4. сон̣адан̣д̣асуттаван̣н̣ана̄
300. евам̣ ме сутам̣…пе… ан̇гесӯти сон̣адан̣д̣асуттам̣. татра̄йам̣ апуббападаван̣н̣ана̄. ан̇гесӯти ан̇га̄ на̄ма ан̇гапа̄са̄диката̄йа евам̣ ладдхавоха̄ра̄ джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄, тесам̣ нива̄со екопи джанападо рӯл̣хисаддена ан̇га̄ти вуччати, тасмим̣ ан̇гесу джанападе. ча̄риканти идха̄пи атуритача̄рика̄ чева нибаддхача̄рика̄ ча адхиппета̄. тада̄ кира бхагавато дасасахассилокадха̄тум̣ олокентасса сон̣адан̣д̣о бра̄хман̣о н̃а̄н̣аджа̄ласса анто пан̃н̃а̄йиттха. атха бхагава̄ айам̣ бра̄хман̣о майхам̣ н̃а̄н̣аджа̄ле пан̃н̃а̄йати. ‘аттхи ну кхвассупаниссайо’ти вӣмам̣санто аддаса. ‘майи таттха гате етасса антева̄сино два̄дасаха̄ка̄рехи бра̄хман̣асса ван̣н̣ам̣ бха̄ситва̄ мама сантике а̄гантум̣ на дассанти. со пана тесам̣ ва̄дам̣ бхиндитва̄ екӯнатим̣са а̄ка̄рехи мама ван̣н̣ам̣ бха̄ситва̄ мам̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхиссати. со пан̃хависсаджджанапарийоса̄не саран̣ам̣ гамиссатӣ’ти, дисва̄ пан̃часатабхиккхупарива̄ро там̣ джанападам̣ пат̣ипанно. тена вуттам̣ – ан̇гесу ча̄рикам̣ чарама̄но…пе… йена чампа̄ тадавасарӣти.
гаггара̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣрети тасса чампа̄нагарасса авидӯре гаггара̄йа на̄ма ра̄джаггамахесийа̄ кхан̣итатта̄ гаггара̄ти ладдхавоха̄ра̄ поккхаран̣ӣ аттхи. тасса̄ тӣре самантато нӣла̄дипан̃чаван̣н̣акусумапат̣иман̣д̣итам̣ махантам̣ чампакаванам̣. тасмим̣ бхагава̄ кусумагандхасугандхе чампакаване вихарати. там̣ сандха̄йа гаггара̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣрети вуттам̣. ма̄гадхена сенийена бимбиса̄рена̄ти еттха со ра̄джа̄ магадха̄нам̣ иссаратта̄ ма̄гадхо. махатийа̄ сена̄йа саманна̄гататта̄ сенийо. бимбӣти суван̣н̣ам̣. тасма̄ са̄расуван̣н̣асадисаван̣н̣ата̄йа бимбиса̄роти вуччати.
301-302. бахӯ бахӯ хутва̄ сам̣хата̄ти сан̇гха̄. екекисса̄йа диса̄йа сан̇гхо етесам̣ аттхӣти сан̇гхӣ. пуббе нагарасса анто аган̣а̄ бахи никкхамитва̄ ган̣атам̣ патта̄ти ган̣ӣбхӯта̄. кхаттам̣ а̄мантесӣти. кхатта̄ вуччати пуччхитапан̃хе бйа̄каран̣асаматтхо маха̄матто, там̣ а̄мантеси а̄гаментӯти мухуттам̣ пат̣има̄ненту, ма̄ гаччхантӯти вуттам̣ хоти.
сон̣адан̣д̣агун̣акатха̄
303. на̄на̄вераджджака̄нанти на̄на̄видхесу раджджесу, ан̃н̃есу ан̃н̃есу ка̄сикосала̄дӣсу раджджесу джа̄та̄, та̄ни ва̄ тесам̣ нива̄са̄, тато ва̄ а̄гата̄ти на̄на̄вераджджака̄, тесам̣ на̄на̄вераджджака̄нам̣. кеначидева каран̣ӣйена̄ти тасмим̣ кира нагаре двӣхи каран̣ӣйехи бра̄хман̣а̄ саннипатанти – йан̃н̃а̄нубхаванаттхам̣ ва̄ мантасаджджха̄йанаттхам̣ ва̄. тада̄ ча тасмим̣ нагаре йаман̃н̃а̄ наттхи. сон̣адан̣д̣асса пана сантике мантасаджджха̄йанаттхам̣ ете саннипатита̄. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘кеначидева каран̣ӣйена̄’’ти. те тасса гаманам̣ сутва̄ чинтесум̣ – ‘‘айам̣ сон̣адан̣д̣о уггатабра̄хман̣о йебхуййена ча ан̃н̃е бра̄хман̣а̄ саман̣ам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гата̄, айамева на гато. сва̄йам̣ саче таттха гамиссати, аддха̄ саман̣асса готамасса а̄ват̣т̣анийа̄ ма̄йа̄йа а̄ват̣т̣ито, там̣ саран̣ам̣ гамиссати. тато етасса̄пи гехадва̄ре бра̄хман̣а̄нам̣ саннипа̄то на бхависсатӣ’’ти. ‘‘хандасса гаманантара̄йам̣ карома̄’’ти саммантайитва̄ таттха агамам̣су. там̣ сандха̄йа – атха кхо те бра̄хман̣а̄тиа̄ди вуттам̣.
