2. са̄ман̃н̃апхаласуттаван̣н̣ана̄

ра̄джа̄маччакатха̄ван̣н̣ана̄

150. евам̣ ме сутам̣…пе… ра̄джагахети са̄ман̃н̃апхаласуттам̣. татра̄йам̣ апуббападаван̣н̣ана̄ – ра̄джагахети евам̣на̄маке нагаре. тан̃хи мандха̄тумаха̄говинда̄дӣхи париггахитатта̄ ра̄джагаханти вуччати. ан̃н̃епи еттха пака̄ре ван̣н̣айанти, ким̣ техи? на̄маматтаметам̣ тасса нагарасса. там̣ панетам̣ буддхака̄ле ча чаккаваттика̄ле ча нагарам̣ хоти, сесака̄ле сун̃н̃ам̣ хоти йаккхапариггахитам̣, тесам̣ васанаванам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. вихаратӣти ависесена ирийа̄патхадиббабрахмаарийавиха̄ресу ан̃н̃атаравиха̄расаман̇гипаридӣпанаметам̣. идха пана т̣ха̄нагамананисаджджасайанаппабхедесу ирийа̄патхесу ан̃н̃атараирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанам̣. тена т̣хитопи гаччхантопи нисиннопи сайа̄нопи бхагава̄ вихарати чева ведитаббо. со хи екам̣ ирийа̄патхаба̄дханам̣ ан̃н̃ена ирийа̄патхена виччхиндитва̄ апарипатантам̣ аттабха̄вам̣ харати паваттети, тасма̄ вихаратӣти вуччати.

джӣвакасса кома̄рабхаччасса амбаванети идамасса йам̣ гочарага̄мам̣ упанисса̄йа вихарати, тасса самӣпанива̄санат̣т̣ха̄напаридӣпанам̣. тасма̄ – ра̄джагахе вихарати джӣвакасса кома̄рабхаччасса амбаванети ра̄джагахасамӣпе джӣвакасса кома̄рабхаччасса амбаване вихаратӣти еваметтха аттхо ведитаббо. самӣпаттхе хетам̣ бхуммавачанам̣. таттха джӣватӣти джӣвако, кума̄рена бхатоти кома̄рабхаччо. йатха̄ха – ‘‘ким̣ бхан̣е, етам̣ ка̄кехи сампарикин̣н̣анти? да̄рако дева̄ти. джӣвати бхан̣ети? джӣвати, дева̄ти. тена хи, бхан̣е там̣ да̄ракам̣ амха̄кам̣ антепурам̣ нетва̄ дха̄тӣнам̣ детха посетунти. тасса джӣватӣти джӣвакоти на̄мам̣ акам̣су. кума̄рена поса̄питоти кома̄рабхаччоти на̄мам̣ акам̣сӯ’’ти (маха̄ва. 328) айам̣ панеттха сан̇кхепо. виттха̄рена пана джӣвакаваттхукхандхаке а̄гатамева. виниччхайакатха̄писса самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄.

айам̣ пана джӣвако екасмим̣ самайе бхагавато доса̄бхисаннам̣ ка̄йам̣ виречетва̄ сивеййакам̣ дуссайугам̣ датва̄ ваттха̄нумодана̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа чинтеси – ‘‘майа̄ дивасасса дваттиккхаттум̣ буддхупат̣т̣ха̄нам̣ гантаббам̣, идан̃ча вел̣уванам̣ атидӯре, майхам̣ пана амбаванам̣ уййа̄нам̣ а̄саннатарам̣, йам̣нӯна̄хам̣ еттха бхагавато виха̄рам̣ ка̄реййа’’нти. со тасмим̣ амбаване раттит̣т̣ха̄надива̄т̣ха̄нален̣акут̣иман̣д̣апа̄дӣни сампа̄детва̄ бхагавато ануччхавикам̣ гандхакут̣им̣ ка̄ра̄петва̄ амбаванам̣ ат̣т̣ха̄расахаттхуббедхена тамбапат̣т̣аван̣н̣ена па̄ка̄рена париккхипа̄петва̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ сачӣварабхаттена сантаппетва̄ даккхин̣одакам̣ па̄тетва̄ виха̄рам̣ ниййа̄теси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘джӣвакасса кома̄рабхаччасса амбаване’’ти.

ад̣д̣хател̣асехи бхиккхусатехӣти ад̣д̣хасатена ӯнехи терасахи бхиккхусатехи. ра̄джа̄тиа̄дӣсу ра̄джати аттано иссарийасампаттийа̄ чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи маха̄джанам̣ ран̃джети вад̣д̣хетӣти ра̄джа̄. магадха̄нам̣ иссароти ма̄гадхо. аджа̄тойева ран̃н̃о сатту бхависсатӣти немиттакехи ниддит̣т̣хоти аджа̄тасатту.

тасмим̣ кира куччхигате девийа̄ еварӯпо дохал̣о уппаджджи – ‘‘ахо вата̄хам̣ ран̃н̃о даккхин̣аба̄хулохитам̣ пивеййа’’нти, са̄ ‘‘бха̄рийе т̣ха̄не дохал̣о уппанно, на сакка̄ кассачи а̄рочету’’нти там̣ катхетум̣ асакконтӣ киса̄ дуббан̣н̣а̄ ахоси. там̣ ра̄джа̄ пуччхи – ‘‘бхадде, туйхам̣ аттабха̄во на пакативан̣н̣о, ким̣ ка̄ран̣а’’нти? ‘‘ма̄ пуччха, маха̄ра̄джа̄ти’’. ‘‘бхадде, твам̣ аттано аджджха̄сайам̣ майхам̣ акатхентӣ касса катхессасӣ’’ти татха̄ татха̄ нибандхитва̄ катха̄песи. сутва̄ ча – ‘‘ба̄ле, ким̣ еттха туйхам̣ бха̄рийасан̃н̃а̄ ахосӣ’’ти веджджам̣ паккоса̄петва̄ суван̣н̣асаттхакена ба̄хум̣ пха̄ла̄петва̄ суван̣н̣асаракена лохитам̣ гахетва̄ удакена самбхиндитва̄ па̄йеси. немиттака̄ там̣ сутва̄ – ‘‘еса габбхо ран̃н̃о сатту бхависсати, имина̄ ра̄джа̄ хан̃н̃иссатӣ’’ти бйа̄карим̣су. девӣ сутва̄ – ‘‘майхам̣ кира куччхито никкханто ра̄джа̄нам̣ ма̄рессатӣ’’ти габбхам̣ па̄тетука̄ма̄ уййа̄нам̣ гантва̄ куччхим̣ мадда̄песи, габбхо на патати. са̄ пунаппунам̣ гантва̄ татхева ка̄реси. ра̄джа̄ киматтхам̣ айам̣ абхин̣хам̣ уййа̄нам̣ гаччхатӣти паривӣмам̣санто там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ – ‘‘бхадде, тава куччхийам̣ путтоти ва̄ дхӣта̄ти ва̄ на пан̃н̃а̄йати, аттано ниббаттада̄ракам̣ евамака̄сӣти маха̄ агун̣ара̄сипи но джамбудӣпатале а̄вибхависсати, ма̄ твам̣ евам̣ карохӣ’’ти нива̄ретва̄ а̄раккхам̣ ада̄си. са̄ габбхавут̣т̣ха̄нака̄ле ‘‘ма̄ресса̄мӣ’’ти чинтеси. тада̄пи а̄раккхаманусса̄ да̄ракам̣ апанайим̣су. атха̄парена самайена вуд̣д̣хиппаттам̣ кума̄рам̣ девийа̄ дассесум̣. са̄ там̣ дисва̄ва путтасинехам̣ уппа̄деси, тена нам̣ ма̄ретум̣ на̄саккхи. ра̄джа̄пи ануккамена путтасса опараджджамада̄си.

атхекасмим̣ самайе девадатто рахогато чинтеси – ‘‘са̄рипуттасса париса̄ маха̄моггалла̄насса париса̄ маха̄кассапасса париса̄ти, евамиме висум̣ висум̣ дхура̄, ахампи екам̣ дхурам̣ нӣхара̄мӣ’’ти. со ‘‘на сакка̄ вина̄ ла̄бхена парисам̣ уппа̄детум̣, ханда̄хам̣ ла̄бхам̣ ниббаттемӣ’’ти чинтетва̄ кхандхаке а̄гатанайена аджа̄тасаттум̣ кума̄рам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийена паса̄детва̄ са̄йам̣ па̄там̣ пан̃чахи ратхасатехи упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччхантам̣ ативиссаттхам̣ н̃атва̄ екадивасам̣ упасан̇камитва̄ етадавоча – ‘‘пуббе кхо, кума̄ра, манусса̄ дӣгха̄йука̄, етарахи аппа̄йука̄, тена хи твам̣ кума̄ра, питарам̣ хантва̄ ра̄джа̄ хохи, ахам̣ бхагавантам̣ хантва̄ буддхо бхависса̄мӣ’’ти кума̄рам̣ питувадхе уййоджети.

со – ‘‘аййо девадатто маха̄нубха̄во, етасса авидитам̣ на̄ма наттхӣ’’ти ӯруйа̄ поттханийам̣ бандхитва̄ дива̄ дивасса бхӣто уббигго уссан̇кӣ утрасто антепурам̣ пависитва̄ вуттаппака̄рам̣ виппака̄рам̣ ака̄си. атха нам̣ амачча̄ гахетва̄ ануйун̃джитва̄ – ‘‘кума̄ро ча хантаббо, девадатто ча, саббе ча бхиккхӯ хантабба̄’’ти саммантайитва̄ ран̃н̃о а̄н̣а̄васена карисса̄ма̄ти ран̃н̃о а̄рочесум̣.

ра̄джа̄ йе амачча̄ ма̄ретука̄ма̄ ахесум̣, тесам̣ т̣ха̄нантара̄ни аччхиндитва̄, йе на ма̄ретука̄ма̄, те уччесу т̣ха̄несу т̣хапетва̄ кума̄рам̣ пуччхи – ‘‘кисса пана твам̣, кума̄ра, мам̣ ма̄ретука̄мосӣ’’ти? ‘‘радждженамхи, дева, аттхико’’ти. ра̄джа̄ тасса раджджам̣ ада̄си.

со майхам̣ маноратхо ниппханноти девадаттасса а̄рочеси. тато нам̣ со а̄ха – ‘‘твам̣ син̇га̄лам̣ антокатва̄ бхерипарийонаддхапурисо вийа сукиччака̄римхӣти ман̃н̃аси, катипа̄хенева те пита̄ тайа̄ катам̣ авама̄нам̣ чинтетва̄ сайамева ра̄джа̄ бхависсатӣ’’ти. атха, бханте, ким̣ каромӣти? мӯлагхаччам̣ гха̄техӣти. нану, бханте, майхам̣ пита̄ на саттхаваджджхоти? а̄ха̄рупаччхедена нам̣ ма̄рехӣти. со питарам̣ та̄панагехе паккхипа̄песи, та̄панагехам̣ на̄ма каммакаран̣аттха̄йа катам̣ дхӯмагхарам̣. ‘‘мама ма̄тарам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃асса дат̣т̣хум̣ ма̄ детха̄’’ти а̄ха. девӣ суван̣н̣асараке бхаттам̣ паккхипитва̄ уччхан̇гена̄да̄йа пависати. ра̄джа̄ там̣ бхун̃джитва̄ йа̄пети. со – ‘‘майхам̣ пита̄ катхам̣ йа̄петӣ’’ти пуччхитва̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ – ‘‘майхам̣ ма̄ту уччхан̇гам̣ катва̄ пависитум̣ ма̄ детха̄’’ти а̄ха. тато пат̣т̣ха̄йа девӣ мол̣ийам̣ паккхипитва̄ пависати. тампи сутва̄ ‘‘мол̣им̣ бандхитва̄ пависитум̣ ма̄ детха̄’’ти. тато суван̣н̣апа̄дука̄су бхаттам̣ т̣хапетва̄ пидахитва̄ па̄дука̄ а̄руйха пависати. ра̄джа̄ тена йа̄пети. пуна ‘‘катхам̣ йа̄петӣ’’ти пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ ‘‘па̄дука̄ а̄руйха пависитумпи ма̄ детха̄’’ти а̄ха. тато пат̣т̣ха̄йа девӣ гандходакена нха̄йитва̄ сарӣрам̣ чатумадхурена маккхетва̄ па̄рупитва̄ пависати. ра̄джа̄ тасса̄ сарӣрам̣ лехитва̄ йа̄пети. пуна пуччхитва̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа майхам̣ ма̄ту павесанам̣ нива̄ретха̄’’ти а̄ха. девӣ два̄рамӯле т̣хатва̄ ‘‘са̄ми, бимбиса̄ра, етам̣ дахарака̄ле ма̄ретум̣ на ада̄си, аттано саттум̣ аттана̄ва посеси, идам̣ пана да̄ни те паччхимадассанам̣, на̄хам̣ ито пат̣т̣ха̄йа тумхе пасситум̣ лабха̄ми, саче майхам̣ досо аттхи, кхаматха дева̄’’ти родитва̄ кандитва̄ ниватти.

тато пат̣т̣ха̄йа ран̃н̃о а̄ха̄ро наттхи. ра̄джа̄ маггапхаласукхена чан̇камена йа̄пети. ативийа асса аттабха̄во вирочати. со – ‘‘катхам̣, ме бхан̣е, пита̄ йа̄петӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘чан̇камена, дева, йа̄пети; ативийа часса аттабха̄во вирочатӣ’’ти сутва̄ ‘чан̇камам̣ да̄нисса ха̄ресса̄мӣ’ти чинтетва̄ – ‘‘майхам̣ питу па̄де кхурена пха̄летва̄ лон̣ателена маккхетва̄ кхадиран̇га̄рехи вӣтаччитехи пачатха̄’’ти нха̄пите песеси. ра̄джа̄ те дисва̄ – ‘‘нӯна майхам̣ путто кеначи сан̃н̃атто бхависсати, име мама массукаран̣аттха̄йа̄гата̄’’ти чинтеси. те гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣хам̣су. ‘касма̄ а̄гататтха̄’ти ча пут̣т̣ха̄ там̣ са̄санам̣ а̄рочесум̣. ‘‘тумха̄кам̣ ран̃н̃о манам̣ каротха̄’’ти ча вутта̄ ‘нисӣда, дева̄’ти ватва̄ ча ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ – ‘‘дева, майам̣ ран̃н̃о а̄н̣ам̣ карома, ма̄ амха̄кам̣ куджджхиттха, найидам̣ тумха̄диса̄нам̣ дхаммара̄джӯнам̣ ануччхавика’’нти ватва̄ ва̄махаттхена гоппхаке гахетва̄ даккхин̣ахаттхена кхурам̣ гахетва̄ па̄датала̄ни пха̄летва̄ лон̣ателена маккхетва̄ кхадиран̇га̄рехи вӣтаччитехи пачим̣су. ра̄джа̄ кира пуббе четийан̇ган̣е саупа̄хано агама̄си, нисаджджанаттха̄йа пан̃н̃аттакат̣аса̄ракан̃ча адхотехи па̄дехи акками, тасса̄йам̣ ниссандоти ваданти. ран̃н̃о балававедана̄ уппанна̄. со – ‘‘ахо буддхо, ахо дхаммо, ахо сан̇гхо’’ти ануссарантойева четийан̇ган̣е кхиттама̄ла̄ вийа мила̄йитва̄ ча̄тумаха̄ра̄джикадевалоке вессаван̣асса парича̄рако джанавасабхо на̄ма йаккхо хутва̄ ниббатти.

