1. суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
390. ида̄ни таданантаре саммаппадха̄навибхан̇ге чатта̄роти ган̣анапариччхедо. тена на тато хет̣т̣ха̄ на уддханти саммаппадха̄напариччхедам̣ дӣпети. саммаппадха̄на̄ти ка̄ран̣аппадха̄на̄ упа̄йаппадха̄на̄ йонисопадха̄на̄. идха бхиккхӯти имасмим̣ са̄сане пат̣ипаннако бхиккху. ануппанна̄нанти аниббатта̄нам̣. па̄пака̄нанти ла̄мака̄нам̣. акусала̄нам̣ дхамма̄нанти акосалласамбхӯта̄нам̣ дхамма̄нам̣. ануппа̄да̄йа̄ти на уппа̄данаттха̄йа. чхандам̣ джанетӣти каттукамйата̄сан̇кха̄там̣ кусалаччхандам̣ джанети уппа̄дети. ва̄йаматӣти пайогам̣ параккамам̣ кароти. вӣрийам̣ а̄рабхатӣти ка̄йикачетасикам̣ вӣрийам̣ кароти. читтам̣ пагган̣ха̄тӣти тенева сахаджа̄тавӣрийена читтам̣ уккхипати. падахатӣти падха̄навӣрийам̣ кароти. пат̣ипа̄т̣ийа̄ панета̄ни чатта̄рипи пада̄ни а̄севана̄бха̄вана̄бахулӣкаммаса̄таччакирийа̄хи йоджетабба̄ни.
уппанна̄нам̣ па̄пака̄нанти ануппаннанти аваттаббатам̣ а̄панна̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣. паха̄на̄йа̄ти паджаханаттха̄йа. ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нанти аниббатта̄нам̣ косалласамбхӯта̄нам̣ дхамма̄нам̣. уппа̄да̄йа̄ти уппа̄данаттха̄йа. уппанна̄нанти ниббатта̄нам̣. т̣хитийа̄ти т̣хитаттха̄йа. асаммоса̄йа̄ти анассанаттхам̣. бхиййобха̄ва̄йа̄ти пунаппунам̣ бха̄ва̄йа. вепулла̄йа̄ти випулабха̄ва̄йа. бха̄вана̄йа̄ти вад̣д̣хийа̄. па̄рипӯрийа̄ти парипӯран̣аттха̄йа. айам̣ та̄ва чатуннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣ уддесава̄равасена екападико аттхуддха̄ро.
391. ида̄ни пат̣ипа̄т̣ийа̄ та̄ни пада̄ни бха̄джетва̄ дассетум̣ катхан̃ча бхиккху ануппанна̄нантиа̄дина̄ найена ниддесава̄ро а̄раддхо. таттха йам̣ хет̣т̣ха̄ дхаммасан̇гахе а̄гатасадисам̣, там̣ тасса ван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. йам̣ пана тасмим̣ ана̄гатам̣, таттха чханданиддесе та̄ва йо чхандоти йо чханданийавасена чхандо. чхандиката̄ти чхандикабха̄во, чхандакаран̣а̄ка̄ро ва̄. каттукамйата̄ти каттука̄мата̄. кусалоти чхеко. дхаммаччхандоти сабха̄ваччхандо. айан̃хи чхандо на̄ма тан̣ха̄чхандо, дит̣т̣хичхандо, вӣрийачхандо, дхаммаччхандоти бахувидхо на̄наппака̄рако. тесу дхаммаччхандоти имасмим̣ т̣ха̄не каттукамйата̄кусаладхаммаччхандо адхиппето.
имам̣ чхандам̣ джанетӣти чхандам̣ курума̄нова чхандам̣ джанети на̄ма. сан̃джанетӣти упасаггена падам̣ вад̣д̣хитам̣. ут̣т̣хапетӣти чхандам̣ курума̄нова там̣ ут̣т̣хапети на̄ма. самут̣т̣хапетӣти упасаггена падам̣ вад̣д̣хитам̣. ниббаттетӣти чхандам̣ курума̄нова там̣ ниббаттети на̄ма. абхиниббаттетӣти упасаггена падам̣ вад̣д̣хитам̣. апича чхандам̣ каронтова чхандам̣ джанети на̄ма. тамева сататам̣ каронто сан̃джанети на̄ма. кеначидева антара̄йена патитам̣ пуна уккхипанто ут̣т̣хапети на̄ма. пабандхат̣т̣хитим̣ па̄пенто самут̣т̣хапети на̄ма. там̣ па̄кат̣ам̣ каронто ниббаттети на̄ма. аносакканата̄йа алӣнавуттита̄йа анолӣнавуттита̄йа абхимукхабха̄вена ниббаттенто абхиниббаттети на̄ма.
394. вӣрийаниддесе вӣрийам̣ каронтова вӣрийам̣ а̄рабхати на̄ма. дутийападам̣ упасаггена вад̣д̣хитам̣. вӣрийам̣ каронтойева ча а̄севати бха̄вети на̄ма. пунаппунам̣ каронто вахулӣкароти. а̄дитова каронто а̄рабхати. пунаппунам̣ каронто сама̄рабхати. бха̄вана̄васена бхаджанто а̄севати. вад̣д̣хенто бха̄вети. саббакиччесу тадева бахулӣкаронто бахулӣкаротӣти ведитаббо.