таттха имина̄пан̇гена̄ти имина̄пи ка̄ран̣ена. евам̣ етам̣ ка̄ран̣ам̣ ватва̄ пуна – ‘‘аттано ван̣н̣е бхан̃н̃ама̄не атуссанакасатто на̄ма наттхи. хандасса ван̣н̣ам̣ бхан̣анена гаманам̣ нива̄ресса̄ма̄’’ти чинтетва̄ бхаван̃хи сон̣адан̣д̣о убхато суджа̄тотиа̄дӣни ка̄ран̣а̄ни а̄хам̣су.
убхатоти двӣхи паккхехи. ма̄тито ча питито ча̄ти бхото ма̄та̄ бра̄хман̣ӣ, ма̄тума̄та̄ бра̄хман̣ӣ, тасса̄пи ма̄та̄ бра̄хман̣ӣ; пита̄ бра̄хман̣о, питупита̄ бра̄хман̣о, тасса̄пи пита̄ бра̄хман̣оти, евам̣ бхавам̣ убхато суджа̄то ма̄тито ча питито ча. сам̣суддхагахан̣икоти сам̣суддха̄ те ма̄тугахан̣ӣ куччхӣти аттхо. самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ти еттха пана каммаджатеджодха̄ту ‘‘гахан̣ӣ’’ти вуччати.
йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ти еттха питупита̄ пита̄махо, пита̄махасса йугам̣ пита̄махайугам̣. йуганти а̄йуппама̄н̣ам̣ вуччати. абхила̄паматтамева четам̣. аттхато пана пита̄махойева пита̄махайугам̣. тато уддхам̣ саббепи пуббапуриса̄ пита̄махаггахан̣енева гахита̄. евам̣ йа̄ва саттамо пурисо, та̄ва сам̣суддхагахан̣ико. атха ва̄ аккхитто анупакут̣т̣хо джа̄тива̄дена̄ти дассенти. аккхиттоти – ‘‘апанетха етам̣, ким̣ имина̄’’ти евам̣ аккхитто анаваккхитто. анупакут̣т̣хоти на упакут̣т̣хо, на аккосам̣ ва̄ ниндам̣ ва̄ ладдхапуббо. кена ка̄ран̣ена̄ти? джа̄тива̄дена. итипи – ‘‘хӣнаджа̄тико есо’’ти еварӯпена вачанена̄ти аттхо.
ад̣д̣хоти иссаро. махаддханоти махата̄ дханена саманна̄гато. бхавато хи гехе патхавийам̣ пам̣сува̄лика̄ вийа бахудханам̣, саман̣о пана готамо адхано бхиккха̄йа ударам̣ пӯретва̄ йа̄петӣти дассенти. маха̄бхоготи пан̃чака̄магун̣авасена маха̄упабхого. евам̣ йам̣ йам̣ гун̣ам̣ ваданти, тасса тасса пат̣ипаккхавасена бхагавато агун̣ам̣йева дассема̄ти ман̃н̃ама̄на̄ ваданти.
абхирӯпоти ан̃н̃ехи мануссехи абхирӯпо адхикарӯпо. дассанӣйоти дивасампи пассанта̄нам̣ атиттикаран̣ато дассанайогго. дассаненева читтапаса̄даджананато па̄са̄дико. поккхарата̄ вуччати сундарабха̄во, ван̣н̣асса поккхарата̄ ван̣н̣апоккхарата̄, та̄йа ван̣н̣асампаттийа̄ йуттоти аттхо. пора̄н̣а̄ пана̄ху – ‘‘поккхаранти сарӣрам̣ ваданти, ван̣н̣ам̣ ван̣н̣амева̄’’ти. тесам̣ матена ван̣н̣ан̃ча поккхаран̃ча ван̣н̣апоккхара̄ни. тесам̣ бха̄во ван̣н̣апоккхарата̄. ити парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа̄ти уттамена парисуддхена ван̣н̣ена чева сарӣрасан̣т̣ха̄насампаттийа̄ ча̄ти аттхо. брахмаван̣н̣ӣти сет̣т̣хаван̣н̣ӣ. парисуддхаван̣н̣есупи сет̣т̣хена суван̣н̣аван̣н̣ена саманна̄гатоти аттхо. брахмаваччхасӣти маха̄брахмуно сарӣрасадисенева сарӣрена саманна̄гато. акхудда̄вака̄со дассана̄йа̄ти ‘‘бхото сарӣре дассанасса ока̄со на кхуддако маха̄, сабба̄нева те ан̇гапаччан̇га̄ни дассанӣйа̄нева, та̄ни ча̄пи маханта̄нева̄’’ти дӣпенти.
сӣламасса аттхӣти сӣлава̄. вуддхам̣ ваддхитам̣ сӣламасса̄ти вуддхасӣлӣ. вуддхасӣлена̄ти вуддхена ваддхитена сӣлена. саманна̄гатоти йутто. идам̣ вуддхасӣлӣпадассева вевачанам̣. саббаметам̣ пан̃часӣламаттамева сандха̄йа ваданти.
калйа̄н̣ава̄чотиа̄дӣсу калйа̄н̣а̄ сундара̄ париман̣д̣алападабйан̃джана̄ ва̄ча̄ асса̄ти калйа̄н̣ава̄чо. калйа̄н̣ам̣ мадхурам̣ ва̄ккаран̣ам̣ асса̄ти калйа̄н̣ава̄ккаран̣о. ва̄ккаран̣анти уда̄харан̣агхосо. гун̣апарипун̣н̣абха̄вена пуре бхава̄ти порӣ. пуре ва̄ бхаватта̄ порӣ. порийа̄ на̄гарикиттхийа̄ сукхума̄латтанена садиса̄ти порӣ, та̄йа порийа̄. виссат̣т̣ха̄йа̄ти апалибуддха̄йа сандит̣т̣хавиламбита̄дидосарахита̄йа. анелагала̄йа̄ти елагал̣енавирахита̄йа. йасса кассачи хи катхентасса ела̄ гал̣анти, ла̄ла̄ ва̄ паггхаранти, кхел̣апхусита̄ни ва̄ никкхаманти, тасса ва̄ча̄ елагал̣ам̣ на̄ма хоти, таббипарита̄йа̄ти аттхо. аттхасса вин̃н̃а̄панийа̄ти а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ бха̄ситаттхасса вин̃н̃а̄панасаматтха̄йа.
