9. пот̣т̣хапа̄дасуттаван̣н̣ана̄
пот̣т̣хапа̄дапарибба̄джакаваттхуван̣н̣ана̄
406. евам̣ ме суттам̣…пе… са̄ваттхийанти пот̣т̣хапа̄дасуттам̣. татра̄йам̣ апуббападаван̣н̣ана̄. са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мети са̄ваттхим̣ упанисса̄йа йо джетасса кума̄расса ване ана̄тхапин̣д̣икена гахапатина̄ а̄ра̄мо ка̄рито, таттха вихарати. пот̣т̣хапа̄до парибба̄джакоти на̄мена пот̣т̣хапа̄до на̄ма чханнапарибба̄джако. со кира гихика̄ле бра̄хман̣амаха̄са̄ло ка̄месуа̄дӣнавам̣ дисва̄ чатта̄лӣсакот̣ипарима̄н̣ам̣ бхогаккхандхам̣ паха̄йа паббаджитва̄ титтхийа̄нам̣ ган̣а̄чарийо джа̄то. самайам̣ паваданти еттха̄ти самайаппава̄дако, тасмим̣ кира т̣ха̄не чан̇кӣта̄руккхапоккхараса̄типпабхутайо бра̄хман̣а̄ ниган̣т̣хаачелакапарибба̄джака̄дайо ча паббаджита̄ саннипатитва̄ аттано аттано самайам̣ ваданти катхенти дӣпенти, тасма̄ со а̄ра̄мо самайаппава̄дакоти вуччати. свева ча тиндука̄чӣрасан̇кха̄та̄йа тимбарӯруккхапантийа̄ париккхиттатта̄ тиндука̄чӣро. йасма̄ панеттха пат̣хамам̣ ека̄ва са̄ла̄ ахоси, паччха̄ маха̄пун̃н̃ам̣ парибба̄джакам̣ нисса̄йа бахӯ са̄ла̄ ката̄. тасма̄ тамева екам̣ са̄лам̣ упа̄да̄йа ладдхана̄мавасена екаса̄лакоти вуччати. маллика̄йа пана пасенадиран̃н̃о девийа̄ уййа̄набхӯто со пуппхапхаласампанно а̄ра̄моти катва̄ маллика̄йа а̄ра̄моти сан̇кхйам̣ гато. тасмим̣ самайаппава̄даке тиндука̄чӣре екаса̄лаке маллика̄йа а̄ра̄ме.
пат̣ивасатӣти нива̄сапха̄сута̄йа васати. атхекадивасам̣ бхагава̄ паччӯсасамайе саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ паттхаритва̄ локам̣ паригган̣ханто н̃а̄н̣аджа̄ласса антогатам̣ парибба̄джакам̣ дисва̄ – ‘‘айам̣ пот̣т̣хапа̄до майхам̣ н̃а̄н̣аджа̄ле пан̃н̃а̄йати, кинну кхо бхависсатӣ’’ти упапариккханто аддаса – ‘‘ахам̣ аджджа таттха гамисса̄ми, атха мам̣ пот̣т̣хапа̄до ниродхан̃ча ниродхавут̣т̣ха̄нан̃ча пуччхиссати, тасса̄хам̣ саббабуддха̄нам̣ н̃а̄н̣ена сам̣сандитва̄ тадубхайам̣ катхесса̄ми, атха со катипа̄хаччайена читтам̣ хаттхиса̄рипуттам̣ гахетва̄ мама сантикам̣ а̄гамиссати, тесамахам̣ дхаммам̣ десесса̄ми, десана̄васа̄не пот̣т̣хапа̄до мам̣ саран̣ам̣ гамиссати, читто хаттхиса̄рипутто мама сантике паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти. тато па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ сураттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄ виджджулата̄садисам̣ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ йугандхарапаббатам̣ париккхипитва̄ т̣хитамаха̄мегхам̣ вийа мегхаван̣н̣ам̣ пам̣сукӯлам̣ екам̣саварагатам̣ катва̄ паччаггхам̣ селамайапаттам̣ ва̄маам̣сакӯт̣е лаггетва̄ са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа пависисса̄мӣти сӣхо вийа химавантапа̄да̄ виха̄ра̄ никкхами. имаматтхам̣ сандха̄йа – ‘‘атха кхо бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣.
407. етадахосӣти нагарадва̄расамӣпам̣ гантва̄ аттано ручивасена сӯрийам̣ олокетва̄ атиппагабха̄вамева дисва̄ етам̣ ахоси. йам̣нӯна̄ханти сам̣сайапаридӣпано вийа нипа̄то, буддха̄нан̃ча сам̣сайо на̄ма наттхи – ‘‘идам̣ карисса̄ма, идам̣ на карисса̄ма, имасса дхаммам̣ десесса̄ма, имасса на десесса̄ма̄’’ти евам̣ паривитаккапуббабха̄го панеса саббабуддха̄нам̣ лаббхати. тена̄ха – ‘‘йам̣нӯна̄ха’’нти, йади пана̄ханти аттхо.
408. унна̄динийа̄ти уччам̣ надама̄на̄йа, евам̣ надама̄на̄йа часса̄ уддхам̣ гаманавасена уччо, диса̄су паттхат̣авасена маха̄ саддоти учча̄саддамаха̄садда̄йа, тесан̃хи парибба̄джака̄нам̣ па̄това вут̣т̣ха̄йа каттаббам̣ на̄ма четийаваттам̣ ва̄ бодхиваттам̣ ва̄ а̄чарийупаджджха̄йаваттам̣ ва̄ йонисо манасика̄ро ва̄ наттхи. тена те па̄това вут̣т̣ха̄йа ба̄ла̄тапе нисинна̄ – ‘‘имасса хаттхо собхано, имасса па̄до’’ти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса хаттхапа̄да̄дӣни ва̄ а̄раббха, иттхипурисада̄ракада̄рика̄дӣнам̣ ван̣н̣е ва̄, ан̃н̃ам̣ ва̄ ка̄масса̄дабхавасса̄да̄диваттхум̣ а̄раббха катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ анупуббена ра̄джакатха̄дианекавидхам̣ тираччха̄накатхам̣ катхенти. тена вуттам̣ – ‘‘унна̄динийа̄ учча̄саддамаха̄садда̄йа анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхентийа̄’’ти.
тато пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако те парибба̄джаке олокетва̄ – ‘‘име парибба̄джака̄ ативийа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ага̄рава̄, майан̃ча саман̣асса готамасса па̄тубха̄вато пат̣т̣ха̄йа сӯрийуггамане кхаджджопанакӯпама̄ джа̄та̄, ла̄бхасакка̄ропи но парихӣно. саче панимам̣ т̣ха̄нам̣ саман̣о готамо ва̄ готамасса са̄вако ва̄ гихӣ упат̣т̣ха̄ко ва̄ тасса а̄гаччхеййа, ативийа ладжджанӣйам̣ бхависсати, парисадосо кхо пана парисаджет̣т̣хакассева упари а̄рохатӣ’’ти иточито ча вилокенто бхагавантам̣ аддаса. тена вуттам̣ – ‘‘аддаса̄ кхо пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако…пе… тун̣хӣ ахесу’’нти.
