3. амбат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄

аддха̄нагаманаван̣н̣ана̄

254. евам̣ ме сутам̣…пе… косалесӯти амбат̣т̣хасуттам̣. татра̄йам̣ апуббападаван̣н̣ана̄. косалесӯти косала̄ на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄. тесам̣ нива̄со екопи джанападо рӯл̣хӣсаддена косала̄ти вуччати, тасмим̣ косалесу джанападе. пора̄н̣а̄ пана̄ху – йасма̄ пуббе маха̄пана̄дам̣ ра̄джакума̄рам̣ на̄на̄на̄т̣ака̄дӣни дисва̄ ситаматтампи акаронтам̣ сутва̄ ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘йо мама путтам̣ хаса̄пети, сабба̄лан̇ка̄рена нам̣ алан̇каромӣ’’ти. тато нан̇гала̄нипи чхад̣д̣етва̄ маха̄джанака̄йе саннипатите манусса̄ са̄тирека̄ни саттавасса̄ни на̄на̄кӣл̣а̄йо дассетва̄пи там̣ хаса̄петум̣ на̄саккхим̣су, тато сакко девара̄джа̄ на̄т̣акам̣ песеси, со диббана̄т̣акам̣ дассетва̄ хаса̄песи. атха те манусса̄ аттано аттано васанока̄са̄бхимукха̄ паккамим̣су. те пат̣ипатхе миттасухаджджа̄дайо дисва̄ пат̣исантха̄рам̣ каронта̄ – ‘‘каччи бхо кусалам̣, каччи бхо кусала’’нти а̄хам̣су. тасма̄ там̣ ‘‘кусала’’нти вачанам̣ упа̄да̄йа со падесо косала̄ти вуччатӣти.

ча̄рикам̣ чарама̄ноти аддха̄нагаманам̣ гаччханто. ча̄рика̄ ча на̄меса̄ бхагавато дувидха̄ хоти – туритача̄рика̄ ча, атуритача̄рика̄ ча. таттха дӯрепи бодханеййапуггалам̣ дисва̄ тасса бодханаттха̄йа сахаса̄ гаманам̣ туритача̄рика̄ на̄ма, са̄ маха̄кассапасса паччуггамана̄дӣсу дат̣т̣хабба̄. бхагава̄ хи маха̄кассапаттхерам̣ паччуггаччханто мухуттена тига̄вутам̣ маггам̣ агама̄си. а̄л̣авакассаттха̄йа тим̣сайоджанам̣, татха̄ ан̇гулима̄ласса. паккуса̄тисса пана пан̃чачатта̄лӣсайоджанам̣. маха̄каппинасса вӣсайоджанасатам̣. дханийассаттха̄йа саттайоджанасата̄ни агама̄си. дхаммасена̄патино саддхивиха̄рикасса ванава̄сӣтиссаса̄ман̣ерасса тига̄вута̄дхикам̣ вӣсайоджанасатам̣.

екадивасам̣ кира тхеро – ‘‘тиссаса̄ман̣ерасса сантикам̣, бханте, гаччха̄мӣ’’ти а̄ха. бхагава̄ – ‘‘ахампи гамисса̄мӣ’’ти ватва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄нанда, вӣсатисахасса̄нам̣ чхал̣абхин̃н̃а̄нам̣ а̄рочехи, бхагава̄ кира ванава̄сисса тиссаса̄ман̣ерасса сантикам̣ гамиссатӣ’’ти. тато дутийадивасе вӣсатисахассакхӣн̣а̄савапарива̄ро а̄ка̄се уппатитва̄ вӣсатийоджанасатаматтхаке тасса гочарага̄мадва̄ре отаритва̄ чӣварам̣ па̄рупи. там̣ каммантам̣ гаччхама̄на̄ манусса̄ дисва̄ – ‘‘саттха̄ но а̄гато, ма̄ каммантам̣ агамиттха̄’’ти ватва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃апетва̄ йа̄гум̣ датва̄ па̄тара̄сабхаттам̣ каронта̄ – ‘‘кухим̣, бханте, бхагава̄ гаччхатӣ’’ти дахарабхиккхӯ пуччхим̣су. упа̄сака̄ на бхагава̄ ан̃н̃аттха гаччхати, идхева тиссаса̄ман̣ерасса дассанаттха̄йа̄гатоти. те – ‘‘амха̄кам̣ кулӯпакасса кира тхерасса дассанаттха̄йа саттха̄ а̄гато, но вата но тхеро ораматтако’’ти соманассаджа̄та̄ ахесум̣.

атха кхо бхагавато бхаттакиччапарийоса̄не са̄ман̣еро га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ – ‘‘упа̄сака̄, маха̄бхиккхусан̇гхо’’ти пуччхи. атхасса те ‘‘саттха̄, бханте, а̄гато’’ти а̄рочесум̣. со бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пин̣д̣апа̄тена а̄пуччхи. саттха̄ тасса паттам̣ хаттхена гахетва̄ – ‘‘алам̣, тисса, нит̣т̣хитам̣ бхаттакичча’’нти а̄ха. тато упаджджха̄йам̣ а̄пуччхитва̄ аттано патта̄сане нисӣдитва̄ бхаттакиччамака̄си. атхасса бхаттакиччапарийоса̄не саттха̄ ман̇галам̣ ватва̄ никкхамитва̄ га̄мадва̄ре т̣хатва̄ – ‘‘катаро те, тисса, васанат̣т̣ха̄нам̣ гатамагго’’ти а̄ха. айам̣ бхагава̄ти. маггам̣ десайама̄но пурато йа̄хи тисса̄ти. бхагава̄ кира садевакасса локасса маггадесакопи сама̄но сакале тига̄вуте магге ‘са̄ман̣ерам̣ дат̣т̣хум̣ лаччха̄мӣ’ти там̣ маггадесакам̣ ака̄си.

со аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ бхагавато ваттамака̄си. атха нам̣ бхагава̄ – ‘‘катаро те, тисса, чан̇камо’’ти пуччхитва̄ таттха гантва̄ са̄ман̣ерасса нисӣданапа̄са̄н̣е нисӣдитва̄ – ‘‘тисса, имасмим̣ т̣ха̄не сукхам̣ васӣ’’ти пуччхи. со а̄ха – ‘‘а̄ма, бханте, имасмим̣ т̣ха̄не васантасса сӣхабйаггхахаттхимигамора̄дӣнам̣ саддам̣ сун̣ато аран̃н̃асан̃н̃а̄ уппаджджати, та̄йа сукхам̣ васа̄мӣ’’ти. атха нам̣ бхагава̄ – ‘‘тисса, бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄техи, буддхада̄йаджджам̣ те дасса̄мӣ’’ти ватва̄ саннипатите бхиккхусан̇гхе упасампа̄детва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева агама̄сӣти. айам̣ туритача̄рика̄ на̄ма. йам̣ пана га̄манигамапат̣ипа̄т̣ийа̄ девасикам̣ йоджанадвийоджанавасена пин̣д̣апа̄тачарийа̄дӣхи локам̣ анугган̣хантасса гаманам̣, айам̣ атуритача̄рика̄ на̄ма.

имам̣ пана ча̄рикам̣ чаранто бхагава̄ маха̄ман̣д̣алам̣, маджджхимаман̣д̣алам̣, антоман̣д̣аланти имесам̣ тин̣н̣ам̣ ман̣д̣ала̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ чарати. таттха маха̄ман̣д̣алам̣ навайоджанасатикам̣, маджджхимаман̣д̣алам̣ чхайоджанасатикам̣, антоман̣д̣алам̣ тийоджанасатикам̣. йада̄ маха̄ман̣д̣але ча̄рикам̣ чаритука̄мо хоти, маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄ретва̄ па̄т̣ипададивасе маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро никкхамати. саманта̄ йоджанасатам̣ екакола̄халам̣ хоти. пуримам̣ пуримам̣ а̄гата̄ нимантетум̣ лабханти. итаресу двӣсу ман̣д̣алесу сакка̄ро маха̄ман̣д̣але осарати. таттха бхагава̄ тесу тесу га̄манигамесу ека̄хам̣ двӣхам̣ васанто маха̄джанам̣ а̄мисаппат̣иггахена анугган̣ханто дхаммада̄нена часса виват̣т̣асаннисситам̣ кусалам̣ вад̣д̣хенто навахи ма̄сехи ча̄рикам̣ парийоса̄пети. саче пана антовассе бхиккхӯнам̣ саматхавипассана̄ тарун̣а̄ хонти, маха̄пава̄ран̣а̄йа апава̄ретва̄ пава̄ран̣а̄сан̇гахам̣ датва̄ каттикапун̣н̣ама̄йам̣ пава̄ретва̄ мигасирасса пат̣хамапа̄т̣ипададивасе маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро никкхамитва̄ маджджхимаман̣д̣але осарати. ан̃н̃енапи ка̄ран̣ена маджджхимаман̣д̣але ча̄рикам̣ чаритука̄мо чатума̄сам̣ васитва̄ва никкхамати. вуттанайенева итаресу двӣсу ман̣д̣алесу сакка̄ро маджджхимаман̣д̣але осарати. бхагава̄ пуриманайенева локам̣ анугган̣ханто ат̣т̣хахи ма̄сехи ча̄рикам̣ парийоса̄пети. саче пана чатума̄сам̣ вуттхавассасса̄пи бхагавато венеййасатта̄ апарипаккиндрийа̄ хонти, тесам̣ индрийапарипа̄кам̣ а̄гамайама̄но апарампи екама̄сам̣ ва̄ двитичатума̄сам̣ ва̄ таттхева васитва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро никкхамати. вуттанайенева итаресу двӣсу ман̣д̣алесу сакка̄ро антоман̣д̣але осарати. бхагава̄ пуриманайенева локам̣ анугган̣ханто саттахи ва̄ чхахи ва̄ пан̃чахи ва̄ чатӯхи ва̄ ма̄сехи ча̄рикам̣ парийоса̄пети. ити имесу тӣсу ман̣д̣алесу йаттха каттхачи ча̄рикам̣ чаранто на чӣвара̄дихету чарати. атха кхо йе дуггатаба̄ладжин̣н̣абйа̄дхита̄, те када̄ татха̄гатам̣ а̄гантва̄ пассиссанти. майи пана ча̄рикам̣ чаранте маха̄джано татха̄гатасса дассанам̣ лабхиссати. таттха кечи читта̄ни паса̄дессанти, кечи ма̄ла̄дӣхи пӯджессанти, кечи кат̣аччхубхиккхам̣ дассанти, кечи миччха̄дассанам̣ паха̄йа самма̄дит̣т̣хика̄ бхависсанти. там̣ несам̣ бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄ти. евам̣ лока̄нукампака̄йа ча̄рикам̣ чарати.

апи ча чатӯхи ка̄ран̣ехи буддха̄ бхагаванто ча̄рикам̣ чаранти, джан̇гхавиха̄равасена сарӣрапха̄сукаттха̄йа, аттхуппаттика̄ла̄бхикан̇кханаттха̄йа, бхиккхӯнам̣ сиккха̄падапан̃н̃а̄панаттха̄йа, таттха таттха парипа̄кагатиндрийе бодханеййасатте бодханаттха̄йа̄ти. апарехипи чатӯхи ка̄ран̣ехи буддха̄ бхагаванто ча̄рикам̣ чаранти буддхам̣ саран̣ам̣ гаччхиссантӣти ва̄, дхаммам̣, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гаччхиссантӣти ва̄, махата̄ дхаммавассена чатассо париса̄ сантаппесса̄мӣти ва̄. апарехипи пан̃чахи ка̄ран̣ехи буддха̄ бхагаванто ча̄рикам̣ чаранти па̄н̣а̄типа̄та̄ вирамиссантӣти ва̄, адинна̄да̄на̄, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄, муса̄ва̄да̄, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ вирамиссантӣти ва̄. апарехипи ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи буддха̄ бхагаванто ча̄рикам̣ чаранти – пат̣хамам̣ джха̄нам̣ пат̣илабхиссантӣти ва̄, дутийам̣ джха̄нам̣…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттим̣ пат̣илабхиссантӣти ва̄. апарехипи ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи буддха̄ бхагаванто ча̄рикам̣ чаранти – сота̄паттимаггам̣ адхигамиссантӣти ва̄, сота̄паттипхалам̣…пе… арахаттапхалам̣ саччхикариссантӣти ва̄ти. айам̣ атуритача̄рика̄, идха ча̄рика̄ти адхиппета̄. са̄ панеса̄ дувидха̄ хоти – анибаддхача̄рика̄ ча нибаддхача̄рика̄ ча. таттха йам̣ га̄манигаманагарапат̣ипа̄т̣ивасена чарати, айам̣ анибаддхача̄рика̄ на̄ма. йам̣ панекассева бодханеййасаттассаттха̄йа гаччхати, айам̣ нибаддхача̄рика̄ на̄ма. еса̄ идха адхиппета̄.

тада̄ кира бхагавато паччхимайа̄макиччапарийоса̄не дасасахассилокадха̄туйа̄ н̃а̄н̣аджа̄лам̣ паттхаритва̄ бодханеййабандхаве олокентасса поккхараса̄тибра̄хман̣о саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аджа̄ласса анто павит̣т̣хо. атха бхагава̄ айам̣ бра̄хман̣о майхам̣ н̃а̄н̣аджа̄ле пан̃н̃а̄йати, ‘‘аттхи ну кхвасса упаниссайо’’ти вӣмам̣санто сота̄паттимаггасса упаниссайам̣ дисва̄ – ‘‘есо майи етам̣ джанападам̣ гате лаккхан̣апарийесанаттхам̣ амбат̣т̣хам̣ антева̄сим̣ пахин̣иссати, со майа̄ саддхим̣ ва̄дапат̣ива̄дам̣ катва̄ на̄наппака̄рам̣ асаббхива̄кйам̣ ваккхати, тамахам̣ даметва̄ ниббисеванам̣ карисса̄ми. со а̄чарийасса катхессати, атхасса̄чарийо там̣ катхам̣ сутва̄ а̄гамма мама лаккхан̣а̄ни парийесиссати, тасса̄хам̣ дхаммам̣ десесса̄ми. со десана̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣хахиссати. десана̄ маха̄джанасса сапхала̄ бхависсатӣ’’ти пан̃чабхиккхусатапарива̄ро там̣ джанападам̣ пат̣ипанно. тена вуттам̣ – ‘‘косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехӣ’’ти.

йена иччха̄нан̇галанти йена диса̄бха̄гена иччха̄нан̇галам̣ авасаритаббам̣. йасмим̣ ва̄ падесе иччха̄нан̇галам̣. иджджха̄нан̇галантипи па̄т̣хо. тадавасарӣти тена авасари, там̣ ва̄ авасари. тена диса̄бха̄гена гато, там̣ ва̄ падесам̣ гатоти аттхо. иччха̄нан̇гале вихарати иччха̄нан̇галаванасан̣д̣ети иччха̄нан̇галам̣ упанисса̄йа иччха̄нан̇галаванасан̣д̣е сӣлакхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ сама̄дхиконтам̣ усса̄петва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асарам̣ париваттайама̄но дхаммара̄джа̄ йатха̄бхиручитена виха̄рена вихарати.