там̣ дивасамева аджа̄тасаттусса путто джа̄то, путтасса джа̄табха̄ван̃ча питуматабха̄ван̃ча ниведетум̣ две лекха̄ екаккхан̣ейева а̄гата̄. амачча̄ – ‘‘пат̣хамам̣ путтасса джа̄табха̄вам̣ а̄рочесса̄ма̄’’ти там̣ лекхам̣ ран̃н̃о хаттхе т̣хапесум̣. ран̃н̃о тан̇кхан̣ейева путтасинехо уппаджджитва̄ сакаласарӣрам̣ кхобхетва̄ ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е питугун̣аман̃н̃а̄си – ‘‘майи джа̄тепи майхам̣ питу евамева синехо уппанно’’ти. со – ‘‘гаччхатха, бхан̣е, майхам̣ питарам̣ виссаджджетха̄’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ виссаджджа̄петха, дева̄’’ти итарам̣ лекхам̣ хаттхе т̣хапайим̣су.

со там̣ паваттим̣ сутва̄ родама̄но ма̄тусамӣпам̣ гантва̄ – ‘‘ахоси ну, кхо, амма, майхам̣ питу майи джа̄те синехо’’ти? са̄ а̄ха – ‘‘ба̄лапутта, ким̣ вадеси, тава дахарака̄ле ан̇гулийа̄ пӣл̣ака̄ ут̣т̣хахи. атха там̣ родама̄нам̣ сан̃н̃а̄петум̣ асакконта̄ там̣ гахетва̄ виниччхайат̣т̣ха̄не нисиннасса тава питу сантикам̣ агамам̣су. пита̄ те ан̇гулим̣ мукхе т̣хапеси. пӣл̣ака̄ мукхейева бхиджджи. атха кхо пита̄ тава синехена там̣ лохитамиссакам̣ пуббам̣ анит̣т̣хубхитва̄ва аджджхохари. еварӯпо те питу синехо’’ти. со родитва̄ паридевитва̄ питу сарӣракиччам̣ ака̄си.

девадаттопи аджа̄тасаттум̣ упасан̇камитва̄ – ‘‘пурисе, маха̄ра̄джа, а̄н̣а̄пехи, йе саман̣ам̣ готамам̣ джӣвита̄ воропессантӣ’’ти ватва̄ тена динне пурисе песетва̄ сайам̣ гиджджхакӯт̣ам̣ а̄руйха йантена силам̣ павиджджхитва̄ на̄л̣а̄гирихаттхим̣ мун̃ча̄петва̄пи кеначи упа̄йена бхагавантам̣ ма̄ретум̣ асакконто парихӣнала̄бхасакка̄ро пан̃ча ваттхӯни йа̄читва̄ та̄ни алабхама̄но техи джанам̣ сан̃н̃а̄песса̄мӣти сан̇гхабхедам̣ катва̄ са̄рипуттамоггалла̄несу парисам̣ а̄да̄йа паккантесу ун̣халохитам̣ мукхена чхад̣д̣етва̄ навама̄се гила̄наман̃че нипаджджитва̄ виппат̣иса̄раджа̄то – ‘‘кухим̣ етарахи саттха̄ васатӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘джетаване’’ти вутте ман̃чакена мам̣ а̄харитва̄ саттха̄рам̣ дассетха̄ти ватва̄ а̄харийама̄но бхагавато дассана̄рахасса каммасса акататта̄ джетаване поккхаран̣ӣсамӣпейева дведха̄ бхиннам̣ патхавим̣ пависитва̄ маха̄нирайе патит̣т̣хитоти. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ракатха̄найо кхандхаке а̄гато. а̄гататта̄ пана саббам̣ на вуттанти. евам̣ аджа̄тойева ран̃н̃о сатту бхависсатӣти немиттакехи ниддит̣т̣хоти аджа̄тасатту.

ведехипуттоти айам̣ косаларан̃н̃о дхӣта̄йа путто, на видехаран̃н̃о. ведехӣти пана пан̣д̣ита̄дхивачанаметам̣. йатха̄ха – ‘‘ведехика̄ гахапата̄нӣ (ма. ни. 1.226), аййо а̄нандо ведехамунӣ’’ти (сам̣. ни. 2.154). татра̄йам̣ вачанаттхо – виданти етена̄ти ведо, н̃а̄н̣ассетам̣ адхивачанам̣. ведена ӣхати гхат̣ати ва̄йаматӣти ведехӣ. ведехийа̄ путто ведехипутто.

тадахӯти тасмим̣ аху, тасмим̣ дивасети аттхо. упавасанти еттха̄ти упосатхо, упавасантӣти сӣлена ва̄ анасанена ва̄ упета̄ хутва̄ васантӣти аттхо. айам̣ панеттха аттхуддха̄ро – ‘‘а̄йа̄ма̄вусо, каппина, упосатхам̣ гамисса̄ма̄’’тиа̄дӣсу па̄тимоккхуддесо упосатхо. ‘‘евам̣ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато кхо, виса̄кхе, упосатхо упавуттхо’’тиа̄дӣсу (а. ни. 8.43) сӣлам̣. ‘‘суддхасса ве сада̄ пхаггу, суддхассупосатхо сада̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.79) упава̄со. ‘‘упосатхо на̄ма на̄гара̄джа̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.246) пан̃н̃атти. ‘‘на, бхиккхаве, тадахупосатхе сабхиккхука̄ а̄ва̄са̄’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 181) упаваситаббадивасо. идха̄пи сойева адхиппето. со панеса ат̣т̣хамӣ ча̄туддасӣ паннарасӣбхедена тивидхо. тасма̄ сесадвайанива̄ран̣аттхам̣ паннарасети вуттам̣. тенева вуттам̣ – ‘‘упавасанти еттха̄ти упосатхо’’ти.

комудийа̄ти кумудаватийа̄. тада̄ кира кумуда̄ни супуппхита̄ни хонти, та̄ни еттха сантӣти комудӣ. ча̄тума̄синийа̄ти ча̄тума̄сийа̄, са̄ хи чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ парийоса̄набхӯта̄ти ча̄тума̄сӣ. идха пана ча̄тума̄синӣти вуччати. ма̄сапун̣н̣ата̄йа утупун̣н̣ата̄йа сам̣ваччхарапун̣н̣ата̄йа пун̣н̣а̄ сампун̣н̣а̄ти пун̣н̣а̄. ма̄ ити чандо вуччати, со еттха пун̣н̣оти пун̣н̣ама̄. евам̣ пун̣н̣а̄йа пун̣н̣ама̄йа̄ти имасмим̣ пададвайе ча аттхо ведитаббо.

ра̄джа̄маччапаривутоти еварӯпа̄йа раджатагхат̣авиниггата̄хи кхӣрадха̄ра̄хи дховийама̄надиса̄бха̄га̄йа вийа, раджатавима̄навиччутехи мутта̄вал̣исуманакусумада̄масетадукӯлакумудависарехи сампарикин̣н̣а̄йа вийа ча, чатурупаккилесавимуттапун̣н̣ачандаппабха̄самудайобха̄сита̄йа раттийа̄ ра̄джа̄маччехи паривутоти аттхо. упарипа̄са̄даварагатоти па̄са̄даварасса упаригато. маха̄рахе самусситасетаччхатте кан̃чана̄сане нисинно хоти. касма̄ нисинно? нидда̄виноданаттхам̣. айан̃хи ра̄джа̄ питари упаккантадивасато пат̣т̣ха̄йа – ‘‘ниддам̣ оккамисса̄мӣ’’ти нимӣлитаматтесуйева аккхӣсу саттисатааббха̄хато вийа кандама̄нойева пабуджджхи. киметанти ча вутте, на кин̃чӣти вадати. тенасса амана̄па̄ нидда̄, ити нидда̄виноданаттхам̣ нисинно. апи ча тасмим̣ дивасе наккхаттам̣ сан̇гхут̣т̣хам̣ хоти. саббам̣ нагарам̣ ситтасаммат̣т̣хам̣ виппакин̣н̣ава̄лукам̣ пан̃чаван̣н̣акусумала̄джапун̣н̣агхат̣апат̣иман̣д̣итагхарадва̄рам̣ самусситадхаджапат̣а̄кавичитрасамуджджалитадӣпама̄ла̄лан̇катасаббадиса̄бха̄гам̣ вӣтхисабха̄гена раччха̄сабха̄гена наккхаттакӣл̣ам̣ анубхавама̄нена маха̄джанена сама̄кин̣н̣ам̣ хоти. ити наккхаттадивасата̄йапи нисинноти ваданти. евам̣ пана ватва̄пи – ‘‘ра̄джакуласса на̄ма сада̄пи наккхаттамева, нидда̄виноданаттхам̣йева панеса нисинно’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катам̣.

уда̄нам̣ уда̄несӣти уда̄ха̄рам̣ уда̄хари, йатха̄ хи йам̣ телам̣ ма̄нам̣ гахетум̣ на саккоти, виссандитва̄ гаччхати, там̣ авасекоти вуччати. йан̃ча джалам̣ тал̣а̄кам̣ гахетум̣ на саккоти, аджджхоттхаритва̄ гаччхати, там̣ огхоти вуччати; евамева йам̣ пӣтивачанам̣ хадайам̣ гахетум̣ на саккоти, адхикам̣ хутва̄ анто асан̣т̣хахитва̄ бахиниккхамати, там̣ уда̄нанти вуччати. еварӯпам̣ пӣтимайам̣ вачанам̣ ниччха̄ресӣти аттхо.

досина̄ти доса̄пагата̄, аббха̄, махика̄, дхӯмо, раджо, ра̄хӯти имехи пан̃чахи упаккилесехи вирахита̄ти вуттам̣ хоти. тасма̄ раман̣ӣйа̄тиа̄дӣни пан̃ча тхоманавачана̄ни. са̄ хи маха̄джанасса манам̣ рамайатӣти раман̣ӣйа̄. вуттадосавимутта̄йа чандаппабха̄йа обха̄ситатта̄ ативийа сурӯпа̄ти абхирӯпа̄. дасситум̣ йутта̄ти дассанӣйа̄. читтам̣ паса̄детӣти па̄са̄дика̄. дивасама̄са̄дӣнам̣ лаккхан̣ам̣ бхавитум̣ йутта̄ти лаккхан̃н̃а̄.

кам̣ ну кхваджджа̄ти кам̣ ну кхо аджджа. саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ти самитапа̄пата̄йа саман̣ам̣. ба̄хитапа̄пата̄йа бра̄хман̣ам̣. йам̣ но пайирупа̄сатоти вачанабйаттайо еса, йам̣ амха̄кам̣ пан̃хапуччханавасена пайирупа̄санта̄нам̣ мадхурам̣ дхаммам̣ сутва̄ читтам̣ пасӣдеййа̄ти аттхо. ити ра̄джа̄ имина̄ саббенапи вачанена обха̄санимиттакаммам̣ ака̄си. касса ака̄сӣти? джӣвакасса. киматтхам̣? бхагавато дассанаттхам̣. ким̣ бхагавантам̣ сайам̣ дассана̄йа упагантум̣ на саккотӣти? а̄ма, на саккоти. касма̄? маха̄пара̄дхата̄йа.

тена хи бхагавато упат̣т̣ха̄ко арийаса̄вако аттано пита̄ ма̄рито, девадатто ча тамева нисса̄йа бхагавато бахум̣ анаттхамака̄си, ити маха̄пара̄дхо еса, та̄йа маха̄пара̄дхата̄йа сайам̣ гантум̣ на саккоти. джӣвако пана бхагавато упат̣т̣ха̄ко, тасса пит̣т̣хичха̄йа̄йа бхагавантам̣ пассисса̄мӣти обха̄санимиттакаммам̣ ака̄си. ким̣ джӣвако пана – ‘‘майхам̣ идам̣ обха̄санимиттакамма’’нти джа̄на̄тӣти? а̄ма джа̄на̄ти. атха касма̄ тун̣хӣ ахосӣти? виккхепапаччхеданаттхам̣.

тассан̃хи парисати чханнам̣ саттха̄ра̄нам̣ упат̣т̣ха̄ка̄ бахӯ саннипатита̄, те асиккхита̄нам̣ пайирупа̄санена сайампи асиккхита̄ва. те майи бхагавато гун̣акатхам̣ а̄раддхе антарантара̄ ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа аттано саттха̄ра̄нам̣ гун̣ам̣ катхессанти, евам̣ ме саттху гун̣акатха̄ парийоса̄нам̣ на гамиссати. ра̄джа̄ пана имесам̣ кулӯпаке упасан̇камитва̄ гахита̄са̄рата̄йа тесам̣ гун̣акатха̄йа анаттамано хутва̄ мам̣ пат̣ипуччхиссати, атха̄хам̣ ниббиккхепам̣ саттху гун̣ам̣ катхетва̄ ра̄джа̄нам̣ саттху сантикам̣ гахетва̄ гамисса̄мӣти джа̄нантова виккхепапаччхеданаттхам̣ тун̣хӣ ахосӣти.

тепи амачча̄ евам̣ чинтесум̣ – ‘‘аджджа ра̄джа̄ пан̃чахи падехи раттим̣ тхомети, аддха̄ кин̃чи саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхитва̄ дхаммам̣ сотука̄мо, йасса чеса дхаммам̣ сутва̄ пасӣдиссати, тасса ча махантам̣ сакка̄рам̣ кариссати, йасса пана кулӯпако саман̣о ра̄джакулӯпако хоти, бхаддам̣ тасса̄’’ти.

151-152. те евам̣ чинтетва̄ – ‘‘ахам̣ аттано кулӯпакасаман̣асса ван̣н̣ам̣ ватва̄ ра̄джа̄нам̣ гахетва̄ гамисса̄ми, ахам̣ гамисса̄мӣ’’ти аттано аттано кулӯпака̄нам̣ ван̣н̣ам̣ катхетум̣ а̄раддха̄. тена̄ха – ‘‘евам̣ вутте ан̃н̃атаро ра̄джа̄маччо’’тиа̄ди. таттха пӯран̣оти тасса саттхупат̣ин̃н̃асса на̄мам̣. кассапоти готтам̣. со кира ан̃н̃атарасса куласса екӯнада̄сасатам̣ пӯрайама̄но джа̄то, тенасса пӯран̣оти на̄мам̣ акам̣су. ман̇галада̄сатта̄ часса ‘‘дуккат̣а’’нти ватта̄ наттхи, акатам̣ ва̄ на катанти. со ‘‘кимахам̣ еттха васа̄мӣ’’ти пала̄йи. атхасса чора̄ ваттха̄ни аччхиндим̣су, со пан̣н̣ена ва̄ тин̣ена ва̄ пат̣иччха̄детумпи аджа̄нанто джа̄тарӯпенева екам̣ га̄мам̣ па̄виси. манусса̄ там̣ дисва̄ ‘‘айам̣ саман̣о араха̄ аппиччхо, наттхи имина̄ садисо’’ти пӯвабхатта̄дӣни гахетва̄ упасан̇каманти. со – ‘‘майхам̣ са̄т̣акам̣ аниваттхабха̄вена идам̣ уппанна’’нти тато пат̣т̣ха̄йа са̄т̣акам̣ лабхитва̄пи на нива̄сеси, тадева паббаджджам̣ аггахеси, тасса сантике ан̃н̃епи ан̃н̃епӣти пан̃часатаманусса̄ паббаджим̣су. там̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘пӯран̣о кассапо’’ти.