395. читтапаггаханиддесе вӣрийапаггахена йодженто читтам̣ пагган̣ха̄ти, уккхипатӣти аттхо. пунаппунам̣ пагган̣ханто сампагган̣ха̄ти. евам̣ сампаггахитам̣ йатха̄ на патати татха̄ нам̣ вӣрийупаттхамбхена упаттхамбхенто упаттхамбхети. упаттхамбхитампи тхирабха̄ваттха̄йа пунаппунам̣ упаттхамбхенто паччупаттхамбхети на̄ма.
406. т̣хитийа̄типадасса ниддесе саббесампи асаммоса̄дӣнам̣ т̣хитивевачанабха̄вам̣ дассетум̣ йа̄ т̣хити со асаммосотиа̄ди вуттам̣. еттха хи хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химам̣ падам̣ упаримасса упаримасса падасса аттхо, упаримам̣ упаримам̣ падам̣ хет̣т̣химасса хет̣т̣химасса аттхотипи ваттум̣ ват̣т̣ати. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти. айам̣ та̄ва па̄л̣иван̣н̣ана̄.
айам̣ панеттха виниччхайакатха̄. айан̃хи саммаппадха̄накатха̄ на̄ма дувидха̄ – локийа̄ локуттара̄ ча. таттха локийа̄ саббапуббабха̄ге хоти. са̄ кассапасам̣йуттапарийа̄йена локийамаггаккхан̣е ведитабба̄. вуттан̃хи таттха –
‘‘чатта̄ро ме, а̄вусо, саммаппадха̄на̄. катаме чатта̄ро?
идха̄вусо, бхиккху ‘ануппанна̄ ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййу’нти а̄таппам̣ кароти; ‘уппанна̄ ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ аппахӣйама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййу’нти а̄таппам̣ кароти; ‘ануппанна̄ ме кусала̄ дхамма̄ ануппаджджама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййу’нти а̄таппам̣ кароти. ‘уппанна̄ ме кусала̄ дхамма̄ нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййу’нти а̄таппам̣ каротӣ’’ти (сам̣. ни. 2.145).
еттха ча ‘ануппанна̄ ме кусала̄ дхамма̄’ти саматхавипассана̄ чева магго ча. уппанна̄ кусала̄ на̄ма саматхавипассана̄ва. магго пана саким̣ уппаджджитва̄ нируджджхама̄но анаттха̄йа сам̣ваттанако на̄ма наттхи. со хи пхаласса паччайам̣ датва̄ва нируджджхати. пуримасмим̣ ва̄ саматхавипассана̄ва гахетабба̄ти вуттам̣, там̣ пана на йуттам̣.
таттха ‘‘уппанна̄ саматхавипассана̄ нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттантӣ’’ти аттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ идам̣ ваттху – еко кира кхӣн̣а̄саваттхеро ‘маха̄четийан̃ча маха̄бодхин̃ча вандисса̄мӣ’ти сама̄паттила̄бхина̄ бхан̣д̣ага̄хакаса̄ман̣ерена саддхим̣ джанападато маха̄виха̄рам̣ а̄гантва̄ виха̄рапаривен̣ам̣ па̄виси; са̄йанхасамайе маха̄бхиккхусан̇гхе четийам̣ вандама̄не четийам̣ ванданаттха̄йа на никкхами. касма̄? кхӣн̣а̄сава̄нан̃хи тӣсу ратанесу махантам̣ га̄равам̣ хоти. тасма̄ бхиккхусан̇гхе вандитва̄ пат̣икканте манусса̄нам̣ са̄йама̄сабхуттавела̄йа са̄ман̣ерампи аджа̄на̄петва̄ ‘четийам̣ вандисса̄мӣ’ти екакова никкхами. са̄ман̣еро ‘ким̣ ну кхо тхеро авела̄йа екакова гаччхати, джа̄нисса̄мӣ’ти упаджджха̄йасса пада̄нупадикова никкхами. тхеро ана̄ваджджанена тасса а̄гаманам̣ аджа̄нанто даккхин̣адва̄рена маха̄четийан̇ган̣ам̣ а̄рул̣хо. са̄ман̣еропи анупадам̣йева а̄рул̣хо.