джин̣н̣оти джара̄джин̣н̣ата̄йа джин̣н̣о. вуддхоти ан̇гапаччан̇га̄нам̣ вуддхибха̄вамарийа̄даппатто. махаллакоти джа̄тимахаллаката̄йа саманна̄гато. чирака̄лаппасутоти вуттам̣ хоти. аддхагатоти аддха̄нам̣ гато, две тайо ра̄джапариват̣т̣е атӣтоти адхиппа̄йо. вайоануппаттоти паччхимавайам̣ сампатто, паччхимавайо на̄ма вассасатасса паччхимо татийабха̄го.
апи ча джин̣н̣оти пора̄н̣о, чирака̄лаппаваттакуланвайоти вуттам̣ хоти. вуддхоти сӣла̄ча̄ра̄дигун̣авуддхийа̄ йутто. махаллакоти вибхавамаханта̄йа саманна̄гато. аддхагатоти маггаппат̣ипанно бра̄хман̣а̄нам̣ ватачарийа̄димарийа̄дам̣ авӣтиккамма чаран̣асӣло. вайоануппаттоти джа̄тивуддхабха̄вампи антимавайам̣ ануппатто.
буддхагун̣акатха̄
304. евам̣ вуттети евам̣ техи бра̄хман̣ехи вутте. сон̣адан̣д̣о – ‘‘име бра̄хман̣а̄ джа̄тиа̄дӣхи мама ван̣н̣ам̣ ваданти, на кхо пана метам̣ йуттам̣ аттано ван̣н̣е раджджитум̣. ханда̄хам̣ етесам̣ ва̄дам̣ бхиндитва̄ саман̣асса готамасса махантабха̄вам̣ н̃а̄петва̄ етесам̣ таттха гаманам̣ каромӣ’’ти чинтетва̄ тена хи – бхо мамапи сун̣а̄тха̄тиа̄дима̄ха. таттха йепи убхато суджа̄тоти а̄дайо аттано гун̣ехи садиса̄ гун̣а̄ тепи; ‘‘ко ча̄хам̣ ке ча саман̣асса готамасса джа̄тисампаттиа̄дайо гун̣а̄’’ти аттано гун̣ехи уттаритарейева ман̃н̃ама̄но, итаре пана екантенева бхагавато махантабха̄вадӣпанаттхам̣ пака̄сети.
майамева араха̄ма̄ти евам̣ нийа̄ментоветтха идам̣ дӣпети – ‘‘йади гун̣амахантата̄йа упасан̇камитаббо на̄ма хоти. йатха̄ хи синерум̣ упанидха̄йа са̄сапо, маха̄самуддам̣ упанидха̄йа гопадакам̣, саттасу маха̄саресу удакам̣ упанидха̄йа усса̄вабинду паритто ла̄мако. евамева саман̣асса готамасса джа̄тисампаттиа̄дайопи гун̣е упанидха̄йа амха̄кам̣ гун̣а̄ паритта̄ ла̄мака̄; тасма̄ майамева араха̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камиту’’нти.
махантам̣ н̃а̄тисам̣гхам̣ оха̄йа̄ти ма̄типаккхе асӣтикуласахасса̄ни, питипаккхе асӣтикуласахасса̄нӣти евам̣ сат̣т̣хикуласатасахассам̣ оха̄йа паббаджито.
бхӯмигатан̃ча веха̄сат̣т̣хан̃ча̄ти еттха ра̄джан̇ган̣е чева уййа̄не ча судха̄мат̣т̣хапоккхаран̣ийо саттаратана̄нам̣ пӯретва̄ бхӯмийам̣ т̣хапитам̣ дханам̣ бхӯмигатам̣ на̄ма. па̄са̄данийӯха̄дайо парипӯретва̄ т̣хапитам̣ веха̄сат̣т̣хам̣ на̄ма. етам̣ та̄ва кулапарийа̄йена а̄гатам̣. татха̄гатасса пана джа̄тадивасейева сан̇кхо, ело, уппало, пун̣д̣арӣкоти чатта̄ро нидхайо уггата̄. тесу сан̇кхо га̄вутико, ело ад̣д̣хайоджанико, уппало тига̄вутико, пун̣д̣арӣко йоджанико. тесупи гахитам̣ гахитам̣ пӯратийева, ити бхагава̄ пахӯтам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ оха̄йа паббаджитоти ведитаббо.
дахарова сама̄ноти тарун̣ова сама̄но. сусука̄л̣акесоти сут̣т̣ху ка̄л̣акесо, ан̃джанаван̣н̣асадисакесо хутва̄ ва̄ти аттхо. бхадрена̄ти бхаддакена. пат̣хамена вайаса̄ти тин̣н̣ам̣ вайа̄нам̣ пат̣хамавайена. ака̄мака̄нанти аниччхама̄на̄нам̣. ана̄дараттхе са̄мивачанам̣. ассӯни мукхе етесанти ассумукха̄, тесам̣ ассумукха̄нам̣, ассӯхи килиннамукха̄нанти аттхо. руданта̄нанти кандитва̄ родама̄на̄нам̣. акхудда̄вака̄соти еттха бхагавато апарима̄н̣ойева дассана̄йа ока̄соти ведитаббо.