паббаджитасамӯхасан̇кха̄то сан̇гхо асса аттхӣти сан̇гхӣ. свева ган̣о асса аттхӣти ган̣ӣ. а̄ча̄расиккха̄панавасена тасса ган̣асса а̄чарийоти ган̣а̄чарийо. н̃а̄тоти пан̃н̃а̄то па̄кат̣о. ‘‘аппиччхо сантут̣т̣хо. аппиччхата̄йа ваттхампи на нива̄сетӣ’’ти евам̣ самуггато йасо асса аттхӣти йасассӣ. титтхакароти ладдхикаро. са̄дхусамматоти айам̣ са̄дху, сундаро, саппурисоти евам̣ саммато. бахуджанасса̄ти ассутавато андхаба̄лапутхуджджанасса. паббаджитато пат̣т̣ха̄йа атикканта̄ бахӯ раттийо джа̄на̄тӣти раттан̃н̃ӯ. чирам̣ паббаджитасса асса̄ти чирапаббаджито, ачирапаббаджитасса хи катха̄ окаппанӣйа̄ на хоти, тена̄ха ‘‘чирапаббаджито’’ти. аддхагатоти аддха̄нам̣ гато, две тайо ра̄джапариват̣т̣е атӣтоти адхиппа̄йо. вайоануппаттоти паччхимавайам̣ ануппатто. идам̣ убхайампи – ‘‘дахарасса катха̄ окаппанӣйа̄ на хотӣ’’ти етам̣ сандха̄йа вуттам̣.

тун̣хӣ ахосӣти суван̣н̣аван̣н̣ам̣ мадхурарасам̣ амбапаккам̣ кха̄дитука̄мо пурисо а̄харитва̄ хаттхе т̣хапитам̣ ка̄джарапаккам̣ дисва̄ вийа джха̄на̄бхин̃н̃а̄дигун̣айуттам̣ тилаккхан̣аббха̄хатам̣ мадхурам̣ дхаммакатхам̣ сотука̄мо пуббе пӯран̣асса дассанена̄пи анаттамано ида̄ни гун̣акатха̄йа сут̣т̣хутарам̣ анаттамано хутва̄ тун̣хӣ ахоси. анаттамано сама̄нопи пана ‘‘сача̄хам̣ етам̣ таджджетва̄ гӣва̄йам̣ гахетва̄ нӣхара̄песса̄ми, ‘йо йо катхеси, там̣ там̣ ра̄джа̄ евам̣ каротӣ’ти бхӣто ан̃н̃опи кочи кин̃чи на катхессатӣ’’ти амана̄пампи там̣ катхам̣ адхива̄сетва̄ тун̣хӣ ева ахоси. атхан̃н̃о – ‘‘ахам̣ аттано кулӯпакасса ван̣н̣ам̣ катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ваттум̣ а̄рабхи. тена вуттам̣ – ан̃н̃атаропи кхотиа̄ди. там̣ саббам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.

еттха пана маккхалӣти тасса на̄мам̣. госа̄ла̄йа джа̄татта̄ госа̄лоти дутийам̣ на̄мам̣. там̣ кира сакаддама̄йа бхӯмийа̄ телагхат̣ам̣ гахетва̄ гаччхантам̣ – ‘‘та̄та, ма̄ кхалӣ’’ти са̄мико а̄ха. со пама̄дена кхалитва̄ патитва̄ са̄микасса бхайена пала̄йитум̣ а̄раддхо. са̄мико упадха̄витва̄ дуссакан̣н̣е аггахеси. со са̄т̣акам̣ чхад̣д̣етва̄ ачелако хутва̄ пала̄йи. сесам̣ пӯран̣асадисамева.

153. аджитоти тасса на̄мам̣. кесакамбалам̣ дха̄ретӣти кесакамбало. ити на̄мадвайам̣ сам̣сандитва̄ аджито кесакамбалоти вуччати. таттха кесакамбало на̄ма мануссакесехи катакамбало. тато пат̣икит̣т̣хатарам̣ ваттхам̣ на̄ма наттхи. йатха̄ха – ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ни ка̄ничи танта̄вута̄нам̣ ваттха̄нам̣, кесакамбало тесам̣ пат̣икит̣т̣хо аккха̄йати. кесакамбало, бхиккхаве, сӣте сӣто, ун̣хе ун̣хо, дуббан̣н̣о дуггандхо дуккхасампхассо’’ти (а. ни. 3.138).

154. пакудхоти тасса на̄мам̣. качча̄йаноти готтам̣. ити на̄маготтам̣ сам̣сандитва̄ пакудхо качча̄йаноти вуччати. сӣтудакапат̣иккхиттако еса, ваччам̣ катва̄пи удакакиччам̣ на кароти, ун̣ходакам̣ ва̄ кан̃джийам̣ ва̄ лабхитва̄ кароти, надим̣ ва̄ маггодакам̣ ва̄ атиккамма – ‘‘сӣлам̣ ме бхинна’’нти ва̄ликатхӯпам̣ катва̄ сӣлам̣ адхит̣т̣ха̄йа гаччхати. еварӯпо ниссирӣкаладдхико еса.

155. сан̃чайоти тасса на̄мам̣. белат̣т̣хасса путтоти белат̣т̣хапутто.

156. амха̄кам̣ ган̣т̣ханакилесо палибандханакилесо наттхи, килесаган̣т̣харахита̄ майанти евам̣ва̄дита̄йа ладдхана̄мавасена ниган̣т̣хо. на̄т̣асса путто на̄т̣апутто.

кома̄рабхаччаджӣвакакатха̄ван̣н̣ана̄

157. атха кхо ра̄джа̄ти ра̄джа̄ кира тесам̣ вачанам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ йасса йасса вачанам̣ на сотука̄мо, со со ева катхеси. йасса панамхи вачанам̣ сотука̄мо, еса на̄гавасам̣ пивитва̄ т̣хито супан̣н̣о вийа тун̣хӣбхӯто, анаттхо вата ме’’ти. атхасса етадахоси – ‘‘джӣвако упасантасса буддхасса бхагавато упат̣т̣ха̄ко, сайампи упасанто, тасма̄ ваттасампанно бхиккху вийа тун̣хӣбхӯтова нисинно, на еса майи акатхенте катхессати, хаттхимхи кхо пана мадданте хаттхиссева па̄до гахетаббо’’ти тена саддхим̣ сайам̣ мантетума̄раддхо. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо ра̄джа̄’’ти. таттха ким̣ тун̣хӣти кена ка̄ран̣ена тун̣хӣ. имесам̣ амачча̄нам̣ аттано аттано кулӯпакасаман̣асса ван̣н̣ам̣ катхента̄нам̣ мукхам̣ наппахоти. ким̣ йатха̄ етесам̣, евам̣ тава кулӯпакасаман̣о наттхи, ким̣ твам̣ далиддо, на те мама питара̄ иссарийам̣ диннам̣, уда̄ху ассаддхоти пуччхати.

тато джӣвакасса етадахоси – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ мам̣ кулӯпакасаман̣асса гун̣ам̣ катха̄пети, на да̄ни ме тун̣хӣбха̄васса ка̄ло, йатха̄ кхо паниме ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ нисинна̄ва аттано кулӯпакасаман̣а̄нам̣ гун̣ам̣ катхайим̣су, на майхам̣ евам̣ саттхугун̣е катхетум̣ йутта’’нти ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавато виха̄ра̄бхимукхо пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ сираси паггахетва̄ – ‘‘маха̄ра̄джа, ма̄ мам̣ евам̣ чинтайиттха, ‘айам̣ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ саман̣ам̣ упасан̇каматӣ’ти, мама саттхуно хи ма̄тукуччхиоккамане, ма̄тукуччхито никкхамане, маха̄бхиниккхамане, самбодхийам̣, дхаммачаккаппаваттане ча, дасасахассилокадха̄ту кампиттха, евам̣ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ ака̄си, евам̣ деворохан̣ам̣, ахам̣ саттхуно гун̣е катхайисса̄ми, екаггачитто сун̣а, маха̄ра̄джа̄’’ти ватва̄ – ‘‘айам̣ дева, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо’’тиа̄дима̄ха. таттха там̣ кхо пана бхагавантанти иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхе упайогавачанам̣, тасса кхо пана бхагаватоти аттхо. калйа̄н̣оти калйа̄н̣агун̣асаманна̄гато, сет̣т̣хоти вуттам̣ хоти. киттисаддоти киттийева. тхутигхосо ва̄. аббхуггатоти садевакам̣ локам̣ аджджхоттхаритва̄ уггато. кинти? ‘‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо…пе… бхагава̄’’ти.

татра̄йам̣ падасамбандхо – со бхагава̄ итипи арахам̣ итипи самма̄самбуддхо…пе… итипи бхагава̄ти. имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена̄ти вуттам̣ хоти. таттха а̄ракатта̄ арӣнам̣, ара̄нан̃ча хататта̄, паччайа̄дӣнам̣ арахатта̄, па̄пакаран̣е раха̄бха̄ва̄ти, имехи та̄ва ка̄ран̣ехи со бхагава̄ араханти ведитабботиа̄дина̄ найена ма̄тикам̣ никкхипитва̄ сабба̄нева чета̄ни пада̄ни висуддхимагге буддха̄нуссатиниддесе виттха̄рита̄нӣти тато несам̣ виттха̄ро гахетаббо.

джӣвако пана екамекасса падасса аттхам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ – ‘‘евам̣, маха̄ра̄джа, арахам̣ майхам̣ саттха̄, евам̣ самма̄самбуддхо…пе… евам̣ бхагава̄’’ти ватва̄ – ‘‘там̣, дево, бхагавантам̣ пайирупа̄сату, аппева на̄ма девасса там̣ бхагавантам̣ пайирупа̄сато читтам̣ пасӣдеййа̄’’ти а̄ха. еттха ча там̣ дево пайирупа̄сатӯти ваданто ‘‘маха̄ра̄джа, тумха̄диса̄нан̃хи сатенапи сахассенапи сатасахассенапи пут̣т̣хасса майхам̣ саттхуно саббесам̣ читтам̣ гахетва̄ катхетум̣ тха̄мо ча балан̃ча аттхи, виссаттхо упасан̇камитва̄ пуччхеййа̄си маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха.

ран̃н̃опи бхагавато гун̣акатхам̣ сун̣антасса сакаласарӣрам̣ пан̃чаван̣н̣а̄йа пӣтийа̄ нирантарам̣ пхут̣ам̣ ахоси. со тан̇кхан̣ан̃н̃ева гантука̄мо хутва̄ – ‘‘има̄йа кхо пана вела̄йа майхам̣ дасабаласса сантикам̣ гаччхато на ан̃н̃о кочи кхиппам̣ йа̄на̄ни йоджетум̣ саккхиссати ан̃н̃атра джӣвака̄’’ти чинтетва̄ – ‘‘тена хи, самма джӣвака, хаттхийа̄на̄ни каппа̄пехӣ’’ти а̄ха.

158. таттха тена хӣти уййоджанаттхе нипа̄то. гаччха, самма джӣвака̄ти вуттам̣ хоти. хаттхийа̄на̄нӣти анекесу ассаратха̄дӣсу йа̄несу виджджама̄несупи хаттхийа̄нам̣ уттамам̣; уттамасса сантикам̣ уттамайа̄ненева гантаббанти ча, ассайа̄наратхайа̄на̄ни сасадда̄ни, дӯратова тесам̣ саддо суййати, хаттхийа̄насса пада̄нупадам̣ гаччханта̄пи саддам̣ на сун̣анти. ниббутасса пана кхо бхагавато сантике ниббутехева йа̄нехи гантаббанти ча чинтайитва̄ хаттхийа̄на̄нӣти а̄ха.

пан̃чаматта̄ни хаттхиника̄сата̄нӣти пан̃ча карен̣усата̄ни. каппа̄петва̄ти а̄рохан̣асаджджа̄ни ка̄ретва̄. а̄рохан̣ӣйанти а̄рохан̣айоггам̣, опагуйханти аттхо. ким̣ панеса ран̃н̃а̄ вуттам̣ ака̄си авуттанти? авуттам̣. касма̄? пан̣д̣итата̄йа. евам̣ кирасса ахоси – ра̄джа̄ има̄йа вела̄йа гаччха̄мӣти вадати, ра̄джа̄но ча на̄ма бахупаччаттхика̄. саче антара̄магге кочи антара̄йо хоти, мампи гарахиссанти – ‘‘джӣвако ра̄джа̄ ме катхам̣ ган̣ха̄тӣти ака̄лепи ра̄джа̄нам̣ гахетва̄ никкхаматӣ’’ти. бхагавантампи гарахиссанти ‘‘саман̣о готамо, ‘майхам̣ катха̄ ваттатӣ’ти ка̄лам̣ асаллаккхетва̄ва дхаммам̣ катхетӣ’’ти. тасма̄ йатха̄ нева майхам̣, на бхагавато, гараха̄ уппаджджати; ран̃н̃о ча раккха̄ сусам̣вихита̄ хоти, татха̄ карисса̄мӣ’’ти.

тато иттхийо нисса̄йа пуриса̄нам̣ бхайам̣ на̄ма наттхи, ‘сукхам̣ иттхипаривуто гамисса̄мӣ’ти пан̃ча хаттхиника̄сата̄ни каппа̄петва̄ пан̃ча иттхисата̄ни пурисавесам̣ га̄ха̄петва̄ – ‘‘аситомарахаттха̄ ра̄джа̄нам̣ парива̄реййа̄тха̄’’ти ватва̄ пуна чинтеси – ‘‘имасса ран̃н̃о имасмим̣ аттабха̄ве маггапхала̄нам̣ упаниссайо наттхи, буддха̄ ча на̄ма упаниссайам̣ дисва̄ва дхаммам̣ катхенти. ханда̄хам̣, маха̄джанам̣ саннипа̄та̄пеми, еван̃хи сати саттха̄ кассачидева упаниссайена дхаммам̣ десессати, са̄ маха̄джанасса упака̄ра̄йа бхависсатӣ’’ти. со таттха таттха са̄санам̣ песеси, бхерим̣ чара̄песи – ‘‘аджджа ра̄джа̄ бхагавато сантикам̣ гаччхати, саббе аттано вибхава̄нурӯпена ран̃н̃о а̄раккхам̣ ган̣хантӯ’’ти.

тато маха̄джано чинтеси – ‘‘ра̄джа̄ кира саттхудассанаттхам̣ гаччхати, кӣдисӣ вата бхо дхаммадесана̄ бхависсати, ким̣ но наккхаттакӣл̣а̄йа, таттхева гамисса̄ма̄’’ти. саббе гандхама̄ла̄дӣни гахетва̄ ран̃н̃о а̄гаманам̣ а̄кан̇кхама̄на̄ магге ат̣т̣хам̣су. джӣвакопи ран̃н̃о пат̣иведеси – ‘‘каппита̄ни кхо те, дева, хаттхийа̄на̄ни, йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. таттха йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣти упача̄равачанаметам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘йам̣ тайа̄ а̄н̣аттам̣, там̣ майа̄ катам̣, ида̄ни твам̣ йасса гаманасса ва̄ агаманасса ва̄ ка̄лам̣ ман̃н̃аси, тадева аттано ручийа̄ карохӣ’’ти.