поккхараса̄тиваттхуван̣н̣ана̄

255. тена кхо пана самайена̄ти йена самайена бхагава̄ таттха вихарати, тена самайена, тасмим̣ самайети айаматтхо. брахмам̣ ан̣атӣти бра̄хман̣о, манте саджджха̄йатӣти аттхо. идамева хи джа̄тибра̄хман̣а̄нам̣ нируттивачанам̣. арийа̄ пана ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣а̄ти вуччанти. поккхараса̄тӣти идам̣ тасса на̄мам̣. касма̄ поккхараса̄тӣти вуччати. тасса кира ка̄йо сетапоккхарасадисо, деванагаре усса̄питараджататоран̣ам̣ вийа собхати. сӣсам̣ панасса ка̄л̣аван̣н̣ам̣ инданӣламан̣имайам̣ вийа. массупи чандаман̣д̣але ка̄л̣амегхара̄джи вийа кха̄йати. аккхӣни нӣлуппаласадиса̄ни. на̄са̄ раджатапана̄л̣ика̄ вийа суват̣т̣ита̄ супарисуддха̄. хаттхапа̄датала̄ни чева мукхадва̄ран̃ча катала̄кха̄расапарикаммам̣ вийа собхати, ативийа собхаггаппатто бра̄хман̣асса аттабха̄во. ара̄джаке т̣ха̄не ра̄джа̄нам̣ ка̄тум̣ йуттамимам̣ бра̄хман̣ам̣. евамеса сассирико. ити нам̣ поккхарасадисатта̄ поккхараса̄тӣти сан̃джа̄нанти.

айам̣ пана кассапасамма̄самбуддхака̄ле тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ дасабаласса да̄нам̣ датва̄ дхаммадесанам̣ сутва̄ девалоке ниббатти. со тато мануссалокама̄гаччханто ма̄тукуччхива̄сам̣ джигуччхитва̄ химавантападесе маха̄саре падумагаббхе ниббатти. тасса ча сарасса авидӯре та̄пасо пан̣н̣аса̄ла̄йа васати. со тӣре т̣хито там̣ падумам̣ дисва̄ – ‘‘идам̣ падумам̣ авасесападумехи махантатарам̣. пуппхитака̄ле нам̣ гахесса̄мӣ’’ти чинтеси. там̣ сатта̄хена̄пи на пуппхати. та̄пасо касма̄ ну кхо идам̣ сатта̄хена̄пи на пуппхати. ханда нам̣ гахесса̄мӣти отаритва̄ ган̣хи. там̣ тена на̄л̣ато чхиннаматтам̣йева пуппхитам̣. атхассаббхантаре суван̣н̣ачун̣н̣апин̃джарам̣ вийа раджатабимбакам̣ падумарен̣упин̃джарам̣ сетаван̣н̣ам̣ да̄ракам̣ аддаса. со маха̄пун̃н̃о еса бхависсати. ханда нам̣ пат̣иджагга̄мӣти пан̣н̣аса̄лам̣ нетва̄ пат̣иджаггитва̄ саттавассака̄лато пат̣т̣ха̄йа тайо веде угган̣ха̄песи. да̄рако тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рам̣ гантва̄ пан̣д̣ито бйатто джамбудӣпе аггабра̄хман̣о ахоси. со апарена самайена ран̃н̃о косаласса сиппам̣ дассеси. атхасса сиппе пасанно ра̄джа̄ уккат̣т̣хам̣ на̄ма маха̄нагарам̣ брахмадеййам̣ ада̄си. ити нам̣ поккхаре сайитатта̄ поккхараса̄тӣти сан̃джа̄нанти.

уккат̣т̣хам̣ аджджха̄васатӣти уккат̣т̣хана̄маке нагаре васати. абхибхавитва̄ ва̄ а̄васати. тасса нагарасса са̄мико хутва̄ йа̄йа марийа̄да̄йа таттха васитаббам̣, та̄йа марийа̄да̄йа васи. тасса кира нагарасса ваттхум̣ укка̄ т̣хапетва̄ укка̄су джалама̄на̄су аггахесум̣, тасма̄ там̣ уккат̣т̣ханти вуччати. оккат̣т̣хантипи па̄т̣хо, сойеваттхо. упасаггавасена панеттха бхумматтхе упайогавачанам̣ ведитаббам̣. тасса анупайогатта̄ ча сесападесу. таттха лаккхан̣ам̣ саддасаттхато парийеситаббам̣.

саттуссаданти саттехи уссадам̣, уссаннам̣ бахуджанам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣. поса̄ванийахаттхиассаморамига̄дианекасаттасама̄кин̣н̣ан̃ча̄ти аттхо. йасма̄ панетам̣ нагарам̣ бахи а̄виджджхитва̄ джа̄тена хаттхиасса̄дӣнам̣ гха̄сатин̣ена чева гехаччха̄данатин̣ена ча сампаннам̣. татха̄ да̄рукат̣т̣хехи чева гехасамбха̄ракат̣т̣хехи ча. йасма̄ чассаббхантаре ват̣т̣ачатурасса̄дисан̣т̣ха̄на̄ бахӯ поккхаран̣ийо джаладжакусумавичитта̄ни ча бахӯни анека̄ни тал̣а̄ка̄ни удакасса ниччабхарита̄нева хонти, тасма̄ сатин̣акат̣т̣ходаканти вуттам̣. саха дхан̃н̃ена̄ти садхан̃н̃ам̣ пуббан̣н̣а̄паран̣н̣а̄дибхедам̣ бахудхан̃н̃асанничайанти аттхо. етта̄вата̄ йасмим̣ нагаре бра̄хман̣о сетаччхаттам̣ усса̄петва̄ ра̄джалӣла̄йа васати, тасса самиддхисампатти дӣпита̄ хоти.

ра̄джато ладдхам̣ бхоггам̣ ра̄джабхоггам̣. кена диннанти че? ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена диннам̣. ра̄джада̄йанти ран̃н̃о да̄йабхӯтам̣, да̄йаджджанти аттхо. брахмадеййанти сет̣т̣хадеййам̣, чхаттам̣ усса̄петва̄ ра̄джасан̇кхепена бхун̃джитаббанти аттхо. атха ва̄ ра̄джабхогганти саббам̣ чхеджджабхеджджам̣ ануса̄сантена надӣтиттхапаббата̄дӣсу сун̇кам̣ ган̣хантена сетаччхаттам̣ усса̄петва̄ ран̃н̃а̄ хутва̄ бхун̃джитаббам̣. ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена диннам̣ ра̄джада̄йанти еттха там̣ нагарам̣ ран̃н̃а̄ диннатта̄ ра̄джада̄йам̣ да̄йакара̄джадӣпанаттхам̣ панасса ‘‘ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена динна’’нти идам̣ вуттам̣. брахмадеййанти сет̣т̣хадеййам̣. йатха̄ диннам̣ на пуна гахетаббам̣ хоти, ниссат̣т̣хам̣ париччаттам̣. евам̣ диннанти аттхо.

ассосӣти сун̣и упалабхи, сотадва̄расампаттавачананиггхоса̄нуса̄рена ан̃н̃а̄си. кхоти авадха̄ран̣аттхе падапӯран̣аматте ва̄ нипа̄то. таттха авадха̄ран̣аттхена ассоси ева, на̄сса кочи саванантара̄йо ахосӣти айаматтхо ведитаббо. падапӯран̣ена пана падабйан̃джанасилит̣т̣хата̄маттамева.

ида̄ни йаматтхам̣ бра̄хман̣о поккхараса̄ти ассоси, там̣ пака̄сенто – ‘‘саман̣о кхалу бхо готамо’’тиа̄дима̄ха. таттха самитапа̄патта̄ саман̣оти ведитаббо. вуттан̃хетам̣ – ‘‘самита̄сса хонти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄’’тиа̄ди (ма. ни. 1.434). бхагава̄ ча ануттарена арийамаггена самитапа̄по. тенасса йатха̄бхӯтагун̣а̄дхигатаметам̣ на̄мам̣, йадидам̣ саман̣оти. кхалӯти ануссаванаттхе нипа̄то. бхоти бра̄хман̣аджа̄тисамуда̄гатам̣ а̄лапанаматтам̣. вуттампи четам̣ – ‘‘бхова̄дӣ на̄ма со хоти, саче хоти сакин̃чано’’ти (дха. па. 55). готамоти бхагавантам̣ готтавасена парикиттети. тасма̄ саман̣о кхалу бхо готамоти еттха саман̣о кира бхо готамаготтоти еваматтхо дат̣т̣хаббо.

сакйапуттоти идам̣ пана бхагавато учча̄кулапаридӣпанам̣. сакйакула̄ паббаджитоти саддха̄паббаджитабха̄вапаридӣпанам̣. кеначи па̄риджун̃н̃ена анабхибхӯто апариккхӣн̣ам̣йева там̣ кулам̣ паха̄йа саддха̄йа паббаджитоти вуттам̣ хоти. тато парам̣ вуттаттхамева. там̣ кхо пана̄тиа̄ди са̄ман̃н̃апхале вуттамева. са̄дху кхо пана̄ти сундарам̣ кхо пана. аттха̄вахам̣ сукха̄ваханти вуттам̣ хоти. татха̄рӯпа̄нам̣ арахатанти йатха̄рӯпо со бхавам̣ готамо, еварӯпа̄нам̣ йатха̄бхӯтагун̣а̄дхигамена локе арахантоти ладдхасаддха̄нам̣ арахатам̣. дассанам̣ хотӣти паса̄дасомма̄ни аккхӣни уммӣлетва̄ дассанаматтампи са̄дху хотӣти, евам̣ аджджха̄сайам̣ катва̄.

амбат̣т̣хама̄н̣авакатха̄

256. аджджха̄йакоти идам̣ – ‘‘на да̄ниме джха̄йанти, на да̄ниме джха̄йантӣти кхо, ва̄сет̣т̣ха, аджджха̄йака̄ аджджха̄йака̄ твева татийам̣ аккхарам̣ упаниббатта’’нти, евам̣ пат̣хамакаппикака̄ле джха̄навирахита̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ гарахавачанам̣. ида̄ни пана там̣ аджджха̄йатӣти аджджха̄йако. манте париваттетӣти имина̄ аттхена пасам̣са̄вачанам̣ катва̄ вохаранти. манте дха̄ретӣти мантадхаро.

тин̣н̣ам̣ веда̄нанти ируведайаджуведаса̄маведа̄нам̣. от̣т̣хапахатакаран̣авасена па̄рам̣ гатоти па̄рагӯ. саха нигхан̣д̣уна̄ ча кет̣убхена ча санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣. нигхан̣д̣ӯти нигхан̣д̣уруккха̄дӣнам̣ вевачанапака̄сакам̣ саттхам̣. кет̣убханти кирийа̄каппавикаппо кавӣнам̣ упака̄ра̄вахам̣ саттхам̣. саха аккхараппабхедена са̄ккхараппабхеда̄нам̣. аккхараппабхедоти сиккха̄ ча нирутти ча. итиха̄сапан̃чама̄нанти а̄тхаббан̣аведам̣ чатуттхам̣ катва̄ итиха а̄са, итиха а̄са̄ти ӣдисавачанапат̣исам̣йутто пура̄н̣акатха̄сан̇кха̄то итиха̄со пан̃чамо етесанти итиха̄сапан̃чама̄, тесам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣ веда̄нам̣.

падам̣ тадавасесан̃ча бйа̄каран̣ам̣ адхӣйати ведети ча̄ти падако веййа̄каран̣о. лока̄йатам̣ вуччати витан̣д̣ава̄дасаттхам̣. маха̄пурисалаккхан̣анти маха̄пуриса̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ лаккхан̣адӣпакам̣ два̄дасасахассагантхапама̄н̣ам̣ саттхам̣. йаттха сол̣асасахассага̄тха̄парима̄н̣а̄ буддхаманта̄ на̄ма ахесум̣, йесам̣ васена имина̄ лаккхан̣ена саманна̄гата̄ буддха̄ на̄ма хонти, имина̄ паччекабуддха̄, имина̄ две аггаса̄вака̄, асӣти маха̄са̄вака̄, буддхама̄та̄, буддхапита̄, аггупат̣т̣ха̄ко, аггупат̣т̣ха̄йика̄, ра̄джа̄ чаккаваттӣти айам̣ висесо пан̃н̃а̄йати.

анавайоти имесу лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анӯно парипӯрака̄рӣ, авайо на хотӣти вуттам̣ хоти. авайо на̄ма йо та̄ни аттхато ча гантхато ча сандха̄ретум̣ на саккоти. анун̃н̃а̄тапат̣ин̃н̃а̄тоти анун̃н̃а̄то чева пат̣ин̃н̃а̄то ча. а̄чарийенасса ‘‘йам̣ ахам̣ джа̄на̄ми, там̣ твам̣ джа̄на̄сӣ’’тиа̄дина̄ анун̃н̃а̄то. ‘‘а̄ма а̄чарийа̄’’ти аттана̄ тасса пат̣ивачанада̄напат̣ин̃н̃а̄йа пат̣ин̃н̃а̄тоти аттхо. катарасмим̣ адхика̄ре? саке а̄чарийаке тевиджджаке па̄вачане. еса кира бра̄хман̣о чинтеси ‘‘имасмим̣ локе ‘ахам̣ буддхо, ахам̣ буддхо’ти уггатасса на̄мам̣ гахетва̄ бахӯ джана̄ вичаранти. тасма̄ на ме ануссаваматтенева упасан̇камитум̣ йуттам̣. екаччан̃хи упасан̇камантасса апаккаманампи гару хоти, анаттхопи уппаджджати. йам̣нӯна̄хам̣ мама антева̄сикам̣ песетва̄ – ‘буддхо ва̄, но ва̄’ти джа̄нитва̄ва упасан̇камеййа’’нти, тасма̄ ма̄н̣авам̣ а̄мантетва̄ айам̣ та̄та̄тиа̄дима̄ха.

257. там̣ бхавантанти тасса бхото готамасса. татха̄ сантам̣ йева̄ти татха̄ сатойева. идха̄пи хи иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхавасенева упайогавачанам̣.

258. йатха̄ катхам̣ пана̄хам̣, бхо, танти еттха катхам̣ пана̄хам̣ бхо там̣ бхавантам̣ готамам̣ джа̄нисса̄ми, йатха̄ сакка̄ со н̃а̄тум̣, татха̄ ме а̄чиккха̄хӣти аттхо. йатха̄ти ва̄ нипа̄таматтамеветам̣. катханти айам̣ а̄ка̄рапуччха̄. кена̄ка̄рена̄хам̣ там̣ бхавантам̣ готамам̣ джа̄нисса̄мӣти аттхо. евам̣ вутте кира нам̣ упаджджха̄йо ‘‘ким̣ твам̣, та̄та, патхавийам̣ т̣хито, патхавим̣ на пасса̄мӣти вийа; чандимасӯрийа̄нам̣ обха̄се т̣хито, чандимасӯрийе на пасса̄мӣти вийа вадасӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ джа̄нана̄ка̄рам̣ дассенто а̄гата̄ни кхо, та̄та̄тиа̄дима̄ха.