татридам̣ ваттху – ра̄джагахе кира ан̃н̃атаро бра̄хман̣о саман̣асса готамасса пама̄н̣ам̣ гахетум̣ на саккотӣти сутва̄ бхагавато пин̣д̣а̄йа пависанака̄ле сат̣т̣хихаттхам̣ вел̣ум̣ гахетва̄ нагарадва̄расса бахи т̣хатва̄ сампатте бхагавати вел̣ум̣ гахетва̄ самӣпе ат̣т̣ха̄си. вел̣у бхагавато джа̄н̣укаматтам̣ па̄пун̣и. пуна дивасе две вел̣ӯ гхат̣етва̄ самӣпе ат̣т̣ха̄си. бхагава̄пи двиннам̣ вел̣ӯнам̣ упари кат̣иматтамева пан̃н̃а̄йама̄но – ‘‘бра̄хман̣а, ким̣ каросӣ’’ти а̄ха. тумха̄кам̣ пама̄н̣ам̣ ган̣ха̄мӣти. ‘‘бра̄хман̣а, сачепи твам̣ сакалачаккава̄л̣агаббхам̣ пӯретва̄ т̣хите вел̣ӯ гхат̣етва̄ а̄гамиссаси, нева ме пама̄н̣ам̣ гахетум̣ саккхиссаси. на хи майа̄ чатта̄ри асан̇кхйейа̄ни каппасатасахассан̃ча татха̄ па̄рамийо пӯрита̄, йатха̄ ме паро пама̄н̣ам̣ ган̣хеййа, атуло, бра̄хман̣а, татха̄гато аппамеййо’’ти ватва̄ дхаммападе га̄тхама̄ха –
‘‘те та̄дисе пӯджайато, ниббуте акутобхайе;
на сакка̄ пун̃н̃ам̣ сан̇кха̄тум̣, иметтамапи кеначӣ’’ти. (дха. па. 36);
га̄тха̄парийоса̄не чатура̄сӣтипа̄н̣асахасса̄ни аматам̣ пивим̣су.
апарампи ваттху – ра̄ху кира асуриндо чатта̄ри йоджанасахасса̄ни ат̣т̣ха ча йоджанасата̄ни уччо. ба̄хантарамасса два̄дасайоджанасата̄ни. бахалантарена чха йоджанасата̄ни. хаттхаталапа̄датала̄нам̣ путхулато тӣн̣и йоджанасата̄ни. ан̇гулипабба̄ни пан̣н̣а̄сайоджана̄ни. бхамукантарам̣ пан̣н̣а̄сайоджанам̣. мукхам̣ двийоджанасатам̣ тийоджанасатагамбхӣрам̣ тийоджанасатапариман̣д̣алам̣. гӣва̄ тийоджанасатам̣. нала̄т̣ам̣ тийоджанасатам̣. сӣсам̣ навайоджанасатам̣. ‘‘со ахам̣ уччосми, саттха̄рам̣ онамитва̄ олокетум̣ на саккхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ на̄гаччхи. со екадивасам̣ бхагавато ван̣н̣ам̣ сутва̄ – ‘‘йатха̄катхан̃ча олокесса̄мӣ’’ти а̄гато.
атха бхагава̄ тассаджджха̄сайам̣ видитва̄ – ‘‘чатӯсу ирийа̄патхесу катарена дассесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘т̣хитако на̄ма нӣчопи уччо вийа пан̃н̃а̄йати. нипанновасса атта̄нам̣ дассесса̄мӣ’’ти ‘‘а̄нанда, гандхакут̣ипаривен̣е ман̃чакам̣ пан̃н̃а̄пехӣ’’ти ватва̄ таттха сӣхасеййам̣ каппеси. ра̄ху а̄гантва̄ нипаннам̣ бхагавантам̣ гӣвам̣ унна̄метва̄ набхамаджджхе пун̣н̣ачандам̣ вийа уллокеси. кимидам̣ асуринда̄ти ча вутте – ‘‘бхагава̄ онамитва̄ олокетум̣ на саккхисса̄мӣ’’ти на̄гаччхинти. на майа̄, асуринда, адхомукхена па̄рамийо пӯрита̄. уддхаггамева катва̄ да̄нам̣ диннанти. там̣ дивасам̣ ра̄ху саран̣ам̣ агама̄си. евам̣ бхагава̄ акхудда̄вака̄со дассана̄йа.
чатупа̄рисуддхисӣлена сӣлава̄, там̣ пана сӣлам̣ арийам̣ уттамам̣ парисуддхам̣. тена̄ха – ‘‘арийасӣлӣ’’ти. тадетам̣ анаваджджат̣т̣хена кусалам̣. тена̄ха – ‘‘кусаласӣлӣ’’ти. кусаласӣлена̄ти идамасса вевачанам̣.
бахӯнам̣ а̄чарийапа̄чарийоти бхагавато екека̄йа дхаммадесана̄йа чатура̄сӣтипа̄н̣асахасса̄ни апарима̄н̣а̄пи деваманусса̄ маггапхала̄матам̣ пиванти, тасма̄ бахӯнам̣ а̄чарийо. са̄вакавенеййа̄нам̣ пана па̄чарийоти.
кхӣн̣ака̄мара̄готи еттха ка̄мам̣ бхагавато саббепи килеса̄ кхӣн̣а̄. бра̄хман̣о пана те на джа̄на̄ти. аттано джа̄нанат̣т̣ха̄нейева гун̣ам̣ катхети. вигатача̄паллоти – ‘‘паттаман̣д̣ана̄ чӣвараман̣д̣ана̄ сена̄санаман̣д̣ана̄ имасса ва̄ пӯтика̄йасса…пе… келана̄ пат̣икелана̄’’ти (вибха. 854) евам̣ вуттача̄палла̄ вирахито.