159. паччека̄ иттхийоти па̄т̣ийекка̄ иттхийо, екекисса̄ хаттхинийа̄ екекам̣ иттхинти вуттам̣ хоти. укка̄су дха̄рийама̄на̄сӯти дан̣д̣адӣпика̄су дха̄рийама̄на̄су. махачча ра̄джа̄нубха̄вена̄ти махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена. махачча̄типи па̄л̣и, махатийа̄ти аттхо, лин̇гавипарийа̄йо еса. ра̄джа̄нубха̄во вуччати ра̄джиддхи. ка̄ панасса ра̄джиддхи? тийоджанасата̄нам̣ двиннам̣ маха̄рат̣т̣ха̄нам̣ иссарийасирӣ. тасса хи асукадивасам̣ ра̄джа̄ татха̄гатам̣ упасан̇камиссатӣти пат̣хаматарам̣ сам̣видахане асатипи тан̇кхан̣ан̃н̃ева пан̃ча иттхисата̄ни пурисавесам̣ гахетва̄ пат̣имуккавет̣хана̄ни ам̣се а̄саттакхагга̄ни ман̣идан̣д̣атомаре гахетва̄ никкхамим̣су. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘паччека̄ иттхийо а̄ропетва̄’’ти.

апара̄пи сол̣асасахассакхаттийана̄т̣акиттхийо ра̄джа̄нам̣ парива̄ресум̣. та̄сам̣ парийанте кхуджджава̄манакакира̄та̄дайо. та̄сам̣ парийанте антепурапа̄лака̄ висса̄сикапуриса̄. тесам̣ парийанте вичитравесавила̄сино сат̣т̣хисахассаматта̄ маха̄матта̄. тесам̣ парийанте вивидха̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ на̄наппака̄раа̄вудхахаттха̄ виджджа̄дхаратарун̣а̄ вийа навутисахассаматта̄ рат̣т̣хийапутта̄. тесам̣ парийанте сатаггханика̄ни нива̄сетва̄ пан̃часатаггханика̄ни екам̣сам̣ катва̄ сунха̄та̄ сувилитта̄ кан̃чанама̄ла̄дина̄на̄бхаран̣асобхита̄ дасасахассаматта̄ бра̄хман̣а̄ даккхин̣ахаттхам̣ усса̄петва̄ джайасаддам̣ гхосанта̄ гаччханти. тесам̣ парийанте пан̃чан̇гика̄ни тӯрийа̄ни. тесам̣ парийанте дханупантипариккхепо. тасса парийанте хаттхигхат̣а̄. хаттхӣнам̣ парийанте гӣва̄йа гӣвам̣ пахарама̄на̄ ассапанти. ассапарийанте ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̇гхат̣т̣анаратха̄. ратхапарийанте ба̄ха̄йа ба̄хам̣ пахарайама̄на̄ йодха̄. тесам̣ парийанте аттано аттано анурӯпа̄йа а̄бхаран̣асампаттийа̄ вирочама̄на̄ ат̣т̣ха̄раса сенийо. ити йатха̄ парийанте т̣хатва̄ кхитто саро ра̄джа̄нам̣ на па̄пун̣а̄ти, евам̣ джӣвако кома̄рабхаччо ран̃н̃о парисам̣ сам̣видахитва̄ аттана̄ ран̃н̃о авидӯренева гаччхати – ‘‘саче кочи упаддаво хоти, пат̣хаматара ран̃н̃о джӣвитада̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти. укка̄нам̣ пана еттака̄ни сата̄ни ва̄ сахасса̄ни ва̄ти париччхедо наттхӣти еварӯпим̣ ра̄джиддхим̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘махаччара̄джа̄нубха̄вена йена джӣвакасса кома̄рабхаччасса амбаванам̣, тена па̄йа̄сӣ’’ти.

ахудева бхайанти еттха читтутра̄сабхайам̣, н̃а̄н̣абхайам̣, а̄рамман̣абхайам̣, оттаппабхайанти чатуббидхам̣ бхайам̣, таттха ‘‘джа̄тим̣ пат̣ичча бхайам̣ бхайа̄нака’’нтиа̄дина̄ найена вуттам̣ читтутра̄сабхайам̣ на̄ма. ‘‘тепи татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄ йебхуййена бхайам̣ сам̣вегам̣ санта̄сам̣ а̄паджджантӣ’’ти (сам̣. ни. 3.78) евама̄гатам̣ н̃а̄н̣абхайам̣ на̄ма. ‘‘етам̣ нӯна там̣ бхайабхеравам̣ а̄гаччхатӣ’’ти (ма. ни. 1.49) еттха вуттам̣ а̄рамман̣абхайам̣ на̄ма.

‘‘бхӣрум̣ пасам̣санти, на хи таттха сӯрам̣;

бхайа̄ хи санто, на каронти па̄па’’нти . (сам̣. ни. 1.33);

идам̣ оттаппабхайам̣ на̄ма. тесу идха читтутра̄сабхайам̣, аху ахосӣти аттхо. чхамбхитаттанти чхамбхитасса бха̄во. сакаласарӣрачалананти аттхо. ломахам̣соти ломахам̣санам̣, уддхам̣ т̣хиталомата̄ти аттхо. со пана̄йам̣ ломахам̣со дхаммассавана̄дӣсу пӣтиуппаттика̄ле пӣтийа̄пи хоти. бхӣрукаджа̄тика̄нам̣ сампаха̄раписа̄ча̄дидассанесу бхайена̄пи. идха бхайаломахам̣соти ведитаббо.

касма̄ панеса бхӣтоти? андхака̄рена̄ти еке ваданти. ра̄джагахе кира дваттим̣са маха̄два̄ра̄ни, чатусат̣т̣хи кхуддакадва̄ра̄ни. джӣвакасса амбаванам̣ па̄ка̄расса ча гиджджхакӯт̣асса ча антара̄ хоти. со па̄чӣнадва̄рена никкхамитва̄ паббатаччха̄йа̄йа па̄виси, таттха паббатакӯт̣ена чандо чха̄дито, паббатаччха̄йа̄йа ча руккхаччха̄йа̄йа ча андхака̄рам̣ ахосӣти, тампи ака̄ран̣ам̣. тада̄ хи укка̄нам̣ сатасахасса̄нампи париччхедо наттхи.

айам̣ пана аппасаддатам̣ нисса̄йа джӣваке а̄сан̇ка̄йа бхӣто. джӣвако кирасса упарипа̄са̄дейева а̄рочеси – ‘‘маха̄ра̄джа аппасаддака̄мо бхагава̄, аппасадденева упасан̇камитаббо’’ти. тасма̄ ра̄джа̄ тӯрийасаддам̣ нива̄реси. тӯрийа̄ни кевалам̣ гахитаматта̄нева хонти, ва̄чампи уччам̣ аниччха̄райама̄на̄ аччхара̄сан̃н̃а̄йа гаччханти. амбаванепи кассачи кхипитасаддопи на суййати. ра̄джа̄но ча на̄ма садда̄бхирата̄ хонти. со там̣ аппасаддатам̣ нисса̄йа уккан̣т̣хито джӣвакепи а̄сан̇кам̣ уппа̄деси. ‘‘айам̣ джӣвако майхам̣ амбаване ад̣д̣хател̣аса̄ни бхиккхусата̄нӣ’’ти а̄ха. еттха ча кхипитасаддаматтампи на суййати, абхӯтам̣ ман̃н̃е, еса ван̃четва̄ мам̣ нагарато нӣхаритва̄ пурато балака̄йам̣ упат̣т̣хапетва̄ мам̣ ган̣хитва̄ аттана̄ чхаттам̣ усса̄петука̄мо. айан̃хи пан̃чаннам̣ хаттхӣнам̣ балам̣ дха̄рети. мама ча авидӯренева гаччхати, сантике ча ме а̄вудхахаттхо екапурисопи наттхи. ахо вата ме анаттхо’’ти. евам̣ бха̄йитва̄ ча пана абхӣто вийа сандха̄ретумпи на̄саккхи. аттано бхӣтабха̄вам̣ тасса а̄ви ака̄си. тена вуттам̣. ‘‘атха кхо ра̄джа̄…пе… на ниггхосо’’ти. таттха самма̄ти вайасса̄бхила̄по еса, каччи мам̣ вайасса̄ти вуттам̣ хоти. на паламбхесӣти йам̣ наттхи там̣ аттхӣти ватва̄ каччи мам̣ на виппаламбхайаси. ниггхосоти катха̄салла̄паниггхосо.

ма̄ бха̄йи, маха̄ра̄джа̄ти джӣвако – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ мам̣ на джа̄на̄ти ‘на̄йам̣ парам̣ джӣвита̄ воропетӣ’ти; саче кхо пана нам̣ на асса̄сесса̄ми, винассеййа̄’’ти чинтайитва̄ дал̣хам̣ катва̄ самасса̄сенто ‘‘ма̄ бха̄йи маха̄ра̄джа̄’’ти ватва̄ ‘‘на там̣ дева̄’’тиа̄дима̄ха. абхиккама̄ти абхимукхо кама гаччха, пависа̄ти аттхо. саким̣ вутте пана дал̣хам̣ на хотӣти тарама̄нова двиккхаттум̣ а̄ха. ете ман̣д̣алама̄л̣е дӣпа̄ джха̄йантӣти маха̄ра̄джа, чорабалам̣ на̄ма на дӣпе джа̄летва̄ тит̣т̣хати, ете ча ман̣д̣алама̄л̣е дӣпа̄ джаланти. ета̄йа дӣпасан̃н̃а̄йа йа̄хи маха̄ра̄джа̄ти вадати.

са̄ман̃н̃апхалапуччха̄ван̣н̣ана̄

160. на̄гасса бхӯмӣти йаттха сакка̄ хаттхим̣ абхирӯл̣хена гантум̣, айам̣ на̄гасса бхӯми на̄ма. на̄га̄ паччорохитва̄ти виха̄расса бахидва̄ракот̣т̣хаке хаттхито орохитва̄. бхӯмийам̣ патит̣т̣хитасамака̄ламева пана бхагавато теджо ран̃н̃о сарӣрам̣ пхари. атхасса та̄вадева сакаласарӣрато седа̄ муччим̣су, са̄т̣ака̄ пӣл̣етва̄ апанетабба̄ вийа ахесум̣. аттано апара̄дхам̣ саритва̄ маха̄бхайам̣ уппаджджи. со уджукам̣ бхагавато сантикам̣ гантум̣ асакконто джӣвакам̣ хаттхе гахетва̄ а̄ра̄мача̄рикам̣ чарама̄но вийа ‘‘идам̣ те самма джӣвака сут̣т̣ху ка̄ритам̣ идам̣ сут̣т̣ху ка̄рита’’нти виха̄расса ван̣н̣ам̣ бхан̣ама̄но ануккамена йена ман̣д̣алама̄л̣асса два̄рам̣ тенупасан̇ками, сампаттоти аттхо.

кахам̣ пана самма̄ти касма̄ пуччхӣти. еке та̄ва ‘‘аджа̄нанто’’ти ваданти. имина̄ кира дахарака̄ле питара̄ саддхим̣ а̄гамма бхагава̄ дит̣т̣хапуббо, паччха̄ пана па̄памиттасам̣саггена питугха̄там̣ катва̄ абхима̄ре песетва̄ дханапа̄лам̣ мун̃ча̄петва̄ маха̄пара̄дхо хутва̄ бхагавато саммукхӣбха̄вам̣ на упагатапубботи асан̃джа̄нанто пуччхатӣти. там̣ ака̄ран̣ам̣, бхагава̄ хи а̄кин̣н̣аваралаккхан̣о анубйан̃джанапат̣иман̣д̣ито чхаббан̣н̣а̄хи расмӣхи сакалам̣ а̄ра̄мам̣ обха̄сетва̄ та̄ра̄ган̣апаривуто вийа пун̣н̣ачандо бхиккхуган̣апаривуто ман̣д̣алама̄л̣амаджджхе нисинно, там̣ ко на джа̄неййа. айам̣ пана аттано иссарийалӣла̄йа пуччхати. пакати хеса̄ ра̄джакула̄нам̣, йам̣ джа̄нанта̄пи аджа̄нанта̄ вийа пуччханти. джӣвако пана там̣ сутва̄ – ‘айам̣ ра̄джа̄ патхавийам̣ т̣хатва̄ кухим̣ патхавӣти, набхам̣ уллокетва̄ кухим̣ чандимасӯрийа̄ти, синерумӯле т̣хатва̄ кухим̣ синерӯти вадама̄но вийа дасабаласса пурато т̣хатва̄ кухим̣ бхагава̄’ти пуччхати. ‘‘хандасса бхагавантам̣ дассесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ ‘‘есо маха̄ра̄джа̄’’тиа̄дима̄ха. пураккхатоти парива̄ретва̄ нисиннасса пурато нисинно.

161. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти йаттха бхагава̄ таттха гато, бхагавато сантикам̣ упагатоти аттхо. екамантам̣ ат̣т̣ха̄сӣти бхагавантам̣ ва̄ бхиккхусам̣гхам̣ ва̄ асан̇гхат̣т̣айама̄но аттано т̣ха̄тум̣ ануччхавике екасмим̣ падесе бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екова ат̣т̣ха̄си. тун̣хӣбхӯтам̣ тун̣хӣбхӯтанти йато йато анувилокети, тато тато тун̣хӣбхӯтамева̄ти аттхо. таттха хи екабхиккхуссапи хаттхакуккуччам̣ ва̄ па̄дакуккуччам̣ ва̄ кхипитасаддо ва̄ наттхи, сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итам̣ на̄т̣акапарива̄рам̣ бхагавато абхимукхе т̣хитам̣ ра̄джа̄нам̣ ва̄ ра̄джапарисам̣ ва̄ екабхиккхупи на олокеси. саббе бхагавантам̣йева олокайама̄на̄ нисӣдим̣су.

ра̄джа̄ тесам̣ упасаме пасӣдитва̄ вигатапан̇ката̄йа виппасаннарахадамива упасантиндрийам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пунаппунам̣ анувилокетва̄ уда̄нам̣ уда̄неси. таттха имина̄ти йена ка̄йикена ча ва̄часикена ча ма̄насикена ча сӣлӯпасамена бхиккхусан̇гхо упасанто, имина̄ упасамена̄ти дӣпети. таттха ‘‘ахо вата ме путто паббаджитва̄ име бхиккхӯ вийа упасанто бхавеййа̄’’ти найидам̣ сандха̄йа еса евама̄ха. айам̣ пана бхиккхусан̇гхам̣ дисва̄ пасанно путтам̣ ануссари. дуллабхан̃хи ладдха̄ аччхарийам̣ ва̄ дисва̄ пийа̄нам̣ н̃а̄тимитта̄дӣнам̣ ануссаран̣ам̣ на̄ма локасса пакатийева. ити бхиккхусан̇гхам̣ дисва̄ путтам̣ ануссарама̄но еса евама̄ха.

апи ча путте а̄сан̇ка̄йа тасса упасамам̣ иччхама̄но песа евама̄ха. евам̣ кирасса ахоси, путто ме пуччхиссати – ‘‘майхам̣ пита̄ дахаро. аййако ме кухи’’нти. со ‘‘питара̄ те гха̄тито’’ти сутва̄ ‘‘ахампи питарам̣ гха̄тетва̄ раджджам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти ман̃н̃иссати. ити путте а̄сан̇ка̄йа тасса упасамам̣ иччхама̄но песа евама̄ха. кин̃ча̄пи хи еса евама̄ха. атха кхо нам̣ путто гха̄тессатийева. тасмин̃хи вам̣се питувадхо пан̃чапариват̣т̣е гато. аджа̄тасатту бимбиса̄рам̣ гха̄теси, удайо аджа̄тасаттум̣. тасса путто маха̄мун̣д̣ико на̄ма удайам̣. тасса путто ануруддхо на̄ма маха̄мун̣д̣икам̣. тасса путто на̄гада̄со на̄ма ануруддхам̣. на̄гада̄сам̣ пана – ‘‘вам̣саччхедакара̄джа̄но име, ким̣ имехӣ’’ти рат̣т̣хава̄сино купита̄ гха̄тесум̣.

