма̄ту пӣтисоманассам̣, айам̣ да̄ни ка̄ло дхаммадесана̄йа̄’’ти чинтетва̄ – ‘‘ким̣ чинтеси маха̄упа̄сике’’ти а̄ха. са̄ – ‘‘путтасса та̄ва ме айам̣ гун̣о, саттху панасса кӣдисо гун̣о бхависсатӣти идам̣, та̄та, чинтемӣ’’ти а̄ха. маха̄упа̄сике, майхам̣ саттху джа̄таккхан̣е, маха̄бхиниккхамане, самбодхийам̣, дхаммачаккаппаваттане ча дасасахассилокадха̄ту кампиттха, сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа вимуттийа̄ вимуттин̃а̄н̣адассанена само на̄ма наттхи, итипи со бхагава̄ти виттха̄ретва̄ буддхагун̣аппат̣исам̣йуттам̣ дхаммадесанам̣ катхеси.

бра̄хман̣ӣ пийапуттасса дхаммадесана̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа путтам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, упатисса, касма̄ евамака̄си, еварӯпам̣ на̄ма аматам̣ майхам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ на ада̄сӣ’’ти. тхеро – ‘‘диннам̣ да̄ни ме ма̄ту рӯпаса̄рийа̄ бра̄хман̣ийа̄ поса̄ваникамӯлам̣, еттакена ват̣т̣иссатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘гаччха маха̄упа̄сике’’ти бра̄хман̣им̣ уййоджетва̄ ‘‘чунда ка̄ вела̄’’ти а̄ха. балавапаччӯсака̄ло, бхантети. тена хи бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄техӣти. саннипатито, бханте, сан̇гхоти. мам̣ уккхипитва̄ нисӣда̄пехи чунда̄ти уккхипитва̄ нисӣда̄песи. тхеро бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо чатучатта̄лӣсам̣ во васса̄ни майа̄ саддхим̣ вичаранта̄нам̣ йам̣ ме ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄ на рочетха, кхаматха там̣ а̄вусоти. еттакам̣, бханте, амха̄кам̣ чха̄йа̄ вийа тумхе амун̃читва̄ вичаранта̄нам̣ аруччанакам̣ на̄ма наттхи, тумхе пана амха̄кам̣ кхаматха̄ти. атха тхеро арун̣асикха̄йа пан̃н̃а̄йама̄на̄йа маха̄патхавим̣ унна̄дайанто анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи. бахӯ деваманусса̄ тхерасса паринибба̄не сакка̄рам̣ карим̣су.

а̄йасма̄ чундо тхерасса паттачӣваран̃ча дха̄тупарисса̄ванан̃ча гахетва̄ джетаванам̣ гантва̄ а̄нандаттхерам̣ гахетва̄ бхагавантам̣ упасан̇ками. бхагава̄ дха̄тупарисса̄ванам̣ гахетва̄ пан̃чахи га̄тха̄сатехи тхерасса гун̣ам̣ катхетва̄ дха̄тучетийам̣ ка̄ра̄петва̄ ра̄джагахагаманаттха̄йа а̄нандаттхерасса сан̃н̃ам̣ ада̄си. тхеро бхиккхӯнам̣ а̄рочеси. бхагава̄ маха̄бхиккхусан̇гхапаривуто ра̄джагахам̣ агама̄си. таттха гатака̄ле маха̄моггалла̄наттхеро паринибба̄йи. бхагава̄ тасса дха̄туйо гахетва̄ четийам̣ ка̄ра̄петва̄ ра̄джагахато никкхамитва̄ анупуббена ган̇га̄бхимукхо гантва̄ уккачелам̣ агама̄си. таттха ган̇га̄тӣре бхиккхусан̇гхапаривуто нисӣдитва̄ таттха са̄рипуттамоггалла̄на̄нам̣ паринибба̄наппат̣исам̣йуттам̣ суттам̣ десетва̄ уккачелато никкхамитва̄ веса̄лим̣ агама̄си. евам̣ гате атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа па̄висӣти айаметтха анупуббӣ катха̄.

нисӣдананти еттха чаммаккхан̣д̣ам̣ адхиппетам̣. уденачетийанти уденайаккхасса четийат̣т̣ха̄не катавиха̄ро вуччати. готамака̄дӣсупи есева найо. бха̄вита̄ти вад̣д̣хита̄. бахулӣката̄ти пунаппунам̣ ката̄. йа̄нӣката̄ти йуттайа̄нам̣ вийа ката̄. ваттхуката̄ти патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ваттху вийа ката̄. анут̣т̣хита̄ти адхит̣т̣хита̄. паричита̄ти самантато чита̄ сувад̣д̣хита̄. сусама̄раддха̄ти сут̣т̣ху сама̄раддха̄.