409. таттха сан̣т̣хапесӣти сиккха̄песи, ваджджамасса̄ пат̣иччха̄деси. йатха̄ сусан̣т̣хита̄ хоти, татха̄ нам̣ т̣хапеси. йатха̄ на̄ма парисамаджджхам̣ пависанто пурисо ваджджапат̣иччха̄данаттхам̣ нива̄санам̣ сан̣т̣хапети, па̄рупанам̣ сан̣т̣хапети, раджокин̣н̣ат̣т̣ха̄нам̣ пун̃чхати; евамасса̄ ваджджапат̣иччха̄данаттхам̣ – ‘‘аппасадда̄ бхонто’’ти сиккха̄пенто йатха̄ сусан̣т̣хита̄ хоти, татха̄ нам̣ т̣хапесӣти аттхо. аппасаддака̄моти аппасаддам̣ иччхати, еко нисӣдати, еко тит̣т̣хати, на ган̣асан̇ган̣ика̄йа йа̄пети. упасан̇камитаббам̣ ман̃н̃еййа̄ти идха̄гантаббам̣ ман̃н̃еййа. касма̄ панеса бхагавато упасан̇каманам̣ пачча̄сӣсатӣти? аттано вуддхим̣ паттхайама̄но. парибба̄джака̄ кира буддхесу ва̄ буддхаса̄вакесу ва̄ аттано сантикам̣ а̄гатесу – ‘‘аджджа амха̄кам̣ сантикам̣ саман̣о готамо а̄гато, са̄рипутто а̄гато, на кхо пана те йасса ва̄ тасса ва̄ сантикам̣ гаччханти, пассатха амха̄кам̣ уттамабха̄ва’’нти аттано упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ сантике атта̄нам̣ уккхипанти, учче т̣ха̄не т̣хапенти, бхагаватопи упат̣т̣ха̄ке ган̣хитум̣ ва̄йаманти. те кира бхагавато упат̣т̣ха̄ке дисва̄ евам̣ ваданти – ‘‘тумха̄кам̣ саттха̄ бхавам̣ готамопи готамаса̄вака̄пи амха̄кам̣ сантикам̣ а̄гаччханти, майам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самагга̄. тумхе пана амхе аккхӣхипи пасситум̣ на иччхатха, са̄мӣчикаммам̣ на каротха, ким̣ во амхехи апараддха’’нти. атхекачче манусса̄ – ‘‘буддха̄пи етесам̣ сантикам̣ гаччханти ким̣ амха̄ка’’нти тато пат̣т̣ха̄йа те дисва̄ наппамаджджанти. тун̣хӣ ахесунти пот̣т̣хапа̄дам̣ парива̄ретва̄ ниссадда̄ нисӣдим̣су.
410. сва̄гатам̣, бхантети сут̣т̣ху а̄гаманам̣, бханте, бхагавато; бхагавати хи но а̄гате а̄нандо хоти, гате сокоти дӣпети. чирассам̣ кхо, бхантети касма̄ а̄ха? ким̣ бхагава̄ пуббепи таттха гатапубботи, на гатапуббо. манусса̄нам̣ пана – ‘‘кухим̣ гаччханта̄, куто а̄гататтха, ким̣ маггамӯл̣хаттха, чирассам̣ а̄гататтха̄’’ти евама̄дайо пийасамуда̄ча̄ра̄ хонти, тасма̄ евама̄ха. еван̃ча пана ватва̄ на ма̄натхаддхо хутва̄ нисӣди, ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавато паччуггаманамака̄си. бхагавантан̃хи упагатам̣ дисва̄ а̄санена анимантенто ва̄ апачитим̣ акаронто ва̄ дуллабхо. касма̄? учча̄кулӣната̄йа. айампи парибба̄джако аттано нисинна̄санам̣ паппхот̣етва̄ бхагавантам̣ а̄санена нимантенто – ‘‘нисӣдату, бханте, бхагава̄ идама̄санам̣ пан̃н̃атта’’нти а̄ха. антара̄катха̄ виппаката̄ти нисинна̄нам̣ во а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва мама̄гаманам̣, етасмим̣ антаре ка̄ на̄ма катха̄ виппаката̄, мама̄гаманапаччайа̄ катама̄ катха̄ парийантам̣ на гата̄, вадатха, йа̄ва нам̣ парийантам̣ нетва̄ демӣти саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄реси. атха парибба̄джако – ‘‘нираттхакакатха̄ еса̄ нисса̄ра̄ ват̣т̣асанниссита̄, на тумха̄кам̣ пурато ваттаббатам̣ арахатӣ’’ти дӣпенто ‘‘тит̣т̣хатеса̄, бханте’’тиа̄дима̄ха.
абхисан̃н̃а̄ниродхакатха̄ван̣н̣ана̄
411. тит̣т̣хатеса̄, бхантети саче бхагава̄ сотука̄мо бхависсати, паччха̄песа̄ катха̄ на дуллабха̄ бхависсати, амха̄кам̣ панима̄йа катха̄йа аттхо наттхи. бхагавато пана̄гаманам̣ лабхитва̄ майам̣ ан̃н̃адева сука̄ран̣ам̣ пуччха̄ма̄ти дӣпети. тато там̣ пуччханто – ‘‘пурима̄ни, бханте’’тиа̄дима̄ха. таттха котӯхаласа̄ла̄йанти котӯхаласа̄ла̄ на̄ма паччекаса̄ла̄ наттхи. йаттха пана на̄на̄титтхийа̄ саман̣абра̄хман̣а̄ на̄на̄видхам̣ катхам̣ паваттенти, са̄ бахӯнам̣ – ‘‘айам̣ ким̣ вадати, айам̣ ким̣ вадатӣ’’ти котӯхалуппаттит̣т̣ха̄нато котӯхаласа̄ла̄ти вуччати. абхисан̃н̃а̄ниродхети еттха абхӣти упасаггаматтам̣. сан̃н̃а̄ниродхети читтаниродхе, кхан̣иканиродхе катха̄ уппанна̄ти аттхо. идам̣ пана тасса̄ уппаттика̄ран̣ам̣. йада̄ кира бхагава̄ джа̄такам̣ ва̄ катхети, сиккха̄падам̣ ва̄ пан̃н̃апети тада̄ сакаладжамбудӣпе бхагавато киттигхосо паттхарати, титтхийа̄ там̣ сутва̄ – ‘‘бхавам̣ кира готамо пуббачарийам̣ катхеси, майам̣ ким̣ на саккома та̄дисам̣ кин̃чи катхету’’нти бхагавато пат̣ибха̄гакирийам̣ каронта̄ екам̣ бхавантарасамайам̣ катхенти – ‘‘бхавам̣ готамо сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси, майам̣ ким̣ на саккома пан̃н̃апету’’нти аттано са̄вака̄нам̣ кин̃чидева сиккха̄падам̣ пан̃н̃апенти. тада̄ пана бхагава̄ ат̣т̣хавидхапарисамаджджхе нисӣдитва̄ ниродхакатхам̣ катхеси. титтхийа̄ там̣ сутва̄ – ‘‘бхавам̣ кира готамо ниродхам̣ на̄ма катхеси, майампи там̣ катхесса̄ма̄’’ти саннипатитва̄ катхайим̣су. тена вуттам̣ – ‘‘абхисан̃н̃а̄ниродхе катха̄ удапа̄дӣ’’ти.
татрекаччети тесу екачче. пуримо четтха йва̄йам̣ ба̄хире титтха̄йатане паббаджито читтаппаваттийам̣ досам̣ дисва̄ ачиттакабха̄во сантоти сама̄паттим̣ бха̄ветва̄ ито чуто пан̃ча каппасата̄ни асан̃н̃ӣбхаве т̣хатва̄ пуна идха уппаджджати. тасса сан̃н̃уппа̄де ча ниродхе ча хетум̣ апассанто – ахетӯ аппаччайа̄ти а̄ха.