таттха мантесӯти ведесу. татха̄гато кира уппаджджиссатӣти пат̣икаччева суддха̄ва̄са̄ дева̄ ведесу лаккхан̣а̄ни паккхипитва̄ буддхаманта̄ на̄метети бра̄хман̣авесенева веде ва̄ченти. тадануса̄рена махесаккха̄ сатта̄ татха̄гатам̣ джа̄ниссантӣти. тена пуббе ведесу маха̄пурисалаккхан̣а̄ни а̄гаччханти. париниббуте пана татха̄гате ануккамена антарадха̄йанти. тенетарахи наттхӣти. маха̄пурисасса̄ти пан̣идхисама̄да̄нан̃а̄н̣акарун̣а̄дигун̣амахато пурисасса. двейева гатийоти двейева нит̣т̣ха̄. ка̄ман̃ча̄йам̣ гатисаддо ‘‘пан̃ча кхо има̄, са̄рипутта, гатийо’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.153) бхавабхеде ваттати. ‘‘гати мига̄нам̣ павана’’нтиа̄дӣсу (пари. 399) нива̄сат̣т̣ха̄не. ‘‘евам̣ адхиматтагатиманто’’тиа̄дӣсу пан̃н̃а̄йам̣. ‘‘гатигата’’нтиа̄дӣсу висат̣абха̄ве. идха пана нит̣т̣ха̄йам̣ ваттатӣти ведитаббо.

таттха кин̃ча̄пи йехи лаккхан̣ехи саманна̄гато ра̄джа̄ чаккаваттӣ хоти, на техева буддхо хоти; джа̄тиса̄ман̃н̃ато пана та̄нийева та̄нӣти вуччанти. тена вуттам̣ – ‘‘йехи саманна̄гатасса̄’’ти. саче ага̄рам̣ аджджха̄васатӣти йади ага̄ре васати. ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣти чатӯхи аччхарийадхаммехи, сан̇гахаваттхӯхи ча локам̣ ран̃джанато ра̄джа̄, чаккаратанам̣ ваттети, чатӯхи сампаттичаккехи ваттати, техи ча парам̣ ваттети, парахита̄йа ча ирийа̄патхачакка̄нам̣ ватто етасмим̣ аттхӣти чаккаваттӣ. еттха ча ра̄джа̄ти са̄ман̃н̃ам̣. чаккаваттӣти висесам̣. дхаммена чаратӣти дхаммико. н̃а̄йена самена ваттатӣти аттхо. дхаммена раджджам̣ лабхитва̄ ра̄джа̄ джа̄тоти дхаммара̄джа̄. парахитадхаммакаран̣ена ва̄ дхаммико. аттахитадхаммакаран̣ена дхаммара̄джа̄. чатуранта̄йа иссароти ча̄туранто, чатусамуддаанта̄йа, чатуббидхадӣпавибхӯсита̄йа патхавийа̄ иссароти аттхо. аджджхаттам̣ копа̄дипаччаттхике бахиддха̄ ча саббара̄джа̄но виджетӣти виджита̄вӣ. джанападаттха̄варийаппаттоти джанападе дхувабха̄вам̣ тха̄варабха̄вам̣ патто, на сакка̄ кеначи ча̄летум̣. джанападо ва̄ тамхи тха̄варийаппатто ануйутто сакамманирато ачало асампаведхӣти джанападаттха̄варийаппатто.

сеййатхиданти нипа̄то, тасса чета̄ни катама̄нӣти аттхо. чаккаратанантиа̄дӣсу чаккан̃ча, там̣ ратиджананат̣т̣хена ратанан̃ча̄ти чаккаратанам̣. еса найо саббаттха. имесу пана ратанесу айам̣ чаккаваттира̄джа̄ чаккаратанена аджитам̣ джина̄ти, хаттхиассаратанехи виджите йатха̄сукхам̣ анучарати, парин̣а̄йакаратанена виджитаманураккхати, авасесехи упабхогасукхаманубхавати. пат̣хамена часса усса̄хасаттийого, паччхимена мантасаттийого, хаттхиассагахапатиратанехи пабхусаттийого супарипун̣н̣о хоти, иттхиман̣иратанехи тивидхасаттийогапхалам̣. со иттхиман̣иратанехи бхогасукхаманубхавати, сесехи иссарийасукхам̣. висесато часса пурима̄ни тӣн̣и адосакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена сампаджджанти, маджджхима̄ни алобхакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена, паччхимамекам̣ амохакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена̄ти ведитаббам̣. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана боджджхан̇гасам̣йутте ратанасуттасса упадесато гахетаббо.

паросахассанти атирекасахассам̣. сӯра̄ти абхӣрукаджа̄тика̄. вӣран̇гарӯпа̄ти девапуттасадисака̄йа̄. евам̣ та̄ва еке ван̣н̣айанти. айам̣ панеттха саббха̄во. вӣра̄ти уттамасӯра̄ вуччанти, вӣра̄нам̣ ан̇гам̣ вӣран̇гам̣, вӣрака̄ран̣ам̣ вӣрийанти вуттам̣ хоти. вӣран̇гарӯпам̣ етесанти вӣран̇гарӯпа̄, вӣрийамайасарӣра̄ вийа̄ти вуттам̣ хоти. парасенаппамаддана̄ти саче пат̣имукхам̣ тит̣т̣хеййа парасена̄ там̣ паримаддитум̣ саматтха̄ти адхиппа̄йо. дхаммена̄ти ‘‘па̄н̣о на хантаббо’’тиа̄дина̄ пан̃часӣладхаммена. арахам̣ хоти самма̄самбуддхо локе виват̣т̣аччхадоти еттха ра̄гадосамохама̄надит̣т̣хиавиджджа̄дуччаритачхаданехи саттахи пат̣иччханне килесандхака̄ре локе там̣ чхаданам̣ виват̣т̣етва̄ самантато сан̃джа̄та̄локо хутва̄ т̣хитоти виват̣т̣аччхадо. таттха пат̣хамена падена пӯджа̄рахата̄. дутийена тасса̄ хету, йасма̄ самма̄самбуддхоти, татийена буддхаттахетубхӯта̄ виват̣т̣аччхадата̄ вутта̄ти ведитабба̄. атха ва̄ виват̣т̣о ча виччхадо ча̄ти виват̣т̣аччхадо, ват̣т̣арахито чхаданарахито ча̄ти вуттам̣ хоти. тена арахам̣ ват̣т̣а̄бха̄вена, самма̄самбуддхо чхадана̄бха̄вена̄ти евам̣ пуримапададвайассева хетудвайам̣ вуттам̣ хоти, дутийена веса̄раджджена четтха пуримасиддхи, пат̣хамена дутийасиддхи, татийачатуттхехи татийасиддхи хоти. пуриман̃ча дхаммачаккхум̣, дутийам̣ буддхачаккхум̣, татийам̣ самантачаккхум̣ са̄дхетӣти ведитаббам̣. твам̣ манта̄нам̣ пат̣иггахета̄ти имина̄’сса мантесу сӯрабха̄вам̣ джанети.

259. сопи та̄йа а̄чарийакатха̄йа лаккхан̣есу вигатасаммохо екобха̄саджа̄те вийа буддхаманте сампассама̄но евам̣ бхоти а̄ха. тассаттхо – ‘йатха̄, бхо, твам̣ вадаси, евам̣ карисса̄мӣ’ти. вал̣ава̄ратхама̄руйха̄ти вал̣ава̄йуттам̣ ратхам̣ абхирӯхитва̄. бра̄хман̣о кира йена ратхена сайам̣ вичарати, тамева ратхам̣ датва̄ ма̄н̣авам̣ песеси. ма̄н̣ава̄пи поккхараса̄тиссева антева̄сика̄. со кира тесам̣ – ‘‘амбат̣т̣хена саддхим̣ гаччхатха̄’’ти сан̃н̃ам̣ ада̄си.

йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯмӣти йаттакам̣ сакка̄ хоти йа̄нена гантум̣, айам̣ йа̄насса бхӯми на̄ма. йа̄на̄ паччорохитва̄ти айа̄набхӯмим̣, два̄ракот̣т̣хакасамӣпам̣ гантва̄ йа̄нато пат̣иорохитва̄.

тена кхо пана самайена̄ти йасмим̣ самайе амбат̣т̣хо а̄ра̄мам̣ па̄виси. тасмим̣ пана самайе, т̣хитамаджджханхикасамайе. касма̄ пана тасмим̣ самайе чан̇камантӣти? пан̣ӣтабходжанапаччайасса тхинамиддхасса виноданаттхам̣, дива̄падха̄ника̄ ва̄ те. та̄диса̄нан̃хи паччха̄бхаттам̣ чан̇камитва̄ нха̄йитва̄ сарӣрам̣ утум̣ га̄ха̄петва̄ нисаджджа саман̣адхаммам̣ каронта̄нам̣ читтам̣ екаггам̣ хоти. йена те бхиккхӯти со кира – ‘‘кухим̣ саман̣о готамо’’ти паривен̣ато паривен̣ам̣ ана̄гантва̄ ‘‘пуччхитва̄ва пависисса̄мӣ’’ти вилокенто аран̃н̃ахаттхӣ вийа маха̄чан̇каме чан̇камама̄не пам̣сукӯлике бхиккхӯ дисва̄ тесам̣ сантикам̣ агама̄си. там̣ сандха̄йа йена те бхиккхӯтиа̄ди вуттам̣. дассана̄йа̄ти дат̣т̣хум̣, пасситука̄ма̄ хутва̄ти аттхо.

260. абхин̃н̃а̄таколан̃н̃оти па̄кат̣акуладжо. тада̄ кира джамбудӣпе амбат̣т̣хакулам̣ на̄ма па̄кат̣акуламахоси. абхин̃н̃а̄тасса̄ти рӯпаджа̄тимантакула̄падесехи па̄кат̣асса. агарӯти абха̄рико. йо хи амбат̣т̣хам̣ н̃а̄петум̣ на саккун̣еййа, тасса тена саддхим̣ катха̄салла̄по гару бхавеййа. бхагавато пана та̄диса̄нам̣ ма̄н̣ава̄нам̣ сатена̄пи сахассена̄пи пан̃хам̣ пут̣т̣хасса виссаджджане дандха̄йитаттам̣ наттхӣти ман̃н̃ама̄на̄ – ‘‘агару кхо пана̄’’ти чинтайим̣су. виха̄роти гандхакут̣им̣ сандха̄йа а̄хам̣су.

атарама̄ноти атурито, сан̣икам̣ падаппама̄н̣ат̣т̣ха̄не падам̣ никкхипанто ваттам̣ катва̄ сусаммат̣т̣хам̣ мутта̄даласиндува̄расантхарасадисам̣ ва̄ликам̣ авина̄сентоти аттхо. а̄л̣инданти памукхам̣. укка̄ситва̄ти укка̄ситасаддам̣ катва̄. аггал̣анти два̄ракава̄т̣ам̣. а̄кот̣ехӣти агганакхехи сан̣икам̣ кун̃чикаччхиддасамӣпе а̄кот̣ехӣти вуттам̣ хоти. два̄рам̣ кира атиупари аманусса̄, атихет̣т̣ха̄ дӣгхаджа̄тика̄ кот̣енти. татха̄ ана̄кот̣етва̄ маджджхе чхиддасамӣпе кот̣етаббанти идам̣ два̄ра̄кот̣анаваттанти дӣпента̄ ваданти.

261. вивари бхагава̄ два̄ранти на бхагава̄ ут̣т̣ха̄йа два̄рам̣ вивари. виварийатӯти пана хаттхам̣ паса̄реси. тато ‘‘бхагава̄ тумхехи анека̄су каппакот̣ӣсу да̄нам̣ дадама̄нехи на сахаттха̄ два̄равиваран̣акаммам̣ ката’’нти сайамева два̄рам̣ виват̣ам̣. там̣ пана йасма̄ бхагавато манена виват̣ам̣, тасма̄ вивари бхагава̄ два̄ранти ваттум̣ ват̣т̣ати.

бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣сӯти йатха̄ кхаманӣйа̄дӣни пуччханто бхагава̄ техи, евам̣ тепи бхагавата̄ саддхим̣ самаппаваттамода̄ ахесум̣. сӣтодакам̣ вийа ун̣ходакена саммодитам̣ екӣбха̄вам̣ агамам̣су. йа̄йа ча ‘‘каччи, бхо готама, кхаманӣйам̣; каччи йа̄панӣйам̣, каччи бхото ча готамасса са̄вака̄нан̃ча аппа̄ба̄дхам̣, аппа̄тан̇кам̣, лахут̣т̣ха̄нам̣, балам̣, пха̄сувиха̄ро’’тиа̄дика̄йа катха̄йа саммодим̣су, там̣ пӣтипа̄моджджасан̇кха̄тасаммодаджананато саммодитум̣ йуттабха̄вато ча саммоданӣйам̣, аттхабйан̃джанамадхурата̄йа сучирампи ка̄лам̣ са̄ретум̣ нирантарам̣ паваттетум̣ арахабха̄вато саритаббабха̄вато ча са̄ран̣ӣйам̣. суййама̄насукхато саммоданӣйам̣, ануссарийама̄насукхато ча са̄ран̣ӣйам̣. татха̄ бйан̃джанапарисуддхата̄йа саммоданӣйам̣, аттхапарисуддхата̄йа са̄ран̣ӣйам̣. евам̣ анекехи парийа̄йехи саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ парийоса̄петва̄ нит̣т̣хапетва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су.

амбат̣т̣хо пана ма̄н̣авоти со кира бхагавато рӯпасампаттийам̣ читтаппаса̄даматтампи акатва̄ ‘‘дасабалам̣ апаса̄десса̄мӣ’’ти ударе баддхаса̄т̣акам̣ мун̃читва̄ кан̣т̣хе оламбетва̄ екена хаттхена дуссакан̣н̣ам̣ гахетва̄ чан̇камам̣ абхирӯхитва̄ ка̄лена ба̄хум̣, ка̄лена ударам̣, ка̄лена пит̣т̣хим̣ дассенто, ка̄лена хаттхавика̄рам̣, ка̄лена бхамукавика̄рам̣ каронто, ‘‘каччи те бхо, готама, дха̄тусамата̄, каччи бхиккха̄ха̄рена на киламатха, акиламатха̄ка̄ройева пана те пан̃н̃а̄йати; тхӯла̄ни хи те ан̇гапаччан̇га̄ни, па̄са̄дикаттха гатагатат̣т̣ха̄не. ‘те бахуджана̄ ра̄джапаббаджитоти ча буддхо’ти ча уппаннабахума̄на̄ пан̣ӣтам̣ оджавантама̄ха̄рам̣ денти. пассатха, бхо, гехам̣, читтаса̄ла̄ вийа, диббапа̄са̄до вийа. имам̣ ман̃чам̣ пассатха, бимбоханам̣ пассатха, ким̣ еварӯпе т̣ха̄не васантасса саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ дуккара’’нти еварӯпам̣ уппан̣д̣анакатхам̣ ана̄ча̄рабха̄васа̄ран̣ӣйам̣ катхети, тена вуттам̣ – ‘‘амбат̣т̣хо пана ма̄н̣аво чан̇камантопи нисиннена бхагавата̄ кин̃чи кин̃чи катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄рети, т̣хитопи нисиннена бхагавата̄ кин̃чи кин̃чи катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретӣ’’ти.