апа̄папуреккха̄роти апа̄пе нава локуттарадхамме пурато катва̄ вичарати. брахман̃н̃а̄йа паджа̄йа̄ти са̄рипуттамоггалла̄намаха̄кассапа̄дибхеда̄йа бра̄хман̣ападжа̄йа, етисса̄йа ча паджа̄йа пуреккха̄ро. айан̃хи паджа̄ саман̣ам̣ готамам̣ пураккхатва̄ чаратӣти аттхо. апи ча апа̄папуреккха̄роти на па̄пам̣ пуреккха̄ро на па̄пам̣ пурато катва̄ чарати, на па̄пам̣ иччхатӣти аттхо. касса? брахман̃н̃а̄йа паджа̄йа. аттана̄ саддхим̣ пат̣ивируддха̄йапи бра̄хман̣ападжа̄йа авируддхо хитасукхаттхико йева̄ти вуттам̣ хоти.
тирорат̣т̣ха̄ти парарат̣т̣хато. тироджанапада̄ти параджанападато. пан̃хам̣ пуччхитум̣ а̄гаччхантӣти кхаттийапан̣д̣ита̄дайо чева девабрахмана̄гагандхабба̄дайо ча – ‘‘пан̃хе абхисан̇кхаритва̄ пуччхисса̄ма̄’’ти а̄гаччханти. таттха кечи пуччха̄йа ва̄ досам̣ виссаджджанасампат̣иччхане ва̄ асаматтхатам̣ саллаккхетва̄ апуччхитва̄ва тун̣хӣ нисӣданти. кечи пуччханти. кесан̃чи бхагава̄ пуччха̄йа усса̄хам̣ джанетва̄ виссаджджети. евам̣ саббесампи тесам̣ виматийо тӣрам̣ патва̄ маха̄самуддасса ӯмийо вийа бхагавантам̣ патва̄ бхиджджанти.
ехи сва̄гатава̄дӣти девамануссапаббаджитагахат̣т̣хесу там̣ там̣ аттано сантикам̣ а̄гатам̣ – ‘‘ехи сва̄гата’’нти евам̣ вадатӣти аттхо. сакхилоти таттха катамам̣ са̄кхалйам̣? ‘‘йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄’’тиа̄дина̄ найена вуттаса̄кхалйена саманна̄гато, мудувачаноти аттхо. саммодакоти пат̣исантха̄ракусало, а̄гата̄гата̄нам̣ чатуннам̣ париса̄нам̣ – ‘‘каччи, бхиккхаве, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйа’’нтиа̄дина̄ найена саббам̣ аддха̄надаратхам̣ вӯпасаменто вийа пат̣хаматарам̣ саммоданӣйам̣ катхам̣ катта̄ти аттхо. аббха̄кут̣икоти йатха̄ екачче парисам̣ патва̄ тхаддхамукха̄ сан̇кут̣итамукха̄ хонти, на едисо, парисадассанена панасса ба̄ла̄тапасампхассена вийа падумам̣ мукхападумам̣ викасати пун̣н̣ачандасассирикам̣ хоти. утта̄намукхоти йатха̄ екачче никуджджитамукха̄ вийа сампатта̄йа париса̄йа на кин̃чи катхенти, атидуллабхакатха̄ хонти, на еварӯпо. саман̣о пана готамо сулабхакатхо. на тасса сантикам̣ а̄гата̄гата̄нам̣ – ‘‘касма̄ майам̣ идха̄гата̄’’ти виппат̣иса̄ро уппаджджати дхаммам̣ пана сутва̄ аттамана̄ва хонтӣти дассети. пуббабха̄сӣти бха̄санто ча пат̣хаматарам̣ бха̄сати, тан̃ча кхо ка̄лайуттам̣ пама̄н̣айуттам̣ аттханисситамева бха̄сати, на нираттхакакатхам̣.
на тасмим̣ га̄ме ва̄ти йаттха кира бхагава̄ пат̣ивасати, таттха махесаккха̄ девата̄ а̄раккхам̣ ган̣ханти, там̣ нисса̄йа манусса̄нам̣ упаддаво на хоти, пам̣суписа̄чака̄дайойева хи мануссе вихет̣хенти, те та̄сам̣ а̄нубха̄вена дӯрам̣ апаккаманти. апи ча бхагавато метта̄баленапи на аманусса̄ мануссе вихет̣хенти.
сан̇гхӣтиа̄дӣсу ануса̄ситаббо сайам̣ ва̄ уппа̄дито сан̇гхо асса аттхӣти сан̇гхӣ. та̄дисо часса ган̣о аттхӣти ган̣ӣ. пуримападассева ва̄ вевачанаметам̣. а̄ча̄расиккха̄панавасена ган̣асса а̄чарийоти ган̣а̄чарийо. путхутиттхакара̄нанти бахӯнам̣ титтхакара̄нам̣. йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ти йена ва̄ тена ва̄ ачелака̄диматтакена̄пи ка̄ран̣ена. самуда̄гаччхатӣти самантато упагаччхати абхивад̣д̣хати.
атитхи но те хонтӣти те амха̄кам̣ а̄гантука̄, навака̄ па̄хунака̄ хонтӣти аттхо. парийа̄пун̣а̄мӣти джа̄на̄ми. апарима̄н̣аван̣н̣оти татха̄рӯпенева саббан̃н̃уна̄пи аппамеййаван̣н̣о – ‘‘пагева ма̄дисена̄’’ти дассети. вуттампи четтам̣ –
‘‘буддхопи буддхасса бхан̣еййа ван̣н̣ам̣,
каппампи че ан̃н̃амабха̄сама̄но;
кхӣйетха каппо чирадӣгхамантаре,
ван̣н̣о на кхӣйетха татха̄гатасса̄’’ти.