ити анийамена катхетва̄ пуна нийаметва̄ дассенто татха̄гатасса кхотиа̄дима̄ха. еттха ча каппанти а̄йукаппам̣. тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле йам̣ манусса̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ хоти, там̣ парипун̣н̣ам̣ каронто тит̣т̣хеййа. каппа̄васесам̣ ва̄ти – ‘‘аппам̣ ва̄ бхиййо’’ти (дӣ. ни. 2.7; а. ни. 6.74) вуттавассасатато атирекам̣ ва̄. маха̄сӣваттхеро пана̄ха – ‘‘буддха̄нам̣ ат̣т̣ха̄не гаджджитам̣ на̄ма наттхи. йатхева хи вел̣увага̄маке уппаннам̣ ма̄ран̣антикам̣ веданам̣ даса ма̄се виккхамбхети, евам̣ пунаппунам̣ там̣ сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ даса даса ма̄се виккхамбхенто имам̣ бхаддакаппамева тит̣т̣хеййа, касма̄ пана на т̣хитоти? упа̄диннакасарӣрам̣ на̄ма кхан̣д̣ичча̄дӣхи абхибхуййати, буддха̄ ча кхан̣д̣ичча̄дибха̄вам̣ апатва̄ пан̃чаме а̄йукот̣т̣ха̄се бахуджанасса пийамана̄пака̄лейева паринибба̄йанти. буддха̄нубуддхесу ча маха̄са̄вакесу париниббутесу екакенева кха̄н̣укена вийа т̣ха̄таббам̣ хоти, дахараса̄ман̣ерапарива̄ритена ва̄. тато – ‘ахо буддха̄нам̣ париса̄’ти хӣл̣етаббатам̣ а̄паджджеййа. тасма̄ на т̣хито’’ти. евам̣ вуттепи со на руччати, ‘‘а̄йукаппо’’ти идамева ат̣т̣хакатха̄йам̣ нийамитам̣.

167. йатха̄ там̣ ма̄рена парийут̣т̣хитачиттоти еттха танти нипа̄таматтам̣. йатха̄ ма̄рена парийут̣т̣хитачитто аджджхоттхат̣ачитто ан̃н̃опи кочи путхуджджано пат̣ивиджджхитум̣ на саккун̣еййа, евамева на̄саккхи пат̣ивиджджхитунти аттхо. ким̣ ка̄ран̣а̄? ма̄ро хи йасса саббена саббам̣ два̄даса випалла̄са̄ аппахӣна̄, тасса читтам̣ парийут̣т̣ха̄ти. тхерасса чатта̄ро випалла̄са̄ аппахӣна̄, тенасса ма̄ро читтам̣ парийут̣т̣ха̄ти. со пана читтапарийут̣т̣ха̄нам̣ каронто ким̣ каротӣти? бхеравам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄ дассети, садда̄рамман̣ам̣ ва̄ са̄вети, тато сатта̄ там̣ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ сатим̣ виссаджджетва̄ виват̣амукха̄ хонти. тесам̣ мукхена хаттхам̣ павесетва̄ хадайам̣ маддати. тато висан̃н̃а̄ва хутва̄ тит̣т̣ханти. тхерасса панеса мукхена хаттхам̣ павесетум̣ ким̣ саккхиссати? бхерава̄рамман̣ам̣ пана дассети. там̣ дисва̄ тхеро нимиттобха̄сам̣ на пат̣ивиджджхи. бхагава̄ джа̄нантойева – ‘‘киматтхам̣ йа̄вататийам̣ а̄мантесӣ’’ти? парато ‘‘тит̣т̣хату, бханте, бхагава̄’’ти йа̄чите ‘‘туйхеветам̣ дуккат̣ам̣, туйхеветам̣ апараддха’’нти доса̄ропанена сокатанукаран̣аттхам̣.