262. атха кхо бхагава̄ти атха бхагава̄ – ‘‘айам̣ ма̄н̣аво хаттхам̣ паса̄ретва̄ бхаваггам̣ гахетука̄мо вийа, па̄дам̣ паса̄ретва̄ авӣчим̣ вичаритука̄мо вийа, маха̄самуддам̣ таритука̄мо вийа, синерум̣ а̄рохитука̄мо вийа ча ат̣т̣ха̄не ва̄йамати, ханда, тена саддхим̣ мантемӣ’’ти амбат̣т̣хам̣ ма̄н̣авам̣ етадавоча. а̄чарийапа̄чарийехӣти а̄чарийехи ча тесам̣ а̄чарийехи ча.

пат̣хамаиббхава̄даван̣н̣ана̄

263. гаччханто ва̄ти еттха ка̄мам̣ тӣсу ирийа̄патхесу бра̄хман̣о а̄чарийабра̄хман̣ена саддхим̣ саллапитумарахати. айам̣ пана ма̄н̣аво ма̄натхаддхата̄йа катха̄салла̄пам̣ каронто чатта̄ропи ирийа̄патхе йоджесса̄мӣти ‘‘сайа̄но ва̄ хи, бхо готама, сайа̄нена̄’’ти а̄ха.

тато кира там̣ бхагава̄ – ‘‘амбат̣т̣ха, гаччхантасса ва̄ гаччхантена, т̣хитасса ва̄ т̣хитена, нисиннасса ва̄ нисиннена̄чарийена саддхим̣ катха̄ на̄ма сабба̄чарийесу лаббхати. твам̣ пана сайа̄но сайа̄нена̄чарийена саддхим̣ катхеси, ким̣ те а̄чарийо горӯпам̣, уда̄ху тва’’нти а̄ха. со куджджхитва̄ – ‘‘йе ча кхо те, бхо готама, мун̣д̣ака̄’’тиа̄дима̄ха. таттха мун̣д̣е мун̣д̣а̄ти саман̣е ча саман̣а̄ти ваттум̣ ват̣т̣еййа. айам̣ пана хӣл̣енто мун̣д̣ака̄ саман̣ака̄ти а̄ха. иббха̄ти гахапатика̄. кан̣ха̄ти кан̣ха̄, ка̄л̣ака̄ти аттхо. бандхупа̄да̄пачча̄ти еттха бандхӯти брахма̄ адхиппето. тан̃хи бра̄хман̣а̄ пита̄махоти вохаранти. па̄да̄нам̣ апачча̄ па̄да̄пачча̄, брахмуно пит̣т̣хипа̄дато джа̄та̄ти адхиппа̄йо. тасса кира айам̣ ладдхи – бра̄хман̣а̄ брахмуно мукхато никкханта̄, кхаттийа̄ урато, весса̄ на̄бхито, судда̄ джа̄н̣уто, саман̣а̄ пит̣т̣хипа̄датоти. евам̣ катхенто ча панеса кин̃ча̄пи анийаметва̄ катхети. атха кхо бхагавантамева вада̄мӣти катхети.

атха кхо бхагава̄ – ‘‘айам̣ амбат̣т̣хо а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа майа̄ саддхим̣ катхайама̄но ма̄намева нисса̄йа катхеси, а̄сӣвисам̣ гӣва̄йам̣ ган̣ханто вийа, аггиккхандхам̣ а̄лин̇ганто вийа, маттава̄ран̣ам̣ сон̣д̣а̄йа пара̄масанто вийа, аттано пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄ти. ханда нам̣ джа̄на̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘аттхикавато кхо пана те, амбат̣т̣ха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха а̄гантва̄ каттаббакиччасан̇кха̄то аттхо, етасса аттхӣти аттхикам̣, тасса ма̄н̣авасса читтам̣. аттхикамасса аттхӣти аттхикава̄, тасса аттхикавато тава идха̄гаманам̣ ахосӣти аттхо.

кхо пана̄ти нипа̄таматтам̣. йа̄йева кхо панаттха̄йа̄ти йенева кхо панаттхена. а̄гаччхеййа̄тха̄ти мама ва̄ ан̃н̃есам̣ ва̄ сантикам̣ йада̄ када̄чи а̄гаччхеййа̄тха. тамева аттханти идам̣ пурисалин̇гавасенева вуттам̣. манаси кареййа̄тха̄ти читте кареййа̄тха. идам̣ вуттам̣ хоти – твам̣ а̄чарийена аттано каран̣ӣйена песито, на амха̄кам̣ парибхаванаттха̄йа, тасма̄ тамева киччам̣ манаси карохӣти. евамасса ан̃н̃есам̣ сантикам̣ а̄гата̄нам̣ ваттам̣ дассетва̄ ма̄нанигган̣ханаттхам̣ ‘‘авуситава̄йева кхо пана̄’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо пассатха бхо айам̣ амбат̣т̣хо ма̄н̣аво а̄чарийакуле авуситава̄ асиккхито аппассутова сама̄но. вуситама̄нӣти ‘‘ахам̣ вуситава̄ сиккхито бахуссуто’’ти атта̄нам̣ ман̃н̃ати. етасса хи евам̣ пхарусавачанасамуда̄ча̄ре ка̄ран̣ам̣ киман̃н̃атра авуситатта̄ти а̄чарийакуле асам̣вуддха̄ асиккхита̄ аппассута̄йева хи евам̣ вадантӣти.

264. купитоти куддхо. анаттаманоти асакамано, ким̣ пана бхагава̄ тасса куджджханабха̄вам̣ н̃атва̄ евама̄ха уда̄ху ан̃атва̄ти? н̃атва̄ а̄ха̄ти. касма̄ н̃атва̄ а̄ха̄ти? тасса ма̄наниммаданаттхам̣. бхагава̄ хи ан̃н̃а̄си – ‘‘айам̣ майа̄ евам̣ вутте куджджхитва̄ мама н̃а̄таке аккосиссати. атхасса̄хам̣ йатха̄ на̄ма кусало бхисакко досам̣ уггилетва̄ нӣхарати, евамева готтена готтам̣, кула̄падесена кула̄падесам̣, ут̣т̣ха̄петва̄ бхаваггаппама̄н̣ена вийа ут̣т̣хитам̣ ма̄наддхаджам̣ мӯле чхетва̄ нипа̄тесса̄мӣ’’ти. кхум̣сентоти гхат̣т̣енто. вамбхентоти хӣл̣енто. па̄пито бхависсатӣти чан̣д̣абха̄ва̄дидосам̣ па̄пито бхависсати.

чан̣д̣а̄ти ма̄нанисситакодхайутта̄. пхаруса̄ти кхара̄. лахуса̄ти лахука̄. аппакенева туссанти ва̄ дуссанти ва̄ удакапит̣т̣хе ала̄букат̣а̄хам̣ вийа аппакенева уплаванти. бхасса̄ти бахубха̄н̣ино. сакйа̄нам̣ мукхе виват̣е ан̃н̃асса вачанока̄со наттхӣти адхиппа̄йенева вадати. сама̄на̄ти идам̣ санта̄ти пуримападасса вевачанам̣. на саккаронтӣти на бра̄хман̣а̄нам̣ сундарена̄ка̄рена каронти. на гарум̣ каронтӣти бра̄хман̣есу га̄равам̣ на каронти. на ма̄нентӣти на манена пийа̄йанти. на пӯджентӣти ма̄ла̄дӣхи несам̣ пӯджам̣ на каронти. на апача̄йантӣти абхива̄дана̄дӣхи несам̣ апачитикаммам̣ нӣчавуттим̣ на дассенти тайиданти там̣ идам̣. йадиме сакйа̄ти йам̣ име сакйа̄ на бра̄хман̣е саккаронти…пе… на апача̄йанти, там̣ тесам̣ асакка̄ракаран̣а̄ди саббам̣ на йуттам̣, на̄нуломанти аттхо.

дутийаиббхава̄даван̣н̣ана̄

265. апараддхунти апараджджхим̣су. екамида̄ханти еттха иданти нипа̄таматтам̣. екам̣ аханти аттхо. сандха̄га̄ранти раджджаануса̄санаса̄ла̄. сакйа̄ти абхиситтара̄джа̄но. сакйакума̄ра̄ти анабхиситта̄. уччесӯти йатха̄нурӯпесу паллан̇капӣт̣хакаветта̄санапхалакачиттаттхаран̣а̄дибхедесу. сан̃джаггханта̄ти уппан̣д̣анавасена маха̄хаситам̣ хасанта̄. сам̣кӣл̣анта̄ти хаситаматта каран̣аан̇гулисан̇гхат̣т̣анапа̄н̣иппаха̄рада̄на̄дӣни каронта̄. маман̃н̃ева ман̃н̃ети евамахам̣ ман̃н̃а̄ми, маман̃н̃ева анухасанти, на ан̃н̃анти.

касма̄ пана те евамакам̣сӯти? те кира амбат̣т̣хасса кулавам̣сам̣ джа̄нанти. айан̃ча тасмим̣ самайе йа̄ва па̄данта̄ оламбетва̄ ниваттхаса̄т̣акасса екена хаттхена дуссакан̣н̣ам̣ гахетва̄ кхандхат̣т̣хикам̣ на̄метва̄ ма̄намадена матто вийа а̄гаччхати. тато – ‘‘пассатха бхо амха̄кам̣ да̄сасса кан̣ха̄йанаготтасса амбат̣т̣хасса а̄гаманака̄ран̣а’’нти ваданта̄ евамакам̣су. сопи аттано кулавам̣сам̣ джа̄на̄ти. тасма̄ ‘‘маман̃н̃ева ман̃н̃е’’ти таккайиттха.

а̄санена̄ти ‘‘идама̄санам̣, еттха нисӣда̄хӣ’’ти евам̣ а̄санена нимантанам̣ на̄ма хоти, татха̄ на кочи ака̄си.

татийаиббхава̄даван̣н̣ана̄

266. лат̣укика̄ти кхетталед̣д̣ӯнам̣ антаренива̄синӣ кхуддакасакун̣ика̄. кула̄вакети нива̄санат̣т̣ха̄не. ка̄мала̄пинӣти йадиччхакабха̄н̣инӣ, йам̣ йам̣ иччхати там̣ там̣ лапати, на там̣ кочи хам̣со ва̄ кон̃чо ва̄ моро ва̄ а̄гантва̄ ‘‘ким̣ твам̣ лапасӣ’ти ниседхети. абхисаджджитунти кодхавасена лаггитум̣.

евам̣ вутте ма̄н̣аво – ‘‘айам̣ саман̣о готамо аттано н̃а̄таке лат̣укикасадисе катва̄ амхе хам̣сакон̃чаморасадисе кароти, нимма̄но да̄ни джа̄то’’ти ман̃н̃ама̄но уттари чатта̄ро ван̣н̣е дассети.

да̄сипуттава̄даван̣н̣ана̄

267. нимма̄детӣти ниммадети нимма̄не кароти. йам̣нӯна̄ханти йади пана̄хам̣. ‘‘кан̣ха̄йанохамасми, бхо готама̄’’ти идам̣ кира вачанам̣ амбат̣т̣хо тиккхаттум̣ маха̄саддена авоча. касма̄ авоча? ким̣ асуддхабха̄вам̣ на джа̄на̄тӣти? а̄ма джа̄на̄ти. джа̄нантопи бхавапат̣иччханнаметам̣ ка̄ран̣ам̣, там̣ анена на дит̣т̣хам̣. апассанто маха̄саман̣о ким̣ ваккхатӣти ман̃н̃ама̄но ма̄натхаддхата̄йа авоча. ма̄та̄петтиканти ма̄та̄питӯнам̣ сантакам̣. на̄маготтанти пан̣н̣аттивасена на̄мам̣, павен̣ӣвасена готтам̣. ануссаратоти ануссарантасса кулакот̣им̣ содхентасса. аййапутта̄ти са̄мино путта̄. да̄сипуттоти гхарада̄сийа̄ва путто. тасма̄ йатха̄ да̄сена са̄мино упасан̇камитабба̄, евам̣ анупасан̇камантам̣ там̣ дисва̄ сакйа̄ ануджаггхим̣сӯти дассети.

ито парам̣ тасса да̄сабха̄вам̣ сакйа̄нан̃ча са̄мибха̄вам̣ пака̄сетва̄ аттано ча амбат̣т̣хасса ча кулавам̣сам̣ а̄харанто сакйа̄ кхо пана̄тиа̄дима̄ха. таттха дахантӣти т̣хапенти, окка̄ко но пуббапурисоти, евам̣ каронтӣти аттхо. тасса кира ран̃н̃о катханака̄ле укка̄ вийа мукхато пабха̄ ниччхарати, тасма̄ там̣ ‘‘окка̄ко’’ти сан̃джа̄ним̣сӯти. пабба̄джесӣти нӣхари.

ида̄ни те на̄мавасена дассенто – ‘‘окка̄мукха’’нтиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ анупуббӣ катха̄ – пат̣хамакаппика̄нам̣ кира ран̃н̃о маха̄самматасса роджо на̄ма путто ахоси. роджасса варароджо, варароджасса калйа̄н̣о, калйа̄н̣асса варакалйа̄н̣о, варакалйа̄н̣асса мандха̄та̄, мандха̄тусса варамандха̄та̄, варамандха̄тусса упосатхо, упосатхасса варо, варасса упаваро, упаварасса магхадево, магхадевасса парампара̄йа чатура̄сӣтикхаттийасахасса̄ни ахесум̣. тесам̣ паччхато тайо окка̄кавам̣са̄ ахесум̣. тесу татийаокка̄касса пан̃ча махесийо ахесум̣ – хаттха̄, читта̄, джанту, джа̄линӣ, виса̄кха̄ти. екекисса̄ пан̃чапан̃чаиттхисатапарива̄ра̄. саббаджет̣т̣ха̄йа чатта̄ро путта̄ – окка̄мукхо, каракан̣д̣у, хаттхинико, синисӯроти. пан̃ча дхӣтаро – пийа̄, суппийа̄, а̄нанда̄, виджита̄, виджитасена̄ти. ити са̄ нава путте виджа̄йитва̄ ка̄ламака̄си.

атха ра̄джа̄ ан̃н̃ам̣ дахарим̣ абхирӯпам̣ ра̄джадхӣтарам̣ а̄нетва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси. са̄ джантум̣ на̄ма путтам̣ виджа̄йи. атха нам̣ пан̃чамадивасе алан̇каритва̄ ран̃н̃о дассеси. ра̄джа̄ тут̣т̣хо тасса̄ варам̣ ада̄си. са̄ н̃а̄такехи саддхим̣ мантетва̄ путтасса раджджам̣ йа̄чи. ра̄джа̄ – ‘‘насса, васали, мама путта̄нам̣ антара̄йам̣ иччхасӣ’’ти таджджеси. са̄ пунаппунам̣ рахо ра̄джа̄нам̣ паритосетва̄ – ‘‘маха̄ра̄джа, муса̄ва̄до на̄ма на ват̣т̣атӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ йа̄чатийева. атха ра̄джа̄ путте а̄мантеси – ‘‘ахам̣ та̄та̄, тумха̄кам̣ канит̣т̣хам̣ джантукума̄рам̣ дисва̄ тасса ма̄туйа̄ сахаса̄ варам̣ ада̄сим̣, са̄ путтасса раджджам̣ парин̣а̄метум̣ иччхати. тумхе т̣хапетва̄ ман̇галахаттхим̣ ман̇галаассам̣ ман̇галаратхан̃ча йаттаке иччхатха, таттаке хаттхиассаратхе гахетва̄ гаччхатха. мамаччайена а̄гантва̄ раджджам̣ кареййа̄тха̄’’ти, ат̣т̣хахи амаччехи саддхим̣ уййоджеси.