дутийо нам̣ ниседхетва̄ мигасин̇гата̄пасасса асан̃н̃акабха̄вам̣ гахетва̄ – ‘‘упетипи апетипӣ’’ти а̄ха. мигасин̇гата̄пасо кира аттантапо гхоратапо парамадхитиндрийо ахоси. тасса сӣлатеджена саккавима̄нам̣ ун̣хам̣ ахоси. сакко девара̄джа̄ ‘‘саккат̣т̣ха̄нам̣ ну кхо та̄пасо паттхетӣ’’ти аламбусам̣ на̄ма девакан̃н̃ам̣ – ‘та̄пасасса тапам̣ бхиндитва̄ ехӣ’ти песеси. са̄ таттха гата̄. та̄пасо пат̣хамадивасе там̣ дисва̄ва пала̄йитва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ па̄виси. дутийадивасе ка̄маччханданӣваран̣ена бхагго там̣ хаттхе аггахеси, со тена диббапхассена пхут̣т̣хо висан̃н̃ӣ хутва̄ тин̣н̣ам̣ сам̣ваччхара̄нам̣ аччайена сан̃н̃ам̣ пат̣илабхи. там̣ со дит̣т̣хигатико – ‘‘тин̣н̣ам̣ сам̣ваччхара̄нам̣ аччайена ниродха̄ вут̣т̣хито’’ти ман̃н̃ама̄но евама̄ха.
татийо нам̣ ниседхетва̄ а̄тхаббан̣апайогам̣ сандха̄йа ‘‘упакад̣д̣хантипи апакад̣д̣хантипӣ’’ти а̄ха. а̄тхаббан̣ика̄ кира а̄тхаббан̣ам̣ пайоджетва̄ саттам̣ сӣсаччхиннам̣ вийа хаттхаччхиннам̣ вийа матам̣ вийа ча катва̄ дассенти. тасса пуна па̄катикабха̄вам̣ дисва̄ со дит̣т̣хигатико – ‘‘ниродха̄ вут̣т̣хито айа’’нти ман̃н̃ама̄но евама̄ха.
чатуттхо нам̣ ниседхетва̄ йаккхада̄сӣнам̣ маданиддам̣ сандха̄йа ‘‘санти хи бхо девата̄’’тиа̄дима̄ха. йаккхада̄сийо кира саббараттим̣ деватӯпаха̄рам̣ курума̄на̄ наччитва̄ га̄йитва̄ арун̣одайе екам̣ сура̄па̄тим̣ пивитва̄ париваттитва̄ супитва̄ дива̄ вут̣т̣хаханти. там̣ дисва̄ со дит̣т̣хигатико – ‘‘суттака̄ле ниродхам̣ сама̄панна̄, пабуддхака̄ле ниродха̄ вут̣т̣хита̄’’ти ман̃н̃ама̄но евама̄ха.
айам̣ пана пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако пан̣д̣итаджа̄тико. тенасса там̣ катхам̣ сутва̄ виппат̣иса̄ро уппаджджи. ‘‘имесам̣ катха̄ ел̣амӯгакатха̄ вийа чатта̄ро хи ниродхе ете пан̃н̃апенти, имина̄ ча ниродхена на̄ма екена бхавитаббам̣, на бахуна̄. тена̄пи екена ан̃н̃енева бхавитаббам̣, со пана ан̃н̃ена н̃а̄тум̣ на сакка̄ ан̃н̃атра саббан̃н̃уна̄. саче бхагава̄ идха абхависса ‘айам̣ ниродхо айам̣ на ниродхо’ти дӣпасахассам̣ вийа уджджа̄летва̄ аджджамева па̄кат̣ам̣ акарисса̄’’ти дасабалан̃н̃ева ануссари. тасма̄ ‘‘тасса майхам̣ бханте’’тиа̄дима̄ха. таттха ахо нӯна̄ти ануссаран̣аттхе нипа̄тадвайам̣, тена тасса бхагавантам̣ ануссарантасса етадахоси ‘‘ахо нӯна бхагава̄ ахо нӯна сугато’’ти. йо имесанти йо етесам̣ ниродхадхамма̄нам̣ сукусало нипун̣о чхеко, со бхагава̄ ахо нӯна катхеййа, сугато ахо нӯна катхеййа̄ти айаметтха адхиппа̄йо. пакатан̃н̃ӯти чин̣н̣авасита̄йа пакатим̣ сабха̄вам̣ джа̄на̄тӣти пакатан̃н̃ӯ. катхам̣ ну кхоти идам̣ парибба̄джако ‘‘майам̣ бхагава̄ на джа̄на̄ма, тумхе джа̄на̄тха, катхетха но’’ти а̄йа̄чанто вадати. атха бхагава̄ катхенто ‘‘татра пот̣т̣хапа̄да̄’’тиа̄дима̄ха.
ахетукасан̃н̃уппа̄даниродхакатха̄ван̣н̣ана̄
412. таттха татра̄ти тесу саман̣абра̄хман̣есу. а̄дитова тесам̣ апараддханти тесам̣ а̄димхийева вираддхам̣, гхарамаджджхейева паккхалита̄ти дӣпети. сахетӯ саппаччайа̄ти еттха хетупи паччайопи ка̄ран̣ассева на̄мам̣, сака̄ран̣а̄ти аттхо. там̣ пана ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘сиккха̄ ека̄’’ти а̄ха. таттха сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджантӣти сиккха̄йа екачча̄ сан̃н̃а̄ джа̄йантӣти аттхо.
413. ка̄ ча сиккха̄ти бхагава̄ авоча̄ти катама̄ ча са̄ сиккха̄ти бхагава̄ виттха̄ретукамйата̄пуччха̄васена авоча. атха йасма̄ адхисӣласиккха̄ адхичиттасиккха̄ адхипан̃н̃а̄сиккха̄ти тиссо сиккха̄ хонти. тасма̄ та̄ дассенто бхагава̄ сан̃н̃а̄йа сахетукам̣ уппа̄даниродхам̣ дӣпетум̣ буддхуппа̄дато пабхути тантидхаммам̣ т̣хапенто ‘‘идха пот̣т̣хапа̄да, татха̄гато локе’’тиа̄дима̄ха. таттха адхисӣласиккха̄ адхичиттасиккха̄ти две ева сиккха̄ сарӯпена а̄гата̄, татийа̄ пана ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти кхо пот̣т̣хапа̄да майа̄ екам̣сико дхаммо десито’’ти еттха самма̄дит̣т̣хисамма̄сан̇каппавасена парийа̄паннатта̄ а̄гата̄ти ведитабба̄. ка̄масан̃н̃а̄ти пан̃чака̄магун̣икара̄гопи асамуппаннака̄мача̄ропи. таттха пан̃чака̄магун̣икара̄го ана̄га̄мимаггена самуггха̄там̣ гаччхати, асамуппаннака̄мача̄ро пана имасмим̣ т̣ха̄не ват̣т̣ати. тасма̄ тасса йа̄ пурима̄ ка̄масан̃н̃а̄ти тасса пат̣хамаджджха̄насаман̇гино йа̄ пуббе уппаннапубба̄йа ка̄масан̃н̃а̄йа садисатта̄ пурима̄ ка̄масан̃н̃а̄ти вуччеййа, са̄ нируджджхати, ануппанна̄ва нуппаджджатӣти аттхо.