305. имам̣ пана саттху гун̣акатхам̣ сутва̄ те бра̄хман̣а̄ чинтайим̣су – йатха̄ сон̣адан̣д̣о бра̄хман̣о саман̣асса готамасса ван̣н̣е бхан̣ати, аномагун̣о со бхавам̣ готамо; евам̣ тасса гун̣е джа̄нама̄нена кхо пана а̄чарийена атичирам̣ адхива̄ситам̣, ханда нам̣ ануватта̄ма̄ти ануваттим̣су. тасма̄ евам̣ вутте ‘‘те бра̄хман̣а̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха аламева̄ти йуттамева. апи пут̣осена̄ти пут̣осам̣ вуччати па̄тхеййам̣, там̣ гахетва̄пи упасан̇камитум̣ йуттамева̄ти аттхо. пут̣ам̣сена̄типи па̄т̣хо, тассаттхо, пут̣о ам̣се асса̄ти пут̣ам̣со, тена пут̣ам̣сена. ам̣сена хи па̄тхеййапут̣ам̣ вахантена̄пӣти вуттам̣ хоти.
сон̣адан̣д̣апаривитаккаван̣н̣ана̄
306-308. тированасан̣д̣агатасса̄ти антованасан̣д̣е гатасса, виха̄раббхантарам̣ павит̣т̣хасса̄ти аттхо. ан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ти ете убхатопаккхика̄, те евам̣ чинтайим̣су – ‘‘саче но миччха̄дит̣т̣хика̄ чодессанти – ‘касма̄ тумхе саман̣ам̣ готамам̣ вандиттха̄’ти? тесам̣ – ‘ким̣ ан̃джалиматтакаран̣ена̄пи ванданам̣ на̄ма хотӣ’ти ваккха̄ма. саче но самма̄дит̣т̣хика̄ чодессанти – ‘касма̄ тумхе бхагавантам̣ на вандиттха̄’ти. ‘ким̣ сӣсена бхӯмийам̣ пахарантенева ванданам̣ на̄ма хоти, нану ан̃джаликаммампи ванданам̣ ева̄’ти ваккха̄ма̄’’ти. на̄маготтанти ‘‘бхо, готама, ахам̣ асукасса путто датто на̄ма, митто на̄ма, идха̄гато’’ти ваданта̄ на̄мам̣ са̄венти на̄ма. ‘‘бхо, готама, ахам̣ ва̄сет̣т̣хо на̄ма, качча̄но на̄ма, идха̄гато’’ти ваданта̄ готтам̣ са̄венти на̄ма. ете кира далидда̄ джин̣н̣а̄ кулапутта̄ ‘‘парисамаджджхе на̄маготтавасена па̄кат̣а̄ бхависса̄ма̄’’ти евамакам̣су. йе пана тун̣хӣбхӯта̄ нисӣдим̣су, те кера̄т̣ика̄ чева андхаба̄ла̄ ча. таттха кера̄т̣ика̄ – ‘‘екам̣ две катха̄салла̄пепи каронто висса̄сико хоти, атха висса̄се сати екам̣ две бхиккха̄ ада̄тум̣ на йутта’’нти тато атта̄нам̣ мочетва̄ тун̣хӣ нисӣданти. андхаба̄ла̄ ан̃н̃а̄н̣ата̄йева аваккхиттаматтика̄пин̣д̣о вийа йаттха каттхачи тун̣хӣбхӯта̄ нисӣданти.
бра̄хман̣апан̃н̃аттиван̣н̣ана̄
309-310. четаса̄ четопаривитакканти бхагава̄ – ‘‘айам̣ бра̄хман̣о а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа адхомукхо тхаддхагатто ким̣ чинтайама̄но нисинно, ким̣ ну кхо чинтетӣ’’ти а̄ваджджанто аттано четаса̄ тасса читтам̣ ан̃н̃а̄си. тена вуттам̣ – ‘‘четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа̄’’ти. вихан̃н̃атӣти вигха̄там̣ а̄паджджати. анувилокетва̄ парисанти бхагавато сакасамайе пан̃хапуччханена удаке мийама̄но уккхипитва̄ тхале т̣хапито вийа самапассаддхака̄йачитто хутва̄ парисам̣ сан̇ган̣ханаттхам̣ дит̣т̣хисан̃джа̄ненева ‘‘упадха̄ренту ме бхонто вачана’’нти ваданто вийа анувилокетва̄ парисам̣ бхагавантам̣ етадавоча.
311-313. суджам̣ пагган̣ханта̄нанти йан̃н̃айаджанаттха̄йа суджам̣ ган̣хантесу бра̄хман̣есу пат̣хамо ва̄ дутийо ва̄ти аттхо. суджа̄йа диййама̄нам̣ маха̄йа̄гам̣ пат̣игган̣ханта̄нанти пора̄н̣а̄. ити бра̄хман̣о сакасамайавасена саммадева пан̃хам̣ виссаджджеси. бхагава̄ пана висесато уттамабра̄хман̣асса дассанаттхам̣ – ‘‘имесам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. етадавочунти саче джа̄тиван̣н̣амантасампанно бра̄хман̣о на хоти, атха ко чарахи локе бра̄хман̣о бхависсати? на̄сети но айам̣ сон̣адан̣д̣о, хандасса ва̄дам̣ пат̣иккхиписса̄ма̄ти чинтетва̄ етадавочум̣. апавадатӣти пат̣иккхипати. анупаккхандатӣти анупависати. идам̣ – ‘‘саче твам̣ паса̄давасена саман̣ам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гантука̄мо, гаччха; ма̄ бра̄хман̣асса самайам̣ бхиндӣ’’ти адхиппа̄йена а̄хам̣су.