маха̄тхеро маха̄четийам̣ уллокетва̄ буддха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ гахетва̄ саббам̣ четасо саманна̄харитва̄ хат̣т̣хапахат̣т̣хо маха̄четийам̣ вандати. са̄ман̣еро тхерасса вандана̄ка̄рам̣ дисва̄ ‘упаджджха̄йо ме ативийа пасанначитто вандати; ким̣ ну кхо пуппха̄ни лабхитва̄ пӯджам̣ кареййа̄’ти чинтеси. тхере вандитва̄ ут̣т̣ха̄йа сираси ан̃джалим̣ т̣хапетва̄ маха̄четийам̣ уллокетва̄ т̣хите са̄ман̣еро укка̄ситва̄ аттано а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄песи. тхеро париваттетва̄ олокенто ‘‘када̄ а̄гатосӣ’’ти пуччхи. ‘‘тумха̄кам̣ четийам̣ ванданака̄ле, бханте; ативийа пасанна̄ четийам̣ вандиттха; кинну кхо пуппха̄ни лабхитва̄ пӯджеййа̄тха̄’’ти? ‘‘а̄ма, са̄ман̣ера, имасмим̣ четийе вийа ан̃н̃атра еттакам̣ дха̄тунидха̄нам̣ на̄ма наттхи. еварӯпам̣ асадисам̣ маха̄тхӯпам̣ пуппха̄ни лабхитва̄ ко на пӯджеййа̄’’ти? ‘‘тена хи, бханте, адхива̄сетха, а̄харисса̄мӣ’’ти та̄вадева джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ иддхийа̄ химавантам̣ гантва̄ ван̣н̣агандхасампанна̄ни пуппха̄ни гахетва̄ парисса̄ванам̣ пӯретва̄ маха̄тхере даккхин̣амукхато паччхимамукхе асампаттейева а̄гантва̄ пуппхапарисса̄ванам̣ хаттхе т̣хапетва̄ ‘‘пӯджетха бханте’’ти а̄ха. тхеро ‘‘атиманда̄ни но, са̄ман̣ера, пуппха̄нӣ’’ти а̄ха. ‘‘гаччхатха, бханте, бхагавато гун̣е а̄ваджджетва̄ пӯджетха̄’’ти.
тхеро паччхимамукханисситена сопа̄нена а̄руйха куччхиведика̄бхӯмийам̣ пуппхапӯджам̣ ка̄тум̣ а̄раддхо. ведика̄бхӯми парипун̣н̣а̄; пуппха̄ни патитва̄ дутийабхӯмийам̣ джан̣н̣уппама̄н̣ена одхина̄ пӯрайим̣су. тато отаритва̄ па̄дапит̣т̣хикапантим̣ пӯджеси; са̄пи парипӯри; парипун̣н̣абха̄вам̣ н̃атва̄ хет̣т̣химатале викиранто агама̄си; саббам̣ четийан̇ган̣ам̣ парипӯри; тасмим̣ парипун̣н̣е ‘‘са̄ман̣ера, пуппха̄ни на кхӣйантӣ’’ти а̄ха. ‘‘парисса̄ванам̣, бханте, адхомукхам̣ каротха̄’’ти. адхомукхам̣ катва̄ ча̄леси. тада̄ пуппха̄ни кхӣн̣а̄ни. тхеро парисса̄ванам̣ са̄ман̣ерасса датва̄ саддхим̣ хаттхипа̄ка̄рена четийам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ чатӯсу т̣ха̄несу вандитва̄ паривен̣ам̣ гаччханто чинтеси – ‘йа̄ва махиддхико вата̄йам̣ са̄ман̣еро; саккхиссати ну кхо имам̣ иддха̄нубха̄вам̣ раккхитунти? тато ‘на саккхиссатӣ’ти дисва̄ са̄ман̣ерам̣ а̄ха – ‘‘са̄ман̣ера, твам̣ ида̄ни махиддхико; еварӯпам̣ пана иддхим̣ на̄сетва̄ паччхимака̄ле ка̄н̣апесака̄рийа̄ хаттхена маддитам̣кан̃джийам̣ пивиссасӣ’’ти. дахаракабха̄васса на̄меса досо йам̣ со упаджджха̄йасса катха̄йа сам̣веджетва̄ ‘каммат̣т̣ха̄нам̣ ме, бханте, а̄чиккхатха̄’ти на йа̄чи; ‘амха̄кам̣ упаджджха̄йо ким̣ вадатӣ’ти там̣ пана асун̣анто вийа агама̄си.
тхеро маха̄четийан̃ча маха̄бодхин̃ча вандитва̄ са̄ман̣ерам̣ паттачӣварам̣ га̄ха̄петва̄ анупуббена кут̣ел̣итиссамаха̄виха̄рам̣ агама̄си. са̄ман̣еро упаджджха̄йасса пада̄нупадико хутва̄ бхиккха̄ча̄рам̣ на гаччхати. ‘‘катарам̣ га̄мам̣ пависатха, бханте’’ти пуччхитва̄ пана ‘ида̄ни ме упаджджха̄йо га̄мадва̄рам̣ сампатто бхависсатӣ’ти н̃атва̄ аттано ча упаджджха̄йасса ча паттачӣварам̣ гахетва̄ а̄ка̄сена̄гантва̄ тхерасса паттачӣварам̣ датва̄ пин̣д̣а̄йа пависати. тхеро саббака̄лам̣ овадати – ‘‘са̄ман̣ера, ма̄ евамака̄си; путхуджджаниддхи на̄ма чала̄ анибаддха̄; асаппа̄йам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ лабхитва̄ аппаматтакенева бхиджджати; санта̄йа сама̄паттийа̄ парихӣна̄ брахмачарийава̄се сантхамбхитум̣ на сакконтӣ’’ти. са̄ман̣еро ‘ким̣ катхети майхам̣ упаджджха̄йо’ти сотум̣ на иччхати, татхева кароти. тхеро анупуббена четийаванданам̣ каронто каммупендавиха̄рам̣ на̄ма гато. таттха васантепи тхере са̄ман̣еро татхева кароти.