вивекаджапӣтисукхасукхумасаччасан̃н̃ӣйева тасмим̣ самайе хотӣти тасмим̣ пат̣хамаджджха̄насамайе вивекаджапӣтисукхасан̇кха̄та̄ сукхумасан̃н̃а̄ сачча̄ хоти, бхӯта̄ хотӣти аттхо. атха ва̄ ка̄маччханда̄диол̣а̄рикан̇гаппаха̄навасена сукхума̄ ча са̄ бхӯтата̄йа сачча̄ ча сан̃н̃а̄ти сукхумасаччасан̃н̃а̄, вивекаджехи пӣтисукхехи сампайутта̄ сукхумасаччасан̃н̃а̄ти вивекаджапӣтисукхасукхумасаччасан̃н̃а̄ са̄ асса аттхӣти вивекаджапӣтисукхасукхумасаччасан̃н̃ӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. еса найо саббаттха. евампи сиккха̄ти еттха йасма̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паджджанто адхит̣т̣хаханто, вут̣т̣хаханто ча сиккхати, тасма̄ там̣ евам̣ сиккхитаббато сиккха̄ти вуччати. тенапи сиккха̄сан̇кха̄тена пат̣хамаджджха̄нена евам̣ ека̄ вивекаджапӣтисукхасукхумасаччасан̃н̃а̄ уппаджджати. евам̣ ека̄ ка̄масан̃н̃а̄ нируджджхатӣти аттхо. айам̣ сиккха̄ти бхагава̄ авоча̄ти айам̣ пат̣хамаджджха̄насан̇кха̄та̄ ека̄ сиккха̄ти, бхагава̄ а̄ха. етенупа̄йена саббаттха аттхо дат̣т̣хаббо.
йасма̄ пана ат̣т̣хамасама̄паттийа̄ ан̇гато саммасанам̣ буддха̄нам̣йева хоти, са̄вакесу са̄рипуттасадиса̄нампи наттхи, кала̄пато саммасанам̣йева пана са̄вака̄нам̣ хоти, идан̃ча ‘‘сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄’’ти, евам̣ ан̇гато саммасанам̣ уддхат̣ам̣. тасма̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанапарамам̣йева сан̃н̃ам̣ дассетва̄ пуна тадева сан̃н̃агганти дассетум̣ ‘‘йато кхо пот̣т̣хапа̄да…пе… сан̃н̃аггам̣ пхусатӣ’’ти а̄ха.
414. таттха йато кхо пот̣т̣хапа̄да бхиккхӯти йо на̄ма пот̣т̣хапа̄да бхиккху. идха сакасан̃н̃ӣ хотӣти идха са̄сане сакасан̃н̃ӣ хоти, айамева ва̄ па̄т̣хо, аттано пат̣хамаджджха̄насан̃н̃а̄йа сан̃н̃ава̄ хотӣти аттхо. со тато амутра тато амутра̄ти со бхиккху тато пат̣хамаджджха̄нато амутра дутийаджджха̄не, татопи амутра татийаджджха̄нети евам̣ та̄йа та̄йа джха̄насан̃н̃а̄йа сакасан̃н̃ӣ сакасан̃н̃ӣ хутва̄ анупуббена сан̃н̃аггам̣ пхусати. сан̃н̃агганти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ вуччати. касма̄? локийа̄нам̣ киччака̄ракасама̄паттӣнам̣ аггатта̄. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттийан̃хи т̣хатва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанампи ниродхампи сама̄паджджанти. ити са̄ локийа̄нам̣ киччака̄ракасама̄паттӣнам̣ аггатта̄ сан̃н̃агганти вуччати, там̣ пхусати па̄пун̣а̄тӣти аттхо.
ида̄ни абхисан̃н̃а̄ниродхам̣ дассетум̣ ‘‘тасса сан̃н̃агге т̣хитасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха четеййам̣, абхисан̇кхареййанти пададвайе ча джха̄нам̣ сама̄паджджанто четети на̄ма, пунаппунам̣ каппетӣти аттхо. упарисама̄паттиаттха̄йа никантим̣ курума̄но абхисан̇кхароти на̄ма. има̄ ча ме сан̃н̃а̄ нируджджхеййунти има̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄ нируджджхеййум̣. ан̃н̃а̄ ча ол̣а̄рика̄ти ан̃н̃а̄ ча ол̣а̄рика̄ бхаван̇гасан̃н̃а̄ уппаджджеййум̣. со на чева четети на абхисан̇кхаротӣти еттха ка̄мам̣ чеса четентова на четети, абхисан̇кхаронтова на̄бхисан̇кхароти. имасса бхиккхуно а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанато вут̣т̣ха̄йа невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджитва̄ ‘‘екам̣ две читтава̄ре т̣хасса̄мӣ’’ти а̄бхогасаманна̄ха̄ро наттхи. упариниродхасама̄паттаттха̄йа ева пана а̄бхогасаманна̄ха̄ро аттхи, сва̄йаматтхо путтагхара̄чиккхан̣ена дӣпетаббо.
питугхарамаджджхена кира гантва̄ паччха̄бха̄ге путтасса гхарам̣ хоти, тато пан̣ӣтам̣ бходжанам̣ а̄да̄йа а̄санаса̄лам̣ а̄гатам̣ дахарам̣ тхеро – ‘‘мана̄по пин̣д̣апа̄то куто а̄бхато’’ти пуччхи. со ‘‘асукасса гхарато’’ти ладдхагхарамева а̄чиккхи. йена панасса питугхарамаджджхена гатопи а̄гатопи таттха а̄бхогопи наттхи. таттха а̄санаса̄ла̄ вийа а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄патти дат̣т̣хабба̄, питугехам̣ вийа невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄патти, путтагехам̣ вийа ниродхасама̄патти, а̄санаса̄ла̄йа т̣хатва̄ питугхарам̣ аманасикаритва̄ путтагхара̄чиккхан̣ам̣ вийа а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанато вут̣т̣ха̄йа невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджитва̄ ‘‘екам̣ две читтава̄ре т̣хасса̄мӣ’’ти питугхарам̣ аманасикаритва̄ва упариниродхасама̄паттаттха̄йа манасика̄ро, евамеса четентова на четети, абхисан̇кхаронтова на̄бхисан̇кхароти. та̄ чева сан̃н̃а̄ти та̄ джха̄насан̃н̃а̄ нируджджханти. ан̃н̃а̄ ча̄ти ан̃н̃а̄ ча ол̣а̄рика̄ бхаван̇гасан̃н̃а̄ нуппаджджанти. со ниродхам̣ пхусатӣти со евам̣ пат̣ипанно бхиккху сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ пхусати виндати пат̣илабхати.
анупубба̄бхисан̃н̃а̄ниродхасампаджа̄насама̄паттинти еттха абхӣти упасаггаматтам̣, сампаджа̄нападам̣ ниродхападена антарикам̣ катва̄ вуттам̣. анупат̣ипа̄т̣ийа̄ сампаджа̄насан̃н̃а̄ниродхасама̄паттӣти айам̣ панеттхаттхо. татра̄пи сампаджа̄насан̃н̃а̄ниродхасама̄паттӣти сампаджа̄нантасса анте сан̃н̃а̄ ниродхасама̄патти сампаджа̄нантасса ва̄ пан̣д̣итасса бхиккхуно сан̃н̃а̄ниродхасама̄паттӣти айам̣ висесаттхо.