314. етадавоча̄ти имесу бра̄хман̣есу евам̣ екаппаха̄ренева виравантесу ‘‘айам̣ катха̄ парийоса̄нам̣ на гамиссати, ханда не ниссадде катва̄ сон̣адан̣д̣енева саддхим̣ катхемӣ’’ти чинтетва̄ – ‘‘етам̣ саче кхо тумха̄ка’’нтиа̄дикам̣ вачанам̣ авоча.
315-316. сахадхаммена̄ти сака̄ран̣ена. самасамоти т̣хапетва̄ екадесасаматтам̣ самабха̄вена само, сабба̄ка̄рена самоти аттхо. ахамасса ма̄та̄питаро джа̄на̄мӣти бхагинийа̄ путтасса ма̄та̄питаро ким̣ на джа̄ниссати, кулакот̣ипаридӣпанам̣ сандха̄йева вадати. муса̄ва̄дампи бхан̣еййа̄ти аттхабхан̃джанакам̣ муса̄ва̄дам̣ катхеййа. ким̣ ван̣н̣о кариссатӣти аббхантаре гун̣е асати ким̣ кариссати? кимасса бра̄хман̣абха̄вам̣ раккхитум̣ саккхиссатӣти аттхо. атха̄пи сийа̄ пуна – ‘‘пакатисӣле т̣хитасса бра̄хман̣абха̄вам̣ са̄дхентӣ’’ти евампи сӣламева са̄дхессати, тасмим̣ хисса асати бра̄хман̣абха̄во на̄хосӣти саммохаматтам̣ ван̣н̣а̄дайо. идам̣ пана сутва̄ те бра̄хман̣а̄ – ‘‘сабха̄вам̣ а̄чарийо а̄ха, ака̄ран̣а̄ва майам̣ уджджха̄йимха̄’’ти тун̣хӣ ахесум̣.
сӣлапан̃н̃а̄катха̄ван̣н̣ана̄
317. тато бхагава̄ ‘катхито бра̄хман̣ена пан̃хо, ким̣ панеттха патит̣т̣ха̄тум̣ саккхиссати, на саккхиссатӣ’ти? тасса вӣмам̣санаттхам̣ – ‘‘имесам̣ пана бра̄хман̣а̄’’тиа̄дима̄ха. сӣлапаридхота̄ти сӣлапарисуддха̄. йаттха сӣлам̣ таттха пан̃н̃а̄ти йасмим̣ пуггале сӣлам̣, таттхева пан̃н̃а̄, куто дуссӣле пан̃н̃а̄? пан̃н̃а̄рахите ва̄ джал̣е ел̣амӯге куто сӣланти? сӣлапан̃н̃а̄н̣анти сӣлан̃ча пан̃н̃а̄н̣ан̃ча сӣлапан̃н̃а̄н̣ам̣. пан̃н̃а̄н̣анти пан̃н̃а̄йева. еваметам̣ бра̄хман̣а̄ти бхагава̄ бра̄хман̣асса вачанам̣ ануджа̄нанто а̄ха. таттха сӣлапаридхота̄ пан̃н̃а̄ти чатупа̄рисуддхисӣлена дхота̄. катхам̣ пана сӣлена пан̃н̃ам̣ дховатӣти? йасса путхуджджанасса сӣлам̣ сат̣т̣хиасӣтивасса̄ни акхан̣д̣ам̣ хоти, со маран̣ака̄лепи саббакилесе гха̄тетва̄ сӣлена пан̃н̃ам̣ дховитва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти. кандараса̄лапаривен̣е маха̄сат̣т̣хивассаттхеро вийа. тхере кира маран̣аман̃че нипаджджитва̄ балававедана̄йа ниттхунанте, тиссамаха̄ра̄джа̄ ‘‘тхерам̣ пассисса̄мӣ’’ти гантва̄ паривен̣адва̄ре т̣хито там̣ саддам̣ сутва̄ пуччхи – ‘‘касса саддо айа’’нти? тхерасса ниттхунанасаддоти. ‘‘паббаджджа̄йа сат̣т̣хивассена ведана̄париггахаматтампи на катам̣, на да̄ни нам̣ вандисса̄мӣ’’ти ниваттитва̄ маха̄бодхим̣ вандитум̣ гато. тато упат̣т̣ха̄кадахаро тхерам̣ а̄ха – ‘‘ким̣ но, бханте, ладжджа̄петха, саддхопи ра̄джа̄ виппат̣иса̄рӣ хутва̄ на вандисса̄мӣ’’ти гатоти. касма̄ а̄вусоти? тумха̄кам̣ ниттхунанасаддам̣ сутва̄ти. ‘‘тена хи ме ока̄сам̣ каротха̄’’ти ватва̄ веданам̣ виккхамбхитва̄ арахаттам̣ патва̄ дахарасса сан̃н̃ам̣ ада̄си – ‘‘гаччха̄вусо, ида̄ни ра̄джа̄нам̣ амхе ванда̄пехӣ’’ти. дахаро гантва̄ – ‘‘ида̄ни кира тхерам̣, вандатха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ сам̣сума̄рапатитена тхерам̣ ванданто – ‘‘на̄хам̣ аййасса арахаттам̣ ванда̄ми, путхуджджанабхӯмийам̣ пана т̣хатва̄ раккхитасӣламева ванда̄мӣ’’ти а̄ха, евам̣ сӣлена пан̃н̃ам̣ дховати на̄ма. йасса пана аббхантаре сӣласам̣варо наттхи, уггха̄т̣итан̃н̃ута̄йа пана чатуппадикага̄тха̄парийоса̄не пан̃н̃а̄йа сӣлам̣ дховитва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. айам̣ пан̃н̃а̄йа сӣлам̣ дховати на̄ма. сеййатха̄пи сантатимаха̄матто.