атхекадивасам̣ ека̄ песака̄радхӣта̄ абхирӯпа̄ пат̣хамавайе т̣хита̄ каммупендага̄мато никкхамитва̄ падумассарам̣ оруйха га̄йама̄на̄ пуппха̄ни бхан̃джати. тасмим̣ самайе са̄ман̣еро падумассараматтхакена гаччхати гаччханто пана, саккараласика̄йа ка̄н̣амаккхика̄ вийа, тасса̄ гӣтасадде баджджхи; та̄вадева иддхи антарахита̄, чхиннапаккхо ка̄ко вийа ахоси. сантасама̄паттибалена пана таттхева удакапит̣т̣хе апатитва̄ симбалитӯлам̣ вийа патама̄нам̣ анупуббена падумассаратӣре ат̣т̣ха̄си. со вегена гантва̄ упаджджха̄йасса паттачӣварам̣ датва̄ ниватти. маха̄тхеро ‘пагеветам̣ майа̄ дит̣т̣хам̣, нива̄рийама̄нопи на ниваттиссатӣ’ти кин̃чи аватва̄ пин̣д̣а̄йа па̄виси.
са̄ман̣еро гантва̄ падумассаратӣре ат̣т̣ха̄си тасса̄ паччуттаран̣ам̣ а̄гамайама̄но. са̄пи са̄ман̣ерам̣ а̄ка̄сена гаччхантан̃ча пуна̄гантва̄ т̣хитан̃ча дисва̄ ‘аддха̄ еса мам̣ нисса̄йа уккан̣т̣хито’ти н̃атва̄ ‘пат̣иккама са̄ман̣ера̄’ти а̄ха. сопи пат̣ипакками. итара̄ паччуттаритва̄ са̄т̣акам̣ нива̄сетва̄ там̣ упасан̇камитва̄ ‘ким̣, бханте’ти пуччхи. со таматтхам̣ а̄рочеси. са̄ бахӯхи ка̄ран̣ехи гхара̄ва̄се а̄дӣнавам̣ брахмачарийава̄се а̄нисам̣сан̃ча дассетва̄ овадама̄на̄пи тасса уккан̣т̣хам̣ винодетум̣ асакконтӣ ‘айам̣ мама ка̄ран̣а̄ еварӯпа̄йа иддхийа̄ парихӣно; на да̄ни йуттам̣ париччаджиту’нти. ‘идхева тит̣т̣ха̄’ти ватва̄ гхарам̣ гантва̄ ма̄та̄питӯнам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. тепи а̄гантва̄ на̄наппака̄рам̣ овадама̄на̄ вачанам̣ агган̣хантам̣ а̄хам̣су – ‘‘твам̣ амхе учча̄кула̄ти ма̄ саллаккхеси. майам̣ песака̄ра̄. саккхиссаси песака̄ракаммам̣ ка̄ту’’нти? са̄ман̣еро а̄ха – ‘‘упа̄сака, гихӣбхӯто на̄ма песака̄ракаммам̣ ва̄ кареййа нал̣ака̄ракаммам̣ ва̄, ким̣ имина̄, ма̄ са̄т̣акаматте лобхам̣ каротха̄’’ти. песака̄рако ударе баддхаса̄т̣акам̣ датва̄ гхарам̣ нетва̄ дхӣтарам̣ ада̄си.
со песака̄ракаммам̣ угган̣хитва̄ песака̄рехи саддхим̣ са̄ла̄йа каммам̣ кароти. ан̃н̃есам̣ иттхийо па̄това бхаттам̣ сампа̄детва̄ а̄харим̣су. тасса бхарийа̄ на та̄ва а̄гаччхати. со итаресу каммам̣ виссаджджетва̄ бхун̃джама̄несу тасарам̣ ват̣т̣енто нисӣди. са̄ паччха̄ а̄гама̄си. атха нам̣ со ‘атичирена а̄гата̄сӣ’ти таджджеси. ма̄туга̄мо ча на̄ма апи чаккаваттира̄джа̄нам̣ аттани пат̣ибаддхачиттам̣ н̃атва̄ да̄сам̣ вийа саллаккхети. тасма̄ са̄ евама̄ха – ‘‘ан̃н̃есам̣ гхаре да̄рупан̣н̣алон̣а̄дӣни саннихита̄ни; ба̄хирато а̄харитва̄ да̄йака̄ песака̄рака̄пи аттхи. ахам̣ пана екика̄; твампи ‘майхам̣ гхаре идам̣ аттхи, идам̣ наттхӣ’ти на джа̄на̄си. саче иччхаси бхун̃джа, но че иччхаси ма̄ бхун̃джа̄’’ти. со ‘на кевалам̣ уссӯре бхаттам̣ а̄хараси, ва̄ча̄йапи мам̣ гхат̣т̣есӣ’ти куджджхитва̄ ан̃н̃ам̣ пахаран̣ам̣ апассанто тамева тасарадан̣д̣акам̣ тасарато лун̃читва̄ кхипи. са̄ там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ ӣсакам̣ париватти. тасарадан̣д̣акасса ча кот̣и на̄ма тикхин̣а̄ хоти. са̄ тасса̄ париваттама̄на̄йа аккхикот̣ийам̣ пависитва̄ ат̣т̣ха̄си. са̄ убхохи хаттхехи вегена аккхим̣ аггахеси. бхиннат̣т̣ха̄нато лохитам̣ паггхарати.