ида̄ни идха т̣хатва̄ ниродхасама̄паттикатха̄ катхетабба̄. са̄ панеса̄ сабба̄ка̄рена висуддхимагге пан̃н̃а̄бха̄вана̄нисам̣са̄дхика̄ре катхита̄, тасма̄ таттха катхитатова гахетабба̄.
евам̣ бхагава̄ пот̣т̣хапа̄дасса парибба̄джакасса ниродхакатхам̣ катхетва̄ – атха нам̣ та̄диса̄йа катха̄йа ан̃н̃аттха абха̄вам̣ пат̣иджа̄на̄петум̣ ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃асӣ’’тиа̄дима̄ха. парибба̄джакопи ‘‘бхагава̄ аджджа тумха̄кам̣ катхам̣ т̣хапетва̄ на майа̄ еварӯпа̄ катха̄ сутапубба̄’’ти пат̣иджа̄нанто, ‘‘но хетам̣ бханте’’ти ватва̄ пуна саккаччам̣ бхагавато катха̄йа уггахитабха̄вам̣ дассенто ‘‘евам̣ кхо ахам̣ бханте’’тиа̄дима̄ха. атхасса бхагава̄ ‘‘сууггахитам̣ тайа̄’’ти ануджа̄нанто ‘‘евам̣ пот̣т̣хапа̄да̄’’ти а̄ха.
415. атха парибба̄джако ‘‘бхагавата̄ ‘а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сан̃н̃агга’нти вуттам̣. етадева ну кхо сан̃н̃аггам̣, уда̄ху авасесасама̄паттӣсупи сан̃н̃аггам̣ аттхӣ’’ти чинтетва̄ таматтхам̣ пуччханто ‘‘екан̃н̃ева ну кхо’’тиа̄дима̄ха. бхагава̄писса виссаджджеси. таттха путхӯпӣти бахӯнипи. йатха̄ йатха̄ кхо, пот̣т̣хапа̄да, ниродхам̣ пхусатӣти патхавӣкасин̣а̄дӣсу йена йена касин̣ена, пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ ва̄ йена йена джха̄нена. идам̣ вуттам̣ хоти – саче хи патхавӣкасин̣ена каран̣абхӯтена патхавӣкасин̣асама̄паттим̣ екава̄рам̣ сама̄паджджанто пуримасан̃н̃а̄ниродхам̣ пхусати екам̣ сан̃н̃аггам̣, атха две ва̄ре, тайо ва̄ре, ва̄расатам̣, ва̄расахассам̣, ва̄расатасахассам̣ ва̄ сама̄паджджанто пуримасан̃н̃а̄ниродхам̣ пхусати, сатасахассам̣, сан̃н̃агга̄ни. еса найо сесакасин̣есу. джха̄несупи саче пат̣хамаджджха̄нена каран̣абхӯтена екава̄рам̣ пуримасан̃н̃а̄ниродхам̣ пхусати екам̣ сан̃н̃аггам̣. атха две ва̄ре, тайо ва̄ре, ва̄расатам̣, ва̄расахассам̣, ва̄расатасахассам̣ ва̄ пуримасан̃н̃а̄ниродхам̣ пхусати, сатасахассам̣ сан̃н̃агга̄ни. еса найо сесаджджха̄насама̄паттӣсупи. ити екава̄рам̣ сама̄паджджанавасена ва̄ саббампи сан̃джа̄наналаккхан̣ена сан̇гахетва̄ ва̄ екам̣ сан̃н̃аггам̣ хоти, апара̄парам̣ сама̄паджджанавасена бахӯни.
416. сан̃н̃а̄ ну кхо, бхантети бханте ниродхасама̄паджджанакасса бхиккхуно ‘‘сан̃н̃а̄ ну кхо пат̣хамам̣ уппаджджатӣ’’ти пуччхати. тасса бхагава̄ ‘‘сан̃н̃а̄ кхо, пот̣т̣хапа̄да̄’’ти бйа̄ка̄си. таттха сан̃н̃а̄ти джха̄насан̃н̃а̄. н̃а̄н̣анти випассана̄н̃а̄н̣ам̣. апаро найо, сан̃н̃а̄ти випассана̄ сан̃н̃а̄. н̃а̄н̣анти магган̃а̄н̣ам̣. апаро найо, сан̃н̃а̄ти маггасан̃н̃а̄. н̃а̄н̣анти пхалан̃а̄н̣ам̣. типит̣акамаха̄сиваттхеро пана̄ха –
ким̣ име бхиккхӯ бхан̣анти, пот̣т̣хапа̄до хет̣т̣ха̄ бхагавантам̣ ниродхам̣ пуччхи. ида̄ни ниродха̄ вут̣т̣ха̄нам̣ пуччханто ‘‘бхагава̄ ниродха̄ вут̣т̣хахантасса ким̣ пат̣хамам̣ арахаттапхаласан̃н̃а̄ уппаджджати, уда̄ху паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а’’нти вадати. атхасса бхагава̄ йасма̄ пхаласан̃н̃а̄ пат̣хамам̣ уппаджджати, паччха̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. тасма̄ ‘‘сан̃н̃а̄ кхо пот̣т̣хапа̄да̄’’ти а̄ха. таттха сан̃н̃уппа̄да̄ти арахаттапхаласан̃н̃а̄йа уппа̄да̄, паччха̄ ‘‘идам̣ арахаттапхала’’нти евам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣уппа̄до хоти. идаппаччайа̄ кира мети пхаласама̄дхисан̃н̃а̄паччайа̄ кира майхам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ уппаннанти.
сан̃н̃а̄аттакатха̄ван̣н̣ана̄
417. ида̄ни парибба̄джако йатха̄ на̄ма га̄масӯкаро гандходакена нха̄петва̄ гандхехи анулимпитва̄ ма̄ла̄да̄мам̣ пил̣андхитва̄ сирисайане а̄ропитопи сукхам̣ на виндати, вегена гӯтхат̣т̣ха̄намева гантва̄ сукхам̣ виндати. евамева бхагавата̄ сан̣хасукхуматилаккхан̣аббха̄хата̄йа десана̄йа нха̄питавилиттаман̣д̣итопи ниродхакатха̄сирисайанам̣ а̄ропитопи таттха сукхам̣ на винданто гӯтхат̣т̣ха̄насадисам̣ аттано ладдхим̣ гахетва̄ тамева пуччханто ‘‘сан̃н̃а̄ ну кхо, бханте, пурисасса атта̄’’тиа̄дима̄ха. атхасса̄нуматим̣ гахетва̄ бйа̄ка̄тука̄мо бхагава̄ – ‘‘кам̣ пана тва’’нтиа̄дима̄ха. тато со ‘‘арӯпӣ атта̄’’ти евам̣ ладдхико сама̄нопи ‘‘бхагава̄ десана̄йа сукусало, со ме а̄дитова ладдхим̣ ма̄ виддхам̣сетӯ’’ти чинтетва̄ аттано ладдхим̣ парихаранто ‘‘ол̣а̄рикам̣ кхо’’тиа̄дима̄ха. атхасса бхагава̄ таттха досам̣ дассенто ‘‘ол̣а̄рико ча хи те’’тиа̄дима̄ха. таттха евам̣ сантанти евам̣ санте. бхумматтхе хи етам̣ упайогавачанам̣. евам̣ сантам̣ атта̄нам̣ пачча̄гаччхато тава̄ти айам̣ ва̄ еттха аттхо. чатуннам̣ кхандха̄нам̣ екуппа̄деканиродхатта̄ кин̃ча̄пи йа̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, са̄ва нируджджхати. апара̄парам̣ упа̄да̄йа пана ‘‘ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ уппаджджанти, ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ нируджджхантӣ’’ти вуттам̣.