те на̄наппака̄рам̣ родитва̄ кандитва̄ – ‘‘та̄та, амха̄кам̣ досам̣ кхаматха̄’’ти ра̄джа̄нан̃чева ра̄джородхе ча кхама̄петва̄, ‘‘майампи бха̄тӯхи саддхим̣ гаччха̄ма̄’’ти ра̄джа̄нам̣ а̄пуччхитва̄ нагара̄ никкханта̄ бхагинийо а̄да̄йа чатуран̇гинийа̄ сена̄йа паривута̄ нагара̄ никкхамим̣су. ‘‘кума̄ра̄ питуаччайена а̄гантва̄ раджджам̣ ка̄рессанти, гаччха̄ма не упат̣т̣хаха̄ма̄’’ти чинтетва̄ бахӯ манусса̄ анубандхим̣су. пат̣хамадивасе йоджанаматта̄ сена̄ ахоси, дутийе двийоджанаматта̄, татийе тийоджанаматта̄. кума̄ра̄ мантайим̣су – ‘‘маха̄ балака̄йо, саче майам̣ кан̃чи са̄мантара̄джа̄нам̣ маддитва̄ джанападам̣ ган̣хеййа̄ма, сопи но наппасахеййа. ким̣ паресам̣ пӣл̣а̄йа ката̄йа, маха̄ айам̣ джамбудӣпо, аран̃н̃е нагарам̣ ма̄песса̄ма̄’’ти химаванта̄бхимукха̄ гантва̄ нагараваттхум̣ парийесим̣су.

тасмин̃ча самайе амха̄кам̣ бодхисатто бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ капилабра̄хман̣о на̄ма хутва̄ никкхамма исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ химавантапассе поккхаран̣ийа̄ тӣре са̄каванасан̣д̣е пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄петва̄ васати. со кира бхуммаджа̄лам̣ на̄ма виджджам̣ джа̄на̄ти, йа̄йа уддхам̣ асӣтихаттхе а̄ка̄се, хет̣т̣ха̄ ча бхӯмийампи гун̣адосам̣ пассати. етасмим̣ падесе тин̣агумбалата̄ даккхин̣а̄ват̣т̣а̄ па̄чӣна̄бхимукха̄ джа̄йанти. сӣхабйаггха̄дайо мигасӯкаре саппабил̣а̄ра̄ ча ман̣д̣ӯкамӯсике анубандхама̄на̄ там̣ падесам̣ патва̄ на сакконти те анубандхитум̣. техи те ан̃н̃адаттху сантаджджита̄ ниваттантийева. со – ‘‘айам̣ патхавийа̄ аггападесо’’ти н̃атва̄ таттха аттано пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄песи.

атха те кума̄ре нагараваттхум̣ парийесама̄не аттано васанока̄сам̣ а̄гате дисва̄ пуччхитва̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ тесу анукампам̣ джанетва̄ авоча – ‘‘имасмим̣ пан̣н̣аса̄лат̣т̣ха̄не ма̄питам̣ нагарам̣ джамбудӣпе агганагарам̣ бхависсати. еттха джа̄тапурисесу екеко пурисасатампи пурисасахассампи абхибхавитум̣ саккхиссати. еттха нагарам̣ ма̄петха, пан̣н̣аса̄лат̣т̣ха̄не ран̃н̃о гхарам̣ каротха. имасмин̃хи ока̄се т̣хатва̄ чан̣д̣а̄лапуттопи чаккаваттибалена атисеййо’’ти. нану, бханте, аййасса васанока̄соти? ‘‘мама васанока̄со’’ти ма̄ чинтайиттха. майхам̣ екапассе пан̣н̣аса̄лам̣ катва̄ нагарам̣ ма̄петва̄ капилаваттхунти на̄мам̣ каротха̄’’ти. те татха̄ катва̄ таттха нива̄сам̣ каппесум̣.

атха̄мачча̄ – ‘‘име да̄рака̄ вайаппатта̄, саче несам̣ пита̄ сантике бхавеййа, со а̄ва̄хавива̄хам̣ кареййа. ида̄ни пана амха̄кам̣ бха̄ро’’ти чинтетва̄ кума̄рехи саддхим̣ мантайим̣су. кума̄ра̄ амха̄кам̣ садиса̄ кхаттийадхӣтаро на̄ма на пасса̄ма, на̄пи бхагинӣнам̣ садисе кхаттийакума̄раке, асадисасам̣йоге ча но уппанна̄ путта̄ ма̄тито ва̄ питито ва̄ апарисуддха̄ джа̄тисамбхедам̣ па̄пун̣иссанти. тасма̄ майам̣ бхагинӣхийева саддхим̣ сам̣ва̄сам̣ рочема̄ти. те джа̄тисамбхедабхайена джет̣т̣хакабхагиним̣ ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ авасеса̄хи сам̣ва̄сам̣ каппесум̣.

тесам̣ путтехи ча дхӣта̄хи ча вад̣д̣хама̄на̄нам̣ апарена самайена джет̣т̣хакабхагинийа̄ кут̣т̣харого удапа̄ди, ковил̣а̄рапуппхасадиса̄ни гатта̄ни ахесум̣. ра̄джакума̄ра̄ има̄йа саддхим̣ екато нисаджджат̣т̣ха̄набходжана̄дӣни каронта̄нампи упари айам̣ рого сан̇каматӣти чинтетва̄ екадивасам̣ уййа̄накӣл̣ам̣ гаччханта̄ вийа там̣ йа̄не а̄ропетва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ бхӯмийам̣ поккхаран̣им̣ кхан̣а̄петва̄ таттха кха̄данӣйабходжанӣйена саддхим̣ там̣ паккхипитва̄ гхарасан̇кхепена упари падарам̣ пат̣иччха̄детва̄ пам̣сум̣ датва̄ паккамим̣су.

тена ча самайена ра̄мо на̄ма ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ кут̣т̣харого на̄т̣акиттхӣхи ча ородхехи ча джигуччхийама̄но тена сам̣вегена джет̣т̣хапуттасса раджджам̣ датва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ таттха пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄петва̄ мӯлапхала̄ни парибхун̃джанто начирассева арого суван̣н̣аван̣н̣о хутва̄ ито чито ча вичаранто махантам̣ сусираруккхам̣ дисва̄ тассаббхантаре сол̣асахаттхаппама̄н̣ам̣ ока̄сам̣ содхетва̄ два̄ран̃ча ва̄тапа̄нан̃ча йоджетва̄ ниссен̣им̣ бандхитва̄ таттха ва̄сам̣ каппеси. со ан̇га̄ракат̣а̄хе аггим̣ катва̄ раттим̣ мигасӯкара̄дӣнам̣ садде сун̣анто сайати. со – ‘‘асукасмим̣ падесе сӣхо саддамака̄си, асукасмим̣ бйаггхо’’ти саллаккхетва̄ пабха̄те таттха гантва̄ вигха̄самам̣сам̣ а̄да̄йа пачитва̄ кха̄дати.

атхекадивасам̣ тасмим̣ паччӯсасамайе аггим̣ джа̄летва̄ нисинне ра̄джадхӣта̄йа сарӣрагандхена а̄гантва̄ бйаггхо тасмим̣ падесе пам̣сум̣ вийӯханто падаре виварамака̄си, тена ча виварена са̄ бйаггхам̣ дисва̄ бхӣта̄ виссарамака̄си. со там̣ саддам̣ сутва̄ – ‘‘иттхисаддо есо’’ти ча саллаккхетва̄ па̄това таттха гантва̄ – ‘‘ко еттха̄’’ти а̄ха. ма̄туга̄мо са̄мӣти. ким̣ джа̄тика̄сӣти? окка̄камаха̄ра̄джасса дхӣта̄ са̄мӣти. никкхама̄ти? на сакка̄ са̄мӣти. ким̣ ка̄ран̣а̄ти? чхавирого ме аттхӣти. со саббам̣ паваттим̣ пуччхитва̄ кхаттийама̄нена аниккхамантим̣ – ‘‘ахампи кхаттийо’’ти аттано кхаттийабха̄вам̣ джа̄на̄петва̄ ниссен̣им̣ датва̄ уддхаритва̄ аттано васанока̄сам̣ нетва̄ сайам̣ парибхуттабхесаджджа̄нийева датва̄ начирассева арогам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ катва̄ та̄йа саддхим̣ сам̣ва̄сам̣ каппеси. са̄ пат̣хамасам̣ва̄сенева габбхам̣ ган̣хитва̄ две путте виджа̄йи, пунапи двети, евам̣ сол̣асаккхаттумпи виджа̄йи. евам̣ дваттим̣са бха̄таро ахесум̣. те анупуббена вуд̣д̣хиппатте пита̄ саббасиппа̄ни сиккха̄песи.

атхекадивасам̣ еко ра̄маран̃н̃о нагарава̄сӣ ваначарако паббате ратана̄ни гавесанто ра̄джа̄нам̣ дисва̄ сан̃джа̄нитва̄ а̄ха – ‘‘джа̄на̄махам̣, дева, тумхе’’ти. тато нам̣ ра̄джа̄ саббам̣ паваттим̣ пуччхи. тасмим̣йева ча кхан̣е те да̄рака̄ а̄гамим̣су. со те дисва̄ – ‘‘ке име’’ти а̄ха. ‘‘путта̄ ме’’ти ча вутте тесам̣ ма̄тикавам̣сам̣ пуччхитва̄ – ‘‘ладдхам̣ да̄ни ме па̄бхата’’нти нагарам̣ гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. со ‘питарам̣ а̄найисса̄мӣ’ти чатуран̇гинийа̄ сена̄йа таттха гантва̄ питарам̣ вандитва̄ – ‘‘раджджам̣, дева, сампат̣иччха̄’’ти йа̄чи. со – ‘‘алам̣, та̄та, на таттха гаччха̄ми, идхева ме имам̣ руккхам̣ апанетва̄ нагарам̣ ма̄пехӣ’’ти а̄ха. со татха̄ катва̄ тасса нагарасса коларуккхам̣ апанетва̄ кататта̄ коланагаранти ча бйаггхапатхе кататта̄ бйаггхапатханти ча̄ти две на̄ма̄ни а̄ропетва̄ питарам̣ вандитва̄ аттано нагарам̣ агама̄си.

тато вайаппатте кума̄ре ма̄та̄ а̄ха – ‘‘та̄та̄, тумха̄кам̣ капилаваттхува̄сино сакйа̄ ма̄тула̄ санти. ма̄туладхӣта̄нам̣ пана во еварӯпам̣ на̄ма кесаггахан̣ам̣ хоти, еварӯпам̣ дуссагахан̣ам̣. йада̄ та̄ нха̄натиттхам̣ а̄гаччханти, тада̄ гантва̄ йасса йа̄ руччати, со там̣ ган̣хатӯ’’ти. те татхева гантва̄ та̄су нхатва̄ сӣсам̣ суккха̄пайама̄на̄су йам̣ йам̣ иччхим̣су, там̣ там̣ гахетва̄ на̄мам̣ са̄ветва̄ агамим̣су. сакйара̄джа̄но сутва̄ ‘‘хоту, бхан̣е, амха̄кам̣ н̃а̄така̄ ева те’’ти тун̣хӣ ахесум̣. айам̣ сакйаколийа̄нам̣ уппатти. евам̣ тесам̣ сакйаколийа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ва̄хавива̄хам̣ каронта̄нам̣ йа̄ва буддхака̄ла̄ анупаччхиннова вам̣со а̄гато. таттха бхагава̄ сакйавам̣сам̣ дассетум̣ – ‘‘те рат̣т̣хасма̄ пабба̄джита̄ химавантапассе поккхаран̣ийа̄ тӣре’’тиа̄дима̄ха. таттха саммантӣти васанти. сакйа̄ вата бхоти рат̣т̣хасма̄ пабба̄джита̄ аран̃н̃е васанта̄пи джа̄тисамбхедамакатва̄ кулавам̣сам̣ анураккхитум̣ сакйа̄, саматтха̄, пат̣ибала̄ти аттхо. тадаггети там̣ аггам̣ катва̄, тато пат̣т̣ха̄йа̄ти аттхо. со ча несам̣ пуббапурисоти со окка̄ко ра̄джа̄ етесам̣ пуббапурисо. наттхи етесам̣ гахапативам̣сена самбхедаматтампӣти.

евам̣ сакйавам̣сам̣ пака̄сетва̄ ида̄ни амбат̣т̣хавам̣сам̣ пака̄сенто – ‘‘ран̃н̃о кхо пана̄’’тиа̄дима̄ха. кан̣хам̣ на̄ма джанесӣти ка̄л̣аван̣н̣ам̣ антокуччхийам̣йева сан̃джа̄тадантам̣ парӯл̣хамассуда̄т̣хикам̣ путтам̣ виджа̄йи. пабйа̄ха̄сӣти йаккхо джа̄тоти бхайена пала̄йитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа т̣хитесу гхарама̄нусакесу ито чито ча вичаранто дховатха мантиа̄дӣни ваданто учча̄саддамака̄си.

268. те ма̄н̣авака̄ бхагавантам̣ етадавочунти аттано упа̄рамбхамочанаттха̄йа – ‘‘етам̣ ма̄ бхава’’нтиа̄дивачанам̣ авочум̣. тесам̣ кира етадахоси – ‘‘амбат̣т̣хо амха̄кам̣ а̄чарийасса джет̣т̣хантева̄сӣ, саче майам̣ еварӯпе т̣ха̄не екадвевачанаматтампи на ваккха̄ма, айам̣ но а̄чарийасса сантике амхе парибхиндиссатӣ’’ти упа̄рамбхамочанаттхам̣ евам̣ авочум̣. читтена панасса ниммадабха̄вам̣ а̄кан̇кханти. айам̣ кира ма̄нанисситатта̄ тесампи аппийова. калйа̄н̣ава̄ккаран̣оти мадхуравачано. асмим̣ вачанети аттана̄ уггахите ведаттайавачане. пат̣имантетунти пуччхитам̣ пан̃хам̣ пат̣икатхетум̣, виссаджджетунти аттхо. етасмим̣ ва̄ да̄сипуттавачане. пат̣имантетунти уттарам̣ катхетум̣.

269. атха кхо бхагава̄ти атха кхо бхагава̄ – ‘‘саче име ма̄н̣авака̄ еттха нисинна̄ евам̣ учча̄саддам̣ кариссанти, айам̣ катха̄ парийоса̄нам̣ на гамиссати. ханда, не ниссадде катва̄ амбат̣т̣хенева саддхим̣ катхемӣ’’ти те ма̄н̣аваке етадавоча. таттха мантавхоти мантайатха. майа̄ саддхим̣ пат̣имантетӯти майа̄ саха катхету. евам̣ вутте ма̄н̣авака̄ чинтайим̣су – ‘‘амбат̣т̣хо та̄ва да̄сипуттосӣти вутте пуна сӣсам̣ уккхипитум̣ на̄саккхи. айам̣ кхо джа̄ти на̄ма дуджджа̄на̄, саче ан̃н̃ампи кин̃чи саман̣о готамо ‘твам̣ да̄со’ти ваккхати, ко тена саддхим̣ ад̣д̣ам̣ кариссати. амбат̣т̣хо аттана̄ баддхам̣ пут̣акам̣ аттана̄ва мочетӯ’’ти атта̄нам̣ паримочетва̄ тассева упари кхипанта̄ – ‘‘суджа̄то ча бхо готама̄’’тиа̄дима̄хам̣су.