со тасмим̣ ка̄ле упаджджха̄йасса вачанам̣ ануссари ‘идам̣ сандха̄йа мам̣ упаджджха̄йо ‘‘ана̄гате ка̄ле ка̄н̣апесака̄рийа̄ хаттхена маддитам̣ кан̃джийам̣ пивиссасӣ’’ти а̄ха. идам̣ тхерена дит̣т̣хам̣ бхависсати. ахо дӣгхадассӣ аййо’ти маха̄саддена родитум̣ а̄рабхи. таменам̣ ан̃н̃е ‘‘алам̣, а̄вусо, ма̄ роди; аккхи на̄ма бхиннам̣ на сакка̄ роданена пат̣ипа̄катикам̣ ка̄ту’’нти а̄хам̣су. со ‘‘на̄хам̣ етаматтхам̣ рода̄ми; апича кхо идам̣ сандха̄йа рода̄мӣ’’ти саббам̣ паваттим̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ катхеси. евам̣ уппанна̄ саматхавипассана̄ нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттанти.
апарампи ваттху – тим̣саматта̄ бхиккхӯ калйа̄н̣ийам̣ маха̄четийам̣ вандитва̄ ат̣авимаггена маха̄маггам̣ отарама̄на̄ антара̄магге джха̄маккхетте каммам̣ катва̄ а̄гаччхантам̣ екам̣ мануссам̣ аддасам̣су. тасса сарӣрам̣ масимаккхитам̣ хоти, масимаккхитамева ча екам̣ ка̄са̄вам̣ каччхам̣ пӣл̣етва̄ ниваттхам̣. олокийама̄но джха̄макха̄н̣уко вийа кха̄йати. со дивасабха̄ге каммам̣ катва̄ упад̣д̣хаджха̄йама̄на̄нам̣ да̄рӯнам̣ кала̄пам̣ уккхипитва̄ пит̣т̣хийам̣ виппакин̣н̣ехи кесехи куммаггена а̄гантва̄ бхиккхӯнам̣ саммукхе ат̣т̣ха̄си. са̄ман̣ера̄ дисва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ олокайама̄на̄ ‘‘а̄вусо, туйхам̣ пита̄, туйхам̣ маха̄пита̄, туйхам̣ ма̄туло’’ти хасама̄на̄ гантва̄ ‘‘ко на̄моси твам̣, упа̄сака̄’’ти на̄мам̣ пуччхим̣су. со на̄мам̣ пуччхито виппат̣иса̄рӣ хутва̄ да̄рукала̄пам̣ чхад̣д̣етва̄ ваттхам̣ сам̣видха̄йа нива̄сетва̄ маха̄тхере вандитва̄ ‘‘тит̣т̣хатха та̄ва, бханте’’ти а̄ха. маха̄тхера̄ ат̣т̣хам̣су.
дахараса̄ман̣ера̄ а̄гантва̄ маха̄тхера̄нам̣ саммукха̄пи париха̄сам̣ каронти. упа̄сако а̄ха – ‘‘бханте, тумхе мам̣ пасситва̄ парихасатха; еттакенева маттхакам̣ паттамха̄ти саллаккхетха. ахампи пуббе тумха̄дисова саман̣о ахосим̣. тумха̄кам̣ пана читтекаггата̄маттампи наттхи. ахам̣ имасмим̣ са̄сане махиддхико маха̄нубха̄во ахосим̣; а̄ка̄сам̣ гахетва̄ патхавим̣ кароми, патхавим̣ а̄ка̄сам̣; дӯрам̣ ган̣хитва̄ сантикам̣ кароми, сантикам̣ дӯрам̣; чаккава̄л̣асахассам̣ кхан̣ена винивиджджха̄ми. хаттхе ме пассатха; ида̄ни пана маккат̣ахаттхасадиса̄. ахам̣ имехева хаттхехи идха нисиннова чандимасӯрийе пара̄масим̣. имесам̣йева па̄да̄нам̣ чандимасӯрийе па̄дакатхаликам̣ катва̄ нисӣдим̣. еварӯпа̄ ме иддхи пама̄дена антарахита̄. тумхе ма̄ памаджджиттха. пама̄дена хи еварӯпам̣ бйасанам̣ па̄пун̣анти. аппаматта̄ вихаранта̄ джа̄тиджара̄маран̣асса антам̣ каронти. тасма̄ тумхе ман̃н̃ева а̄рамман̣ам̣ каритва̄ аппаматта̄ хотха, бханте’’ти таджджетва̄ ова̄дамада̄си. те тасса катхентассева сам̣вегам̣ а̄паджджитва̄ випассама̄на̄ тим̣са джана̄ таттхева арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти. евампи уппанна̄ саматхавипассана̄ нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттантӣти ведитабба̄. айам̣ та̄ва локийасаммаппадха̄накатха̄йа виниччхайо.