418-420. ида̄ни ан̃н̃ам̣ ладдхим̣ дассенто – ‘‘маномайам̣ кхо ахам̣, бханте’’тиа̄дим̣ ватва̄ татра̄пи досе динне йатха̄ на̄ма умматтако йа̄васса сан̃н̃а̄ наппатит̣т̣ха̄ти, та̄ва ан̃н̃ам̣ гахетва̄ ан̃н̃ам̣ виссаджджети, сан̃н̃а̄патит̣т̣ха̄нака̄ле пана ваттаббамева вадати, евамева ан̃н̃ам̣ гахетва̄ ан̃н̃ам̣ виссаджджетва̄ ида̄ни аттано ладдхим̣йева ваданто ‘‘арӯпӣ кхо’’тиа̄дима̄ха. татра̄пи йасма̄ со сан̃н̃а̄йа уппа̄даниродхам̣ иччхати, атта̄нам̣ пана сассатам̣ ман̃н̃ати. тасма̄ татхевасса досам̣ дассенто бхагава̄ ‘‘евам̣ сантампӣ’’тиа̄дима̄ха. тато парибба̄джако миччха̄дассанена абхибхӯтатта̄ бхагавата̄ вуччама̄нампи там̣ на̄наттам̣ аджа̄нанто ‘‘сакка̄ панетам̣, бханте, майа̄’’тиа̄дима̄ха. атхасса бхагава̄ йасма̄ со сан̃н̃а̄йа уппа̄даниродхам̣ пассантопи сан̃н̃а̄майам̣ атта̄нам̣ ниччамева ман̃н̃ати. тасма̄ ‘‘дуджджа̄нам̣ кхо’’тиа̄дима̄ха.
таттха̄йам̣ сан̇кхепаттхо – тава ан̃н̃а̄ дит̣т̣хи, ан̃н̃а̄ кханти, ан̃н̃а̄ ручи, ан̃н̃атха̄йева те дассанам̣ паваттам̣, ан̃н̃адева ча те кхамати чева руччати ча, ан̃н̃атра ча те а̄його, ан̃н̃исса̄йева пат̣ипаттийа̄ йуттапайуттата̄, ан̃н̃аттха ча те а̄чарийакам̣, ан̃н̃асмим̣ титтха̄йатане а̄чарийабха̄во. тена тайа̄ евам̣ ан̃н̃адит̣т̣хикена ан̃н̃акхантикена ан̃н̃аручикена ан̃н̃атра̄йогена ан̃н̃атра̄чарийакена дуджджа̄нам̣ етанти. атха парибба̄джако – ‘‘сан̃н̃а̄ ва̄ пурисасса атта̄ хоту, ан̃н̃а̄ ва̄ сан̃н̃а̄, там̣ сассата̄ди бха̄вамасса пуччхисса’’нти пуна ‘‘ким̣ пана бханте’’тиа̄дима̄ха.
таттха локоти атта̄нам̣ сандха̄йа вадати. на хетам̣ пот̣т̣хапа̄да аттхасан̃хитанти пот̣т̣хапа̄да етам̣ дит̣т̣хигатам̣ на идхалокапаралокааттханисситам̣, на аттаттхапараттханисситам̣. на дхаммасам̣хитанти на навалокуттарадхамманисситам̣. на̄дибрахмачарийаканти сиккхаттайасан̇кха̄тасса са̄санабрахмачарийакасса на а̄диматтам̣, адхисӣласиккха̄маттампи на хоти. на ниббида̄йа̄ти сам̣са̄рават̣т̣е ниббинданаттха̄йа на сам̣ваттати. на вира̄га̄йа̄ти ват̣т̣авира̄гаттха̄йа на сам̣ваттати. на ниродха̄йа̄ти ват̣т̣асса ниродхакаран̣аттха̄йа на сам̣ваттати. на упасама̄йа̄ти ват̣т̣асса вӯпасаманаттха̄йа на сам̣ваттати. на абхин̃н̃а̄йа̄ти ват̣т̣а̄бхиджа̄нана̄йа паччаккхакирийа̄йа на сам̣ваттати. на самбодха̄йа̄ти ват̣т̣асамбуджджханаттха̄йа на сам̣ваттати. на нибба̄на̄йа̄ти аматамаха̄нибба̄насса паччаккхакирийа̄йа на сам̣ваттати.
идам̣ дуккхантиа̄дӣсу тан̣хам̣ т̣хапетва̄ тебхӯмака̄ пан̃чаккхандха̄ дуккханти, тассева дуккхасса пабха̄ванато саппаччайа̄ тан̣ха̄ дуккхасамудайоти. убхиннам̣ аппаватти дуккханиродхоти, арийо ат̣т̣хан̇гико магго дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти майа̄ бйа̄катанти аттхо. еван̃ча пана ватва̄ бхагава̄ ‘‘имасса парибба̄джакасса маггапа̄тубха̄во ва̄ пхаласаччхикирийа̄ ва̄ наттхи, майхан̃ча бхиккха̄ча̄равела̄’’ти чинтетва̄ тун̣хӣ ахоси. парибба̄джакопи там̣ а̄ка̄рам̣ н̃атва̄ бхагавато гаманака̄лам̣ а̄роченто вийа ‘‘евамета’’нтиа̄дима̄ха.
421. ва̄ча̄саннитодакена̄ти вачанапатодена. сан̃джхаббхаримакам̣сӯти сан̃джхаббхаритам̣ нирантарам̣ пхут̣т̣хам̣ акам̣су, упари виджджхим̣сӯти вуттам̣ хоти. бхӯтанти сабха̄вато виджджама̄нам̣. таччхам̣, татханти тассева вевачанам̣. дхаммат̣т̣хитатанти навалокуттарадхаммесу т̣хитасабха̄вам̣. дхамманийа̄матанти локуттарадхамманийа̄матам̣. буддха̄нан̃хи чатусаччавинимутта̄ катха̄ на̄ма наттхи. тасма̄ са̄ едиса̄ хоти.