агама̄ кхо тванти касма̄ евама̄ха? бхагава̄ кира ран̃н̃о вачӣбхеде акатейева чинтеси – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ а̄гантва̄ тун̣хӣ нираво т̣хито, ким̣ ну кхо чинтесӣ’’ти. атхасса читтам̣ н̃атва̄ – ‘‘айам̣ майа̄ саддхим̣ саллапитум̣ асакконто бхиккхусан̇гхам̣ анувилокетва̄ путтам̣ ануссари, на кхо пана̄йам̣ майи ана̄лапанте кин̃чи катхетум̣ саккхиссати, кароми тена саддхим̣ катха̄салла̄па’’нти. тасма̄ ран̃н̃о вачана̄нантарам̣ ‘‘агама̄ кхо твам̣, маха̄ра̄джа, йатха̄пема’’нти а̄ха. тассаттхо – маха̄ра̄джа, йатха̄ на̄ма уннаме вут̣т̣хам̣ удакам̣ йена ниннам̣ тена гаччхати, евамева твам̣ бхиккхусан̇гхам̣ анувилокетва̄ йена пемам̣ тена гатоти.

атха ран̃н̃о етадахоси – ‘‘ахо аччхарийа̄ буддхагун̣а̄, майа̄ садисо бхагавато апара̄дхака̄рако на̄ма наттхи, майа̄ хисса аггупат̣т̣ха̄ко гха̄тито, девадаттасса ча катхам̣ гахетва̄ абхима̄ра̄ песита̄, на̄л̣а̄гири мутто, мам̣ нисса̄йа девадаттена сила̄ павиддха̄, евам̣ маха̄пара̄дхам̣ на̄ма мам̣ а̄лапато дасабаласса мукхам̣ наппахоти; ахо бхагава̄ пан̃чаха̄ка̄рехи та̄дилаккхан̣е суппатит̣т̣хито. еварӯпам̣ на̄ма саттха̄рам̣ паха̄йа бахиддха̄ на парийесисса̄ма̄’’ти со соманассаджа̄то бхагавантам̣ а̄лапанто ‘‘пийо ме, бханте’’тиа̄дима̄ха.

162. бхиккхусан̇гхасса ан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ти евам̣ кирасса ахоси бхагавантам̣ вандитва̄ иточито ча гантва̄ бхиккхусан̇гхам̣ вандантена ча бхагава̄ пит̣т̣хито ка̄таббо хоти, гарука̄ропи чеса на хоти. ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ упара̄джа̄нам̣ вандантенапи хи ран̃н̃о ага̄раво като хоти. тасма̄ бхагавантам̣ вандитва̄ т̣хитат̣т̣ха̄нейева бхиккхусан̇гхасса ан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ екамантам̣ нисӣди. кан̃чидева десанти кан̃чи ока̄сам̣.

атхасса бхагава̄ пан̃хапуччхане усса̄хам̣ джаненто а̄ха – ‘‘пуччха, маха̄ра̄джа, йада̄кан̇кхасӣ’’ти. тассаттхо – ‘‘пуччха йади а̄кан̇кхаси, на ме пан̃хависсаджджане бха̄ро аттхи’’. атха ва̄ ‘‘пуччха, йам̣ а̄кан̇кхаси, саббам̣ те виссаджджесса̄мӣ’’ти саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄реси, аса̄дха̄ран̣ам̣ паччекабуддхааггаса̄вакамаха̄са̄вакехи. те хи йада̄кан̇кхасӣти на ваданти, сутва̄ ведисса̄ма̄ти ваданти. буддха̄ пана – ‘‘пуччха, а̄вусо, йада̄кан̇кхасӣ’’ти (сам̣. ни. 1.237), ва̄ ‘‘пуччха, маха̄ра̄джа, йада̄кан̇кхасӣ’’ти ва̄,

‘‘пуччха, ва̄сава, мам̣ пан̃хам̣, йам̣ кин̃чи манасиччхаси;

тасса тассева пан̃хасса, ахам̣ антам̣ кароми те’’ти. (дӣ. ни. 2.356) ва̄;

тена хи твам̣, бхиккху, саке а̄сане нисӣдитва̄ пуччха, йада̄кан̇кхасӣти ва̄,

‘‘ба̄варисса ча туйхам̣ ва̄, саббесам̣ саббасам̣сайам̣;

ката̄вака̄са̄ пуччхавхо, йам̣ кин̃чи манасиччхатха̄’’ти. (су. ни. 1036) ва̄;

‘‘пуччха мам̣, сабхийа, пан̃хам̣, йам̣ кин̃чи манасиччхаси;

тасса тассева пан̃хасса, ахам̣ антам̣ кароми те’’ти. (су. ни. 517) ва̄;

тесам̣ тесам̣ йаккханариндадевасаман̣абра̄хман̣апарибба̄джака̄нам̣ саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄ренти. аначчхарийан̃четам̣, йам̣ бхагава̄ буддхабхӯмим̣ патва̄ етам̣ пава̄ран̣ам̣ пава̄реййа. йо бодхисаттабхӯмийам̣ падесан̃а̄н̣е т̣хито –

‘‘кон̣д̣ан̃н̃а, пан̃ха̄ни вийа̄карохи;

йа̄чанти там̣ исайо са̄дхурӯпа̄.

кон̣д̣ан̃н̃а, есо мануджесу дхаммо;

йам̣ вуддхама̄гаччхати еса бха̄ро’’ти. (джа̄. 2.17.60);

евам̣ сакка̄дӣнам̣ аттха̄йа исӣхи йа̄чито –

‘‘ката̄вака̄са̄ пуччханту бхонто,

йам̣ кин̃чи пан̃хам̣ манаса̄бхипаттхитам̣;

ахан̃хи там̣ там̣ во вийа̄кариссам̣,

н̃атва̄ сайам̣ локамимам̣ паран̃ча̄’’ти. (джа̄. 2.17.61);

евам̣ сарабхан̇гака̄ле. самбхаваджа̄таке ча сакаладжамбудӣпам̣ тиккхаттум̣ вичаритва̄ пан̃ха̄нам̣ антакарам̣ адисва̄ сучиратена бра̄хман̣ена, пан̃хам̣ пут̣т̣хум̣ ока̄се ка̄рите джа̄тийа̄ саттавассико ратхика̄йа пам̣сум̣ кӣл̣анто паллан̇кама̄бхуджитва̄ антаравӣтхийам̣ нисиннова –

‘‘таггха те ахамаккхиссам̣, йатха̄пи кусало татха̄;

ра̄джа̄ ча кхо там̣ джа̄на̄ти, йади ка̄хати ва̄ на ва̄’’ти. (джа̄. 1.16.172);

саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄реси.

163. евам̣ бхагавата̄ саббан̃н̃упава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄йа аттамано ра̄джа̄ пан̃хам̣ пуччханто – ‘‘йатха̄ ну кхо има̄ни, бханте’’тиа̄дима̄ха. таттха сиппамева сиппа̄йатанам̣. путхусиппа̄йатана̄нӣти бахӯни сиппа̄ни. сеййатхиданти катаме пана те. хаттха̄роха̄тиа̄дӣхи йе там̣ там̣ сиппам̣ нисса̄йа джӣванти, те дассети. айан̃хи асса̄дхиппа̄йо – ‘‘йатха̄ имесам̣ сиппӯпаджӣвӣнам̣ там̣ там̣ сиппам̣ нисса̄йа сандит̣т̣хикам̣ сиппапхалам̣ пан̃н̃а̄йати. сакка̄ ну кхо евам̣ сандит̣т̣хикам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣ пан̃н̃а̄пету’’нти. тасма̄ сиппа̄йатана̄ни а̄харитва̄ сиппӯпаджӣвино дассети.

таттха хаттха̄роха̄ти саббепи хаттха̄чарийахаттхиведжджахаттхимен̣д̣а̄дайо дассети. асса̄роха̄ти саббепи асса̄чарийаассаведжджаассамен̣д̣а̄дайо. ратхика̄ти саббепи ратха̄чарийаратхайодхаратхараккха̄дайо. дхануггаха̄ти дхануа̄чарийа̄ исса̄са̄. челака̄ти йе йуддхе джайадхаджам̣ гахетва̄ пурато гаччханти. чалака̄ти идха ран̃н̃о т̣ха̄нам̣ хоту, идха асукамаха̄маттасса̄ти евам̣ сена̄бйӯхака̄рака̄. пин̣д̣ада̄йака̄ти са̄хасикамаха̄йодха̄. те кира парасенам̣ пависитва̄ парасӣсам̣ пин̣д̣амива чхетва̄ чхетва̄ дайанти, уппатитва̄ уппатитва̄ ниггаччхантӣти аттхо. йе ва̄ сан̇га̄мамаджджхе йодха̄нам̣ бхаттапа̄тим̣ гахетва̄ паривисанти, тесампетам̣ на̄мам̣. угга̄ ра̄джапутта̄ти уггатуггата̄ сан̇га̄ма̄вачара̄ ра̄джапутта̄. паккхандиноти йе ‘‘касса сӣсам̣ ва̄ а̄вудхам̣ ва̄ а̄хара̄ма̄’’ти ‘‘ватва̄ асукасса̄’’ти вутта̄ сан̇га̄мам̣ паккхандитва̄ тадева а̄харанти, име паккхандантӣти паккхандино. маха̄на̄га̄ти маха̄на̄га̄ вийа маха̄на̄га̄, хаттхиа̄дӣсупи абхимукхам̣ а̄гаччхантесу аниваттитайодха̄наметам̣ адхивачанам̣. сӯра̄ти екантасӯра̄, йе саджа̄лика̄пи сачаммика̄пи самуддам̣ таритум̣ сакконти. чаммайодхиноти йе чаммакан̃чукам̣ ва̄ пависитва̄ сарапаритта̄н̣ачаммам̣ ва̄ гахетва̄ йуджджханти. да̄сикапутта̄ти балавасинеха̄ гхарада̄сайодха̄. а̄л̣а̄рика̄ти пӯвика̄. каппака̄ти нха̄пика̄. нха̄пака̄ти йе нха̄пенти. сӯда̄ти бхаттака̄рака̄. ма̄ла̄ка̄ра̄дайо па̄кат̣а̄йева. ган̣ака̄ти аччхиддакапа̄т̣хака̄. муддика̄ти хаттхамудда̄йа ган̣анам̣ нисса̄йа джӣвино. йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипӣти айака̄радантака̄рачиттака̄ра̄дӣни. евам̣гата̄нӣти евам̣ паватта̄ни. те дит̣т̣хева дхаммети те хаттха̄роха̄дайо та̄ни путхусиппа̄йатана̄ни дассетва̄ ра̄джакулато маха̄сампаттим̣ лабхама̄на̄ сандит̣т̣хикамева сиппапхалам̣ упаджӣванти. сукхентӣти сукхитам̣ каронти. пӣн̣ентӣти пӣн̣итам̣ тха̄мабалӯпетам̣ каронти. уддхаггика̄дӣсу упари пхаланиббаттанато уддхам̣ аггамасса̄ аттхӣти уддхаггика̄. саггам̣ арахатӣти соваггика̄. сукхо випа̄ко асса̄ти сукхавипа̄ка̄. сут̣т̣ху агге рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хаббаа̄йуван̣н̣асукхайасаа̄дхипатеййасан̇кха̄те даса дхамме сам̣ваттети ниббаттетӣти саггасам̣ваттаника̄. там̣ еварӯпам̣ даккхин̣ам̣ да̄нам̣ патит̣т̣хапентӣти аттхо. са̄ман̃н̃апхаланти еттха параматтхато магго са̄ман̃н̃ам̣. арийапхалам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣. йатха̄ха – ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, са̄ман̃н̃ам̣? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго. сеййатхидам̣, самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. идам̣ вуччати, бхиккхаве, са̄ман̃н̃ам̣. катама̄ни ча, бхиккхаве, са̄ман̃н̃апхала̄ни? сота̄паттипхалам̣…пе… арахаттапхала’’нти (сам̣. ни. 5.35). там̣ еса ра̄джа̄ на джа̄на̄ти. упари а̄гатам̣ пана да̄сакассакопамам̣ сандха̄йа пуччхати.

атха бхагава̄ пан̃хам̣ ависсаджджетва̄ва чинтеси – ‘‘име бахӯ ан̃н̃атиттхийаса̄вака̄ ра̄джа̄мачча̄ идха̄гата̄, те кан̣хапаккхан̃ча суккапаккхан̃ча дӣпетва̄ катхӣйама̄не амха̄кам̣ ра̄джа̄ махантена усса̄хена идха̄гато, тасса̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа саман̣о готамо саман̣акола̄халам̣ саман̣абхан̣д̣анамева катхетӣти уджджха̄йиссанти, на саккаччам̣ дхаммам̣ соссанти, ран̃н̃а̄ пана катхӣйама̄не уджджха̄йитум̣ на саккхиссанти, ра̄джа̄намева ануваттиссанти. иссара̄нуваттако хи локо. ‘ханда̄хам̣ ран̃н̃ова бха̄рам̣ каромӣ’ти ран̃н̃о бха̄рам̣ каронто ‘‘абхиджа̄на̄си но тва’’нтиа̄дима̄ха.

164. таттха абхиджа̄на̄си но тванти абхиджа̄на̄си ну твам̣. айан̃ча но-саддо парато пуччхита̄ти падена йоджетаббо. идан̃хи вуттам̣ хоти – ‘‘маха̄ра̄джа, твам̣ имам̣ пан̃хам̣ ан̃н̃е саман̣абра̄хман̣е пуччхита̄ ну, абхиджа̄на̄си ча нам̣ пут̣т̣хабха̄вам̣, на те саммут̣т̣ха’’нти. саче те агарӯти саче туйхам̣ йатха̄ те бйа̄карим̣су, татха̄ идха бха̄ситум̣ бха̄рийам̣ на хоти, йади на кочи апха̄сукабха̄во аттхи, бха̄сассӯти аттхо. на кхо ме бхантети ким̣ сандха̄йа̄ха? пан̣д̣итапатирӯпака̄нан̃хи сантике катхетум̣ дуккхам̣ хоти, те паде паде аккхаре аккхаре досамева ваданти. екантапан̣д̣ита̄ пана катхам̣ сутва̄ сукатхитам̣ пасам̣санти, дуккатхитесу па̄л̣ипадааттхабйан̃джанесу йам̣ йам̣ вируджджхати, там̣ там̣ уджукам̣ катва̄ денти. бхагавата̄ ча садисо екантапан̣д̣ито на̄ма наттхи. тена̄ха – ‘‘на кхо ме, бханте, гару; йаттхасса бхагава̄ нисинно бхагавантарӯпо ва̄’’ти.

пӯран̣акассапава̄даван̣н̣ана̄

165. екамида̄ханти екам̣ идха ахам̣. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ти саммодаджанакам̣ саритаббайуттакам̣ катхам̣ парийоса̄петва̄.

166. ‘‘карото кхо, маха̄ра̄джа, ка̄райато’’тиа̄дӣсу карототи сахаттха̄ каронтасса. ка̄райатоти а̄н̣аттийа̄ ка̄рентасса. чхиндатоти паресам̣ хаттха̄дӣни чхиндантасса. пачатоти паре дан̣д̣ена пӣл̣ентасса. сочайатоти парасса бхан̣д̣ахаран̣а̄дӣхи сочайато. соча̄пайатоти сокам̣ сайам̣ каронтассапи парехи ка̄ра̄пентассапи. киламатоти а̄ха̄рупаччхедабандхана̄га̄раппавесана̄дӣхи сайам̣ киламантассапи парехи килама̄пентассапи. пхандато пханда̄пайатоти парам̣ пхандантам̣ пханданака̄ле сайампи пхандато парампи пханда̄пайато. па̄н̣аматипа̄та̄пайатоти па̄н̣ам̣ ханантассапи хана̄пентассапи. евам̣ саббаттха каран̣ака̄ран̣авасенева аттхо ведитаббо.

сандхинти гхарасандхим̣. ниллопанти маха̄вилопам̣. ека̄га̄риканти екамева гхарам̣ парива̄ретва̄ вилуппанам̣. парипантхети а̄гата̄гата̄нам̣ аччхинданаттхам̣ магге тит̣т̣хато. карото на карӣйати па̄панти йам̣ кин̃чи па̄пам̣ каромӣти сан̃н̃а̄йа каротопи па̄пам̣ на карӣйати, наттхи па̄пам̣. сатта̄ пана па̄пам̣ карома̄ти евам̣сан̃н̃ино хонтӣти дӣпети. кхурапарийантена̄ти кхуранемина̄, кхурадха̄расадисапарийантена ва̄. екам̣ мам̣сакхаланти екам̣ мам̣сара̄сим̣. пун̃джанти тассева вевачанам̣. татонида̄нанти екамам̣сакхалакаран̣анида̄нам̣.

даккхин̣анти даккхин̣атӣре манусса̄ каккхал̣а̄ да̄рун̣а̄, те сандха̄йа ‘‘хананто’’тиа̄дима̄ха. уттаратӣре сатта̄ саддха̄ хонти пасанна̄ буддхама̄мака̄ дхаммама̄мака̄ сан̇гхама̄мака̄, те сандха̄йа дадантотиа̄дима̄ха. таттха йаджантоти маха̄йа̄гам̣ каронто. дамена̄ти индрийадамена упосатхакаммена ва̄. сам̣йамена̄ти сӣласам̣йамена. саччаваджджена̄ти саччавачанена. а̄гамоти а̄гаманам̣, паваттӣти аттхо. саббатха̄пи па̄папун̃н̃а̄нам̣ кирийамева пат̣иккхипати.

амбам̣ пут̣т̣хо лабуджам̣ бйа̄кароти на̄ма, йо кӣдисо амбо кӣдиса̄ни ва̄ амбасса кхандхапан̣н̣апуппхапхала̄нӣти вутте едисо лабуджо едиса̄ни ва̄ лабуджасса кхандхапан̣н̣апуппхапхала̄нӣти бйа̄кароти. виджитети а̄н̣а̄паваттидесе. апаса̄детаббанти вихет̣хетаббам̣. анабхинандитва̄ти ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти евам̣ пасам̣сам̣ акатва̄. аппат̣иккоситва̄ти ба̄ладуббха̄ситам̣ тайа̄ бха̄ситанти евам̣ аппат̣иба̄хитва̄. анугган̣хантоти са̄рато агган̣ханто. аниккуджджантоти са̄равасенева идам̣ ниссаран̣ам̣, айам̣ параматтхоти хадайе ат̣т̣хапенто. бйан̃джанам̣ пана тена уггахитан̃чева никкуджджитан̃ча.

маккхалигоса̄лава̄даван̣н̣ана̄

167-169. маккхалива̄де паччайоти хетувевачанамева, убхайена̄пи виджджама̄намева ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ сам̣килесапаччайам̣, ка̄йасучарита̄дӣнан̃ча висуддхипаччайам̣ пат̣иккхипати. аттака̄рети аттака̄ро. йена аттана̄ катакаммена име сатта̄ деваттампи ма̄раттампи брахматтампи са̄вакабодхимпи паччекабодхимпи саббан̃н̃утампи па̄пун̣анти, тампи пат̣иккхипати. дутийападена йам̣ парака̄рам̣ парасса ова̄да̄нуса̄саним̣ нисса̄йа т̣хапетва̄ маха̄саттам̣ авасесо джано мануссасобхагйатам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, там̣ парака̄рам̣ пат̣иккхипати. евамайам̣ ба̄ло джиначакке паха̄рам̣ дети на̄ма. наттхи пурисака̄рети йена пурисака̄рена сатта̄ вуттаппака̄ра̄ сампаттийо па̄пун̣анти, тампи пат̣иккхипати. наттхи баланти йамхи аттано бале патит̣т̣хита̄ сатта̄ вӣрийам̣ катва̄ та̄ сампаттийо па̄пун̣анти, там̣ балам̣ пат̣иккхипати. наттхи вӣрийантиа̄дӣни сабба̄ни пурисака̄равевачана̄нева. ‘‘идам̣ но вӣрийена идам̣ пурисатха̄мена, идам̣ пурисапараккамена паватта’’нти евам̣ паваттавачанапат̣иккхепакаран̣авасена панета̄ни висум̣ а̄дийанти.

саббе сатта̄ти от̣т̣хагон̣агадрабха̄дайо анавасесе паригган̣ха̄ти. саббе па̄н̣а̄ти екиндрийо па̄н̣о, двиндрийо па̄н̣отиа̄дивасена вадати. саббе бхӯта̄ти ан̣д̣акосаваттхикосесу бхӯте сандха̄йа вадати. саббе джӣва̄ти са̄лийавагодхума̄дайо сандха̄йа вадати. тесу хи со вирӯханабха̄вена джӣвасан̃н̃ӣ. аваса̄ абала̄ авӣрийа̄ти тесам̣ аттано васо ва̄ балам̣ ва̄ вӣрийам̣ ва̄ наттхи. нийатисан̇гатибха̄вапарин̣ата̄ти еттха нийатӣти нийата̄. сан̇гатӣти чханнам̣ абхиджа̄тӣнам̣ таттха таттха гаманам̣. бха̄воти сабха̄войева. евам̣ нийатийа̄ ча сан̇гатийа̄ ча бха̄вена ча парин̣ата̄ на̄наппака̄ратам̣ патта̄. йена хи йатха̄ бхавитаббам̣, со татхева бхавати. йена на бхавитаббам̣, со на бхаватӣти дассети. чхасвева̄бхиджа̄тӣсӯти чхасу ева абхиджа̄тӣсу т̣хатва̄ сукхан̃ча дуккхан̃ча пат̣исам̣веденти. ан̃н̃а̄ сукхадуккхабхӯми наттхӣти дассети.

йонипамукхасатасахасса̄нӣти памукхайонӣнам̣ уттамайонӣнам̣ чуддасасатасахасса̄ни ан̃н̃а̄ни ча сат̣т̣хисата̄ни ан̃н̃а̄ни ча чхасата̄ни. пан̃ча ча каммуно сата̄нӣти пан̃чакаммасата̄ни ча. кевалам̣ таккаматтакена нираттхакам̣ дит̣т̣хим̣ дӣпети. пан̃ча ча камма̄ни тӣн̣и ча камма̄нӣтиа̄дӣсупи есева найо. кечи пана̄ху – ‘‘пан̃ча ча камма̄нӣти пан̃чиндрийавасена бхан̣ати. тӣн̣ӣти ка̄йакамма̄дивасена̄’’ти. камме ча упад̣д̣хакамме ча̄ти еттха панасса ка̄йакамман̃ча вачӣкамман̃ча камманти ладдхи, манокаммам̣ упад̣д̣хакамманти. дват̣т̣хипат̣ипада̄ти два̄сат̣т̣хи пат̣ипада̄ти вадати. дват̣т̣хантаракаппа̄ти екасмим̣ каппе чатусат̣т̣хи антаракаппа̄ на̄ма хонти. айам̣ пана ан̃н̃е две аджа̄нанто евама̄ха.

чхал̣а̄бхиджа̄тийоти кан̣ха̄бхиджа̄ти, нӣла̄бхиджа̄ти, лохита̄бхиджа̄ти, халидда̄бхиджа̄ти, сукка̄бхиджа̄ти, парамасукка̄бхиджа̄тӣти има̄ чха абхиджа̄тийо вадати. таттха ораббхика̄, са̄кун̣ика̄, ма̄гавика̄, сӯкарика̄, лудда̄, маччхагха̄така̄ чора̄, чорагха̄така̄, бандхана̄га̄рика̄, йе ва̄ панан̃н̃епи кечи курӯракамманта̄, айам̣ кан̣ха̄бхиджа̄тӣти (а. ни. 6.57) вадати. бхиккхӯ нӣла̄бхиджа̄тӣти вадати, те кира чатӯсу паччайесу кан̣т̣аке паккхипитва̄ кха̄данти. ‘‘бхиккхӯ кан̣т̣акавуттика̄’’ти (а. ни. 6.57) айан̃хисса па̄л̣ийева. атха ва̄ кан̣т̣акавуттика̄ ева на̄ма еке паббаджита̄ти вадати. лохита̄бхиджа̄ти на̄ма ниган̣т̣ха̄ екаса̄т̣ака̄ти вадати. име кира пуримехи двӣхи пан̣д̣аратара̄. гихӣ ода̄тавасана̄ ачелакаса̄вака̄ халидда̄бхиджа̄тӣти вадати. евам̣ аттано паччайада̄йаке ниган̣т̣хехипи джет̣т̣хакатаре кароти. а̄джӣвака̄ а̄джӣвакинийо сукка̄бхиджа̄тӣти вадати. те кира пуримехи чатӯхи пан̣д̣аратара̄. нандо, ваччхо, кисо, сан̇киччхо, маккхалигоса̄ло, парамасукка̄бхиджа̄тӣти (а. ни. 6.57) вадати. те кира саббехи пан̣д̣аратара̄.

ат̣т̣ха пурисабхӯмийоти мандабхӯми, кхид̣д̣а̄бхӯми, падавӣмам̣сабхӯми, уджугатабхӯми, секкхабхӯми, саман̣абхӯми, джинабхӯми, паннабхӯмӣти има̄ ат̣т̣ха пурисабхӯмийоти вадати. таттха джа̄тадивасато пат̣т̣ха̄йа саттадивасе самба̄дхат̣т̣ха̄нато никкхантатта̄ сатта̄ манда̄ хонти момӯха̄, айам̣ мандабхӯмӣти вадати. йе пана дуггатито а̄гата̄ хонти, те абхин̣хам̣ роданти чева вираванти ча, сугатито а̄гата̄ там̣ ануссаритва̄ хасанти, айам̣ кхид̣д̣а̄бхӯми на̄ма. ма̄та̄питӯнам̣ хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ гахетва̄ бхӯмийам̣ паданиккхипанам̣ падавӣмам̣сабхӯми на̄ма. падаса̄ гантум̣ саматтхака̄ле уджугатабхӯми на̄ма. сиппа̄ни сиккхитака̄ле секкхабхӯми на̄ма. гхара̄ никкхамма паббаджитака̄ле саман̣абхӯми на̄ма. а̄чарийам̣ севитва̄ джа̄нанака̄ле джинабхӯми на̄ма. бхиккху ча паннако джино на кин̃чи а̄ха̄ти евам̣ ала̄бхим̣ саман̣ам̣ паннабхӯмӣти вадати.

екӯнапан̃н̃а̄са а̄джӣвакасатети екӯнапан̃н̃а̄саа̄джӣвакавуттисата̄ни. парибба̄джакасатети парибба̄джакапаббаджджа̄сата̄ни. на̄га̄ва̄сасатети на̄гаман̣д̣аласата̄ни. вӣсе индрийасатети вӣсатиндрийасата̄ни. тим̣се нирайасатети тим̣са нирайасата̄ни. раджодха̄туйоти раджаокиран̣ат̣т̣ха̄на̄ни, хаттхапит̣т̣хипа̄дапит̣т̣ха̄дӣни сандха̄йа вадати. сатта сан̃н̃ӣгаббха̄ти от̣т̣хагон̣агадрабхааджапасумигамахим̣се сандха̄йа вадати. сатта асан̃н̃ӣгаббха̄ти са̄ливӣхийавагодхӯмакан̇гуваракакудрӯсаке сандха̄йа вадати. ниган̣т̣хигаббха̄ти ган̣т̣химхи джа̄тагаббха̄, уччхувел̣унал̣а̄дайо сандха̄йа вадати. сатта дева̄ти бахӯ дева̄. со пана сатта̄ти вадати. манусса̄пи ананта̄, со сатта̄ти вадати. сатта писа̄ча̄ти писа̄ча̄ махантамаханта̄ сатта̄ти вадати. сара̄ти маха̄сара̄, кан̣н̣амун̣д̣аратхака̄раанотаттасӣхаппапа̄тачхаддантаманда̄кинӣкун̣а̄ладахе гахетва̄ вадати.

павут̣а̄ти ган̣т̣хика̄. папа̄та̄ти маха̄папа̄та̄. папа̄тасата̄нӣти кхуддакапапа̄тасата̄ни. супина̄ти маха̄супина̄. супинасата̄нӣти кхуддакасупинасата̄ни. маха̄каппиноти маха̄каппа̄нам̣. таттха екамха̄ маха̄сара̄ вассасате вассасате кусаггена екам̣ удакабиндум̣ нӣхаритва̄ саттаккхаттум̣ тамхи саре нирудаке кате еко маха̄каппоти вадати. еварӯпа̄нам̣ маха̄каппа̄нам̣ чатура̄сӣтисатасахасса̄ни кхепетва̄ ба̄ле ча пан̣д̣ите ча дуккхассантам̣ каронтӣти айамасса ладдхи. пан̣д̣итопи кира антара̄ висуджджхитум̣ на саккоти. ба̄лопи тато уддхам̣ на гаччхати.

сӣлена̄ти ачелакасӣлена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ йена кеначи. ватена̄ти та̄дисенева ватена. тапена̄ти тапокаммена. апарипаккам̣ парипа̄чети на̄ма, йо ‘‘ахам̣ пан̣д̣ито’’ти антара̄ висуджджхати. парипаккам̣ пхусса пхусса бйантим̣ кароти на̄ма йо ‘‘ахам̣ ба̄ло’’ти вуттапарима̄н̣ам̣ ка̄лам̣ атиккамитва̄ йа̄ти. хевам̣ наттхӣти евам̣ наттхи. тан̃хи убхайампи на сакка̄ ка̄тунти дӣпети. дон̣амитети дон̣ена митам̣ вийа. сукхадуккхети сукхадуккхам̣. парийантакатети вуттапарима̄н̣ена ка̄лена катапарийанте. наттхи ха̄йанавад̣д̣ханети наттхи ха̄йанавад̣д̣хана̄ни. на сам̣са̄ро пан̣д̣итасса ха̄йати, на ба̄ласса вад̣д̣хатӣти аттхо. уккам̣са̄вакам̣сети уккам̣са̄вакам̣са̄. ха̄йанавад̣д̣хана̄наметам̣ адхивачанам̣.

ида̄ни таматтхам̣ упама̄йа са̄дхенто ‘‘сеййатха̄пи на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха суттагул̣ети вет̣хетва̄ катасуттагул̣е. ниббет̣хийама̄намева палетӣти паббате ва̄ руккхагге ва̄ т̣хатва̄ кхиттам̣ суттаппама̄н̣ена ниббет̣хийама̄намева гаччхати, сутте кхӣн̣е таттхева тит̣т̣хати, на гаччхати. евамева вуттака̄лато уддхам̣ на гаччхатӣти дассети.

аджитакесакамбалава̄даван̣н̣ана̄

170-172. аджитава̄де наттхи диннанти диннапхала̄бха̄вам̣ сандха̄йа вадати. йит̣т̣хам̣ вуччати маха̄йа̄го. хутанти пахен̣акасакка̄ро адхиппето. тампи убхайам̣ пхала̄бха̄вамева сандха̄йа пат̣иккхипати. сукатадуккат̣а̄нанти сукатадуккат̣а̄нам̣, кусала̄кусала̄нанти аттхо. пхалам̣ випа̄коти йам̣ пхаланти ва̄ випа̄коти ва̄ вуччати, там̣ наттхӣти вадати. наттхи айам̣ локоти паралоке т̣хитасса айам̣ локо наттхи, наттхи паро локоти идха локе т̣хитасса̄пи паро локо наттхи, саббе таттха таттхева уччхиджджантӣти дассети. наттхи ма̄та̄ наттхи пита̄ти тесу самма̄пат̣ипаттимиччха̄пат̣ипаттӣнам̣ пхала̄бха̄вавасена вадати. наттхи сатта̄ опапа̄тика̄ти чавитва̄ упападжджанака̄ сатта̄ на̄ма наттхӣти вадати.

ча̄тумаха̄бхӯтикоти чатумаха̄бхӯтамайо. патхавӣ патхавика̄йанти аджджхаттикапатхавӣдха̄ту ба̄хирапатхавӣдха̄тум̣. анупетӣти ануйа̄йати. анупагаччхатӣти тассева вевачанам̣. анугаччхатӣтипи аттхо. убхайена̄пи упети, упагаччхатӣти дассети. а̄па̄дӣсупи есева найо. индрийа̄нӣти маначчхат̣т̣ха̄ни индрийа̄ни а̄ка̄сам̣ паккханданти. а̄сандипан̃чама̄ти нипаннаман̃чена пан̃чама̄, ман̃чо чева чатта̄ро ман̃чапа̄де гахетва̄ т̣хита̄ чатта̄ро пуриса̄ ча̄ти аттхо. йа̄ва̄л̣а̄хана̄ти йа̄ва суса̄на̄. пада̄нӣти ‘айам̣ евам̣ сӣлава̄ ахоси, евам̣ дуссӣло’тиа̄дина̄ найена паватта̄ни гун̣а̄гун̣апада̄ни, сарӣрамева ва̄ еттха пада̄нӣти адхиппетам̣. ка̄потака̄нӣти капотаван̣н̣а̄ни, па̄ра̄ватапаккхаван̣н̣а̄нӣти аттхо. бхассанта̄ти бхасманта̄, айамева ва̄ па̄л̣и. а̄хутийоти йам̣ пахен̣акасакка̄ра̄дибхедам̣ диннада̄нам̣, саббам̣ там̣ чха̄рика̄васа̄намева хоти, на тато парам̣ пхалада̄йакам̣ хутва̄ гаччхатӣти аттхо. даттупан̃н̃аттанти даттӯхи ба̄ламануссехи пан̃н̃аттам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘ба̄лехи абуддхӣхи пан̃н̃аттамидам̣ да̄нам̣, на пан̣д̣итехи. ба̄ла̄ денти, пан̣д̣ита̄ ган̣хантӣ’ти дассети.

таттха пӯран̣о ‘‘карото на карӣйати па̄па’’нти ваданто каммам̣ пат̣иба̄хати. аджито ‘‘ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджатӣ’’ти ваданто випа̄кам̣ пат̣иба̄хати. маккхали ‘‘наттхи хетӯ’’ти ваданто убхайам̣ пат̣иба̄хати. таттха каммам̣ пат̣иба̄хантена̄пи випа̄ко пат̣иба̄хито хоти, випа̄кам̣ пат̣иба̄хантена̄пи каммам̣ пат̣иба̄хитам̣ хоти. ити саббепете аттхато убхайаппат̣иба̄хака̄ ахетукава̄да̄ чева акирийава̄да̄ ча наттхикава̄да̄ ча хонти.

йе ва̄ пана тесам̣ ладдхим̣ гахетва̄ раттит̣т̣ха̄не дива̄т̣ха̄не нисинна̄ саджджха̄йанти вӣмам̣санти, тесам̣ ‘‘карото на карӣйати па̄пам̣, наттхи хету, наттхи паччайо, мато уччхиджджатӣ’’ти тасмим̣ а̄рамман̣е миччха̄сати сантит̣т̣хати, читтам̣ екаггам̣ хоти, джавана̄ни джаванти, пат̣хамаджаване сатекиччха̄ хонти, татха̄ дутийа̄дӣсу, саттаме буддха̄нампи атекиччха̄ аниваттино арит̣т̣хакан̣т̣акасадиса̄. таттха кочи екам̣ дассанам̣ оккамати, кочи две, кочи тӣн̣ипи, екасмим̣ оккантепи, двӣсу тӣсу оккантесупи, нийатамиччха̄дит̣т̣хикова хоти; патто саггамагга̄варан̣ан̃чева моккхамагга̄варан̣ан̃ча, абхаббо тассаттабха̄васса анантарам̣ саггампи гантум̣, пагева моккхам̣. ват̣т̣акха̄н̣у на̄меса сатто патхавигопако, йебхуййена еварӯпасса бхавато вут̣т̣ха̄нам̣ наттхи.

‘‘тасма̄ акалйа̄н̣аджанам̣, а̄сӣвисамиворагам̣;

а̄рака̄ париваджджеййа, бхӯтика̄мо вичаккхан̣о’’ти.

пакудхакачча̄йанава̄даван̣н̣ана̄

173-175. пакудхава̄де акат̣а̄ти аката̄. акат̣авидха̄ти акатавидха̄на̄. евам̣ карохӣти кеначи ка̄ра̄пита̄пи на хонтӣти аттхо. аниммита̄ти иддхийа̄пи на ниммита̄. анимма̄та̄ти анимма̄пита̄, кечи анимма̄петабба̄ти падам̣ ваданти, там̣ нева па̄л̣ийам̣, на ат̣т̣хакатха̄йам̣ диссати. ван̃джха̄дипадаттайам̣ вуттаттхамева. на ин̃джантӣти есикаттхамбхо вийа т̣хитатта̄ на чаланти. на випарин̣амантӣти пакатим̣ на джаханти. на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхентӣти на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упахананти. на̄ланти на саматтха̄. патхавика̄йотиа̄дӣсу патхавӣйева патхавика̄йо, патхависамӯхо ва̄. таттха̄ти тесу джӣвасаттамесу ка̄йесу. саттаннам̣ твева ка̄йа̄нанти йатха̄ муггара̄сиа̄дӣсу пахатам̣ саттхам̣ мугга̄дӣнам̣ антарена пависати, евам̣ саттаннам̣ ка̄йа̄нам̣ антарена чхиддена виварена саттхам̣ пависати. таттха ахам̣ имам̣ джӣвита̄ воропемӣти кевалам̣ сан̃н̃а̄маттамева хотӣти дассети.

ниган̣т̣хана̄т̣апуттава̄даван̣н̣ана̄

176-178. на̄т̣апуттава̄де ча̄туйа̄масам̣варасам̣вутоти чатукот̣т̣ха̄сена сам̣варена сам̣вуто. саббава̄рива̄рито ча̄ти ва̄ритасаббаудако пат̣иккхиттасаббасӣтодакоти аттхо. со кира сӣтодаке саттасан̃н̃ӣ хоти, тасма̄ на там̣ вал̣ан̃джети. саббава̄рийуттоти саббена па̄пава̄ран̣ена йутто. саббава̄ридхутоти саббена па̄пава̄ран̣ена дхутапа̄по. саббава̄рипхут̣оти саббена па̄пава̄ран̣ена пхут̣т̣хо. гататтоти кот̣иппаттачитто. йататтоти сам̣йатачитто. т̣хитаттоти суппатит̣т̣хитачитто. етасса ва̄де кин̃чи са̄сана̄нуломампи аттхи, асуддхаладдхита̄йа пана сабба̄ дит̣т̣хийева джа̄та̄.

сан̃чайабелат̣т̣хапуттава̄даван̣н̣ана̄

179-181. сан̃чайава̄до амара̄виккхепе вуттанайо ева.

пат̣хамасандит̣т̣хикаса̄ман̃н̃апхалаван̣н̣ана̄

182. сохам̣, бхантети со ахам̣ бханте, ва̄лукам̣ пӣл̣етва̄ телам̣ алабхама̄но вийа титтхийава̄десу са̄рам̣ алабханто бхагавантам̣ пуччха̄мӣти аттхо.

183. йатха̄ те кхамеййа̄ти йатха̄ те руччеййа. да̄соти антоджа̄тадханаккӣтакарамара̄нӣтаса̄мам̣да̄сабйопагата̄нам̣ ан̃н̃атаро. каммака̄роти аналасо каммакаран̣асӣлойева. дӯрато дисва̄ пат̣хамамева ут̣т̣хахатӣти пуббут̣т̣ха̄йӣ. евам̣ ут̣т̣хито са̄мино а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ па̄дадхована̄дикаттаббакиччам̣ катва̄ паччха̄ нипатати нисӣдатӣти паччха̄нипа̄тӣ. са̄микамхи ва̄ сайанато авут̣т̣хите пуббейева вут̣т̣ха̄тӣти пуббут̣т̣ха̄йӣ. паччӯсака̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва са̄мино раттим̣ ниддоккаманам̣, та̄ва саббакичча̄ни катва̄ паччха̄ нипатати, сеййам̣ каппетӣти паччха̄нипа̄тӣ. ким̣ кароми, ким̣ каромӣти евам̣ ким̣ка̄рамева пат̣исун̣анто вичаратӣти ким̣ ка̄рапат̣исса̄вӣ. мана̄памева кирийам̣ каротӣти мана̄пача̄рӣ. пийамева вадатӣти пийава̄дӣ. са̄мино тут̣т̣хапахат̣т̣хам̣ мукхам̣ уллокайама̄но вичаратӣти мукхуллокако.

дево ман̃н̃ети дево вийа. со ватасса̄хам̣ пун̃н̃а̄ни кареййанти со вата ахам̣ еварӯпо ассам̣, йади пун̃н̃а̄ни кареййанти аттхо. ‘‘со ватасса’сса’’нтипи па̄т̣хо, айамеваттхо. йам̣нӯна̄ханти саче да̄нам̣ дасса̄ми, йам̣ ра̄джа̄ екадивасам̣ дети, тато сатабха̄гампи йа̄ваджӣвам̣ на саккхисса̄ми да̄тунти паббаджджа̄йам̣ усса̄хам̣ катва̄ евам̣ чинтанабха̄вам̣ дассети.

ка̄йена сам̣вутоти ка̄йена пихито хутва̄ акусаласса павесанадва̄рам̣ тхакетва̄ти аттхо. есева найо сесапададвайепи. гха̄саччха̄данапарамата̄йа̄ти гха̄саччха̄данена парамата̄йа уттамата̄йа, етадаттхампи анесанам̣ паха̄йа аггасаллекхена сантут̣т̣хоти аттхо. абхирато павивекети ‘‘ка̄йавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣, читтавивеко ча неккхамма̄бхирата̄нам̣, парамавода̄наппатта̄нам̣ упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄на’’нти евам̣ вутте тивидхепи вивеке рато; ган̣асан̇ган̣икам̣ паха̄йа ка̄йена еко вихарати, читтакилесасан̇ган̣икам̣ паха̄йа ат̣т̣хасама̄паттивасена еко вихарати, пхаласама̄паттим̣ ва̄ ниродхасама̄паттим̣ ва̄ пависитва̄ нибба̄нам̣ патва̄ вихаратӣти аттхо. йаггхети чоданаттхе нипа̄то.

184. а̄саненапи нимантеййа̄ма̄ти нисинна̄санам̣ паппхот̣етва̄ идха нисӣдатха̄ти вадеййа̄ма. абхинимантеййа̄мапи нанти абхихаритва̄пи нам̣ нимантеййа̄ма. таттха дувидхо абхиха̄ро – ва̄ча̄йа чева ка̄йена ча. тумха̄кам̣ иччхитиччхитаккхан̣е амха̄кам̣ чӣвара̄дӣхи вадеййа̄тха йенаттхоти ваданто хи ва̄ча̄йа абхихаритва̄ нимантети на̄ма. чӣвара̄дивекаллам̣ саллаккхетва̄ идам̣ ган̣ха̄тха̄ти та̄ни денто пана ка̄йена абхихаритва̄ нимантети на̄ма. тадубхайампи сандха̄йа абхинимантеййа̄мапи нанти а̄ха. еттха ча гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄роти йам̣ кин̃чи гила̄насса саппа̄йам̣ осадхам̣. вачанаттхо пана висуддхимагге вутто. раккха̄варан̣агуттинти раккха̄сан̇кха̄тан̃чева а̄варан̣асан̇кха̄тан̃ча гуттим̣. са̄ панеса̄ на а̄вудхахаттхе пурисе т̣хапентена дхаммика̄ на̄ма сам̣видахита̄ хоти. йатха̄ пана авела̄йа кат̣т̣хаха̄рикапан̣н̣аха̄рика̄дайо виха̄рам̣ на пависанти, мигалуддака̄дайо виха̄расӣма̄йа миге ва̄ маччхе ва̄ на ган̣ханти, евам̣ сам̣видахантена дхаммика̄ на̄ма раккха̄ сам̣вихита̄ хоти, там̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘дхаммика’’нти.

185. йади евам̣ сантети йади тава да̄со туйхам̣ сантика̄ абхива̄дана̄дӣни лабхеййа. евам̣ санте. аддха̄ти екам̣савачанаметам̣. пат̣хаманти бхан̣анто ан̃н̃асса̄пи аттхитам̣ дӣпети. тенева ча ра̄джа̄ сакка̄ пана, бханте, ан̃н̃ампӣтиа̄дима̄ха.

дутийасандит̣т̣хикаса̄ман̃н̃апхалаван̣н̣ана̄

186-188. касатӣти кассако. гехасса пати, екагехаматте джет̣т̣хакоти гахапатико. балисан̇кха̄там̣ карам̣ каротӣти карака̄рако. дхан̃н̃ара̄сим̣ дханара̄син̃ча вад̣д̣хетӣти ра̄сивад̣д̣хако.

аппам̣ ва̄ти париттакам̣ ва̄ антамасо тан̣д̣улана̄л̣иматтакампи. бхогаккхандханти бхогара̄сим̣. махантам̣ ва̄ти випулам̣ ва̄. йатха̄ хи махантам̣ паха̄йа паббаджитум̣ дуккарам̣, евам̣ аппампӣти дассанаттхам̣ убхайама̄ха. да̄сава̄ре пана йасма̄ да̄со аттанопи аниссаро, пагева бхога̄нам̣. йан̃хи тасса дханам̣, там̣ са̄мика̄нан̃н̃ева хоти, тасма̄ бхогаггахан̣ам̣ на катам̣. н̃а̄тийева н̃а̄типариват̣т̣о.

пан̣ӣтатараса̄ман̃н̃апхалаван̣н̣ана̄

189. сакка̄ пана, бханте, ан̃н̃ампи дит̣т̣хева дхаммети идха евамева̄ти на вуттам̣. там̣ касма̄ти че, евамева̄ти хи вуччама̄не пахоти бхагава̄ сакалампи раттиндивам̣ тато ва̄ бхиййопи еварӯпа̄хи упама̄хи са̄ман̃н̃апхалам̣ дӣпетум̣. таттха кин̃ча̄пи етасса бхагавато вачанасаване парийантам̣ на̄ма наттхи, татха̄пи аттхо та̄дисойева бхависсатӣти чинтетва̄ упари висесам̣ пуччханто евамева̄ти аватва̄ – ‘‘абхиккантатаран̃ча пан̣ӣтатаран̃ча̄’’ти а̄ха. таттха абхиккантатаранти абхимана̄патарам̣ атисет̣т̣хатаранти аттхо. пан̣ӣтатаранти уттаматарам̣. тена хӣти уййоджанаттхе нипа̄то. саване уййодженто хи нам̣ евама̄ха. сун̣охӣти абхиккантатаран̃ча пан̣ӣтатаран̃ча са̄ман̃н̃апхалам̣ сун̣а̄ти.

са̄дхукам̣ манасикарохӣти еттха пана са̄дхукам̣ са̄дхӯти екаттхаметам̣. айан̃хи са̄дху-саддо а̄йа̄чанасампат̣иччханасампахам̣санасундара дал̣хӣкамма̄дӣсу диссати. ‘‘са̄дху ме, бханте, бхагава̄ сан̇кхиттена дхаммам̣ десетӯ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 4.95) хи а̄йа̄чане диссати. ‘‘са̄дху, бхантети кхо со бхиккху бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.86) сампат̣иччхане. ‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.349) сампахам̣сане.

‘‘са̄дху дхаммаручи ра̄джа̄, са̄дху пан̃н̃а̄н̣ава̄ наро;

са̄дху митта̄намаддуббхо, па̄пасса̄каран̣ам̣ сукха’’нти. (джа̄. 2.17.101);

а̄дӣсу сундаре. ‘‘тена хи, бра̄хман̣а, сун̣охи са̄дхукам̣ манаси карохӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 5.192) са̄дхукасаддойева дал̣хӣкамме, а̄н̣аттийантипи вуччати. идха̄пи асса еттхева дал̣хӣкамме ча а̄н̣аттийан̃ча ведитаббо. сундарепи ват̣т̣ати. дал̣хӣкамматтхена хи дал̣хамимам̣ дхаммам̣ сун̣а̄хи, суггахитам̣ ган̣ханто. а̄н̣аттиаттхена мама а̄н̣аттийа̄ сун̣а̄хи, сундараттхена сундарамимам̣ бхаддакам̣ дхаммам̣ сун̣а̄хӣти евам̣ дӣпитам̣ хоти.

манаси карохӣти а̄ваджджа, саманна̄хара̄ти аттхо, авиккхиттачитто хутва̄ ниса̄мехи, читте карохӣти адхиппа̄йо. апи четтха сун̣охӣти сотиндрийавиккхепанива̄ран̣аметам̣. са̄дхукам̣ манаси карохӣти манасика̄ре дал̣хӣкамманийоджанена маниндрийавиккхепанива̄ран̣ам̣. пуриман̃четтха бйан̃джанавипалла̄сагга̄хава̄ран̣ам̣, паччхимам̣ аттхавипалла̄сагга̄хава̄ран̣ам̣. пуримена ча дхаммассаване нийоджети, паччхимена сута̄нам̣ дхамма̄нам̣ дха̄ран̣ӯпапариккха̄дӣсу. пуримена ча сабйан̃джано айам̣ дхаммо, тасма̄ саванӣйоти дӣпети. паччхимена саттхо, тасма̄ са̄дхукам̣ манаси ка̄табботи. са̄дхукападам̣ ва̄ убхайападехи йоджетва̄ йасма̄ айам̣ дхаммо дхаммагамбхӣро чева десана̄гамбхӣро ча, тасма̄ сун̣а̄хи са̄дхукам̣, йасма̄ аттхагамбхӣро ча пат̣иведхагамбхӣро ча, тасма̄ са̄дхукам̣ манаси карохӣти евам̣ йоджана̄ ведитабба̄. бха̄сисса̄мӣти сакка̄ маха̄ра̄джа̄ти евам̣ пат̣ин̃н̃а̄там̣ са̄ман̃н̃апхаладесанам̣ виттха̄рато бха̄сисса̄ми. ‘‘десесса̄мӣ’’ти хи сан̇кхиттадӣпанам̣ хоти. бха̄сисса̄мӣти виттха̄радӣпанам̣. тена̄ха ван̇гӣсаттхеро –

‘‘сан̇кхиттенапи десети, виттха̄ренапи бха̄сати;

са̄л̣ика̄йива ниггхосо, пат̣ибха̄нам̣ удӣрайӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.214);

евам̣ вутте усса̄хаджа̄то хутва̄ – ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо ра̄джа̄ ма̄гадхо аджа̄тасатту ведехипутто бхагавато паччассоси бхагавато вачанам̣ сампат̣иччхи, пат̣иггахесӣти вуттам̣ хоти.

190. атхасса бхагава̄ етадавоча, етам̣ авоча, ида̄ни ваттаббам̣ ‘‘идха маха̄ра̄джа̄’’тиа̄дим̣ сакалам̣ суттам̣ авоча̄ти аттхо. таттха идха̄ти деса̄падесе нипа̄то, сва̄йам̣ каттхачи локам̣ упа̄да̄йа вуччати. йатха̄ха – ‘‘идха татха̄гато локе уппаджджатӣ’’ти. каттхачи са̄санам̣ йатха̄ха – ‘‘идхева, бхиккхаве, пат̣хамо саман̣о, идха дутийо саман̣о’’ти (а. ни. 4.241). каттхачи ока̄сам̣. йатха̄ха –

‘‘идхева тит̣т̣хама̄насса, девабхӯтасса ме сато;

пунара̄йу ча ме ладдхо, евам̣ джа̄на̄хи ма̄риса̄’’ти. (дӣ. ни. 2.369);

каттхачи падапӯран̣аматтамева. йатха̄ха ‘‘идха̄хам̣, бхиккхаве, бхутта̄вӣ ассам̣ пава̄рито’’ти (ма. ни. 1.30). идха пана локам̣ упа̄да̄йа вуттоти ведитаббо. маха̄ра̄джа̄ти йатха̄ пат̣ин̃н̃а̄там̣ десанам̣ десетум̣ пуна маха̄ра̄джа̄ти а̄лапати. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘маха̄ра̄джа имасмим̣ локе татха̄гато уппаджджати арахам̣…пе… буддхо бхагава̄’’ти. таттха татха̄гатасаддо брахмаджа̄ле вутто. арахантиа̄дайо висуддхимагге виттха̄рита̄. локе уппаджджатӣти еттха пана локоти – ока̄салоко сатталоко сан̇кха̄ралокоти тивидхо. идха пана сатталоко адхиппето. сатталоке уппаджджама̄нопи ча татха̄гато на девалоке, на брахмалоке, мануссалокева уппаджджати. мануссалокепи на ан̃н̃асмим̣ чаккава̄л̣е, имасмим̣йева чаккава̄л̣е. татра̄пи на саббат̣т̣ха̄несу, ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа гаджан̇галам̣ на̄ма нигамо тасса̄парена маха̄са̄ло, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄ орато маджджхе, пураттхимадаккхин̣а̄йа диса̄йа салал̣аватӣ на̄ма надӣ. тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе, даккхин̣а̄йа диса̄йа сетакан̣н̣икам̣ на̄ма нигамо, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе, паччхима̄йа диса̄йа тхӯн̣ам̣ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе, уттара̄йа диса̄йа усираддхаджо на̄ма паббато, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄ орато маджджхе’’ти евам̣ париччхинне а̄йа̄мато тийоджанасате, виттха̄рато ад̣д̣хатеййайоджанасате, париккхепато навайоджанасате маджджхимападесе уппаджджати. на кевалан̃ча татха̄гато, паччекабуддха̄, аггаса̄вака̄, асӣтимаха̄тхера̄, буддхама̄та̄, буддхапита̄, чаккаваттӣ ра̄джа̄ ан̃н̃е ча са̄раппатта̄ бра̄хман̣агахапатика̄ еттхевуппаджджанти.

таттха татха̄гато суджа̄та̄йа диннамадхупа̄йа̄сабходжанато йа̄ва арахаттамагго, та̄ва уппаджджати на̄ма, арахаттапхале уппанно на̄ма. маха̄бхиниккхаманато ва̄ йа̄ва арахаттамагго. туситабхаванато ва̄ йа̄ва арахаттамагго. дӣпан̇карапа̄дамӯлато ва̄ йа̄ва арахаттамагго, та̄ва уппаджджати на̄ма, арахаттапхале уппанно на̄ма. идха саббапат̣хамам̣ уппаннабха̄вам̣ сандха̄йа уппаджджатӣти вуттам̣. татха̄гато локе уппанно хотӣти айан̃хеттха аттхо.

со имам̣ локанти со бхагава̄ имам̣ локам̣. ида̄ни ваттаббам̣ нидассети. садеваканти саха девехи садевакам̣. евам̣ саха ма̄рена сама̄ракам̣, саха брахмуна̄ сабрахмакам̣, саха саман̣абра̄хман̣ехи сассаман̣абра̄хман̣им̣. паджа̄татта̄ паджа̄, там̣ паджам̣. саха девамануссехи садевамануссам̣. таттха садевакавачанена пан̃ча ка̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣ ведитаббам̣. сама̄рака – вачанена чхат̣т̣хака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣. сабрахмакавачанена брахмака̄йика̄дибрахмаггахан̣ам̣. сассаман̣абра̄хман̣ӣвачанена са̄санасса паччаттхикапачча̄миттасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ам̣, самитапа̄паба̄хитапа̄пасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ан̃ча. паджа̄вачанена сатталокаггахан̣ам̣. садевамануссавачанена саммутидеваавасесамануссаггахан̣ам̣. еваметтха тӣхи падехи ока̄салокена саддхим̣ сатталоко. двӣхи паджа̄васена сатталокова гахитоти ведитаббо.

апаро найо, садевакаггахан̣ена арӯпа̄вачарадевалоко гахито. сама̄ракаггахан̣ена чха ка̄ма̄вачарадевалоко. сабрахмакаггахан̣ена рӯпӣ брахмалоко. сассаман̣абра̄хман̣а̄диггахан̣ена чатупарисавасена саммутидевехи ва̄ саха мануссалоко, авасесасаббасатталоко ва̄.

апи четтха садевакавачанена уккат̣т̣хапариччхедато саббасса локасса саччхикатабха̄вама̄ха. тато йесам̣ ахоси – ‘‘ма̄ро маха̄нубха̄во чха ка̄ма̄вачариссаро васаваттӣ, ким̣ сопи етена саччхикато’’ти, тесам̣ виматим̣ видхаманто ‘‘сама̄рака’’нти а̄ха. йесам̣ пана ахоси – ‘‘брахма̄ маха̄нубха̄во екан̇гулийа̄ екасмим̣ чаккава̄л̣асахассе а̄локам̣ пхарати, двӣхи …пе… дасахи ан̇гулӣхи дасасу чаккава̄л̣асахассесу а̄локам̣ пхарати. ануттаран̃ча джха̄насама̄паттисукхам̣ пат̣исам̣ведети, ким̣ сопи саччхикато’’ти, тесам̣ виматим̣ видхаманто сабрахмаканти а̄ха. тато йе чинтесум̣ – ‘‘путхӯ саман̣абра̄хман̣а̄ са̄санасса паччаттхика̄, ким̣ тепи саччхиката̄’’ти, тесам̣ виматим̣ видхаманто сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджанти а̄ха. евам̣ уккат̣т̣хуккат̣т̣ха̄нам̣ саччхикатабха̄вам̣ пака̄сетва̄ атха саммутидеве авасесамануссе ча упа̄да̄йа уккат̣т̣хапариччхедавасена сесасатталокасса саччхикатабха̄вам̣ пака̄сенто садевамануссанти а̄ха. айаметтха бха̄ва̄нуккамо.

пора̄н̣а̄ пана̄ху садеваканти девехи саддхим̣ авасесалокам̣. сама̄раканти ма̄рена саддхим̣ авасесалокам̣. сабрахмаканти брахмехи саддхим̣ авасесалокам̣. евам̣ саббепи тибхавӯпаге сатте тӣха̄ка̄рехи тӣсу падесу паккхипитва̄ пуна двӣхи падехи парийа̄дийанто сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссанти а̄ха. евам̣ пан̃чахипи падехи тена тена̄ка̄рена тедха̄тукамева парийа̄диннанти.

сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведетӣти еттха пана сайанти са̄мам̣ апаранеййо хутва̄. абхин̃н̃а̄ти абхин̃н̃а̄йа, адхикена н̃а̄н̣ена н̃атва̄ти аттхо. саччхикатва̄ти паччаккхам̣ катва̄, етена анума̄на̄дипат̣иккхепо като хоти. паведетӣти бодхети вин̃н̃а̄пети пака̄сети.

со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣…пе… парийоса̄накалйа̄н̣анти со бхагава̄ саттесу ка̄рун̃н̃атам̣ пат̣ичча хитва̄пи ануттарам̣ вивекасукхам̣ дхаммам̣ десети. тан̃ча кхо аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ десенто а̄дикалйа̄н̣а̄диппака̄рамева десети. а̄димхипи, калйа̄н̣ам̣ бхаддакам̣ анаваджджамева катва̄ десети, маджджхепи, парийоса̄непи, калйа̄н̣ам̣ бхаддакам̣ анаваджджамева катва̄ десетӣти вуттам̣ хоти. таттха аттхи десана̄йа а̄димаджджхапарийоса̄нам̣, аттхи са̄санасса. десана̄йа та̄ва чатуппадика̄йапи га̄тха̄йа пат̣хамапа̄до а̄ди на̄ма, тато две маджджхам̣ на̄ма, анте еко парийоса̄нам̣ на̄ма. ека̄нусандхикасса суттасса нида̄нам̣ а̄ди, идамавоча̄ти парийоса̄нам̣, убхиннамантара̄ маджджхам̣. анека̄нусандхикасса суттасса пат̣хама̄нусандхи а̄ди, анте анусандхи парийоса̄нам̣, маджджхе еко ва̄ две ва̄ бахӯ ва̄ маджджхамева.

са̄санасса пана сӣласама̄дхивипассана̄ а̄ди на̄ма. вуттампи четам̣ – ‘‘ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣ дит̣т̣хи ча уджука̄’’ти (сам̣. ни. 5.369). ‘‘аттхи, бхиккхаве, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄’’ти евам̣ вутто пана арийамагго маджджхам̣ на̄ма. пхалан̃чева нибба̄нан̃ча парийоса̄нам̣ на̄ма. ‘‘етадаттхамидам̣, бра̄хман̣а, брахмачарийам̣, етам̣ са̄рам̣, етам̣ парийоса̄на’’нти (ма. ни. 1.324) хи еттха пхалам̣ парийоса̄нанти вуттам̣. ‘‘нибба̄ногадхам̣ хи, а̄вусо виса̄кха, брахмачарийам̣ вуссати, нибба̄напара̄йанам̣ нибба̄напарийоса̄на’’нти (ма. ни. 1.466) еттха нибба̄нам̣ парийоса̄нанти вуттам̣. идха десана̄йа а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ адхиппетам̣. бхагава̄ хи дхаммам̣ десенто а̄димхи сӣлам̣ дассетва̄ маджджхе маггам̣ парийоса̄не нибба̄нам̣ дассети. тена вуттам̣ – ‘‘со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣а’’нти. тасма̄ ан̃н̃опи дхаммакатхико дхаммам̣ катхенто –

‘‘а̄димхи сӣлам̣ дассеййа, маджджхе маггам̣ вибха̄вайе;

парийоса̄намхи нибба̄нам̣, еса̄ катхикасан̣т̣хитӣ’’ти.