270. сахадхаммикоти сахетуко сака̄ран̣о. ака̄ма̄ бйа̄ка̄табботи аттана̄ аниччхантенапи бйа̄каритаббо, авассам̣ виссаджджетабботи аттхо. ан̃н̃ена ва̄ ан̃н̃ам̣ пат̣ичариссасӣти ан̃н̃ена вачанена ан̃н̃ам̣ вачанам̣ пат̣ичариссаси аджджхоттхариссаси, пат̣иччха̄дессасӣти аттхо. йо хи ‘‘ким̣ готто тва’’нти евам̣ пут̣т̣хо – ‘‘ахам̣ тайо веде джа̄на̄мӣ’’тиа̄дӣни вадати, айам̣ ан̃н̃ена ан̃н̃ам̣ пат̣ичарати на̄ма. паккамиссаси ва̄ти пуччхитам̣ пан̃хам̣ джа̄нантова акатхетука̄мата̄йа ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамиссаси ва̄.

тун̣хӣ ахосӣти саман̣о готамо мам̣ са̄мам̣йева да̄сипуттабха̄вам̣ катха̄петука̄мо, са̄мам̣ катхите ча да̄со на̄ма джа̄тойева хоти. айам̣ пана дватиккхаттум̣ чодетва̄ тун̣хӣ бхависсати, тато ахам̣ париваттитва̄ паккамисса̄мӣти чинтетва̄ тун̣хӣ ахоси.

271. ваджирам̣ па̄н̣имхи асса̄ти ваджирапа̄н̣и. йаккхоти на йо ва̄ со ва̄ йаккхо, сакко девара̄джа̄ти ведитаббо. а̄диттанти аггиван̣н̣ам̣. сампаджджалитанти сут̣т̣ху паджджалитам̣. саджотибхӯтанти самантато джотибхӯтам̣, екаггиджа̄лабхӯтанти аттхо. т̣хито хотӣти махантам̣ сӣсам̣, кандаламакул̣асадиса̄ да̄т̣ха̄ бхайа̄нака̄ни аккхина̄са̄дӣни евам̣ вирӯпарӯпам̣ ма̄петва̄ т̣хито.

касма̄ панеса а̄гатоти? дит̣т̣хивиссаджджа̄панаттхам̣. апи ча – ‘‘ахан̃чева кхо пана дхаммам̣ десеййам̣, паре ча ме на а̄джа̄неййу’’нти евам̣ дхаммадесана̄йа аппоссуккабха̄вам̣ а̄панне бхагавати сакко маха̄брахмуна̄ саддхим̣ а̄гантва̄ – ‘‘бхагава̄ дхаммам̣ десетха, тумха̄кам̣ а̄н̣а̄йа аваттама̄не майам̣ ватта̄песса̄ма, тумха̄кам̣ дхаммачаккам̣ хоту, амха̄кам̣ а̄н̣а̄чакка’’нти пат̣ин̃н̃ам̣ ака̄си. тасма̄ – ‘‘аджджа амбат̣т̣хам̣ та̄сетва̄ пан̃хам̣ виссаджджа̄песса̄мӣ’’ти а̄гато.

бхагава̄ чева пассати амбат̣т̣хо ча̄ти йади хи там̣ ан̃н̃епи пассеййум̣, там̣ ка̄ран̣ам̣ агару асса, ‘‘айам̣ саман̣о готамо амбат̣т̣хам̣ аттано ва̄де анотарантам̣ н̃атва̄ йаккхам̣ а̄ва̄хетва̄ дассеси, тато амбат̣т̣хо бхайена катхесӣ’’ти вадеййум̣. тасма̄ бхагава̄ чева пассати амбат̣т̣хо ча. тасса там̣ дисва̄ва сакаласарӣрато седа̄ муччим̣су. антокуччхи випариваттама̄на̄ маха̄равам̣ вирави. со ‘‘ан̃н̃епи ну кхо пассантӣ’’ти олокенто кассачи ломахам̣саматтампи на̄ддаса. тато – ‘‘идам̣ бхайам̣ мамева уппаннам̣, сача̄хам̣ йаккхоти ваккха̄ми, ‘ким̣ тавамева аккхӣни аттхи, твамева йаккхам̣ пассаси, пат̣хамам̣ йаккхам̣ адисва̄ саман̣ена готамена ва̄дасан̇гхат̣т̣е паккхиттова йаккхам̣ пассасӣ’ти вадеййу’’нти чинтетва̄ ‘‘на да̄ни ме идха ан̃н̃ам̣ пат̣исаран̣ам̣ аттхи, ан̃н̃атра саман̣а̄ готама̄’’ти ман̃н̃ама̄но атха кхо амбат̣т̣хо ма̄н̣аво…пе… бхагавантам̣ етадавоча.

272. та̄н̣ам̣ гавесӣти та̄н̣ам̣ гавесама̄но. лен̣ам̣ гавесӣти лен̣ам̣ гавесама̄но. саран̣ам̣ гавесӣти саран̣ам̣ гавесама̄но. еттха ча та̄йати раккхатӣти та̄н̣ам̣. нилӣйанти еттха̄ти лен̣ам̣. саратӣти саран̣ам̣, бхайам̣ хим̣сати, виддхам̣сетӣти аттхо. упанисӣдитва̄ти упагамма хет̣т̣ха̄сане нисӣдитва̄. бравитӯти вадату.

амбат̣т̣хавам̣сакатха̄

273-274. даккхин̣аджанападанти даккхин̣а̄патхоти па̄кат̣ам̣. ган̇га̄йа даккхин̣ато па̄кат̣аджанападам̣. тада̄ кира даккхин̣а̄патхе бахӯ бра̄хман̣ата̄паса̄ хонти, со таттха гантва̄ екам̣ та̄пасам̣ ваттапат̣ипаттийа̄ а̄ра̄дхеси. со тасса упака̄рам̣ дисва̄ а̄ха – ‘‘амбхо, пуриса, мантам̣ те деми, йам̣ иччхаси, там̣ мантам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти. со а̄ха – ‘‘на ме а̄чарийа, ан̃н̃ена мантена, киччам̣ аттхи, йасса̄нубха̄вена а̄вудхам̣ на париваттати, там̣ ме мантам̣ дехӣ’’ти. со – ‘‘бхадрам̣, бхо’’ти тасса дхануагаманӣйам̣ амбат̣т̣хам̣ на̄ма виджджам̣ ада̄си, со там̣ виджджам̣ гахетва̄ таттхева вӣмам̣ситва̄ – ‘‘ида̄ни ме маноратхам̣ пӯресса̄мӣ’’ти исивесам̣ гахетва̄ окка̄касса сантикам̣ гато. тена вуттам̣ – ‘‘даккхин̣аджанападам̣ гантва̄ брахмаманте адхӣйитва̄ ра̄джа̄нам̣ окка̄кам̣ упасан̇камитва̄’’ти.

еттха брахмамантети а̄нубха̄васампанната̄йа сет̣т̣хаманте. ко невам̣’ре айам̣ майхам̣ да̄сипуттоти ко ну евам̣ аре айам̣ мама да̄сипутто. со там̣ кхураппанти со ра̄джа̄ там̣ ма̄ретука̄мата̄йа саннахитам̣ сарам̣ тасса манта̄нубха̄вена нева кхипитум̣ на апанетум̣ саккхи, та̄вадева сакаласарӣре сан̃джа̄таседо бхайена ведхама̄но ат̣т̣ха̄си.

амачча̄ти маха̄мачча̄. па̄рисаджджа̄ти итаре париса̄вачара̄. етадавочунти – ‘‘дан̣д̣акӣран̃н̃о кисаваччхата̄пасе апараддхасса а̄вудхавут̣т̣хийа̄ сакаларат̣т̣хам̣ винат̣т̣хам̣. на̄л̣икеро пан̃часу та̄пасасатесу аджджуно ча ан̇гӣрасе апараддхо патхавим̣ бхиндитва̄ нирайам̣ павит̣т̣хо’’ти чинтайанта̄ бхайена етам̣ соттхи, бхаддантетиа̄дивачанам̣ авочум̣.

соттхи бхависсати ран̃н̃оти идам̣ вачанам̣ кан̣хо чирам̣ тун̣хӣ хутва̄ тато анекаппака̄рам̣ йа̄чӣйама̄но – ‘‘тумха̄кам̣ ран̃н̃а̄ ма̄дисасса исино кхураппам̣ саннайхантена бха̄рийам̣ каммам̣ ката’’нтиа̄дӣни ча ватва̄ паччха̄ абха̄си. ундрийиссатӣти бхиджджиссати, тхусамут̣т̣хи вийа виппакирийиссатӣти. идам̣ со ‘‘джанам̣ та̄сесса̄мӣ’’ти муса̄ бхан̣ати. сарасантхамбханаматтейева хисса виджджа̄йа а̄нубха̄во, на ан̃н̃атра. ито паресупи вачанесу есева найо.

палломоти панналомо. ломахам̣санаматтамписса на бхависсати. идам̣ кира со ‘‘саче ме ра̄джа̄ там̣ да̄рикам̣ дассатӣ’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ авача. кума̄ре кхураппам̣ патит̣т̣хапесӣти тена ‘‘саро отаратӯ’’ти манте париватти, те кума̄расса на̄бхийам̣ патит̣т̣хапеси. дхӣтарам̣ ада̄сӣти сӣсам̣ дховитва̄ ада̄сам̣ бхуджиссам̣ катва̄ дхӣтарам̣ ада̄си, ул̣а̄ре ча там̣ т̣ха̄не т̣хапеси. ма̄ кхо тумхе ма̄н̣авака̄ти идам̣ пана бхагава̄ – ‘‘екена паккхена амбат̣т̣хо сакйа̄нам̣ н̃а̄ти хотӣ’’ти пака̄сенто тасса самасса̄санаттхам̣ а̄ха. тато амбат̣т̣хо гхат̣асатена абхиситто вийа пассаддхадаратхо хутва̄ самасса̄сетва̄ саман̣о готамо мам̣ ‘‘тосесса̄мӣ’’ти екена паккхена н̃а̄тим̣ кароти, кхаттийо кира̄хамасмӣ’’ти чинтеси.

кхаттийасет̣т̣хабха̄ваван̣н̣ана̄

275. атха кхо бхагава̄ – ‘‘айам̣ амбат̣т̣хо кхаттийосмӣ’’ти сан̃н̃ам̣ кароти, аттано акхаттийабха̄вам̣ на джа̄на̄ти, ханда нам̣ джа̄на̄песса̄мӣти кхаттийавам̣сам̣ дассетум̣ уттаридесанам̣ вад̣д̣хенто – ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси амбат̣т̣ха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха идха̄ти имасмим̣ локе. бра̄хман̣есӯти бра̄хман̣а̄нам̣ антаре. а̄санам̣ ва̄ удакам̣ ва̄ти агга̄санам̣ ва̄ аггодакам̣ ва̄. саддхети матаке уддисса катабхатте. тха̄липа̄кети ман̇гала̄дибхатте. йан̃н̃ети йан̃н̃абхатте. па̄хунети па̄хунака̄нам̣ катабхатте пан̣н̣а̄ка̄рабхатте ва̄. апи нусса̄ти апи ну асса кхаттийапуттасса. а̄ват̣ам̣ ва̄ асса ана̄ват̣ам̣ ва̄ти, бра̄хман̣акан̃н̃а̄су нива̄ран̣ам̣ бхавеййа ва̄ но ва̄, бра̄хман̣ада̄рикам̣ лабхеййа ва̄ на ва̄ лабхеййа̄ти аттхо. анупапанноти кхаттийабха̄вам̣ апатто, апарисуддхоти аттхо.

276. иттхийа̄ ва̄ иттхим̣ каритва̄ти иттхийа̄ ва̄ иттхим̣ парийеситва̄. кисмин̃чидева пакаран̣ети кисмин̃чидева досе бра̄хман̣а̄нам̣ айутте акаттаббакаран̣е. бхассапут̣ена̄ти бхасмапут̣ена, сӣсе чха̄рикам̣ окиритва̄ти аттхо.

277. джанетасминти джанитасмим̣, паджа̄йа̄ти аттхо. йе готтапат̣иса̄риноти йе джанетасмим̣ готтам̣ пат̣исаранти – ‘‘ахам̣ готамо, ахам̣ кассапо’’ти, тесу локе готтапат̣иса̄рӣсу кхаттийо сет̣т̣хо. анумата̄ майа̄ти мама саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ сам̣сандитва̄ десита̄ майа̄ анун̃н̃а̄та̄.

пат̣хамабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

виджджа̄чаран̣акатха̄ван̣н̣ана̄

278. има̄йа пана га̄тха̄йа виджджа̄чаран̣асампанноти идам̣ падам̣ сутва̄ амбат̣т̣хо чинтеси – ‘‘виджджа̄ на̄ма тайо веда̄, чаран̣ам̣ пан̃ча сӣла̄ни, тайидам̣ амха̄кам̣йева аттхи, виджджа̄чаран̣асампанно че сет̣т̣хо, майамева сет̣т̣ха̄’’ти нит̣т̣хам̣ гантва̄ виджджа̄чаран̣ам̣ пуччханто – ‘‘катамам̣ пана там̣, бхо готама, чаран̣ам̣, катама̄ ча пана са̄ виджджа̄’’ти а̄ха. атхасса бхагава̄ там̣ бра̄хман̣асамайе сиддхам̣ джа̄тива̄да̄дипат̣исам̣йуттам̣ виджджа̄чаран̣ам̣ пат̣иккхипитва̄ ануттарам̣ виджджа̄чаран̣ам̣ дассетука̄мо – ‘‘на кхо амбат̣т̣ха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха джа̄тива̄доти джа̄тим̣ а̄раббха ва̄до, бра̄хман̣ассевидам̣ ват̣т̣ати, на суддасса̄тиа̄ди вачананти аттхо. еса найо саббаттха. джа̄тива̄давинибаддха̄ти джа̄тива̄де винибаддха̄. еса найо саббаттха.

тато амбат̣т̣хо – ‘‘йаттха да̄ни майам̣ лаггисса̄ма̄ти чинтайимха, тато но саман̣о готамо маха̄ва̄те тхусам̣ дхунанто вийа дӯрамева аваккхипи. йаттха пана майам̣ на лагга̄ма, таттха но нийоджеси. айам̣ но виджджа̄чаран̣асампада̄ н̃а̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ пуна виджджа̄чаран̣асампадам̣ пуччхи. атхасса бхагава̄ самуда̄гамато пабхути виджджа̄чаран̣ам̣ дассетум̣ – ‘‘идха амбат̣т̣ха татха̄гато’’тиа̄дима̄ха.