читтахаттхиса̄рипуттапот̣т̣хапа̄даваттхуван̣н̣ана̄
422. читто ча хаттхиса̄рипуттоти со кира са̄ваттхийам̣ хаттхиа̄чарийасса путто бхагавато сантике паббаджитва̄ тӣн̣и пит̣ака̄ни уггахетва̄ сукхумесу аттхантаресу кусало ахоси, пуббе катапа̄пакаммавасена пана саттава̄ре виббхамитва̄ гихи джа̄то. кассапасамма̄самбуддхасса кира са̄сане две саха̄йака̄ ахесум̣, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самагга̄ екатова саджджха̄йанти. тесу еко анабхирато гихибха̄ве читтам̣ уппа̄детва̄ итарасса а̄рочеси. со гихибха̄ве а̄дӣнавам̣ паббаджджа̄йа а̄нисам̣сам̣ дассетва̄ там̣ овади. со там̣ сутва̄ абхирамитва̄ пунекадивасам̣ та̄дисе читте уппанне там̣ етадавоча ‘‘майхам̣ а̄вусо еварӯпам̣ читтам̣ уппаджджати – ‘има̄хам̣ паттачӣварам̣ туйхам̣ дасса̄мӣ’ти’’. со паттачӣваралобхена тасса гихибха̄ве а̄нисам̣сам̣ дассетва̄ паббаджджа̄йа а̄дӣнавам̣ катхеси. атхасса там̣ сутва̄ва гихибха̄вато читтам̣ вираджджитва̄ паббаджджа̄йамева абхирами. евамеса тада̄ сӣлавантасса бхиккхуно гихибха̄ве а̄нисам̣сакатха̄йа катхитатта̄ ида̄ни чха ва̄ре виббхамитва̄ саттаме ва̄ре паббаджито. маха̄моггалла̄насса, маха̄кот̣т̣хикаттхерасса ча абхидхаммакатхам̣ катхента̄нам̣ антарантара̄ катхам̣ опа̄тети. атха нам̣ маха̄кот̣т̣хикаттхеро апаса̄дети. со маха̄са̄вакасса катхите патит̣т̣ха̄тум̣ асакконто виббхамитва̄ гихи джа̄то. пот̣т̣хапа̄дасса пана̄йам̣ гихисаха̄йако хоти. тасма̄ виббхамитва̄ двӣхатӣхаччайена пот̣т̣хапа̄дасса сантикам̣ гато. атха нам̣ со дисва̄ ‘‘самма ким̣ тайа̄ катам̣, еварӯпасса на̄ма саттху са̄сана̄ апасаккантоси, ехи паббаджитум̣ ида̄ни те ват̣т̣атӣ’’ти там̣ гахетва̄ бхагавато сантикам̣ агама̄си. тена вуттам̣ ‘‘читто ча хаттхиса̄рипутто пот̣т̣хапа̄до ча парибба̄джако’’ти.
423. андха̄ти пан̃н̃а̄чаккхуно наттхита̄йа андха̄, тассева абха̄вена ачаккхука̄. твам̣йева несам̣ еко чаккхума̄ти субха̄ситадуббха̄ситаджа̄нанабха̄ваматтена пан̃н̃а̄чаккхуна̄ чаккхума̄. екам̣сика̄ти екакот̣т̣ха̄са̄. пан̃н̃атта̄ти т̣хапита̄. анекам̣сика̄ти на екакот̣т̣ха̄са̄ екенева кот̣т̣ха̄сена сассата̄ти ва̄ асассата̄ти ва̄ на вутта̄ти аттхо.
екам̣сикадхаммаван̣н̣ана̄
424-425. санти пот̣т̣хапа̄да̄ти идам̣ бхагава̄ касма̄ а̄рабхи? ба̄хиракехи пан̃н̃а̄питанит̣т̣ха̄йа аниййа̄никабха̄вадассанаттхам̣. саббе хи титтхийа̄ йатха̄ бхагава̄ аматам̣ нибба̄нам̣, евам̣ аттано аттано самайе локатхупика̄дивасена нит̣т̣хам̣ пан̃н̃апенти, са̄ ча на ниййа̄ника̄. йатха̄ пан̃н̃атта̄ хутва̄ на ниййа̄ти на гаччхати, ан̃н̃адаттху пан̣д̣итехи пат̣иккхитта̄ ниваттати, там̣ дассетум̣ бхагава̄ евама̄ха. таттха екантасукхам̣ локам̣ джа̄нам̣ пассанти пураттхима̄йа диса̄йа екантасукхо локо паччхима̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атара̄йа̄ти евам̣ джа̄нанта̄ евам̣ пассанта̄ вихаратха. дит̣т̣хапубба̄ни кхо тасмим̣ локе манусса̄нам̣ сарӣрасан̣т̣ха̄на̄дӣнӣти. аппа̄т̣ихӣракатанти аппа̄т̣ихӣракатам̣ пат̣ихаран̣авирахитам̣, аниййа̄никанти вуттам̣ хоти.
426-427. джанападакалйа̄н̣ӣти джанападе ан̃н̃а̄хи иттхӣхи ван̣н̣асан̣т̣ха̄навила̄са̄каппа̄дӣхи асадиса̄.
тайоаттапат̣ила̄бхаван̣н̣ана̄
428. евам̣ бхагава̄ паресам̣ нит̣т̣ха̄йа аниййа̄никаттам̣ дассетва̄ аттано нит̣т̣ха̄йа ниййа̄никабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘тайо кхо ме пот̣т̣хапа̄да̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аттапат̣ила̄бхоти аттабха̄вапат̣ила̄бхо, еттха ча бхагава̄ тӣхи аттабха̄вапат̣ила̄бхехи тайо бхаве дассеси. ол̣а̄рикаттабха̄вапат̣ила̄бхена авӣчито пат̣т̣ха̄йа параниммитавасаваттипарийоса̄нам̣ ка̄мабхавам̣ дассеси. маномайааттабха̄вапат̣ила̄бхена пат̣хамаджджха̄набхӯмито пат̣т̣ха̄йа аканит̣т̣хабрахмалокапарийоса̄нам̣ рӯпабхавам̣ дассеси. арӯпааттабха̄вапат̣ила̄бхена а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанабрахмалокато пат̣т̣ха̄йа невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанабрахмалокапарийоса̄нам̣ арӯпабхавам̣ дассеси. сам̣килесика̄ дхамма̄ на̄ма два̄даса акусалачиттуппа̄да̄. вода̄нийа̄ дхамма̄ на̄ма саматхавипассана̄.
429. пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттанти маггапан̃н̃а̄пхалапан̃н̃а̄нам̣ па̄рипӯрин̃чева випулабха̄ван̃ча. па̄муджджанти тарун̣апӣти. пӣтӣти балаватут̣т̣хи. ким̣ вуттам̣ хоти? йам̣ авочумха ‘‘сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихиратӣ’’ти, таттха тасса евам̣ вихарато там̣ па̄моджджан̃чева бхависсати, пӣти ча на̄мака̄йапассаддхи ча сати ча сӯпат̣т̣хита̄ уттаман̃а̄н̣ан̃ча сукхо ча виха̄ро. саббавиха̄ресу ча айамева виха̄ро ‘‘сукхо’’ти ваттум̣ йутто ‘‘упасанто парамамадхуро’’ти. таттха пат̣хамаджджха̄не па̄моджджа̄дайо чхапи дхамма̄ лаббханти, дутийаджджха̄не дуббалапӣтисан̇кха̄там̣ па̄моджджам̣ ниваттати, сеса̄ пан̃ча лаббханти. татийе пӣти ниваттати, сеса̄ чатта̄ро лаббханти. татха̄ чатуттхе. имесу чатӯсу джха̄несу сампаса̄данасутте суддхавипассана̄ па̄дакаджджха̄намева катхитам̣. па̄са̄дикасутте чатӯхи маггехи саддхим̣ випассана̄ катхита̄. дасуттарасутте чатуттхаджджха̄никапхаласама̄патти катхита̄. имасмим̣ пот̣т̣хапа̄дасутте па̄моджджам̣ пӣтивевачанамева катва̄ дутийаджджха̄никапхаласама̄паттина̄ма катхита̄ти ведитабба̄.