локуттарамаггаккхан̣е панетам̣ екамева вӣрийам̣ чатукиччаса̄дханавасена чатта̄ри на̄ма̄ни лабхати. таттха ануппанна̄нанти асамуда̄ча̄равасена ва̄ ананубхӯта̄рамман̣авасена ва̄ ануппанна̄нам̣; ан̃н̃атха̄ хи анаматагге сам̣са̄ре ануппанна̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ на̄ма наттхи. ануппанна̄ пана уппаджджама̄на̄пи етейева уппаджджанти, пахӣйама̄на̄пи етейева пахӣйанти.
таттха екаччасса ваттавасена килеса̄ на самуда̄чаранти. екаччасса гантхадхутан̇гасама̄дхивипассана̄ навакаммика̄нам̣ ан̃н̃атаравасена. катхам̣? екаччо хи ваттасампанно хоти. тасса два̄сӣтикхуддакаватта̄ни (чӯл̣ава. 243 а̄дайо), чуддаса маха̄ватта̄ни (чӯл̣ава. 356 а̄дайо), четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣апа̄нӣйама̄л̣аупосатха̄га̄раа̄гантукагамикаватта̄ни ча каронтассева килеса̄ ока̄сам̣ на лабханти; апарабха̄ге панасса ваттам̣ виссаджджетва̄ бхиннаваттасса вичарато айонисоманасика̄ран̃чева сативоссагган̃ча а̄гамма уппаджджанти. евам̣ асамуда̄ча̄равасена ануппанна̄ уппаджджанти на̄ма.
екаччо гантхайутто хоти; екампи ника̄йам̣ ган̣ха̄ти, двепи, тайопи, чатта̄ропи, пан̃чапи. тассева тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ аттхавасена па̄л̣ивасена анусандхивасена пубба̄паравасена ган̣хантасса саджджха̄йантасса чинтентасса ва̄чентасса десентасса пака̄сентасса килеса̄ ока̄сам̣ на лабханти; апарабха̄ге панасса гантхакаммам̣ паха̄йа кусӣтасса вичарато айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджанти. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанна̄ уппаджджанти на̄ма.
екаччо пана дхутан̇гадхаро хоти, тераса дхутан̇гагун̣е сама̄да̄йа ваттати. тасса дхутан̇гагун̣е парихарантасса килеса̄ ока̄сам̣ на лабханти; апарабха̄ге панасса дхутан̇га̄ни виссаджджетва̄ ба̄хулла̄йа а̄ват̣т̣асса вичарато айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджанти. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанна̄ уппаджджанти на̄ма.
екаччо пана ат̣т̣хасу сама̄паттӣсу чин̣н̣авасӣ хоти. тасса пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу а̄ваджджанавасӣа̄дӣнам̣ васена вихарантасса килеса̄ ока̄сам̣ на лабханти; апарабха̄ге панасса парихӣнаджджха̄насса ва̄ виссат̣т̣хаджджха̄насса ва̄ бхасса̄дӣсу ануйуттасса вихарато айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджанти. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанна̄ килеса̄ уппаджджанти на̄ма.
екаччо пана випассако хоти; саттасу ва̄ випассана̄су ат̣т̣ха̄расасу ва̄ маха̄випассана̄су каммам̣ каронто вихарати. тассевам̣ вихарато килеса̄ ока̄сам̣ на лабханти; апарабха̄ге панасса випассана̄каммам̣ паха̄йа ка̄йадал̣хӣбахуласса вихарато айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджанти. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанна̄ килеса̄ уппаджджанти на̄ма.
екаччо пана навакаммико хоти, упосатха̄га̄рабходжанаса̄ла̄дӣни кароти. тасса тесам̣ упакаран̣а̄ни чинтентасса килеса̄ ока̄сам̣ на лабханти; апарабха̄ге панасса навакамме нит̣т̣хите ва̄ виссат̣т̣хе ва̄ айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджанти. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанна̄ килеса̄ уппаджджанти на̄ма.
екаччо пана брахмалока̄ а̄гато суддхасатто хоти. тасса ана̄севана̄йа килеса̄ ока̄сам̣ на лабханти; апарабха̄ге панасса ладдха̄севанасса айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджанти. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанна̄ килеса̄ уппаджджанти на̄ма. евам̣ та̄ва асамуча̄равасена ануппанната̄ ведитабба̄.
катхам̣ ананубхӯта̄рамман̣авасена? идхекаччо ананубхӯтапуббам̣ мана̄пийа̄дибхедам̣ а̄рамман̣ам̣ лабхати. тасса таттха айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма ра̄га̄дайо килеса̄ уппаджджанти. евам̣ ананубхӯта̄рамман̣авасена ануппанна̄ уппаджджанти на̄ма. локуттарамаггаккхан̣е пана екамева вӣрийам̣.
