2. хетучатуккам̣
244. таттха йо та̄ва идха вутто найо, со саббаттха па̄кат̣ойева. висесо пана евам̣ ведитаббо – хетучатукке та̄ва авиджджа̄ хету асса̄ти авиджджа̄хетуко. авиджджа̄ асса сахаваттанато йа̄вабхан̇га̄ паваттика̄ гамика̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘авиджджа̄паччайа̄’’ти ча етта̄вата̄ сахаджа̄та̄дипаччайавасена са̄дха̄ран̣ато сан̇кха̄расса авиджджа̄ паччайоти дассетва̄, пуна ‘‘авиджджа̄хетуко’’ти етенева висесато авигатапаччайата̄ дассита̄. сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄рахетукантиа̄дӣсупи есева найо.
касма̄ пана бхава̄дӣсу хетукаггахан̣ам̣ на катанти? авигатапаччайанийама̄бха̄вато абха̄вато ча авигатапаччайасса. ‘‘таттха катамо упа̄да̄напаччайа̄ бхаво? т̣хапетва̄ упа̄да̄нам̣ ведана̄ккхандхо сан̃н̃а̄ккхандхо сан̇кха̄раккхандхо вин̃н̃а̄н̣аккхандхо – айам̣ вуччати упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’’ти вачанато упа̄да̄напаччайа̄ чатуннам̣ кхандха̄нам̣ идха бхавоти на̄мам̣. сан̇кха̄раккхандхе ча ‘‘джа̄ти двӣхи кхандхехи сан̇гахита̄’’тиа̄дивачанато (дха̄ту. 71) джа̄тиджара̄маран̣а̄ни антогадха̄ни.
таттха йа̄ва упа̄да̄нам̣ та̄ва джа̄тиджара̄маран̣а̄нам̣ анупалаббханато упа̄да̄нам̣ бхавасса на нийамато авигатапаччайо хоти. ‘‘йа̄ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ джа̄тӣ’’ти а̄дивачанато сан̇кхаталаккхан̣есу джа̄тийа̄ джара̄маран̣асан̇кха̄тасса бхавасса джа̄тиккхан̣аматтейева абха̄вато авигатапаччайабха̄во на самбхавати. татха̄ джа̄тийа̄ джара̄маран̣аккхан̣е абха̄вато. упаниссайапаччайенева пана бхаво джа̄тийа̄. джа̄ти джара̄маран̣асса паччайоти саббатха̄пи авигатапаччайанийама̄бха̄вато абха̄вато ча авигатапаччайасса бхава̄дӣсу хетукаггахан̣ам̣ на катанти ведитаббам̣.
кечи пана̄ху – ‘‘бхаво дувидхена̄’’ти вачанато упапаттимиссако бхаво, на ча упапаттибхавасса упа̄да̄нам̣ авигатапаччайо хотӣти ‘‘упа̄да̄напаччайа̄ бхаво упа̄да̄нахетуко’’ти аватва̄ ‘‘упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’’ти вутто. идха паччхиннатта̄ паратопи на вуттанти. там̣ идха упапаттимиссакасса бхавасса анадхиппетатта̄ айуттам̣. арӯпаккхандха̄ хи идха бхавоти а̄гата̄.
бхавапаччайа̄ джа̄тӣти еттха ча т̣хапетва̄ джа̄тиджара̄маран̣а̄ни авасесо бхаво джа̄тийа̄ паччайоти ведитаббо. касма̄? джа̄тиа̄дӣнам̣ джа̄тийа̄ аппаччайатта̄. йади евам̣, т̣хапетва̄ джа̄тиджара̄маран̣а̄ни бхаво джа̄тийа̄ паччайоти ваттабботи? а̄ма ваттаббо, ваттаббападеса̄бха̄вато пана на вутто. дасаман̇ганиддесе хи упа̄да̄напаччайасамбхӯто бхаво ваттаббо. ека̄дасаман̇ганиддесе джа̄ти ваттабба̄. йо пана бхаво джа̄тийа̄ паччайо, тасса ваттаббападесо наттхӣти ваттаббападеса̄бха̄вато на вутто. авуттопи пана йуттито гахетабботи. вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпантиа̄дӣсу ча вин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ авигатапаччайабха̄васамбхавато вин̃н̃а̄н̣ахетука̄дивачанам̣ катанти еса хетучатукке висесо.