432-437. айам̣ ва̄ соти еттха ва̄ саддо вибха̄ванаттхо хоти. айам̣ соти евам̣ вибха̄ветва̄ пака̄сетва̄ бйа̄кареййа̄ма. йатха̄паре ‘‘екантасукхам̣ атта̄нам̣ сан̃джа̄на̄тха̄’’ти пут̣т̣ха̄ ‘‘но’’ти ваданти, на евам̣ вада̄ма̄ти аттхо. саппа̄т̣ихӣракатанти саппа̄т̣ихаран̣ам̣, ниййа̄никанти аттхо. могхо хотӣти туччхо хоти, наттхи со тасмим̣ самайети адхиппа̄йо. саччо хотӣти бхӯто хоти, свева тасмим̣ самайе саччо хотӣти аттхо. еттха пана̄йам̣ читто аттано асаббан̃н̃ута̄йа тайо аттапат̣ила̄бхе катхетва̄ аттапат̣ила̄бхо на̄ма пан̃н̃аттиматтам̣ етанти уддхаритум̣ на̄саккхи, аттапат̣ила̄бхо твева ниййа̄теси. атхасса бхагава̄ рӯпа̄дайо четтха дхамма̄, аттапат̣ила̄бхоти пана на̄маматтаметам̣, тесу тесу рӯпа̄дӣсу сати еварӯпа̄ воха̄ра̄ хонтӣти дассетука̄мо тассева катхам̣ гахетва̄ на̄мапан̃н̃аттивасена ниййа̄танаттхам̣ ‘‘йасмим̣ читта самайе’’тиа̄дима̄ха.
438. еван̃ча пана ватва̄ пат̣ипуччхитва̄ винайанаттхам̣ пуна ‘‘саче там̣, читта, евам̣ пуччхеййу’’нтиа̄дима̄ха. таттха йо ме ахоси атӣто аттапат̣ила̄бхо, свева ме аттапат̣ила̄бхо, тасмим̣ самайе саччо ахоси, могхо ана̄гато могхо паччуппанноти еттха та̄ва имаматтхам̣ дассети – йасма̄ йе те атӣта̄ дхамма̄, те етарахи наттхи, ахесунти пана сан̇кхйам̣ гата̄, тасма̄ сопи ме аттапат̣ила̄бхо тасмим̣йева самайе саччо ахоси. ана̄гатапаччуппанна̄нам̣ пана дхамма̄нам̣ тада̄ абха̄ва̄ тасмим̣ самайе ‘‘могхо ана̄гато, могхо паччуппанно’’ти, евам̣ аттхато на̄маматтамева аттапат̣ила̄бхам̣ пат̣иджа̄на̄ти. ана̄гатапаччуппаннесупи есева найо.
439-443. атха бхагава̄ тасса бйа̄каран̣ена саддхим̣ аттано бйа̄каран̣ам̣ сам̣сандитум̣ ‘‘евамева кхо читта̄’’тиа̄дӣни ватва̄ пуна опаммато таматтхам̣ са̄дхенто ‘‘сеййатха̄пи читта гава̄ кхӣра’’нтиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо, йатха̄ гава̄ кхӣрам̣, кхӣра̄дӣхи ча дадхиа̄дӣни бхаванти, таттха йасмим̣ самайе кхӣрам̣ хоти, на тасмим̣ самайе дадхӣти ва̄ наванӣта̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атаранти сан̇кхйам̣ нируттим̣ на̄мам̣ воха̄рам̣ гаччхати. касма̄? йе дхамме упа̄да̄йа дадхӣтиа̄ди воха̄ра̄ хонти, тесам̣ абха̄ва̄. атха кхо кхӣрам̣ твева тасмим̣ самайе сан̇кхйам̣ гаччхати. касма̄? йе дхамме упа̄да̄йа кхӣранти сан̇кхйа̄ нирутти на̄мам̣ воха̄ро хоти, тесам̣ бха̄ва̄ти. еса найо саббаттха. има̄ кхо читта̄ти ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо ити ча маномайо аттапат̣ила̄бхо ити ча арӯпо аттапат̣ила̄бхо ити ча има̄ кхо читта локасаман̃н̃а̄ локе саман̃н̃а̄маттака̄ни самануджа̄нанаматтака̄ни ета̄ни. татха̄ локанируттиматтака̄ни вачанапатхаматтака̄ни воха̄раматтака̄ни на̄мапан̣н̣аттиматтака̄ни ета̄нӣти. евам̣ бхагава̄ хет̣т̣ха̄ тайо аттапат̣ила̄бхе катхетва̄ ида̄ни саббаметам̣ воха̄раматтаканти вадати. касма̄? йасма̄ параматтхато сатто на̄ма наттхи, сун̃н̃о туччхо еса локо.
буддха̄нам̣ пана две катха̄ саммутикатха̄ ча параматтхакатха̄ ча. таттха ‘‘сатто посо дево брахма̄’’тиа̄дика̄ ‘‘саммутикатха̄’’ на̄ма. ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄ кхандха̄ дха̄туйо а̄йатана̄ни сатипат̣т̣ха̄на̄ саммаппадха̄на̄’’тиа̄дика̄ параматтхакатха̄ на̄ма. таттха йо саммутидесана̄йа ‘‘сатто’’ти ва̄ ‘‘посо’’ти ва̄ ‘‘дево’’ти ва̄ ‘‘брахма̄’’ти ва̄ вутте виджа̄нитум̣ пат̣ивиджджхитум̣ ниййа̄тум̣ арахаттаджайагга̄хам̣ гахетум̣ саккоти, тасса бхагава̄ а̄дитова ‘‘сатто’’ти ва̄ ‘‘посо’’ти ва̄ ‘‘дево’’ти ва̄ ‘‘брахма̄’’ти ва̄ катхети, йо параматтхадесана̄йа ‘‘аничча’’нти ва̄ ‘‘дуккха’’нти ва̄тиа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ сутва̄ виджа̄нитум̣ пат̣ивиджджхитум̣ ниййа̄тум̣ арахаттаджайагга̄хам̣ гахетум̣ саккоти, тасса ‘‘аничча’’нти ва̄ ‘‘дуккха’’нти ва̄тиа̄дӣсу ан̃н̃атарамева катхети. татха̄ саммутикатха̄йа буджджханакасаттасса̄пи на пат̣хамам̣ параматтхакатхам̣ катхети. саммутикатха̄йа пана бодхетва̄ паччха̄ параматтхакатхам̣ катхети. параматтхакатха̄йа буджджханакасаттасса̄пи на пат̣хамам̣ саммутикатхам̣ катхети. параматтхакатха̄йа пана бодхетва̄ паччха̄ саммутикатхам̣ катхети. пакатийа̄ пана пат̣хамамева параматтхакатхам̣ катхентасса десана̄ лӯкха̄ка̄ра̄ хоти, тасма̄ буддха̄ пат̣хамам̣ саммутикатхам̣ катхетва̄ паччха̄ параматтхакатхам̣ катхенти. саммутикатхам̣ катхента̄пи саччамева сабха̄вамева амуса̄ва катхенти. параматтхакатхам̣ катхента̄пи саччамева сабха̄вамева амуса̄ва катхенти.
дуве сачча̄ни аккха̄си, самбуддхо вадатам̣ варо;
саммутим̣ параматтхан̃ча, татийам̣ нӯпалаббхати.
сан̇кетавачанам̣ саччам̣, локасаммутика̄ран̣ам̣;
параматтхавачанам̣ саччам̣, дхамма̄нам̣ бхӯталаккхан̣анти.
йа̄хи татха̄гато вохарати апара̄масанти йа̄хи локасаман̃н̃а̄хи локанируттӣхи татха̄гато тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хипара̄ма̄са̄нам̣ абха̄ва̄ апара̄масанто вохаратӣти десанам̣ виниват̣т̣етва̄ арахаттаникӯт̣ена нит̣т̣ха̄песи. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
ити суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣
пот̣т̣хапа̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.