ма̄райа̄чанакатха̄ван̣н̣ана̄

168. ма̄ро па̄пима̄ти еттха ма̄роти сатте анаттхе нийодженто ма̄ретӣти ма̄ро. па̄пима̄ти тассева вевачанам̣. со хи па̄падхаммасаманна̄гататта̄ ‘‘па̄пима̄’’ти вуччати. кан̣хо, антако, намучи, паматтабандхӯтипи тассева на̄ма̄ни. бха̄сита̄ кхо панеса̄ти айан̃хи бхагавато самбодхипаттийа̄ ат̣т̣хаме сатта̄хе бодхиман̣д̣ейева а̄гантва̄ – ‘‘бхагава̄ йадаттхам̣ тумхехи па̄рамийо пӯрита̄, со во аттхо ануппатто, пат̣ивиддхам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, ким̣ те локавича̄ран̣ена̄’’ти ватва̄, йатха̄ аджджа, евамева ‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте, бхагава̄’’ти йа̄чи. бхагава̄ часса – ‘‘на та̄ва̄ха’’нтиа̄дӣни ватва̄ пат̣иккхипи. там̣ сандха̄йа ‘‘бха̄сита̄ кхо панеса̄ бханте’’тиа̄дима̄ха.

таттха вийатта̄ти маггавасена вийатта̄. татхева винӣта̄ татха̄ виса̄рада̄. бахуссута̄ти тепит̣акавасена баху сутаметесанти бахуссута̄. тамева дхаммам̣ дха̄рентӣти дхаммадхара̄. атхава̄ парийаттибахуссута̄ чева пат̣иведхабахуссута̄ ча. парийаттипат̣иведхадхамма̄нам̣йева дха̄ран̣ато дхаммадхара̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. дхамма̄нудхаммапат̣ипанна̄ти арийадхаммасса анудхаммабхӯтам̣ випассана̄дхаммам̣ пат̣ипанна̄. са̄мӣчиппат̣ипанна̄ти ануччхавикапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄. анудхаммача̄риноти анудхаммачаран̣асӣла̄. сакам̣ а̄чарийаканти аттано а̄чарийава̄дам̣. а̄чиккхиссантӣтиа̄дӣни сабба̄ни ан̃н̃аман̃н̃асса вевачана̄ни. сахадхаммена̄ти сахетукена сака̄ран̣ена вачанена. саппа̄т̣иха̄рийанти йа̄ва на ниййа̄никам̣ катва̄ дхаммам̣ десессанти.

брахмачарийанти сиккхаттайасан̇гахитам̣ сакалам̣ са̄санабрахмачарийам̣. иддханти самиддхам̣ джха̄насса̄давасена. пхӣтанти вуддхиппаттам̣ саббапха̄липхуллам̣ вийа абхин̃н̃а̄йа сампаттивасена. виттха̄риканти виттхатам̣ тасмим̣ тасмим̣ диса̄бха̄ге патит̣т̣хитавасена. ба̄худжан̃н̃анти бахуджанехи н̃а̄там̣ пат̣ивиддхам̣ маха̄джана̄бхисамайавасена. путхубхӯтанти сабба̄ка̄равасена путхулабха̄ваппаттам̣. катхам̣? йа̄ва девамануссехи суппака̄ситанти йаттака̄ вин̃н̃уджа̄тика̄ дева̄ чева манусса̄ ча аттхи саббехи сут̣т̣ху пака̄ситанти аттхо.

аппоссуккоти нира̄лайо. тван̃хи па̄пима, ат̣т̣хамасатта̄хато пат̣т̣ха̄йа – ‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте, бхагава̄ паринибба̄ту, сугато’’ти вираванто а̄хин̣д̣иттха. аджджа да̄ни пат̣т̣ха̄йа вигатусса̄хо хохи; ма̄ майхам̣ паринибба̄наттхам̣ ва̄йа̄мам̣ карохӣти вадати.

а̄йусан̇кха̄раоссаджджанаван̣н̣ана̄

169. сато сампаджа̄но а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджӣти сатим̣ сӯпат̣т̣хитам̣ катва̄ н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ а̄йусан̇кха̄рам̣ виссаджджи, паджахи. таттха на бхагава̄ хаттхена лед̣д̣ум̣ вийа а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджи, тема̄саматтамева пана сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ тато парам̣ на сама̄паджджисса̄мӣти читтам̣ уппа̄деси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘оссаджӣ’’ти. ‘‘уссаджджӣ’’ти пи па̄т̣хо. маха̄бхӯмича̄лоти маханто патхавӣкампо. тада̄ кира дасасахассӣ локадха̄ту кампиттха. бхим̣санакоти бхайаджанако. девадундубхийо ча пхалим̣сӯти девабхерийо пхалим̣су, дево суккхагаджджитам̣ гаджджи, ака̄лавиджджулата̄ ниччхарим̣су, кхан̣икавассам̣ вассӣти вуттам̣ хоти.