йе ча евам̣ ануппанна̄ уппаджджеййум̣, те йатха̄ нева уппаджджанти, евам̣ несам̣ ануппа̄дакиччам̣ уппанна̄нан̃ча паха̄накиччам̣ са̄дхети. тасма̄ уппанна̄нам̣ па̄пака̄нанти еттха пана чатуббидхам̣ уппаннам̣ – ваттама̄нуппаннам̣, бхутва̄ вигатуппаннам̣, ока̄сакатуппаннам̣, бхӯмиладдхуппаннанти. таттха йе килеса̄ виджджама̄на̄ уппа̄да̄дисаман̇гино – идам̣ ваттама̄нуппаннам̣ на̄ма. камме пана джавите а̄рамман̣арасам̣ анубхавитва̄ нируддхавипа̄ко бхутва̄ вигатам̣ на̄ма. каммам̣ уппаджджитва̄ нируддхам̣ бхутва̄ вигатам̣ на̄ма. тадубхайампи бхутва̄ вигатуппаннанти сан̇кхам̣ гаччхати. кусала̄кусалакаммам̣ ан̃н̃асса каммасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄касса ока̄сам̣ кароти. евам̣ кате ока̄се випа̄ко уппаджджама̄но ока̄сакаран̣ато пат̣т̣ха̄йа уппанноти вуччати. идам̣ ока̄сакатуппаннам̣ на̄ма.
пан̃чаккхандха̄ пана випассана̄йа бхӯми на̄ма. те атӣта̄дибхеда̄ хонти. тесу анусайитакилеса̄ пана атӣта̄ ва̄ ана̄гата̄ ва̄ паччуппанна̄ ва̄ти на ваттабба̄. атӣтаккхандхесу анусайита̄пи хи аппахӣна̄ва хонти. ана̄гатаккхандхесу, паччуппаннаккхандхесу анусайита̄пи аппахӣна̄ва хонти. идам̣ бхӯмиладдхуппаннам̣ на̄ма. тена̄ху пора̄н̣а̄ – ‘‘та̄су та̄су бхӯмӣсу асамуггха̄тита̄ килеса̄ бхӯмиладдхуппанна̄ти сан̇кхам̣ гаччхантӣ’’ти.
апарампи чатуббидхам̣ уппаннам̣ – самуда̄ча̄руппаннам̣, а̄рамман̣а̄дхигахитуппаннам̣, авиккхамбхитуппаннам̣, асамугдха̄титуппаннанти. таттха сампати ваттама̄нам̣йева ‘самуда̄ча̄руппаннам̣’ на̄ма. саким̣ чаккхӯни уммӣлетва̄ а̄рамман̣е нимитте гахите ануссарита̄нуссаритаккхан̣е килеса̄ нуппаджджиссантӣти на ваттабба̄. касма̄? а̄рамман̣асса адхигахитатта̄. йатха̄ ким̣? йатха̄ кхӣраруккхасса кут̣ха̄рийа̄ а̄хата̄хатат̣т̣ха̄не кхӣрам̣ на никкхамиссатӣти на ваттаббам̣, евам̣. идам̣ ‘а̄рамман̣а̄дхигахитуппаннам̣’ на̄ма. сама̄паттийа̄ авиккхамбхитакилеса̄ пана имасмим̣ на̄ма т̣ха̄не нуппаджджиссантӣти на ваттабба̄. касма̄? авиккхамбхитатта̄. йатха̄ ким̣? йатха̄ саче кхӣраруккхам̣ кут̣ха̄рийа̄ а̄ханеййум̣, ‘имасмим̣ на̄ма т̣ха̄не кхӣрам̣ на никкхамеййа̄’ти на ваттаббам̣, евам̣. идам̣ ‘авиккхамбхитуппаннам̣’ на̄ма. маггена асамуггха̄титакилеса̄ пана бхавагге ниббаттасса̄пи нуппаджджиссантӣти пуриманайенева виттха̄ретаббам̣. идам̣ ‘асамуггха̄титуппаннам̣’ на̄ма.
имесу уппаннесу ваттама̄нуппаннам̣, бхутва̄вигатуппаннам̣, ока̄сакатуппаннам̣, самуда̄ча̄руппаннанти чатуббидхам̣ уппаннам̣ на маггаваджджхам̣; бхӯмиладдхуппаннам̣, а̄рамман̣а̄дхиггахитуппаннам̣, авиккхамбхитуппаннам̣, асамуггха̄титуппаннанти чатуббидхам̣ маггаваджджхам̣. магго хи уппаджджама̄но ете килесе паджахати. со йе килесе паджахати, те атӣта̄ ва̄ ана̄гата̄ ва̄ паччуппанна̄ ва̄ти на ваттабба̄. вуттампи четам̣ –
‘‘хан̃чи атӣте килесе паджахати, тена хи кхӣн̣ам̣ кхепети, нируддхам̣ ниродхети, вигатам̣ вигамети, аттхан̇гатам̣ аттхам̣ гамети, атӣтам̣ йам̣ наттхи там̣ паджахати. хан̃чи ана̄гате килесе паджахати, тена хи аджа̄там̣ паджахати, аниббаттам̣ ануппаннам̣ апа̄тубхӯтам̣ паджахати, ана̄гатам̣ йам̣ наттхи там̣ паджахати. хан̃чи паччуппанне килесе паджахати, тена хи ратто ра̄гам̣ паджахати, дут̣т̣хо досам̣, мӯл̣хо мохам̣, винибаддхо ма̄нам̣, пара̄мат̣т̣хо дит̣т̣хим̣, виккхепагато уддхаччам̣, анит̣т̣хан̇гато вичикиччхам̣, тха̄магато анусайам̣ паджахати; кан̣хасуккадхамма̄ йуганаддха̄ самамева ваттанти; сам̣килесика̄ маггабха̄вана̄ хоти…пе… тена хи наттхи маггабха̄вана̄, наттхи пхаласаччхикирийа̄, наттхи килесаппаха̄нам̣, наттхи дхамма̄бхисамайо’ти. ‘аттхи маггабха̄вана̄…пе… аттхи дхамма̄бхисамайо’ти. йатха̄ катхам̣ вийа? сеййатха̄пи тарун̣о руккхо…пе… апа̄тубхӯта̄нева на па̄тубхаванти’’ти (пат̣и. ма. 3.21).