318. катамам̣ пана там̣ бра̄хман̣а̄ти касма̄ а̄ха? бхагава̄ кира чинтеси – ‘‘бра̄хман̣а̄ бра̄хман̣асамайе пан̃часӣла̄ни ‘сӣла’нти пан̃н̃а̄пенти, ведаттайауггахан̣апан̃н̃а̄ пан̃н̃а̄ти. упаривисесам̣ на джа̄нанти. йам̣нӯна̄хам̣ бра̄хман̣асса уттаривисесабхӯтам̣ маггасӣлам̣, пхаласӣлам̣, маггапан̃н̃ам̣, пхалапан̃н̃ан̃ча дассетва̄ арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣хапеййа’’нти. атха нам̣ катхетукамйата̄йа пуччханто – ‘‘катамам̣ пана там̣, бра̄хман̣а, сӣлам̣ катама̄ са̄ пан̃н̃а̄’’ти а̄ха. атха бра̄хман̣о – ‘‘майа̄ сакасамайавасена пан̃хо виссаджджито. саман̣о пана мам̣ готамо пуна ниваттитва̄ пуччхати, ида̄нисса̄хам̣ читтам̣ паритосетва̄ виссаджджитум̣ саккун̣еййам̣ ва̄ на ва̄? саче на саккхиссам̣ пат̣хамам̣ уппанна̄пи ме ладжджа̄ бхиджджиссати. асакконтасса пана на саккомӣти вачане досо наттхӣ’’ти пуна ниваттитва̄ бхагаватойева бха̄рам̣ каронто ‘‘еттакапарама̄ва майа’’нтиа̄дима̄ха. таттха еттакапарама̄ти еттакам̣ сӣлапан̃н̃а̄н̣анти вачанамева парамам̣ амха̄кам̣, те майам̣ еттакапарама̄, ито парам̣ етасса бха̄ситасса аттхам̣ на джа̄на̄ма̄ти аттхо.
атхасса бхагава̄ сӣлапан̃н̃а̄йа мӯлабхӯтасса татха̄гатасса уппа̄дато пабхути сӣлапан̃н̃а̄н̣ам̣ дассетум̣ – ‘‘идха бра̄хман̣а, татха̄гато’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо са̄ман̃н̃апхале вуттанайенева ведитаббо, айам̣ пана висесо, идха тивидхампи сӣлам̣ – ‘‘идамписса хоти сӣласми’’нти евам̣ сӣламиччева ниййа̄титам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣни чатта̄ри джха̄на̄ни аттхато пан̃н̃а̄сампада̄. евам̣ пан̃н̃а̄васена пана аниййа̄тетва̄ випассана̄пан̃н̃а̄йа падат̣т̣ха̄набха̄ваматтена дассетва̄ випассана̄пан̃н̃а̄то пат̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄ ниййа̄тита̄ти.
сон̣адан̣д̣аупа̄сакаттапат̣иведана̄катха̄
319-322. сва̄тана̄йа̄ти падасса аттхо аджджатана̄йа̄ти еттха вуттанайенева ведитаббо. тена мам̣ са̄ париса̄ парибхавеййа̄ти тена тумхе дӯратова дисва̄ а̄сана̄ вут̣т̣хитака̄ран̣ена мам̣ са̄ париса̄ – ‘‘айам̣ сон̣адан̣д̣о паччхимавайе т̣хито махаллако, готамо пана дахаро йува̄ натта̄писса наппахоти, со на̄ма аттано наттуматтабха̄вампи аппаттасса а̄сана̄ вут̣т̣ха̄тӣ’’ти парибхавеййа. а̄сана̄ ме там̣ бхавам̣ готамо паччут̣т̣ха̄нанти мама ага̄равена авут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи, бхогана̄санабхайена пана на вут̣т̣хахисса̄ми, там̣ тумхе хи чева майа̄ ча н̃а̄тум̣ ват̣т̣ати. тасма̄ а̄сана̄ ме етам̣ бхавам̣ готамо паччут̣т̣ха̄нам̣ дха̄ретӯти, имина̄ кира садисо кухако дуллабхо, бхагавати панасса ага̄равам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ бхогана̄санабхайа̄ куханавасена евам̣ вадати. парападесупи есева найо. дхаммийа̄ катха̄йа̄тиа̄дӣсу тан̇кхан̣а̄нурӯпа̄йа дхаммийа̄ катха̄йа дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикам̣ аттхам̣ сандассетва̄ кусале дхамме сама̄дапетва̄ ган̣ха̄петва̄. таттха нам̣ самуттеджетва̄ саусса̄хам̣ катва̄ та̄йа ча саусса̄хата̄йа ан̃н̃ехи ча виджджама̄нагун̣ехи сампахам̣сетва̄ дхаммаратанавассам̣ васситва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. бра̄хман̣о пана аттано кухаката̄йа евампи бхагавати дхаммавассам̣ вассите висесам̣ ниббаттетум̣ на̄саккхи. кеваламасса а̄йатим̣ нибба̄наттха̄йа ва̄сана̄бха̄гийа̄йа ча сабба̄ пуримапаччхимакатха̄ ахосӣти.
ити суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣
сон̣адан̣д̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.