279. еттха ча бхагава̄ чаран̣апарийа̄паннампи тивидхам̣ сӣлам̣ вибхаджанто ‘‘идамасса хоти чаран̣асми’’нти аниййа̄тетва̄ ‘‘идамписса хоти сӣласми’’нти сӣлавасенева ниййа̄теси. касма̄? тассапи хи кин̃чи кин̃чи сӣлам̣ аттхи, тасма̄ чаран̣авасена ниййа̄тийама̄не ‘‘майампи чаран̣асампанна̄’’ти таттха таттхева лаггеййа. йам̣ пана тена супинепи на дит̣т̣хапуббам̣, тассева васена ниййа̄тенто пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. идамписса хоти чаран̣асмим̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, идамписса хоти чаран̣асминтиа̄дима̄ха. етта̄вата̄ ат̣т̣хапи сама̄паттийо чаран̣анти ниййа̄тита̄ хонти, випассана̄ н̃а̄н̣ато пана пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣хавидха̄пи пан̃н̃а̄ виджджа̄ти ниййа̄тита̄.

чатуапа̄йамукхакатха̄ван̣н̣ана̄

280. апа̄йамукха̄нӣти вина̄самукха̄ни. анабхисамбхун̣ама̄ноти асампа̄пун̣анто, ависахама̄но ва̄. кха̄ривидхама̄да̄йа̄ти еттха кха̄рӣти аран̣ӣ каман̣д̣алу суджа̄дайо та̄пасапариккха̄ра̄. видхоти ка̄джо. тасма̄ кха̄рибхаритам̣ ка̄джама̄да̄йа̄ти аттхо. йе пана кха̄рививидханти пат̣ханти, те ‘‘кха̄рӣти ка̄джасса на̄мам̣, вивидханти бахукаман̣д̣алуа̄дипариккха̄ра’’нти ван̣н̣айанти. паваттапхалабходжаноти патитапхалабходжано. парича̄ракоти каппийакаран̣апаттапат̣иггахан̣апа̄дадхована̄диваттакаран̣авасена парича̄рако. ка̄ман̃ча гун̣а̄дхикопи кхӣн̣а̄саваса̄ман̣еро путхуджджанабхиккхуно вуттанайена парича̄рако хоти, айам̣ пана на та̄дисо гун̣авасенапи веййа̄ваччакаран̣авасенапи ла̄макойева.

касма̄ пана та̄пасапаббаджджа̄ са̄санасса вина̄самукханти вутта̄ти? йасма̄ гаччхантам̣ гаччхантам̣ са̄санам̣ та̄пасапаббаджджа̄васена осаккиссати. имасмин̃хи са̄сане паббаджитва̄ тиссо сиккха̄ пӯретум̣ асакконтам̣ ладжджино сиккха̄ка̄ма̄ – ‘‘наттхи тайа̄ саддхим̣ упосатхо ва̄ пава̄ран̣а̄ ва̄ сан̇гхакаммам̣ ва̄’’ти джигуччхитва̄ паривадждженти. со ‘‘дуккарам̣ кхурадха̄рӯпамам̣ са̄сане пат̣ипаттипӯран̣ам̣ дуккхам̣, та̄пасапаббаджджа̄ пана сукара̄ чева бахуджанасаммата̄ ча̄’’ти виббхамитва̄ та̄пасо хоти. ан̃н̃е там̣ дисва̄ – ‘‘ким̣ тайа̄ ката’’нти пуччханти. со – ‘‘бха̄рийам̣ тумха̄кам̣ са̄сане каммам̣, идха пана сачхандача̄рино майа’’нти вадати. сопи, йади евам̣ ахампи еттхева паббаджа̄мӣти тасса анусиккханто та̄пасо хоти. еваман̃н̃епи ан̃н̃епӣти камена та̄паса̄ва бахука̄ хонти. тесам̣ уппаннака̄ле са̄санам̣ осаккитам̣ на̄ма бхависсати. локе еварӯпо буддхо на̄ма уппаджджи, тасса ӣдисам̣ на̄ма са̄санам̣ ахосӣти сутаматтамева бхависсати. идам̣ сандха̄йа бхагава̄ та̄пасапаббаджджам̣ са̄санасса вина̄самукханти а̄ха.

куда̄лапит̣аканти кандамӯлапхалаггахан̣аттхам̣ куда̄лан̃чева пит̣акан̃ча. га̄маса̄мантам̣ ва̄ти виджджа̄чаран̣асампада̄дӣни анабхисамбхун̣анто, касикамма̄дӣхи ча джӣвитам̣ ниппха̄детум̣ дуккханти ман̃н̃ама̄но бахуджанакуха̄панаттхам̣ га̄маса̄манте ва̄ нигамаса̄манте ва̄ аггиса̄лам̣ катва̄ саппителададхимадхупха̄н̣итатилатан̣д̣ула̄дӣхи чева на̄на̄да̄рӯхи ча хомакаран̣авасена аггим̣ паричаранто аччхати.

чатудва̄рам̣ ага̄рам̣ каритва̄ти чатумукхам̣ па̄на̄га̄рам̣ катва̄ тасса два̄ре ман̣д̣апам̣ катва̄ таттха па̄нӣйам̣ упат̣т̣хапетва̄ а̄гата̄гате па̄нӣйена а̄пуччхати. йамписса аддхика̄ киланта̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ паритут̣т̣ха̄ бхаттапут̣ам̣ ва̄ тан̣д̣ула̄дӣни ва̄ денти, там̣ саббам̣ гахетва̄ амбилайа̄гуа̄дӣни катва̄ бахутарам̣ а̄мисагахан̣аттхам̣ кесан̃чи аннам̣ дети, кесан̃чи бхаттапачанабха̄джана̄дӣни. техипи диннам̣ а̄мисам̣ ва̄ пуббан̣н̣а̄дӣни ва̄ ган̣хати, та̄ни вад̣д̣хийа̄ пайоджети. евам̣ вад̣д̣хама̄навибхаво гомахим̣сада̄сӣда̄сапариггахам̣ кароти, махантам̣ кут̣умбам̣ сан̣т̣хапети. имам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ – ‘‘чатудва̄рам̣ ага̄рам̣ каритва̄ аччхатӣ’’ти. ‘‘тамахам̣ йатха̄сатти йатха̄балам̣ пат̣ипӯджесса̄мӣ’’ти идам̣ панасса пат̣ипаттимукхам̣. имина̄ хи мукхена со евам̣ пат̣ипаджджатӣти. етта̄вата̄ ча бхагавата̄ сабба̄пи та̄пасапаббаджджа̄ ниддит̣т̣ха̄ хонти.

катхам̣? ат̣т̣хавидха̄ хи та̄паса̄ – сапуттабхарийа̄, ун̃чха̄чарийа̄, анаггипаккика̄, аса̄мапа̄ка̄, асмамут̣т̣хика̄, дантаваккалика̄, паваттапхалабходжана̄, пан̣д̣упала̄сика̄ти. таттха йе кен̣ийаджат̣ило вийа кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ васанти, те сапуттабхарийа̄ на̄ма.

йе пана ‘‘сапуттада̄рабха̄во на̄ма паббаджитасса айутто’’ти ла̄йанамадданат̣т̣ха̄несу вӣхимуггама̄сатила̄дӣни сан̇кад̣д̣хитва̄ пачитва̄ парибхун̃джанти, те ун̃чха̄чарийа̄ на̄ма.

йе ‘‘кхалена кхалам̣ вичаритва̄ вӣхим̣ а̄харитва̄ кот̣т̣етва̄ парибхун̃джанам̣ на̄ма айутта’’нти га̄манигамесу тан̣д̣улабхиккхам̣ гахетва̄ пачитва̄ парибхун̃джанти, те анаггипаккика̄ на̄ма.

йе пана ‘‘ким̣ паббаджитасса са̄мапа̄кена̄’’ти га̄мам̣ пависитва̄ паккабхиккхамева ган̣ханти, те аса̄мапа̄ка̄ на̄ма.

йе ‘‘дивасе дивасе бхиккха̄парийет̣т̣хи на̄ма дуккха̄ паббаджитасса̄’’ти мут̣т̣хипа̄са̄н̣ена амба̄т̣ака̄дӣнам̣ руккха̄нам̣ тачам̣ кот̣т̣етва̄ кха̄данти, те асмамут̣т̣хика̄ на̄ма.

йе пана ‘‘па̄са̄н̣ена тачам̣ кот̣т̣етва̄ вичаран̣ам̣ на̄ма дуккха’’нти дантехева убба̄т̣етва̄ кха̄данти, те дантаваккалика̄ на̄ма.

йе ‘‘дантехи убба̄т̣етва̄ кха̄данам̣ на̄ма дуккхам̣ паббаджитасса̄’’ти лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи пахаритва̄ патита̄ни пхала̄ни парибхун̃джанти, те паваттапхалабходжана̄ на̄ма.

йе пана ‘‘лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи па̄тетва̄ парибхого на̄ма аса̄руппо паббаджитасса̄’’ти сайам̣ патита̄нева пуппхапхалапан̣д̣упала̄са̄дӣни кха̄данта̄ йа̄пенти, те пан̣д̣упала̄сика̄ на̄ма.

те тивидха̄ – уккат̣т̣хамаджджхимамудукавасена. таттха йе нисиннат̣т̣ха̄нато анут̣т̣ха̄йа хаттхена па̄пун̣анат̣т̣ха̄нева патитам̣ гахетва̄ кха̄данти, те уккат̣т̣ха̄. йе екаруккхато ан̃н̃ам̣ руккхам̣ на гаччханти, те маджджхима̄. йе там̣ там̣ руккхамӯлам̣ гантва̄ парийеситва̄ кха̄данти, те мудука̄.

има̄ пана ат̣т̣хапи та̄пасапаббаджджа̄ има̄хи чатӯхийева сан̇гахам̣ гаччханти. катхам̣? ета̄су хи сапуттабхарийа̄ ча ун̃чха̄чарийа̄ ча ага̄рам̣ бхаджанти. анаггипаккика̄ ча аса̄мапа̄ка̄ ча агйа̄га̄рам̣ бхаджанти. асмамут̣т̣хика̄ ча дантаваккалика̄ ча кандамӯлапхалабходжанам̣ бхаджанти. паваттапхалабходжана̄ ча пан̣д̣упала̄сика̄ ча паваттапхалабходжанам̣ бхаджанти. тена вуттам̣ – ‘‘етта̄вата̄ ча бхагавата̄ сабба̄пи та̄пасапаббаджджа̄ ниддит̣т̣ха̄ хонтӣ’’ти.

281-282. ида̄ни бхагава̄ са̄чарийакасса амбат̣т̣хасса виджджа̄чаран̣асампада̄йа апа̄йамукхампи аппаттабха̄вам̣ дассетум̣ там̣ ким̣ ман̃н̃аси амбат̣т̣ха̄тиа̄дима̄ха. там̣ утта̄наттхамева. аттана̄ а̄па̄йикопи апарипӯрама̄ноти аттана̄ виджджа̄чаран̣асампада̄йа а̄па̄йикена̄пи апарипӯрама̄нена.

пуббакаисибха̄ва̄нуйогаван̣н̣ана̄

283. даттиканти диннакам̣. саммукхӣбха̄вампи на дада̄тӣти касма̄ на дада̄ти? со кира саммукха̄ а̄ват̣т̣аним̣ на̄ма виджджам̣ джа̄на̄ти. йада̄ ра̄джа̄ маха̄рахена алан̇ка̄рена алан̇като хоти, тада̄ ран̃н̃о самӣпе т̣хатва̄ тасса алан̇ка̄расса на̄мам̣ ган̣хати. тасса ра̄джа̄ на̄ме гахите на демӣти ваттум̣ на саккоти. датва̄ пуна чхан̣адивасе алан̇ка̄рам̣ а̄харатха̄ти ватва̄, наттхи, дева, тумхехи бра̄хман̣асса динноти вутто, ‘‘касма̄ ме динно’’ти пуччхи. те амачча̄ ‘со бра̄хман̣о саммукха̄ а̄ват̣т̣анима̄йам̣ джа̄на̄ти. та̄йа тумхе а̄ват̣т̣етва̄ гахетва̄ гаччхатӣ’ти а̄хам̣су. апаре ран̃н̃а̄ саха тасса атисаха̄йабха̄вам̣ асаханта̄ а̄хам̣су – ‘‘дева, етасса бра̄хман̣асса сарӣре сан̇кхапхалитакут̣т̣хам̣ на̄ма аттхи. тумхе етам̣ дисва̄ва а̄лин̇гатха пара̄масатха, идан̃ча кут̣т̣хам̣ на̄ма ка̄йасам̣саггавасена анугаччхати, ма̄ евам̣ каротха̄’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа тасса ра̄джа̄ саммукхӣбха̄вам̣ на дети.

йасма̄ пана со бра̄хман̣о пан̣д̣ито кхаттавиджджа̄йа кусало, тена саха мантетва̄ катакаммам̣ на̄ма на вируджджхати, тасма̄ са̄н̣ипа̄ка̄расса анто т̣хатва̄ бахи т̣хитена тена саддхим̣ мантети. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘тиро дуссантена мантетӣ’’ти. таттха тиродуссантена̄ти тиродуссена. айамева ва̄ па̄т̣хо. дхаммиканти анаваджджам̣. пайа̄танти абхихаритва̄ диннам̣. катхам̣ тасса ра̄джа̄ти йасса ран̃н̃о бра̄хман̣о ӣдисам̣ бхиккхам̣ пат̣игган̣хеййа, катхам̣ тасса бра̄хман̣асса со ра̄джа̄ саммукхӣбха̄вампи на дадеййа. айам̣ пана адиннакам̣ ма̄йа̄йа ган̣хати, тенасса саммукхӣбха̄вам̣ ра̄джа̄ на детӣти нит̣т̣хаметтха гантаббанти айаметтха адхиппа̄йо. ‘‘идам̣ пана ка̄ран̣ам̣ т̣хапетва̄ ра̄джа̄нан̃чева бра̄хман̣ан̃ча на ан̃н̃о кочи джа̄на̄ти. тадетам̣ евам̣ рахассампи пат̣иччханнампи аддха̄ саббан̃н̃ӯ саман̣о готамоти нит̣т̣хам̣ гамиссатӣ’’ти бхагава̄ пака̄сеси.

284. ида̄ни айан̃ча амбат̣т̣хо, а̄чарийо часса манте нисса̄йа атима̄нино. тена тесам̣ мантанисситама̄наниммаданаттхам̣ уттари десанам̣ вад̣д̣хенто там̣ ким̣ ман̃н̃аси, амбат̣т̣ха, идха ра̄джа̄тиа̄дима̄ха. таттха ратхӯпаттхарети ратхамхи ран̃н̃о т̣ха̄наттхам̣ аттхаритва̄ саджджитападесе. уггехи ва̄ти уггатуггатехи ва̄ амаччехи. ра̄джан̃н̃ехӣти анабхиситтакума̄рехи. кин̃чидева мантананти асукасмим̣ десе тал̣а̄кам̣ ва̄ ма̄тикам̣ ва̄ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, асукасмим̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ нагарам̣ ва̄ нивесетунти еварӯпам̣ па̄кат̣амантанам̣. тадева мантананти йам̣ ран̃н̃а̄ мантитам̣ тадева. та̄дисехийева сӣсуккхепабхамуккхепа̄дӣхи а̄ка̄рехи мантеййа. ра̄джабхан̣итанти йатха̄ ран̃н̃а̄ бхан̣итам̣, тассаттхасса са̄дханасаматтхам̣. сопи тассаттхасса са̄дханасаматтхамева бхан̣итам̣ бхан̣атӣти аттхо.

285. паватта̄роти паваттайита̄ро. йесанти йесам̣ сантакам̣. мантападанти ведасан̇кха̄там̣ мантамева. гӣтанти ат̣т̣хака̄дӣхи дасахи пора̄н̣акабра̄хман̣ехи сарасампаттивасена саджджха̄йитам̣. павуттанти ан̃н̃есам̣ вуттам̣, ва̄читанти аттхо. самихитанти самупабйӯл̣хам̣ ра̄сикатам̣, пин̣д̣ам̣ катва̄ т̣хапитанти аттхо. тадануга̄йантӣти етарахи бра̄хман̣а̄ там̣ техи пуббе гӣтам̣ ануга̄йанти анусаджджха̄йанти. таданубха̄сантӣти там̣ анубха̄санти, идам̣ пуримассева вевачанам̣. бха̄ситаманубха̄сантӣти техи бха̄ситам̣ саджджха̄йитам̣ анусаджджха̄йанти. ва̄читаманува̄чентӣти техи ан̃н̃есам̣ ва̄читам̣ анува̄ченти.

сеййатхиданти те катамехи аттхо. ат̣т̣хакотиа̄дӣни тесам̣ на̄ма̄ни. те кира диббена чаккхуна̄ олокетва̄ парӯпагха̄там̣ акатва̄ кассапасамма̄самбуддхасса бхагавато па̄вачанена саха сам̣сандитва̄ манте гантхим̣су. апара̄паре пана бра̄хман̣а̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни паккхипитва̄ тайо веде бхиндитва̄ буддхавачанена саддхим̣ вируддхе акам̣су. нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣти йена твам̣ иси бхавеййа̄си, етам̣ ка̄ран̣ам̣ на виджджати. идха бхагава̄ йасма̄ – ‘‘еса пуччхийама̄нопи, аттано аваттхаран̣абха̄вам̣ н̃атва̄ пат̣ивачанам̣ на дассатӣ’’ти джа̄на̄ти, тасма̄ пат̣ин̃н̃ам̣ агахетва̄ва там̣ исибха̄вам̣ пат̣иккхипи.

286. ида̄ни йасма̄ те пора̄н̣а̄ даса бра̄хман̣а̄ нира̄магандха̄ аниттхигандха̄ раджоджалладхара̄ брахмача̄рино аран̃н̃а̄йатане паббатапа̄десу ванамӯлапхала̄ха̄ра̄ васим̣су. йада̄ каттхачи гантука̄ма̄ хонти, иддхийа̄ а̄ка̄сенева гаччханти, наттхи тесам̣ йа̄нена киччам̣. саббадиса̄су ча несам̣ метта̄дибрахмавиха̄рабха̄вана̄ва а̄раккха̄ хоти, наттхи тесам̣ па̄ка̄рапурисагуттӣхи аттхо. имина̄ ча амбат̣т̣хена сутапубба̄ тесам̣ пат̣ипатти; тасма̄ имасса са̄чарийакасса тесам̣ пат̣ипаттито а̄ракабха̄вам̣ дассетум̣ – ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, амбат̣т̣ха̄’’тиа̄дима̄ха.

таттха вичитака̄л̣аканти вичинитва̄ апанӣтака̄л̣акам̣. вет̣хаканатапасса̄хӣти дуссапат̣т̣адуссавен̣и а̄дӣхи вет̣хакехи намитапха̄сука̄хи. куттава̄лехӣти собха̄каран̣аттхам̣ каппетум̣, йуттат̣т̣ха̄несу каппитава̄лехи. еттха ча вал̣ава̄нам̣йева ва̄ла̄ каппита̄, на ратха̄нам̣, вал̣авапайуттатта̄ пана ратха̄пи ‘‘куттава̄ла̄’’ти вутта̄. уккин̣н̣апарикха̄сӯти кхатапарикха̄су. оккхиттапалигха̄сӯти т̣хапитапалигха̄су. нагарӯпака̄рика̄сӯти еттха упака̄рика̄ти паресам̣ а̄роханива̄ран̣аттхам̣ саманта̄ нагарам̣ па̄ка̄расса адхобха̄ге катасудха̄каммам̣ вуччати. идха пана та̄хи упака̄рика̄хи йутта̄ни нагара̄нева ‘‘нагарӯпака̄рика̄йо’’ти адхиппета̄ни. раккха̄пентӣти та̄дисесу нагаресу васанта̄пи атта̄нам̣ раккха̄пенти. кан̇кха̄ти ‘‘саббан̃н̃ӯ, на саббан̃н̃ӯ’’ти евам̣ сам̣сайо. виматӣти тассева вевачанам̣, вирӯпа̄ мати, виниччхинитум̣ асаматтха̄ти аттхо. идам̣ бхагава̄ ‘‘амбат̣т̣хасса имина̄ аттабха̄вена маггапа̄тубха̄во наттхи, кевалам̣ дивасо вӣтиваттати, айам̣ кхо пана лаккхан̣апарийесанаттхам̣ а̄гато, тампи киччам̣ нассарати. хандасса сатиджананаттхам̣ найам̣ демӣ’’ти а̄ха.

двелаккхан̣адассанаван̣н̣ана̄

287. евам̣ ватва̄ пана йасма̄ буддха̄нам̣ нисинна̄нам̣ ва̄ нипанна̄нам̣ ва̄ кочи лаккхан̣ам̣ парийеситум̣ на саккоти, т̣хита̄нам̣ пана чан̇каманта̄нам̣ ва̄ саккоти. а̄чин̣н̣ан̃четам̣ буддха̄нам̣ лаккхан̣апарийесанаттхам̣ а̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ чан̇кама̄дхит̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, тена бхагава̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бахи никкханто. тасма̄ атха кхо бхагава̄тиа̄ди вуттам̣.

саманнесӣти гавеси, екам̣ двети ва̄ ган̣айанто сама̄найи. йебхуййена̄ти па̄йена, бахука̄ни аддаса, аппа̄ни на аддаса̄ти аттхо. тато йа̄ни на аддаса тесам̣ дӣпанаттхам̣ вуттам̣ – ‘‘т̣хапетва̄ две’’ти. кан̇кхатӣти ‘‘ахо вата пассеййа’’нти паттханам̣ уппа̄дети. вичикиччхатӣти тато тато та̄ни вичинанто киччхати на саккоти дат̣т̣хум̣. на̄дхимуччатӣти та̄йа вичикиччха̄йа саннит̣т̣ха̄нам̣ на гаччхати. на сампасӣдатӣти тато – ‘‘парипун̣н̣алаккхан̣о айа’’нти бхагавати паса̄дам̣ на̄паджджати. кан̇кха̄йа ва̄ дуббала̄ вимати вутта̄, вичикиччха̄йа маджджхима̄, анадхимуччаната̄йа балаватӣ, асампаса̄дена техи тӣхи дхаммехи читтасса ка̄лусийабха̄во. косохитети ваттхикосена пат̣иччханне. ваттхагуйхети ан̇гаджа̄те бхагавато хи варава̄ран̣ассева косохитам̣ ваттхагуйхам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ падумагаббхасама̄нам̣. там̣ со ваттхапат̣иччханнатта̄ апассанто, антомукхагата̄йа ча дживха̄йа пахӯтабха̄вам̣ асаллаккхенто тесу двӣсу лаккхан̣есу кан̇кхӣ ахоси вичикиччхӣ.

288. татха̄рӯпанти там̣ рӯпам̣. киметтха ан̃н̃ена ваттаббам̣? вуттаметам̣ на̄гасенаттхеренева милиндаран̃н̃а̄ пут̣т̣хена – ‘‘дуккарам̣, бханте, на̄гасена, бхагавата̄ катанти. ким̣ маха̄ра̄джа̄ти? маха̄джанена хирикаран̣ока̄сам̣ брахма̄йу бра̄хман̣асса ча антева̄си уттарасса ча, ба̄варисса антева̄сӣнам̣ сол̣асабра̄хман̣а̄нан̃ча, селасса бра̄хман̣асса ча антева̄сӣнам̣ тисатама̄н̣ава̄нан̃ча дассеси, бхантети. на, маха̄ра̄джа, бхагава̄ гуйхам̣ дассеси. чха̄йам̣ бхагава̄ дассеси. иддхийа̄ абхисан̇кхаритва̄ нива̄сананиваттхам̣ ка̄йабандханабаддхам̣ чӣварапа̄рутам̣ чха̄йа̄рӯпакаматтам̣ дассеси маха̄ра̄джа̄ти. чха̄йам̣ дит̣т̣хе сати дит̣т̣хам̣йева нану, бхантети? тит̣т̣хатетам̣, маха̄ра̄джа, хадайарӯпам̣ дисва̄ буджджханакасатто бхавеййа, хадайамам̣сам̣ нӣхаритва̄ дассеййа самма̄самбуддхоти. каллоси, бханте, на̄гасена̄’’ти.

нинна̄метва̄ти нӣхаритва̄. анумасӣти катхинасӯчим̣ вийа катва̄ анумаджджи, татха̄каран̣ена четтха мудубха̄во, кан̣н̣асота̄нумасанена дӣгхабха̄во, на̄сикасота̄нумасанена танубха̄во, нала̄т̣аччха̄данена путхулабха̄во пака̄ситоти ведитаббо.

289. пат̣има̄нентоти а̄гаменто, а̄гаманамасса паттхенто удиккхантоти аттхо.

290. катха̄салла̄поти катха̄ ча салла̄по ча, катханам̣ пат̣икатхананти аттхо.

291. ахо вата̄ти гарахавачанаметам̣. рети идам̣ хӣл̣анавасена а̄мантанам̣. пан̣д̣итака̄ти тамева джигуччханто а̄ха. сесапададвайепи есева найо. еварӯпена кира бхо пурисо аттхачаракена̄ти идам̣ йа̄дисо твам̣, едисе аттхачараке хитака̄раке сати пурисо нирайам̣йева гаччхеййа, на ан̃н̃атра̄ти имаматтхам̣ сандха̄йа вадати. а̄саджджа а̄саджджа̄ти гхат̣т̣етва̄ гхат̣т̣етва̄. амхепи евам̣ упанеййа упанеййа̄ти бра̄хман̣о кхо пана амбат̣т̣ха поккхараса̄тӣтиа̄дӣни ватва̄ евам̣ упанетва̄ упанетва̄ пат̣иччханнам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄викаритва̄ сут̣т̣ху да̄са̄дибха̄вам̣ а̄ропетва̄ авача, тайа̄ амхе аккоса̄пита̄ти адхиппа̄йо. падаса̄йева паваттесӣти па̄дена пахаритва̄ бхӯмийам̣ па̄теси. йан̃ча со пуббе а̄чарийена саддхим̣ ратхам̣ а̄рухитва̄ са̄ратхи хутва̄ агама̄си, тамписса т̣ха̄нам̣ аччхиндитва̄ ратхасса пурато падаса̄ йевасса гаманам̣ ака̄си.

поккхараса̄тибуддхӯпасан̇каманаван̣н̣ана̄

292-296. ативика̄лоти сут̣т̣ху вика̄ло, саммоданӣйакатха̄йапи ка̄ло наттхи. а̄гама̄ ну кхвидха бхоти а̄гама̄ ну кхо идха бхо. адхива̄сетӯти сампат̣иччхату. аджджатана̄йа̄ти йам̣ ме тумхесу ка̄рам̣ карото аджджа бхависсати пун̃н̃ан̃ча пӣтипа̄моджджан̃ча тадаттха̄йа. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена̄ти бхагава̄ ка̄йан̇гам̣ ва̄ ва̄чан̇гам̣ ва̄ ачопетва̄ аббхантарейева кхантим̣ дха̄ренто тун̣хӣбха̄вена адхива̄сеси. бра̄хман̣асса ануггахан̣аттхам̣ манаса̄ва сампат̣иччхӣти вуттам̣ хоти.

297. пан̣ӣтена̄ти уттамена. сахаттха̄ти сахаттхена. сантаппесӣти сут̣т̣ху таппеси парипун̣н̣ам̣ сухитам̣ йа̄вадаттхам̣ ака̄си. сампава̄ресӣти сут̣т̣ху пава̄реси, алам̣ аланти хаттхасан̃н̃а̄йа пат̣иккхипа̄песи. бхутта̄винти бхуттавантам̣. онӣтапаттапа̄н̣инти паттато онӣтапа̄н̣им̣, апанӣтахаттханти вуттам̣ хоти. ониттапаттапа̄н̣интипи па̄т̣хо. тассаттхо – ониттам̣ на̄на̄бхӯтам̣ вина̄бхӯтам̣ паттам̣ па̄н̣ито асса̄ти ониттапаттапа̄н̣и, там̣ ониттапаттапа̄н̣им̣. хаттхе ча паттан̃ча дховитва̄ екаманте паттам̣ никкхипитва̄ нисиннанти аттхо. екамантам̣ нисӣдӣти бхагавантам̣ евам̣ бхӯтам̣ н̃атва̄ екасмим̣ ока̄се нисӣдӣти аттхо.

298. анупуббим̣ катханти анупат̣ипа̄т̣икатхам̣. а̄нупуббикатха̄ на̄ма да̄на̄нантарам̣ сӣлам̣, сӣла̄нантарам̣ сагго, сагга̄нантарам̣ магготи етесам̣ аттха̄нам̣ дӣпанакатха̄. тенева – ‘‘сеййатхидам̣ да̄накатха’’нтиа̄дима̄ха. ока̄ранти авака̄рам̣ ла̄макабха̄вам̣. са̄муккам̣сика̄ти са̄мам̣ уккам̣сика̄, аттана̄йева уддхаритва̄ гахита̄, сайамбхӯн̃а̄н̣ена дит̣т̣ха̄, аса̄дха̄ран̣а̄ ан̃н̃есанти аттхо. ка̄ пана са̄ти? арийасаччадесана̄. тенева̄ха – ‘‘дуккхам̣, самудайам̣, ниродхам̣, магга’’нти. дхаммачаккхунти еттха сота̄паттимагго адхиппето. тасса уппаттиа̄ка̄радассанаттхам̣ – ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти а̄ха. тан̃хи ниродхам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ киччавасена евам̣ саббасан̇кхатам̣ пат̣ивиджджхантам̣ уппаджджати.

поккхараса̄тиупа̄сакаттапат̣иведана̄ван̣н̣ана̄

299. дит̣т̣хо арийасаччадхаммо етена̄ти дит̣т̣хадхаммо. еса найо сесападесупи. тин̣н̣а̄ вичикиччха̄ анена̄ти тин̣н̣авичикиччхо. вигата̄ катхам̣катха̄ асса̄ти вигатакатхам̣катхо. веса̄раджджаппаттоти виса̄радабха̄вам̣ патто. каттха? саттхуса̄сане. на̄сса паро паччайо, на парасса саддха̄йа еттха ваттатӣти апараппаччайо. сесам̣ саббаттха вуттанайатта̄ утта̄наттхатта̄ ча па̄кат̣амева̄ти.

ити суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣

амбат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.