ити па̄л̣ийам̣ аджа̄тапхаларуккхо а̄гато; джа̄тапхаларуккхена пана дӣпетаббам̣. йатха̄ хи сапхало тарун̣аамбаруккхо. тасса пхала̄ни манусса̄ парибхун̃джеййум̣, сеса̄ни па̄тетва̄ паччхийо пӯреййум̣. атхан̃н̃о пурисо там̣ пхарасуна̄ чхиндеййа. тенасса нева атӣта̄ни пхала̄ни на̄сита̄ни хонти, на ана̄гатапаччуппанна̄ни ча на̄сита̄ни; атӣта̄ни хи мануссехи парибхутта̄ни, ана̄гата̄ни аниббатта̄ни на сакка̄ на̄сетум̣. йасмим̣ пана самайе со чхинно тада̄ пхала̄нийева наттхӣти паччуппанна̄нипи ана̄сита̄ни. саче пана руккхо аччхинно асса, атхасса патхавӣрасан̃ча а̄порасан̃ча а̄гамма йа̄ни пхала̄ни ниббаттеййум̣, та̄ни на̄сита̄ни хонти. та̄ни хи аджа̄та̄нева на джа̄йанти, аниббатта̄нева на ниббаттанти, апа̄тубхӯта̄нева на па̄тубхаванти. евамева магго на̄пи атӣта̄дибхеде килесе паджахати, на̄пи на паджахати. йесан̃хи килеса̄нам̣ маггена кхандхесу апарин̃н̃а̄тесу уппатти сийа̄, маггена уппаджджитва̄ кхандха̄нам̣ парин̃н̃а̄татта̄ те килеса̄ аджа̄та̄ва на джа̄йанти, аниббатта̄ва на ниббаттанти, апа̄тубхӯта̄ва на па̄тубхаванти. тарун̣апутта̄йа иттхийа̄ пуна авиджа̄йанаттхам̣ бйа̄дхита̄нам̣ рогавӯпасаматтхам̣ пӣтабхесаджджехи ча̄пи айаматтхо вибха̄ветаббо. евам̣ магго йе килесе паджахати, те атӣта̄ ва̄ ана̄гата̄ ва̄ паччуппанна̄ ва̄ти на ваттабба̄. на ча магго килесе на паджахати. йе пана магго килесе паджахати, те сандха̄йа ‘уппанна̄нам̣ па̄пака̄на’нтиа̄ди вуттам̣.
на кевалан̃ча магго килесейева паджахати, килеса̄нам̣ пана аппахӣнатта̄ йе уппаджджеййум̣ упа̄диннаккхандха̄, тепи паджахатийева. вуттампи четам̣ ‘‘сота̄паттимагган̃а̄н̣ена абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса ниродхена сатта бхаве т̣хапетва̄ анаматагге сам̣са̄ре йе уппаджджеййум̣ на̄ман̃ча рӯпан̃ча еттхете нируджджхантӣ’’ти (чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 6) виттха̄ро. ити магго упа̄диннато анупа̄диннато ча вут̣т̣ха̄ти. бхававасена пана сота̄паттимагго апа̄йабхавато вут̣т̣ха̄ти. сакада̄га̄мимагго сугатибхавекадесато; ана̄га̄мимагго сугатика̄мабхавато; вут̣т̣ха̄ти арахаттамагго рӯпа̄рӯпабхавато вут̣т̣ха̄ти, саббабхавехи вут̣т̣ха̄тийева̄типи ваданти.
атха маггаккхан̣е катхам̣ ануппанна̄нам̣ уппа̄да̄йа бха̄вана̄ хоти? катхам̣ ва̄ уппанна̄нам̣ т̣хитийа̄ти? маггаппаваттийа̄ ева. магго хи паваттама̄но пуббе ануппаннапуббатта̄ ануппанно на̄ма вуччати. ана̄гатапуббан̃хи т̣ха̄нам̣ гантва̄ ананубхӯтапуббам̣ ва̄ а̄рамман̣ам̣ анубхавитва̄ ватта̄ро бхаванти – ‘ана̄гатат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатамха, ананубхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ анубхава̄ма̄’ти. йа̄ часса паватти, айамева т̣хити на̄ма̄ти т̣хитийа̄ бха̄ветӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. еваметасса бхиккхуно идам̣ локуттарамаггаккхан̣е вӣрийам̣ ‘‘ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа̄’’тиа̄дӣни чатта̄ри на̄ма̄ни лабхати. айам̣ локуттарамаггаккхан̣е саммаппадха̄накатха̄. еваметтха локийалокуттарамиссака̄ саммаппадха̄на̄ ниддит̣т̣ха̄ти.
суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄.