1. суттантабха̄джанӣйам̣ уддесава̄раван̣н̣ана̄

225. ида̄ни таданантаре пат̣иччасамуппа̄давибхан̇ге йа̄ ‘‘айам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дина̄ найена танти никкхитта̄, тасса̄ аттхасам̣ван̣н̣анам̣ каронтена вибхаджджава̄диман̣д̣алам̣ отаритва̄ а̄чарийе анаббха̄чиккхантена сакасамайам̣ авоккамантена парасамайам̣ ана̄йӯхантена суттам̣ аппат̣иба̄хантена винайам̣ ануломентена маха̄падесе олокентена дхаммам̣ дӣпентена аттхам̣ сан̇гахантена тамеваттхам̣ пуна а̄ваттетва̄ апарехипи парийа̄йехи ниддисантена ча йасма̄ аттхасам̣ван̣н̣ана̄ ка̄табба̄ хоти, пакатийа̄пи ча дуккара̄ва пат̣иччасамуппа̄дасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄, йатха̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘саччам̣ сатто пат̣исандхи, паччайа̄ка̄рамева ча;

дуддаса̄ чатуро дхамма̄, десетун̃ча судуккара̄’’ти.

тасма̄ ‘‘ан̃н̃атра а̄гама̄дхигамаппаттехи на сукара̄ пат̣иччасамуппа̄дасса аттхаван̣н̣ана̄’’ти паритулайитва̄ –

ваттука̄мо ахам̣ аджджа, паччайа̄ка̄раван̣н̣анам̣;

патит̣т̣хам̣ на̄дхигаччха̄ми, аджджхога̄л̣хова са̄гарам̣.

са̄санам̣ панидам̣ на̄на̄-десана̄найаман̣д̣итам̣;

пубба̄чарийамагго ча, аббоччхинно паваттати.

йасма̄ тасма̄ тадубхайам̣, саннисса̄йаттхаван̣н̣анам̣;

а̄рабхисса̄ми етасса, там̣ сун̣а̄тха сама̄хита̄.

вуттан̃хетам̣ пубба̄чарийехи –

‘‘йо кочимам̣ ат̣т̣хим̣ катва̄ сун̣еййа,

лабхетха пубба̄парийам̣ висесам̣;

ладдха̄на пубба̄парийам̣ висесам̣,

адассанам̣ маччура̄джасса гаччхе’’ти.

авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄тиа̄дӣсу хи а̄дитойева та̄ва –

десана̄бхедато аттха-лаккхан̣екавидха̄дито;

ан̇га̄нан̃ча ваваттха̄на̄, вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.

таттха ‘десана̄бхедато’ти бхагавато хи валлиха̄рака̄нам̣ чатуннам̣ пуриса̄нам̣ валлиггахан̣ам̣ вийа а̄дито ва̄ маджджхато ва̄ пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄нам̣, татха̄ парийоса̄нато ва̄ маджджхато ва̄ пат̣т̣ха̄йа йа̄ва а̄дӣти чатуббидха̄ пат̣иччасамуппа̄дадесана̄. йатха̄ хи валлиха̄ракесу чатӯсу пурисесу еко валлийа̄ мӯламева пат̣хамам̣ пассати, со там̣ мӯле чхетва̄ саббам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ а̄да̄йа камме упанети, евам̣ бхагава̄ ‘‘ити кхо, бхиккхаве, авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄…пе… джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти а̄дито (ма. ни. 1.402) пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄пи пат̣иччасамуппа̄дам̣ десети.

йатха̄ пана тесу пурисесу еко валлийа̄ маджджхам̣ пат̣хамам̣ пассати, со маджджхе чхиндитва̄ упарибха̄гам̣йева а̄кад̣д̣хитва̄ а̄да̄йа камме упанети, евам̣ бхагава̄ ‘‘тасса там̣ веданам̣ абхинандато абхивадато аджджхоса̄йа тит̣т̣хато уппаджджати нандӣ; йа̄ ведана̄су нандӣ, тадупа̄да̄нам̣, тассупа̄да̄напаччайа̄ бхаво, бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’’ти (ма. ни. 1.409; сам̣. ни. 3.5) маджджхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄пи десети.

йатха̄ ча тесу пурисесу еко валлийа̄ аггам̣ пат̣хамам̣ пассати, со агге гахетва̄ агга̄нуса̄рена йа̄ва мӯла̄ саббам̣ а̄да̄йа камме упанети, евам̣ бхагава̄ ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти ити кхо панетам̣ вуттам̣, джа̄типаччайа̄ ну кхо, бхиккхаве, джара̄маран̣ам̣ но ва̄ катхам̣ ва̄ еттха хотӣ’’ти? ‘‘джа̄типаччайа̄, бханте, джара̄маран̣ам̣; евам̣ но еттха хоти – джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти. ‘‘бхавапаччайа̄ джа̄ти…пе… авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти ити кхо панетам̣ вуттам̣, авиджджа̄паччайа̄ ну кхо, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄ но ва̄ катхам̣ ва̄ еттха хотӣ’’ти? ‘‘авиджджа̄паччайа̄, бханте, сан̇кха̄ра̄; евам̣ но еттха хоти – авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти парийоса̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва а̄дитопи пат̣иччасамуппа̄дам̣ десети.

йатха̄ пана тесу пурисесу еко валлийа̄ маджджхамева пат̣хамам̣ пассати, со маджджхе чхиндитва̄ хет̣т̣ха̄ отаранто йа̄ва мӯла̄ а̄да̄йа камме упанети, евам̣ бхагава̄ ‘‘име, бхиккхаве, чатта̄ро а̄ха̄ра̄ ким̣ нида̄на̄, ким̣ самудайа̄, ким̣ джа̄тика̄, ким̣ пабхава̄? име чатта̄ро а̄ха̄ра̄ тан̣ха̄нида̄на̄, тан̣ха̄самудайа̄, тан̣ха̄джа̄тика̄, тан̣ха̄пабхава̄. тан̣ха̄ ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣ нида̄на̄? ведана̄, пхассо, сал̣а̄йатанам̣, на̄марӯпам̣, вин̃н̃а̄н̣ам̣. сан̇кха̄ра̄ ким̣ нида̄на̄…пе… сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄нида̄на̄, авиджджа̄самудайа̄, авиджджа̄джа̄тика̄, авиджджа̄пабхава̄’’ти (сам̣. ни. 2.11) маджджхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва а̄дито десети.

касма̄ паневам̣ десетӣти? пат̣иччасамуппа̄дасса самантабхаддакатта̄, сайан̃ча десана̄вила̄саппаттатта̄. самантабхаддако хи пат̣иччасамуппа̄до тато тато н̃а̄йаппат̣иведха̄йа сам̣ваттатийева. десана̄вила̄саппатто ча бхагава̄ чатувеса̄раджджаппат̣исамбхида̄йогена чатуббидхагамбхӣрабха̄ваппаттийа̄ ча. со десана̄вила̄саппаттатта̄ на̄на̄найехева дхаммам̣ десети. висесато панасса йа̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа ануломадесана̄, са̄ паваттика̄ран̣авибха̄гасаммӯл̣хам̣ венеййаджанам̣ саманупассато йатха̄сакехи ка̄ран̣ехи паваттисандассанаттхам̣ уппаттиккамасандассанаттхан̃ча паваттита̄ти н̃а̄табба̄.

йа̄ парийоса̄нато пат̣т̣ха̄йа пат̣иломадесана̄, са̄ ‘‘киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно джа̄йати ча джӣйати ча мӣйати ча̄’’ти (дӣ. ни. 2.57) а̄дина̄ найена киччха̄паннам̣ локаманувилокайато пуббабха̄гаппат̣иведха̄нуса̄рена тасса тасса джара̄маран̣а̄дикасса дуккхасса аттана̄дхигатака̄ран̣асандассанаттхам̣. йа̄ пана маджджхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва а̄ди, са̄ а̄ха̄ранида̄нававаттха̄пана̄нуса̄рена йа̄ва атӣтам̣ аддха̄нам̣ атихаритва̄ пуна атӣтаддхато пабхути хетупхалапат̣ипа̄т̣исандассанаттхам̣. йа̄ пана маджджхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄ паватта̄, са̄ паччуппанне аддха̄не ана̄гатаддхахетусамут̣т̣ха̄нато пабхути ана̄гатаддхасандассанаттхам̣. та̄су йа̄ са̄ паваттика̄ран̣асаммӯл̣хасса венеййаджанасса йатха̄сакехи ка̄ран̣ехи паваттисандассанаттхам̣ уппаттиккамасандассанаттхан̃ча а̄дито пат̣т̣ха̄йа ануломадесана̄ вутта̄, са̄ идха никкхитта̄ти ведитабба̄.

касма̄ панеттха авиджджа̄ а̄дито вутта̄? ким̣ пакатива̄дӣнам̣ пакати вийа авиджджа̄пи ака̄ран̣ам̣ мӯлака̄ран̣ам̣ локасса̄ти? на ака̄ран̣ам̣. ‘‘а̄савасамудайа̄ авиджджа̄самудайо’’ти хи авиджджа̄йа ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. аттхи пана парийа̄йо йена мӯлака̄ран̣ам̣ сийа̄. ко пана соти? ват̣т̣акатха̄йа сӣсабха̄во. бхагава̄ хи ват̣т̣акатхам̣ катхенто две дхамме сӣсам̣ катва̄ катхеси – авиджджам̣ ва̄ бхаватан̣хам̣ ва̄. йатха̄ха – ‘‘пурима̄, бхиккхаве, кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄йа ‘ито пуббе авиджджа̄ на̄хоси, атха паччха̄ самабхавӣ’ти. еван̃четам̣, бхиккхаве, вуччати, атха ча пана пан̃н̃а̄йати ‘идаппаччайа̄ авиджджа̄’’ти (а. ни. 10.61); бхаватан̣хам̣ ва̄, йатха̄ха – ‘‘пурима̄, бхиккхаве, кот̣и на пан̃н̃а̄йати бхаватан̣ха̄йа ‘ито пуббе бхаватан̣ха̄ на̄хоси, атха паччха̄ самабхавӣ’ти. еван̃четам̣, бхиккхаве, вуччати, атха ча пана пан̃н̃а̄йати ‘идаппаччайа̄ бхаватан̣ха̄’’ти (а. ни. 10.62).

касма̄ пана бхагава̄ ват̣т̣акатхам̣ катхенто име двева дхамме сӣсам̣ катва̄ катхесӣти? сугатидуггатига̄мино каммасса висесахетубхӯтатта̄. дуггатига̄мино хи каммасса висесахету авиджджа̄. касма̄? йасма̄ авиджджа̄бхибхӯто путхуджджано, аггисанта̄палагул̣а̄бхигха̄тапариссама̄бхибхӯта̄ ваджджхага̄вӣ та̄йа париссама̄турата̄йа нирасса̄дампи аттано анаттха̄вахампи ча ун̣ходакапа̄нам̣ вийа, килесасанта̄пато нирасса̄дампи дуггативинипа̄тато ча аттано анаттха̄вахампи па̄н̣а̄типа̄та̄диманекаппака̄рам̣ дуггатига̄микаммам̣ а̄рабхати. сугатига̄мино пана каммасса висесахету бхаватан̣ха̄. касма̄? йасма̄ бхаватан̣ха̄бхибхӯто путхуджджано, йатха̄ вуттаппака̄ра̄ га̄вӣ сӣтудакатан̣ха̄йа саасса̄дам̣ аттано париссамавиноданан̃ча сӣтудакапа̄нам̣ вийа, килесасанта̄павирахато саасса̄дам̣ сугатисампа̄панена аттано дуггатидуккхапариссамавиноданан̃ча па̄н̣а̄типа̄та̄вераман̣ӣа̄диманекаппака̄рам̣ сугатига̄микаммам̣ а̄рабхати.

етесу пана ват̣т̣акатха̄йа сӣсабхӯтесу дхаммесу каттхачи бхагава̄ екадхаммамӯликам̣ десанам̣ десети, сеййатхидам̣ – ‘‘ити кхо, бхиккхаве, авиджджӯпаниса̄ сан̇кха̄ра̄, сан̇кха̄рӯпанисам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄ди (сам̣. ни. 2.23). татха̄ ‘‘упа̄да̄нӣйесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати, тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄на’’нтиа̄ди (сам̣. ни. 2.52). каттхачи убхайамӯликампи, сеййатхидам̣ – ‘‘авиджджа̄нӣваран̣асса, бхиккхаве, ба̄ласса тан̣ха̄йа сампайуттасса евамайам̣ ка̄йо самуда̄гато. ити айан̃чева ка̄йо бахиддха̄ ча на̄марӯпам̣ иттхетам̣ двайам̣, двайам̣ пат̣ичча пхассо, сал̣ева̄йатана̄ни йехи пхут̣т̣хо ба̄ло сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведетӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 2.19). та̄су та̄су десана̄су ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти айамидха авиджджа̄васена екадхаммамӯлика̄ десана̄ти ведитабба̄. евам̣ та̄веттха десана̄бхедато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.

‘аттхато’ти авиджджа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхато, сеййатхидам̣ – пӯретум̣ айуттат̣т̣хена ка̄йадуччарита̄ди авиндийам̣ на̄ма; аладдхаббанти аттхо. там̣ авиндийам̣ виндатӣти авиджджа̄. таббипарӣтато ка̄йасучарита̄ди виндийам̣ на̄ма. там̣ виндийам̣ на виндатӣти авиджджа̄. кхандха̄нам̣ ра̄сат̣т̣хам̣, а̄йатана̄нам̣ а̄йатанат̣т̣хам̣, дха̄тӯнам̣ сун̃н̃ат̣т̣хам̣, сачча̄нам̣ татхат̣т̣хам̣, индрийа̄нам̣ а̄дхипатеййат̣т̣хам̣ авидитам̣ каротӣти авиджджа̄. дуккха̄дӣнам̣ пӣл̣ана̄дивасена вуттам̣ чатуббидхам̣ чатуббидхам̣ аттхам̣ авидитам̣ каротӣтипи авиджджа̄. антавирахите сам̣са̄ре саббайонигатибхававин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитисатта̄ва̄сесу сатте джава̄петӣти авиджджа̄. параматтхато авиджджама̄несу иттхипуриса̄дӣсу джавати, виджджама̄несупи кхандха̄дӣсу на джаватӣти авиджджа̄. апича чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ ваттха̄рамман̣а̄нам̣ пат̣иччасамуппа̄дапат̣иччасамуппанна̄нан̃ча дхамма̄нам̣ чха̄данатопи авиджджа̄.

йам̣ пат̣ичча пхаламети со паччайо. пат̣ичча̄ти на вина̄ тена; там̣ апаччаккхитва̄ти аттхо. етӣти уппаджджати чева паваттати ча̄ти аттхо. апи ча упака̄ракат̣т̣хо паччайат̣т̣хо. авиджджа̄ ча са̄ паччайо ча̄ти авиджджа̄паччайо. тасма̄ авиджджа̄паччайа̄.

сан̇кхатамабхисан̇кхаронтӣти сан̇кха̄ра̄. апича авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, сан̇кха̄расаддена а̄гатасан̇кха̄ра̄ ча̄ти дувидха̄ сан̇кха̄ра̄. таттха пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ра̄ тайо, ка̄йавачӣчиттасан̇кха̄ра̄ тайоти име чха авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄. те саббепи локийакусала̄кусалачетана̄маттамева хонти.

сан̇кхатасан̇кха̄ро, абхисан̇кхатасан̇кха̄ро, абхисан̇кхаран̣асан̇кха̄ро, пайога̄бхисан̇кха̄роти име пана чатта̄ро сан̇кха̄расаддена а̄гатасан̇кха̄ра̄. таттха ‘‘аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.221, 272; сам̣. ни. 1.186; 2.143) вутта̄ саббепи саппаччайа̄ дхамма̄ ‘сан̇кхатасан̇кха̄ра̄’ на̄ма. камманиббатта̄ тебхӯмака̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ ‘абхисан̇кхатасан̇кха̄ра̄’ти ат̣т̣хакатха̄су вутта̄. тепи ‘‘аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄’’ти еттхева сан̇гахам̣ гаччханти. висум̣ пана несам̣ а̄гатат̣т̣ха̄нам̣ на пан̃н̃а̄йати. тебхӯмакакусала̄кусалачетана̄ пана ‘абхисан̇кхаран̣акасан̇кха̄ро’ти вуччати. тасса ‘‘авиджджа̄гатойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало пун̃н̃ан̃че абхисан̇кхаротӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.51) а̄гатат̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати. ка̄йикачетасикам̣ пана вӣрийам̣ ‘пайога̄бхисан̇кха̄ро’ти вуччати. со ‘‘йа̄ватика̄ абхисан̇кха̄расса гати, та̄ватикам̣ гантва̄ аккха̄хатам̣ ман̃н̃е ат̣т̣ха̄сӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 3.15) а̄гато.

на кевалан̃ча етейева, ан̃н̃епи ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджантасса кхо, а̄вусо виса̄кха, бхиккхуно пат̣хамам̣ нируджджхати вачӣсан̇кха̄ро, тато ка̄йасан̇кха̄ро, тато читтасан̇кха̄ро’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.464) найена сан̇кха̄расаддена а̄гата̄ анекасан̇кха̄ра̄. тесу наттхи со сан̇кха̄ро, йо сан̇кхатасан̇кха̄ре сан̇гахам̣ на гаччхеййа. ито парам̣ сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣антиа̄дӣсу йам̣ вуттам̣ там̣ вуттанайенева ведитаббам̣.

авутте пана виджа̄на̄тӣти вин̃н̃а̄н̣ам̣. наматӣти на̄мам̣. руппатӣти рӯпам̣. а̄йе таноти, а̄йатан̃ча найатӣти а̄йатанам̣. пхусатӣти пхассо. ведайатӣти ведана̄. паритассатӣти тан̣ха̄. упа̄дийатӣти упа̄да̄нам̣. бхавати бха̄вайати ча̄ти бхаво. джананам̣ джа̄ти. джӣран̣ам̣ джара̄. маранти етена̄ти маран̣ам̣. сочанам̣ соко. паридеванам̣ паридево. дуккхайатӣти дуккхам̣; уппа̄дат̣т̣хитивасена ва̄ дведха̄ кхан̣атӣти дуккхам̣. думманасса бха̄во доманассам̣. бхусо а̄йа̄со упа̄йа̄со.

самбхавантӣти ниббаттанти. на кевалан̃ча сока̄дӣхева, атха кхо саббападехи ‘самбхавантӣ’ти саддасса йоджана̄ ка̄табба̄. итаратха̄ хи ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти вутте ким̣ каронтӣти на пан̃н̃а̄йеййум̣. ‘‘самбхавантӣ’’ти пана йоджана̄йа сати ‘‘авиджджа̄ ча са̄ паччайо ча̄ти авиджджа̄паччайо; тасма̄ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ самбхавантӣ’’ти паччайапаччайуппаннававаттха̄нам̣ катам̣ хоти. еса найо саббаттха.

еванти ниддит̣т̣ханайанидассанам̣. тена авиджджа̄дӣхева ка̄ран̣ехи, на иссаранимма̄на̄дӣхӣти дассети. етасса̄ти йатха̄вуттасса. кеваласса̄ти асаммиссасса сакаласса ва̄. дуккхаккхандхасса̄ти дуккхасамӯхасса, на саттасса, на сукхасубха̄дӣнам̣. самудайоти ниббатти. хотӣти самбхавати. еваметтха аттхато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.

‘лаккхан̣а̄дито’ти авиджджа̄дӣнам̣ лаккхан̣а̄дито, сеййатхидам̣ – ан̃н̃а̄н̣алаккхан̣а̄ авиджджа̄, саммоханараса̄, чха̄данапаччупат̣т̣ха̄на̄, а̄савападат̣т̣ха̄на̄. абхисан̇кхаран̣алаккхан̣а̄ сан̇кха̄ра̄, а̄йӯханараса̄, четана̄паччупат̣т̣ха̄на̄, авиджджа̄падат̣т̣ха̄на̄. виджа̄наналаккхан̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, пуббан̇гамарасам̣, пат̣исандхипаччупат̣т̣ха̄нам̣, сан̇кха̄рападат̣т̣ха̄нам̣, ваттха̄рамман̣ападат̣т̣ха̄нам̣ ва̄. наманалаккхан̣ам̣ на̄мам̣, сампайогарасам̣, авиниббхогапаччупат̣т̣ха̄нам̣, вин̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣. руппаналаккхан̣ам̣ рӯпам̣, викиран̣арасам̣, абйа̄катапаччупат̣т̣ха̄нам̣, вин̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣. а̄йатаналаккхан̣ам̣ сал̣а̄йатанам̣, дассана̄дирасам̣, ваттхудва̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, на̄марӯпападат̣т̣ха̄нам̣. пхусаналаккхан̣о пхассо, сан̇гхат̣т̣анарасо, сан̇гатипаччупат̣т̣ха̄но, сал̣а̄йатанападат̣т̣ха̄но. анубхаваналаккхан̣а̄ ведана̄, висайарасасамбхогараса̄, сукхадуккхапаччупат̣т̣ха̄на̄, пхассападат̣т̣ха̄на̄. хетулаккхан̣а̄ тан̣ха̄, абхинанданараса̄, атиттибха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, ведана̄падат̣т̣ха̄на̄. гахан̣алаккхан̣ам̣ упа̄да̄нам̣, амун̃чанарасам̣, тан̣ха̄дал̣хаттадит̣т̣хипаччупат̣т̣ха̄нам̣, тан̣ха̄падат̣т̣ха̄нам̣. каммакаммапхалалаккхан̣о бхаво, бха̄ванабхаванарасо, кусала̄кусала̄бйа̄катапаччупат̣т̣ха̄но, упа̄да̄нападат̣т̣ха̄но. джа̄тиа̄дӣнам̣ лаккхан̣а̄дӣни саччавибхан̇ге вуттанайенева ведитабба̄ни. еваметтха лаккхан̣а̄дитопи вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.

‘екавидха̄дито’ти еттха авиджджа̄ ан̃н̃а̄н̣а̄дассанамоха̄дибха̄вато екавидха̄, аппат̣ипаттимиччха̄пат̣ипаттито дувидха̄ татха̄ сан̇кха̄ра̄сан̇кха̄рато, ведана̄ттайасампайогато тивидха̄, чатусаччааппат̣иведхато чатуббидха̄, гатипан̃чака̄дӣнаваччха̄данато пан̃чавидха̄, два̄ра̄рамман̣ато пана саббесупи арӯпадхаммесу чхаббидхата̄ ведитабба̄.

сан̇кха̄ра̄ са̄сававипа̄кадхаммадхамма̄дибха̄вато екавидха̄, кусала̄кусалато дувидха̄ татха̄ париттамахаггатахӣнамаджджхимамиччхаттанийата̄нийатато, тивидха̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дибха̄вато, чатуббидха̄ чатуйонисам̣ваттанато, пан̃чавидха̄ пан̃чагатига̄мито.

вин̃н̃а̄н̣ам̣ локийавипа̄ка̄дибха̄вато екавидхам̣, сахетука̄хетука̄дито дувидхам̣, бхаваттайапарийа̄паннато ведана̄ттайасампайогато ахетукадухетукатихетукато ча тивидхам̣, йонигативасена чатуббидхам̣ пан̃чавидхан̃ча.

на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣асанниссайато каммапаччайато ча екавидхам̣, са̄рамман̣а̄на̄рамман̣ато дувидхам̣, атӣта̄дито тивидхам̣, йонигативасена чатуббидхам̣ пан̃чавидхан̃ча.

сал̣а̄йатанам̣ сан̃джа̄тисамосаран̣ат̣т̣ха̄нато екавидхам̣, бхӯтаппаса̄давин̃н̃а̄н̣а̄дито дувидхам̣, сампатта̄сампаттанобхайагочарато тивидхам̣, йонигатипарийа̄паннато чатуббидхам̣ пан̃чавидхан̃ча̄ти имина̄ найена пхасса̄дӣнампи екавидха̄дибха̄во ведитабботи. еваметтха екавидха̄дитопи вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.

‘ан̇га̄нан̃ча ваваттха̄на̄’ти сока̄дайо четтха бхавачаккасса авиччхедадассанаттхам̣ вутта̄. джара̄маран̣аббха̄хатасса хи ба̄ласса те самбхаванти. йатха̄ха – ‘‘ассутава̄, бхиккхаве, путхуджджано са̄рӣрика̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати саммохама̄паджджатӣ’’ти (сам̣. ни. 4.252). йа̄ва ча тесам̣ паватти та̄ва авиджджа̄йа̄ти пунапи авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти самбандхамева хоти бхавачаккам̣. тасма̄ тесампи джара̄маран̣енева екасан̇кхепам̣ катва̄ два̄дасева пат̣иччасамуппа̄дан̇га̄нӣти ведитабба̄ни. еваметтха ан̇га̄нам̣ ваваттха̄натопи вин̃н̃а̄таббо виниччхайо. айам̣ та̄веттха уддесава̄равасена сан̇кхепакатха̄.

уддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

авиджджа̄паданиддесо

226. ида̄ни ниддесава̄равасена виттха̄ракатха̄ хоти. ‘‘авиджджа̄ паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти хи вуттам̣. таттха авиджджа̄паччайесу сан̇кха̄ресу дассетаббесу йасма̄ путте катхетаббе пат̣хамам̣ пита̄ катхӣйати. еван̃хи сати ‘миттасса путто, даттасса путто’ти путто сукатхито хоти. тасма̄ десана̄кусало саттха̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ джанакаттхена питусадисам̣ авиджджам̣ та̄ва дассетум̣ таттха катама̄ авиджджа̄? дуккхе ан̃н̃а̄н̣антиа̄дима̄ха.

таттха йасма̄ айам̣ авиджджа̄ дуккхасаччасса йа̄тха̄васарасалаккхан̣ам̣ джа̄нитум̣ пасситум̣ пат̣ивиджджхитум̣ на дети, чха̄детва̄ парийонандхитва̄ гантхетва̄ тит̣т̣хати, тасма̄ ‘‘дуккхе ан̃н̃а̄н̣а’’нти вуччати. татха̄ йасма̄ дуккхасамудайасса дуккханиродхасса дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа йа̄тха̄васарасалаккхан̣ам̣ джа̄нитум̣ пасситум̣ пат̣ивиджджхитум̣ на дети, чха̄детва̄ парийонандхитва̄ гантхетва̄ тит̣т̣хати, тасма̄ дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣анти вуччати. имесу чатӯсу т̣ха̄несу суттантикапарийа̄йена ан̃н̃а̄н̣ам̣ авиджджа̄ти катхитам̣.

никкхепакан̣д̣е (дха. са. 1067) пана абхидхаммапарийа̄йена ‘‘пуббанте ан̃н̃а̄н̣а’’нти апаресупи чатӯсу т̣ха̄несу ан̃н̃а̄н̣ам̣ гахитам̣. таттха пуббантети атӣто аддха̄, атӣта̄ни кхандхадха̄туа̄йатана̄ни. апарантети ана̄гато аддха̄, ана̄гата̄ни кхандхадха̄туа̄йатана̄ни. пуббанта̄парантети тадубхайам̣. идаппаччайата̄ти сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ ка̄ран̣а̄ни авиджджа̄дӣни ан̇га̄ни. пат̣иччасамуппаннадхамма̄ти авиджджа̄дӣхи ниббатта̄ сан̇кха̄ра̄дайо дхамма̄. татра̄йам̣ авиджджа̄ йасма̄ атӣта̄нам̣ кхандха̄дӣнам̣ йа̄тха̄васарасалаккхан̣ам̣ джа̄нитум̣ пасситум̣ пат̣ивиджджхитум̣ на дети, чха̄детва̄ парийонандхитва̄ гантхетва̄ тит̣т̣хати, тасма̄ ‘‘пуббанте ан̃н̃а̄н̣а’’нти вуччати. татха̄ йасма̄ ана̄гата̄нам̣ кхандха̄дӣнам̣, атӣта̄на̄гата̄нам̣ кхандха̄дӣнам̣ идаппаччайата̄йа чева пат̣иччасамуппаннадхамма̄нан̃ча йа̄тха̄васарасалаккхан̣ам̣ джа̄нитум̣ пасситум̣ пат̣ивиджджхитум̣ на дети, чха̄детва̄ парийонандхитва̄ гантхетва̄ тит̣т̣хати, тасма̄ идаппаччайата̄пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу ан̃н̃а̄н̣анти вуччати. имесу ат̣т̣хасу т̣ха̄несу абхидхаммапарийа̄йена ан̃н̃а̄н̣ам̣ авиджджа̄ти катхитам̣.

евам̣ ким̣ катхитам̣ хоти? киччато чева джа̄тито ча авиджджа̄ катхита̄ на̄ма хоти. катхам̣? айан̃хи авиджджа̄ има̄ни ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни джа̄нитум̣ пасситум̣ пат̣ивиджджхитум̣ на детӣти киччато катхита̄; уппаджджама̄на̄пи имесу ат̣т̣хасу т̣ха̄несу уппаджджатӣти джа̄титопи катхита̄. евам̣ катхетва̄ пуна ‘‘йам̣ еварӯпам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ адассана’’нтиа̄дӣни пан̃чавӣсати пада̄ни авиджджа̄йа лаккхан̣ам̣ дассетум̣ гахита̄ни.

таттха йасма̄ айам̣ авиджджа̄ имехи ат̣т̣хахи падехи катхита̄пи пуна пан̃чавӣсатийа̄ падехи лаккхан̣е акатхите сукатхита̄ на̄ма на хоти, лаккхан̣е пана катхитейева сукатхита̄ на̄ма хоти. йатха̄ пурисо нат̣т̣хам̣ гон̣ам̣ парийесама̄но мануссе пуччхеййа – ‘‘апи, аййа̄, сетам̣ гон̣ам̣ пассатха, раттам̣ гон̣ам̣ пассатха̄’’ти? те евам̣ вадеййум̣ – ‘‘имасмим̣ рат̣т̣хе сетаратта̄нам̣ гон̣а̄нам̣ анто наттхи, ким̣ те гон̣асса лаккхан̣а’’нти? атха тена ‘сан̇гха̄т̣и’ ва̄ ‘нан̇галам̣’ ва̄ти вутте гон̣о сукатхито на̄ма бхавеййа; евамева йасма̄ айам̣ авиджджа̄ ат̣т̣хахи падехи катхита̄пи пуна пан̃чавӣсатийа̄ падехи лаккхан̣е акатхите сукатхита̄ на̄ма на хоти, лаккхан̣е пана катхитейева сукатхита̄ на̄ма хоти. тасма̄ йа̄насса̄ лаккхан̣адассанаттхам̣ пан̃чавӣсати пада̄ни катхита̄ни, тесампи васена ведитабба̄.

сеййатхидам̣ – н̃а̄н̣ам̣ на̄ма пан̃н̃а̄. са̄ аттхаттхам̣ ка̄ран̣ака̄ран̣ам̣ чатусаччадхаммам̣ видитам̣ па̄кат̣ам̣ кароти. айам̣ пана авиджджа̄ уппаджджитва̄ там̣ видитам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ на детӣти н̃а̄н̣апаччанӣкато ан̃н̃а̄н̣ам̣. дассанантипи пан̃н̃а̄. са̄пи там̣ а̄ка̄рам̣ пассати. авиджджа̄ пана уппаджджитва̄ там̣ пасситум̣ на детӣти адассанам̣. абхисамайотипи пан̃н̃а̄. са̄ там̣ а̄ка̄рам̣ абхисамети. авиджджа̄ пана уппаджджитва̄ там̣ абхисаметум̣ на детӣти анабхисамайо. анубодхо самбодхо пат̣иведхотипи пан̃н̃а̄. са̄ там̣ а̄ка̄рам̣ анубуджджхати самбуджджхати пат̣ивиджджхати. авиджджа̄ пана уппаджджитва̄ там̣ анубуджджхитум̣ сам̣буджджхитум̣ пат̣ивиджджхитум̣ на детӣти ананубодхо асамбодхо аппат̣иведхо. сан̇га̄хана̄типи пан̃н̃а̄. са̄ там̣ а̄ка̄рам̣ гахетва̄ гхам̣ситва̄ ган̣ха̄ти. авиджджа̄ пана уппаджджитва̄ там̣ гахетва̄ гхам̣ситва̄ ган̣хитум̣ на детӣти асан̇га̄хана̄. парийога̄хана̄типи пан̃н̃а̄. са̄ там̣ а̄ка̄рам̣ ога̄хитва̄ анупависитва̄ ган̣ха̄ти. авиджджа̄ пана уппаджджитва̄ там̣ ога̄хитва̄ анупависитва̄ ган̣хитум̣ на детӣти апарийога̄хана̄. самапеккхана̄типи пан̃н̃а̄. са̄ там̣ а̄ка̄рам̣ самам̣ самма̄ ча пеккхати. авиджджа̄ пана уппаджджитва̄ там̣ самам̣ самма̄ ча пеккхитум̣ на детӣти асамапеккхана̄. паччавеккхан̣а̄типи пан̃н̃а̄. са̄ там̣ а̄ка̄рам̣ паччавеккхати. авиджджа̄ пана уппаджджитва̄ там̣ паччавеккхитум̣ на детӣти апаччавеккхан̣а̄. на̄сса̄ кин̃чи каммам̣ паччаккхам̣ аттхи, сайан̃ча апаччавеккхитва̄ катам̣ камманти апаччаккхакаммам̣. думмедхабха̄вата̄йа думмеджджхам̣. ба̄лабха̄вата̄йа ба̄лйам̣.

сампаджан̃н̃антипи пан̃н̃а̄. са̄ аттхаттхам̣ ка̄ран̣ака̄ран̣ам̣ чатусаччадхаммам̣ самма̄ паджа̄на̄ти. авиджджа̄ пана уппаджджитва̄ там̣ а̄ка̄рам̣ паджа̄нитум̣ на детӣти асампаджан̃н̃ам̣. моханавасена мохо. памоханавасена памохо. саммоханавасена саммохо. авиндийам̣ виндатӣтиа̄дивасена авиджджа̄. ват̣т̣асмим̣ оханати осӣда̄петӣти авиджджогхо. ват̣т̣асмим̣ йоджетӣти авиджджа̄його. аппахӣнавасена пунаппунам̣ уппаджджанато ча авиджджа̄нусайо. магге парийут̣т̣хитачора̄ аддхике вийа кусалачиттам̣ парийут̣т̣ха̄ти ган̣ха̄ти вилумпатӣти авиджджа̄парийут̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ нагарадва̄ре палигхасан̇кха̄та̄йа лан̇гийа̄ патита̄йа антонагаре манусса̄нам̣ бахинагарагаманампи бахинагаре манусса̄нам̣ антонагарапавесанампи паччхиджджати, евамева йасса сакка̄йанагаре айам̣ патита̄ тасса нибба̄насампа̄пакам̣ н̃а̄н̣агаманам̣ паччхиджджатӣти авиджджа̄лан̇гӣ на̄ма хоти. акусалан̃ча там̣ мӯлан̃ча, акусала̄нам̣ ва̄ мӯланти акусаламӯлам̣. там̣ пана на ан̃н̃ам̣, идха̄дхиппето мохоти мохо акусаламӯлам̣. айам̣ вуччати авиджджа̄ти айам̣ евам̣лаккхан̣а̄ авиджджа̄ на̄ма̄ти вуччати. евам̣ пан̃чавӣсатипадавасена авиджджа̄йа лаккхан̣ам̣ ведитаббам̣.

евам̣лаккхан̣а̄ пана̄йам̣ авиджджа̄ дуккха̄дӣсу ан̃н̃а̄н̣анти вутта̄пи дуккхасаччасса екадесо хоти, сахаджа̄та̄ хоти, там̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, чха̄дети; самудайасаччасса на екадесо хоти, сахаджа̄та̄ хоти, там̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, чха̄дети; ниродхасаччасса нева екадесо хоти, на сахаджа̄та̄, на там̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, кевалам̣ чха̄дети; маггасаччасса̄пи на екадесо, на сахаджа̄та̄, на там̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, кевалам̣ чха̄дети. дуккха̄рамман̣ата̄ авиджджа̄ уппаджджати, тан̃ча чха̄дети. самудайа̄рамман̣ата̄ авиджджа̄ уппаджджати, тан̃ча чха̄дети. ниродха̄рамман̣ата̄ авиджджа̄ нуппаджджати, тан̃ча чха̄дети. магга̄рамман̣ата̄ авиджджа̄ нӯппаджджати, тан̃ча чха̄дети.

две сачча̄ дуддасатта̄ гамбхӣра̄. две сачча̄ гамбхӣратта̄ дуддаса̄. апича кхо пана дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ гамбхӣран̃чева дуддасан̃ча. таттха дуккхам̣ на̄ма па̄кат̣ам̣, лаккхан̣асса пана дуддасатта̄ гамбхӣрам̣ на̄ма джа̄там̣. самудайепи есева найо. йатха̄ пана маха̄самуддам̣ мантхетва̄ оджа̄йа нӣхаран̣ам̣ на̄ма бха̄ро, синерупа̄дато ва̄лика̄йа уддхаран̣ам̣ на̄ма бха̄ро, паббатам̣ пӣл̣етва̄ расасса нӣхаран̣ам̣ на̄ма бха̄ро; евамева две сачча̄ни гамбхӣрата̄йа ева дуддаса̄ни, ниродхасаччам̣ пана атигамбхӣран̃ча атидуддасан̃ча̄ти. евам̣ дуддасатта̄ гамбхӣра̄нам̣ гамбхӣратта̄ ча дуддаса̄нам̣ чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ пат̣иччха̄дакам̣ мохандхака̄рам̣ айам̣ вуччати авиджджа̄ти.

авиджджа̄паданиддесо.

сан̇кха̄рападаниддесо

сан̇кха̄рападе хет̣т̣ха̄ вуттасан̇кха̄ресу сан̇кха̄расаддена а̄гатасан̇кха̄ре ана̄маситва̄ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄рейева дассенто таттха катаме авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄? пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ротиа̄дима̄ха. таттха пуна̄ти аттано ка̄ракам̣, пӯрети часса аджджха̄сайам̣, пуджджан̃ча бхавам̣ ниббаттетӣти пун̃н̃о. абхисан̇кхароти випа̄кам̣ кат̣атта̄рӯпан̃ча̄ти абхисан̇кха̄ро. пун̃н̃ова абхисан̇кха̄ро пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро. пун̃н̃апат̣ипаккхато апун̃н̃о. апун̃н̃ова абхисан̇кха̄ро апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро. на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. а̄нен̃джамева абхисан̇кха̄ро, а̄нен̃джан̃ча бхавам̣ абхисан̇кхаротӣти а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро. ка̄йена паваттито, ка̄йато ва̄ паватто, ка̄йасса ва̄ сан̇кха̄роти ка̄йасан̇кха̄ро. вачӣсан̇кха̄рачиттасан̇кха̄ресупи есева найо.

таттха пат̣хаматтико паривӣмам̣санасуттавасена гахито. таттха хи ‘‘пун̃н̃ан̃че сан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, пун̃н̃ӯпагам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣. апун̃н̃ан̃че сан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, апун̃н̃упагам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣. а̄нен̃джан̃че сан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, а̄нен̃джупагам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣а’’нти (сам̣. ни. 2.51) вуттам̣. дутийаттико таданантарасса вибхан̇гасуттасса васена гахито, самма̄дит̣т̣хисуттапарийа̄йена (ма. ни. 1.102) гахитотипи ваттум̣ ват̣т̣атийева. таттха хи ‘‘тайоме, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄. катаме тайо? ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣсан̇кха̄ро, читтасан̇кха̄ро’’ти (сам̣. ни. 2.2) вуттам̣. касма̄ панетесам̣ сутта̄нам̣ васена те гахита̄ти? айам̣ абхидхаммо на̄ма на адхуна̄като, на̄пи ба̄хиракаисӣхи ва̄ са̄вакехи ва̄ девата̄хи ва̄ бха̄сито. саббан̃н̃уджинабха̄сито пана айам̣. абхидхаммепи хи суттепи екасадиса̄ва танти ниддит̣т̣ха̄ти имассаттхасса дӣпанаттхам̣.

ида̄ни те сан̇кха̄ре пабхедато дассетум̣ таттха катамо пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ротиа̄дима̄ха. таттха кусала̄ четана̄ти анийамато чатубхӯмикачетана̄пи вутта̄. ка̄ма̄вачара̄ рӯпа̄вачара̄ти нийамитатта̄ пана ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусалачетана̄, пан̃ча рӯпа̄вачаракусалачетана̄ти тераса четана̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро на̄ма. да̄намайа̄тиа̄дӣхи та̄сам̣йева четана̄нам̣ пун̃н̃акирийаваттхувасена паватти дассита̄. таттха ат̣т̣ха ка̄ма̄вачара̄ва да̄насӣламайа̄ хонти. бха̄вана̄майа̄ пана терасапи. йатха̄ хи пагун̣ам̣ дхаммам̣ саджджха̄йама̄но екам̣ две анусандхигатепи на джа̄на̄ти, паччха̄ а̄ваджджанто джа̄на̄ти; евамева касин̣апарикаммам̣ каронтасса пагун̣аджджха̄нам̣ паччавеккхантасса пагун̣акаммат̣т̣ха̄нан̃ча манасикаронтасса н̃а̄н̣авиппайутта̄пи бха̄вана̄ хоти. тена вуттам̣ ‘‘бха̄вана̄майа̄ пана терасапӣ’’ти.

таттха да̄намайа̄дӣсу ‘‘да̄нам̣ а̄раббха да̄намадхикичча йа̄ уппаджджати четана̄ сан̃четана̄ четайитаттам̣ – айам̣ вуччати да̄намайо пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄роти. сӣлам̣ а̄раббха…пе… бха̄ванам̣ а̄раббха бха̄ванамадхикичча йа̄ уппаджджати четана̄ сан̃четана̄ четайитаттам̣ – айам̣ вуччати бха̄вана̄майо пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро’’ти (вибха. 769) айам̣ сан̇кхепадесана̄.

чӣвара̄дӣсу пана чатӯсу паччайесу рӯпа̄дӣсу ва̄ чхасу а̄рамман̣есу анна̄дӣсу ва̄ дасасу да̄наваттхӯсу там̣ там̣ дентасса тесам̣ уппа̄данато пат̣т̣ха̄йа пуббабха̄ге паричча̄гака̄ле паччха̄ соманассачиттена ануссаран̣е ча̄ти тӣсу ка̄лесу паватта̄ четана̄ да̄намайа̄ на̄ма. сӣлам̣ парипӯран̣аттха̄йа пана ‘паббаджисса̄мӣ’ти виха̄рам̣ гаччхантасса паббаджантасса маноратхам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ ‘паббаджито ватамхи, са̄дху сут̣т̣хӯ’ти а̄ваджджантасса па̄тимоккхам̣ сам̣варантасса чӣвара̄дайо паччайе паччавеккхантасса а̄па̄тхагатесу рӯпа̄дӣсу чаккхудва̄ра̄дӣни сам̣варантасса а̄джӣвам̣ содхентасса ча паватта̄ четана̄ сӣламайа̄ на̄ма. пат̣исамбхида̄йам̣ вуттена випассана̄маггена чаккхум̣ аниччато дуккхато анаттато бха̄вентасса рӯпе…пе… дхамме, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣, чаккхусампхассам̣…пе… маносампхассам̣, чаккхусампхассаджам̣ веданам̣…пе… маносампхассаджам̣ веданам̣, рӯпасан̃н̃ам̣ …пе… дхаммасан̃н̃ам̣ джара̄маран̣ам̣ аниччато дуккхато анаттато бха̄вентасса паватта̄ четана̄ бха̄вана̄майа̄ на̄ма̄ти айам̣ виттха̄ракатха̄.

апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄раниддесе акусала̄ четана̄ти два̄дасаакусалачиттасампайутта̄ четана̄. ка̄ма̄вачара̄ти кин̃ча̄пи таттха т̣хапетва̄ две доманассасахагатачетана̄ сеса̄ рӯпа̄рӯпабхавепи уппаджджанти, таттха пана пат̣исандхим̣ на а̄кад̣д̣ханти, ка̄ма̄вачарейева пат̣исандхивасена випа̄кам̣ авача̄рентӣти ка̄ма̄вачара̄твева вутта̄.

а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄раниддесе кусала̄ четана̄ арӯпа̄вачара̄ти чатассо арӯпа̄вачаракусалачетана̄. ета̄ хи чатассо анин̃джанат̣т̣хена анин̃джанасса ча абхисан̇кхаран̣ат̣т̣хена а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄роти вуччанти. рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нато хи тиссо кусалавипа̄какирийа̄четана̄ два̄даса арӯпа̄вачарачетана̄ти пан̃чадаса дхамма̄ аниччалат̣т̣хена апханданат̣т̣хена а̄нен̃джа̄ на̄ма. таттха рӯпа̄вачара̄ кусала̄ четана̄ анин̃джа̄ сама̄на̄пи аттана̄ сариккхакампи асариккхакампи саин̃джанампи анин̃джанампи рӯпа̄рӯпам̣ джанетӣти а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро на̄ма на хоти. випа̄какирийачетана̄ пана авипа̄катта̄ випа̄кам̣ на абхисан̇кхаронти, татха̄ арӯпа̄вачара̄ випа̄какирийачетана̄пӣти ека̄даса̄пи ета̄ четана̄ а̄нен̃джа̄ва на абхисан̇кха̄ра̄. чатуббидха̄ пана арӯпа̄вачаракусалачетана̄ йатха̄ хаттхиасса̄дӣнам̣ садиса̄ва чха̄йа̄ хонти, евам̣ аттана̄ садисам̣ ниччалам̣ арӯпамева джанетӣти а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄роти вуччатӣти.

евам̣ пун̃джа̄бхисан̇кха̄равасена тераса, апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄равасена два̄даса, а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄равасена чатассоти сабба̄пета̄ парипин̣д̣ита̄ екӯнатим̣са четана̄ хонти. ити бхагава̄ апарима̄н̣есу чаккава̄л̣есу апарима̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ уппаджджанакакусала̄кусалачетана̄ маха̄тула̄йа дха̄райама̄но вийа, на̄л̣ийам̣ паккхипитва̄ минама̄но вийа ча саббан̃н̃утан̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ екӯнатим̣самева дассеси.

ида̄ни апарима̄н̣есу чаккава̄л̣есу апарима̄н̣а̄ сатта̄ кусала̄кусалакаммам̣ а̄йӯхама̄на̄ йехи два̄рехи а̄йӯханти, та̄ни тӣн̣и каммадва̄ра̄ни дассенто таттха катамо ка̄йасан̇кха̄ро? ка̄йасан̃четана̄тиа̄дима̄ха. таттха ка̄йасан̃четана̄ти ка̄йавин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄петва̄ ка̄йадва̄рато паватта̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусалачетана̄ два̄даса акусалачетана̄ти самавӣсати четана̄; ка̄йадва̄ре а̄да̄наггахан̣ачопанам̣ па̄пайама̄на̄ уппанна̄ вӣсати кусала̄кусалачетана̄типи ваттум̣ ват̣т̣ати.

вачӣсан̃четана̄ти вачӣвин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄петва̄ вачӣдва̄рато паватта̄ та̄йева вӣсати четана̄; вачӣдва̄ре ханусан̃чопанам̣ ва̄кйабхедам̣ па̄пайама̄на̄ уппанна̄ вӣсати четана̄типи ваттум̣ ват̣т̣ати. абхин̃н̃а̄четана̄ панеттха парато вин̃н̃а̄н̣асса паччайо на хотӣти на гахита̄. йатха̄ ча абхин̃н̃а̄четана̄, евам̣ уддхаччачетана̄пи на хоти. тасма̄ са̄пи вин̃н̃а̄н̣асса паччайабха̄ве апанетабба̄. авиджджа̄паччайа̄ пана сабба̄пета̄ хонти.

маносан̃четана̄ти убхопи вин̃н̃аттийо асамут̣т̣ха̄петва̄ манодва̄ре уппанна̄ сабба̄пи екӯнатим̣са четана̄. ити бхагава̄ апарима̄н̣есу чаккава̄л̣есу апарима̄н̣а̄ сатта̄ кусала̄кусалакаммам̣ а̄йӯхама̄на̄ имехи тӣхи два̄рехи а̄йӯхантӣти а̄йӯханакаммадва̄рам̣ дассеси.

имесам̣ пана двиннампи тика̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сампайого ведитаббо. катхам̣? пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро хи ка̄йадуччарита̄ вирамантасса сийа̄ ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣдуччарита̄ вирамантасса сийа̄ вачӣсан̇кха̄ро. евам̣ ат̣т̣ха кусалачетана̄ ка̄ма̄вачара̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро ча хоти ка̄йасан̇кха̄ро ча вачӣсан̇кха̄ро ча. манодва̄ре уппанна̄ пана тераса четана̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро ча хоти читтасан̇кха̄ро ча. апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ропи ка̄йадуччаритавасена паваттийам̣ сийа̄ ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣдуччаритавасена паваттийам̣ сийа̄ вачӣсан̇кха̄ро, две два̄ра̄ни мун̃читва̄ манодва̄ре паваттийам̣ сийа̄ читтасан̇кха̄роти. евам̣ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро ка̄йасан̇кха̄ропи хоти вачӣсан̇кха̄ропи читтасан̇кха̄ропи.

ка̄йасан̇кха̄ро пана сийа̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, сийа̄ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, на а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро. татха̄ вачӣсан̇кха̄ро. читтасан̇кха̄ро пана сийа̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, сийа̄ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, сийа̄ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄роти. име авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ на̄ма.

катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ – име сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄паччайа̄ хонтӣти? авиджджа̄бха̄ве бха̄вато. йасса хи дуккха̄дӣсу авиджджа̄сан̇кха̄там̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ аппахӣнам̣ хоти, со дуккхе та̄ва пуббанта̄дӣсу ча ан̃н̃а̄н̣ена сам̣са̄радуккхам̣ сукхасан̃н̃а̄йа гахетва̄ тасса хетубхӯте тивидхепи сан̇кха̄ре а̄рабхати, самудайе ан̃н̃а̄н̣ена дуккхахетубхӯтепи тан̣ха̄париккха̄ре сан̇кха̄ре сукхахетуто ман̃н̃ама̄но а̄рабхати, ниродхе пана магге ча ан̃н̃а̄н̣ена дуккхасса аниродхабхӯтепи гативисесе дуккханиродхасан̃н̃ӣ хутва̄ ниродхасса ча амаггабхӯтесупи йан̃н̃а̄маратапа̄дӣсу ниродхамаггасан̃н̃ӣ хутва̄ дуккханиродхам̣ паттхайама̄но йан̃н̃а̄маратапа̄димукхена тивидхепи сан̇кха̄ре а̄рабхати.

апича со та̄йа чатӯсу саччесу аппахӣна̄виджджата̄йа висесато джа̄тиджара̄рогамаран̣а̄дианека̄дӣнававокин̣н̣ам̣ пун̃н̃апхаласан̇кха̄там̣ дуккхам̣ дуккхато аджа̄нанто тасса адхигама̄йа ка̄йавачӣчиттасан̇кха̄рабхедам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати деваччхарака̄мако вийа марупапа̄там̣; сукхасамматасса̄пи ча тасса пун̃н̃апхаласса анте маха̄парил̣а̄хаджанакам̣ випарин̣а̄мадуккхатам̣ аппасса̄датан̃ча апассантопи таппаччайам̣ вуттаппака̄рамева пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати салабхо вийа дӣпасикха̄бхинипа̄там̣, мадхубиндугиддхо вийа ча мадхулиттасаттхадха̄ра̄леханам̣.

ка̄мӯпасевана̄дӣсу ча савипа̄кесу а̄дӣнавам̣ апассанто сукхасан̃н̃а̄йа чева килеса̄бхибхӯтата̄йа ча два̄раттайаппаваттампи апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати ба̄ло вийа гӯтхакӣл̣анам̣, маритука̄мо вийа ча висакха̄данам̣. а̄руппавипа̄кесу ча̄пи сан̇кха̄равипарин̣а̄мадуккхатам̣ анавабуджджхама̄но сассата̄дивипалла̄сена читтасан̇кха̄рабхӯтам̣ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати диса̄мӯл̣хо вийа писа̄чанагара̄бхимукхамаггагаманам̣.

евам̣ йасма̄ авиджджа̄бха̄ватова сан̇кха̄рабха̄во, на абха̄вато; тасма̄ джа̄нитаббаметам̣ – име сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄паччайа̄ хонтӣти. вуттампи четам̣ – ‘‘авидва̄, бхиккхаве, авиджджа̄гато пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рампи абхисан̇кхароти, апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рампи абхисан̇кхароти, а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рампи абхисан̇кхароти. йато кхо, бхиккхаве, бхиккхуно авиджджа̄ пахӣна̄, виджджа̄ уппанна̄, со авиджджа̄вира̄га̄ виджджуппа̄да̄ нева пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаротӣ’’ти.

еттха̄ха – ган̣ха̄ма та̄ва етам̣ ‘авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо’ти. идам̣ пана ваттаббам̣ – ‘катамесам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ катхам̣ паччайо хотӣ’ти? татридам̣ вуччати –

паччайо хоти пун̃н̃а̄нам̣, дувидха̄некадха̄ пана;

паресам̣ паччхима̄нам̣ са̄, екадха̄ паччайо мата̄.

таттха ‘пун̃н̃а̄нам̣ дувидха̄’ти а̄рамман̣апаччайена ча упаниссайапаччайена ча̄ти дведха̄ паччайо хоти. са̄ хи авиджджам̣ кхайато вайато саммасанака̄ле ка̄ма̄вачара̄нам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ а̄рамман̣апаччайена паччайо хоти, абхин̃н̃а̄читтена самохачиттаджа̄нанака̄ле рӯпа̄вачара̄нам̣, авиджджа̄саматиккаманаттха̄йа пана да̄на̄дӣни чева ка̄ма̄вачарапун̃н̃акирийаваттхӯни пӯрентасса рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни ча уппа̄дентасса двиннампи тесам̣ упаниссайапаччайена паччайо хоти; татха̄ авиджджа̄саммӯл̣хатта̄ ка̄мабхаварӯпабхавасампаттийо паттхетва̄ та̄нева пун̃н̃а̄ни каронтасса.

‘анекадха̄ пана пареса’нти апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ анекадха̄ паччайо хоти. катхам̣? еса̄ хи авиджджам̣ а̄раббха ра̄га̄дӣнам̣ уппаджджанака̄ле а̄рамман̣апаччайена, гарум̣ катва̄ асса̄данака̄ле а̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайехи, авиджджа̄саммӯл̣хасса ана̄дӣнавадасса̄вино па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни каронтасса упаниссайапаччайена, дутийаджавана̄дӣнам̣ анантарасаманантара̄нантарӯпаниссайа̄севананаттхивигатапаччайехи, йам̣ кин̃чи акусалам̣ каронтасса хетусахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайасампайуттааттхиавигатапаччайехӣти анекадха̄ паччайо хоти.

‘паччхима̄нам̣ са̄ екадха̄ паччайо мата̄’ти а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ упаниссайапаччайенева екадха̄ паччайо мата̄. со панасса̄ упаниссайабха̄во пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ре вуттанайенева ведитабботи.

еттха̄ха – ‘ким̣ пана̄йамека̄ва авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо уда̄ху ан̃н̃епи паччайа̄ хонтӣ’ти? кин̃четтха йади та̄ва ека̄ва екака̄ран̣ава̄до а̄паджджати. атха ‘ан̃н̃епи санти авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’ти екака̄ран̣аниддесо нупападжджатӣти? на нупападжджати. касма̄? йасма̄ –

екам̣ на екато идха, на̄некаманекатопи но екам̣;

пхаламаттхи аттхи пана ека-хетупхаладӣпане аттхо.

екато хи ка̄ран̣ато на идха кин̃чи екам̣ пхаламаттхи, на анекам̣. на̄пи анекехи ка̄ран̣ехи екам̣. анекехи пана ка̄ран̣ехи анекамева хоти. татха̄ хи анекехи утупатхавӣбӣджасалиласан̇кха̄техи ка̄ран̣ехи анекамева рӯпагандхараса̄диан̇курасан̇кха̄там̣ пхаламуппаджджама̄нам̣ диссати. йам̣ панетам̣ ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти екекахетупхаладӣпанам̣ катам̣, таттха аттхо аттхи, пайоджанам̣ виджджати.

бхагава̄ хи каттхачи падха̄натта̄, каттхачи па̄кат̣атта̄, каттхачи аса̄дха̄ран̣атта̄, десана̄вила̄сасса ча венеййа̄нан̃ча анурӯпато екамевахетум̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ дӣпети; ‘‘пхассапаччайа̄ ведана̄’’ти (дӣ. ни. 2.97) хи екамева хетум̣ пхалан̃ча̄ха. пхассо хи ведана̄йа падха̄нахету йатха̄пхассам̣ ведана̄ваваттха̄нато. ведана̄ ча пхассасса падха̄напхалам̣ йатха̄веданам̣ пхассававаттха̄нато.

‘‘семхасамут̣т̣ха̄на̄ а̄ба̄дха̄’’ти (маха̄ни. 5) па̄кат̣атта̄ екам̣ хетума̄ха. па̄кат̣о хеттха семхо, на камма̄дайо. ‘‘йе кечи, бхиккхаве, акусала̄ дхамма̄, саббете айонисоманасика̄рамӯлака̄’’ти аса̄дха̄ран̣атта̄ екам̣ хетума̄ха; аса̄дха̄ран̣о хи айонисоманасика̄ро акусала̄нам̣, са̄дха̄ран̣а̄ни ваттха̄рамман̣а̄дӣнӣти.

тасма̄ айамидха авиджджа̄ виджджама̄несупи ан̃н̃есу ваттха̄рамман̣асахаджа̄тадхамма̄дӣсу сан̇кха̄рака̄ран̣есу ‘‘асса̄да̄нупассино тан̣ха̄ павад̣д̣хатӣ’’ти (сам̣. ни. 2.52) ча ‘‘авиджджа̄самудайа̄ а̄савасамудайо’’ти (ма. ни. 1.104) ча вачанато ан̃н̃есампи тан̣ха̄дӣнам̣ сан̇кха̄рахетӯнам̣ хетӯти падха̄натта̄, ‘‘авидва̄, бхиккхаве, авиджджа̄гато пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рампи абхисан̇кхаротӣ’’ти па̄кат̣атта̄ аса̄дха̄ран̣атта̄ ча сан̇кха̄ра̄нам̣ хетубха̄вена дӣпита̄ти ведитабба̄. етенева ча екекахетупхаладӣпанапариха̄равачанена саббаттха екекахетупхаладӣпане пайоджанам̣ ведитаббанти.

еттха̄ха – евам̣ сантепи еканта̄нит̣т̣хапхала̄йа са̄ваджджа̄йа авиджджа̄йа катхам̣ пун̃н̃а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рапаччайаттам̣ йуджджати? на хи нимбабӣджато уччху уппаджджатӣти. катхам̣ на йуджджиссати? локасмин̃хи –

вируддхо ча̄вируддхо ча, садиса̄садисо татха̄;

дхамма̄нам̣ паччайо сиддхо, випа̄ка̄ ева те ча на.

дхамма̄нан̃хи т̣ха̄насабха̄вакичча̄дивируддхо ча авируддхо ча паччайо локе сиддхо. пуримачиттан̃хи апарачиттасса т̣ха̄навируддхо паччайо, пуримасиппа̄дисиккха̄ ча паччха̄паваттама̄на̄нам̣ сиппа̄дикирийа̄нам̣. каммам̣ рӯпасса сабха̄вавируддхо паччайо, кхӣра̄дӣни ча дадхиа̄дӣнам̣. а̄локо чаккхувин̃н̃а̄н̣асса киччавируддхо, гул̣а̄дайо ча а̄сава̄дӣнам̣. чаккхурӯпа̄дайо пана чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ т̣ха̄на̄вируддха̄ паччайа̄. пуримаджавана̄дайо паччхимаджавана̄дӣнам̣ сабха̄ва̄вируддха̄ кичча̄вируддха̄ ча.

йатха̄ ча вируддха̄вируддха̄ паччайа̄ сиддха̄, евам̣ садиса̄садиса̄пи. садисамева хи утуа̄ха̄расан̇кха̄там̣ рӯпам̣ рӯпасса паччайо хоти, са̄либӣджа̄дӣни ча са̄липхала̄дӣнам̣. асадисампи рӯпам̣ арӯпасса, арӯпан̃ча рӯпасса паччайо хоти; голома̄виломависа̄н̣ададхитилапит̣т̣ха̄дӣни ча даббабхӯтин̣ака̄дӣнам̣. йесан̃ча дхамма̄нам̣ йе вируддха̄вируддха̄ садиса̄садиса̄ паччайа̄, на те дхамма̄ тесам̣ дхамма̄нам̣ випа̄ка̄йева. ити айам̣ авиджджа̄ випа̄кавасена еканта̄нит̣т̣хапхаласабха̄вавасена ча са̄ваджджа̄пи сама̄на̄ саббесампи етесам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣ йатха̄нурӯпам̣ т̣ха̄накиччасабха̄вавируддха̄вируддхапаччайавасена садиса̄садисапаччайавасена ча паччайо хотӣти ведитабба̄.

со часса̄ паччайабха̄во ‘‘йасса хи дуккха̄дӣсу авиджджа̄сан̇кха̄там̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ аппахӣнам̣ хоти, со дуккхе та̄ва пуббанта̄дӣсу ча ан̃н̃а̄н̣ена сам̣са̄радуккхам̣ сукхасан̃н̃а̄йа гахетва̄ тасса хетубхӯте тивидхепи сан̇кха̄ре а̄рабхатӣ’’тиа̄дина̄ найена вутто ева.

апича айам̣ ан̃н̃опи парийа̄йо –

чутӯпапа̄те сам̣са̄ре, сан̇кха̄ра̄нан̃ча лаккхан̣е;

йо пат̣иччасамуппанна-дхаммесу ча вимуйхати.

абхисан̇кхароти со ете, сан̇кха̄ре тивидхе йато;

авиджджа̄ паччайо тесам̣, тивидха̄нампи йам̣ татоти.

катхам̣ пана йо етесу вимуйхати, со тивидхепете сан̇кха̄ре каротӣти че? чутийа̄ та̄ва вимӯл̣хо саббаттха ‘‘кхандха̄нам̣ бхедо маран̣а’’нти чутим̣ аган̣ханто ‘сатто марати, саттасса десантарасан̇камана’нтиа̄дӣни викаппети. упапа̄те вимӯл̣хо саббаттха ‘‘кхандха̄нам̣ па̄тубха̄во джа̄тӣ’’ти упапа̄там̣ аган̣ханто ‘сатто упападжджати, саттасса навасарӣрапа̄тубха̄во’тиа̄дӣни викаппети. сам̣са̄ре вимӯл̣хо йо еса –

‘‘кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣и, дха̄туа̄йатана̄на ча;

аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄, сам̣са̄роти павуччатӣ’’ти.

евам̣ ван̣н̣ито сам̣са̄ро. там̣ евам̣ аган̣ханто ‘айам̣ сатто асма̄ лока̄ парам̣ локам̣ гаччхати, парасма̄ лока̄ имам̣ локам̣ а̄гаччхатӣ’тиа̄дӣни викаппети. сан̇кха̄ра̄нам̣ лаккхан̣е вимӯл̣хо сан̇кха̄ра̄нам̣ сабха̄валаккхан̣ам̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣ан̃ча аган̣ханто сан̇кха̄ре аттато аттанийато дхувато субхато сукхато ча викаппети. пат̣иччасамуппаннадхаммесу вимӯл̣хо авиджджа̄дӣхи сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ паваттим̣ аган̣ханто ‘‘атта̄ джа̄на̄ти ва̄ на джа̄на̄ти ва̄, со ева кароти ча ка̄рети ча со пат̣исандхийам̣ упападжджати, тасса ан̣уиссара̄дайо калала̄дибха̄вена сарӣрам̣ сан̣т̣хапетва̄ индрийа̄ни сампа̄денти, со индрийасампанно пхусати ведийати тан̣хийати упа̄дийати гхат̣ийати, со пуна бхавантаре бхаватӣ’’ти ва̄ ‘‘саббе сатта̄ нийатисан̇гатибха̄вапарин̣ата̄’’ти (дӣ. ни. 1.168) ва̄ викаппети. со евам̣ авиджджа̄йа андхӣкато евам̣ викаппенто йатха̄ на̄ма андхо патхавийам̣ вичаранто маггампи амаггампи тхалампи ниннампи самампи висамампи пат̣ипаджджати, евам̣ пун̃н̃ампи апун̃н̃ампи а̄нен̃джампи сан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаротӣти. тенетам̣ вуччати –

йатха̄пи на̄ма джаччандхо, наро апарина̄йако;

екада̄ йа̄ти маггена, куммаггена̄пи екада̄.

сам̣са̄ре сам̣сарам̣ ба̄ло, татха̄ апарина̄йако;

кароти екада̄ пун̃н̃ам̣, апун̃н̃амапи екада̄.

йада̄ н̃атва̄ ча со дхаммам̣, сачча̄ни абхисамессати;

тада̄ авиджджӯпасама̄, упасанто чариссатӣти.

айам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти падасмим̣ виттха̄ракатха̄.

авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄рападаниддесо.

вин̃н̃а̄н̣ападаниддесо

227. сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ападаниддесе чаккхувин̃н̃а̄н̣антиа̄дӣсу чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ кусалавипа̄кам̣ акусалавипа̄канти дувидхам̣ хоти. татха̄ сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни. мановин̃н̃а̄н̣ам̣ пана кусала̄кусалавипа̄ка̄ две манодха̄туйо, тиссо ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо, ат̣т̣ха сахетука̄ни ка̄ма̄вачаравипа̄качитта̄ни, пан̃ча рӯпа̄вачара̄ни, чатта̄ри арӯпа̄вачара̄нӣти ба̄вӣсативидхам̣ хоти. ити имехи чхахи вин̃н̃а̄н̣ехи сабба̄нипи ба̄ттим̣са локийавипа̄кавин̃н̃а̄н̣а̄ни сан̇гахита̄ни хонти. локуттара̄ни пана ват̣т̣акатха̄йам̣ на йуджджантӣти на гахита̄ни.

таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘идам̣ вуттаппака̄рам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄рапаччайа̄ хотӣ’ти? упачитакамма̄бха̄ве випа̄ка̄бха̄вато. випа̄кан̃хетам̣, випа̄кан̃ча на упачитакамма̄бха̄ве уппаджджати. йади уппаджджеййа, саббесам̣ саббавипа̄ка̄ни уппаджджеййум̣; на ча уппаджджантӣти джа̄нитаббаметам̣ – ‘сан̇кха̄рапаччайа̄ идам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’ти.

катарасан̇кха̄рапаччайа̄ катаравин̃н̃а̄н̣анти че? ка̄ма̄вачарапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рапаччайа̄ та̄ва кусалавипа̄ка̄ни пан̃ча чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни, мановин̃н̃а̄н̣е ека̄ манодха̄ту, две мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо, ат̣т̣ха ка̄ма̄вачарамаха̄випа̄ка̄нӣти сол̣аса. йатха̄ха –

‘‘ка̄ма̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаннам̣ хоти. татха̄ сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаннам̣ хоти, випа̄ка̄ манодха̄ту уппанна̄ хоти, мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту уппанна̄ хоти соманассасахагата̄, мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту уппанна̄ хоти упеккха̄сахагата̄, мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту уппанна̄ хоти соманассасахагата̄ н̃а̄н̣асампайутта̄, соманассасахагата̄ н̃а̄н̣асампайутта̄ сасан̇кха̄рена, соманассасахагата̄ н̃а̄н̣авиппайутта̄, соманассасахагата̄ н̃а̄н̣авиппайутта̄ сасан̇кха̄рена, упеккха̄сахагата̄ н̃а̄н̣асампайутта̄, упеккха̄сахагата̄ н̃а̄н̣асампайутта̄ сасан̇кха̄рена, упеккха̄сахагата̄ н̃а̄н̣авиппайутта̄, упеккха̄сахагата̄ н̃а̄н̣авиппайутта̄ сасан̇кха̄рена̄’’ти (дха. са. 431, 498).

рӯпа̄вачарапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рапаччайа̄ пана пан̃ча рӯпа̄вачаравипа̄ка̄ни. йатха̄ха –

‘‘тассева рӯпа̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… пан̃чамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти (дха. са. 499).

евам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рапаччайа̄ екавӣсативидхам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти.

апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рапаччайа̄ пана акусалавипа̄ка̄ни пан̃ча чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни, ека̄ манодха̄ту, ека̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти евам̣ саттавидхам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти. йатха̄ха –

‘‘акусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаннам̣ хоти. татха̄ сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, випа̄ка̄ манодха̄ту, випа̄ка̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту уппанна̄ хотӣ’’ти (дха. са. 556).

а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рапаччайа̄ пана чатта̄ри арӯпавипа̄ка̄нӣти евам̣ чатуббидхам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣти. йатха̄ха –

‘‘тассева арӯпа̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣…пе… а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣ сукхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти (дха. са. 501).

евам̣ йам̣ сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти, там̣ н̃атва̄ ида̄нисса евам̣ паватти ведитабба̄ – саббамева хи идам̣ паваттипат̣исандхивасена двидха̄ паваттати. таттха две пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни, две манодха̄туйо, соманассасахагата̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти има̄ни тераса пан̃чавока̄рабхаве паваттийам̣йева паваттанти. сеса̄ни екӯнавӣсати тӣсу бхавесу йатха̄нурӯпам̣ паваттийампи пат̣исандхийампи паваттанти.

катхам̣? кусалавипа̄ка̄ни та̄ва чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни пан̃ча кусалавипа̄кена ва̄ акусалавипа̄кена ва̄ ниббаттасса йатха̄ккамам̣ парипа̄камупагатиндрийасса чаккха̄дӣнам̣ а̄па̄тхагатам̣ ит̣т̣хам̣ ва̄ ит̣т̣хамаджджхаттам̣ ва̄ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ а̄раббха чаккха̄дипаса̄дам̣ нисса̄йа дассанасаванагха̄йанаса̄йанапхусанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ни паваттанти. татха̄ акусалавипа̄ка̄ни пан̃ча. кевалан̃хи тесам̣ анит̣т̣хам̣ анит̣т̣хамаджджхаттам̣ ва̄ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ хоти, айамева висесо. даса̄пи чета̄ни нийатадва̄ра̄рамман̣аваттхут̣т̣ха̄на̄ни нийатакичча̄нева ча бхаванти.

тато кусалавипа̄ка̄нам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ анантарам̣ кусалавипа̄каманодха̄ту тесан̃н̃ева а̄рамман̣ама̄раббха хадайаваттхум̣ нисса̄йа сампат̣иччханакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ паваттати. татха̄ акусалавипа̄ка̄нам̣ анантарам̣ акусалавипа̄ка̄. идан̃ча пана двайам̣ анийатадва̄ра̄рамман̣ам̣ нийатаваттхут̣т̣ха̄нам̣ нийатакиччан̃ча хоти.

соманассасахагата̄ пана ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту кусалавипа̄каманодха̄туйа̄ анантарам̣ тасса̄ ева а̄рамман̣ам̣ а̄раббха хадайаваттхум̣ нисса̄йа сантӣран̣акиччам̣ са̄дхайама̄на̄ ча чхасу два̄ресу балава̄рамман̣е ка̄ма̄вачарасатта̄нам̣ йебхуййена лобхасампайуттаджавана̄васа̄не бхаван̇гавӣтхим̣ паччхиндитва̄ джаванена гахита̄рамман̣е тада̄рамман̣авасена ча саким̣ ва̄ двиккхаттум̣ ва̄ паваттати. читтаппаваттиган̣ана̄йам̣ пана саббадва̄ресу тада̄рамман̣е две ева читтава̄ра̄ а̄гата̄. идам̣ пана читтам̣ тада̄рамман̣анти ча пит̣т̣хибхаван̇ганти ча̄ти две на̄ма̄ни лабхати, анийатадва̄ра̄рамман̣ам̣ нийатаваттхукам̣ анийатат̣т̣ха̄накиччан̃ча хотӣти. евам̣ та̄ва тераса пан̃чавока̄рабхаве паваттийам̣йева паваттантӣти ведитабба̄ни. сесесу екӯнавӣсатийа̄ читтесу на кин̃чи аттано анурӯпа̄йа пат̣исандхийа̄ на паваттати.

паваттийам̣ пана кусала̄кусалавипа̄ка̄ та̄ва две ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо пан̃чадва̄ре кусала̄кусалавипа̄каманодха̄тӯнам̣ анантарам̣ сантӣран̣акиччам̣, чхасу два̄ресу пуббе вуттанайенева тада̄рамман̣акиччам̣, аттана̄ диннапат̣исандхито уддхам̣ асати бхаван̇гупаччхедаке читтуппа̄де бхаван̇гакиччам̣, анте чутикиччан̃ча̄ти чатта̄ри кичча̄ни са̄дхайама̄на̄ нийатаваттхука̄ анийатадва̄ра̄рамман̣ат̣т̣ха̄накичча̄ хутва̄ паваттанти.

ат̣т̣ха ка̄ма̄вачарасахетукачитта̄ни паваттийам̣ вуттанайенева чхасу два̄ресу тада̄рамман̣акиччам̣, аттана̄ диннапат̣исандхито уддхам̣ асати бхаван̇гупаччхедаке читтуппа̄де бхаван̇гакиччам̣, анте чутикиччан̃ча̄ти тӣн̣и кичча̄ни са̄дхайама̄на̄ни нийатаваттхука̄ни анийатадва̄ра̄рамман̣ат̣т̣ха̄накичча̄ни хутва̄ паваттанти.

пан̃ча рӯпа̄вачара̄ни чатта̄ри ча арӯпа̄вачара̄ни аттана̄ диннапат̣исандхито уддхам̣ асати бхаван̇гупаччхедаке читтуппа̄де бхаван̇гакиччам̣, анте чутикиччан̃ча̄ти киччадвайам̣ са̄дхайама̄на̄ни паваттанти. тесу рӯпа̄вачара̄ни нийатаваттха̄рамман̣а̄ни анийатат̣т̣ха̄накичча̄ни, итара̄ни аваттхука̄ни нийата̄рамман̣а̄ни анийатат̣т̣ха̄накичча̄ни хутва̄ паваттантӣти. евам̣ та̄ва ба̄ттим̣савидхампи вин̃н̃а̄н̣ам̣ паваттийам̣ сан̇кха̄рапаччайа̄ паваттати. татрасса те те сан̇кха̄ра̄ каммапаччайена ча упаниссайапаччайена ча паччайа̄ хонти.

таттха йа̄нета̄ни ека̄даса тада̄рамман̣ачитта̄ни вутта̄ни, тесу екампи рӯпа̄рӯпабхаве тада̄рамман̣ам̣ хутва̄ на паваттати. касма̄? бӣджа̄бха̄ва̄. таттха хи ка̄ма̄вачаравипа̄касан̇кха̄там̣ пат̣исандхибӣджам̣ наттхи, йам̣ рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу паваттийам̣ тасса джанакам̣ бхавеййа. чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнампи рӯпабхаве абха̄во а̄паджджатӣти че? на; индрийаппаваттиа̄нубха̄вато два̄равӣтхибхеде читтанийамато ча.

йатха̄ четам̣ тада̄рамман̣ам̣ екантена рӯпа̄рӯпабхаве наппаваттати татха̄ саббепи ака̄ма̄вачаре дхамме на̄нубандхати. касма̄? аджанакатта̄ чева джанакасса ча асадисатта̄. тан̃хи йатха̄ на̄ма геха̄ никкхамитва̄ бахи гантука̄мо тарун̣ада̄рако аттано джанакам̣ питарам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ питусадисам̣ хитака̄мам̣ н̃а̄тим̣ ан̇гулийам̣ гахетва̄ анубандхати, на ан̃н̃ам̣ ра̄джапуриса̄дим̣, татха̄ етампи бхаван̇га̄рамман̣ато бахи никкхамитука̄мам̣ сабха̄гата̄йа аттано джанакам̣ питарам̣ ва̄ питусадисам̣ ва̄ ка̄ма̄вачараджаванамева анубандхати, на ан̃н̃ам̣ махаггатам̣ ануттарам̣ ва̄.

йатха̄ четам̣ махаггаталокуттаре дхамме на̄нубандхати, татха̄ йада̄ ете ка̄ма̄вачарадхамма̄пи махаггата̄рамман̣а̄ хутва̄ паваттанти тада̄ тепи на̄нубандхати. касма̄? апаричитадесатта̄ аччантапаритта̄рамман̣атта̄ ча. тан̃хи йатха̄ питарам̣ ва̄ питусадисам̣ ва̄ н̃а̄тим̣ анубандхантопи тарун̣ада̄рако гхарадва̄раантаравӣтхичатукка̄димхи паричитейева десе анубандхати, на аран̃н̃ам̣ ва̄ йуддхабхӯмим̣ ва̄ гаччхантам̣; евам̣ ка̄ма̄вачарадхамме анубандхантампи амахаггата̄димхи паричитейева десе паваттама̄не дхамме анубандхати, на махаггаталокуттарадхамме а̄раббха паваттама̄нети.

йасма̄ часса ‘‘саббо ка̄ма̄вачаравипа̄ко кирийаманодха̄ту кирийаахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту соманассасахагата̄ име дхамма̄ паритта̄рамман̣а̄’’ти евам̣ аччантапариттамева а̄рамман̣ам̣ вуттам̣, тасма̄петам̣ махаггаталокуттара̄рамман̣е ка̄ма̄вачарадхаммепи на̄нубандхатӣти ведитаббам̣.

ким̣ ва̄ има̄йа йуттикатха̄йа? ат̣т̣хакатха̄йан̃хи екантенева вуттам̣ – ека̄даса тада̄рамман̣ачитта̄ни на̄маготтам̣ а̄раббха джаване джавите тада̄рамман̣ам̣ на ган̣ханти. пан̣н̣аттим̣ а̄раббха джаване джавите тада̄рамман̣ам̣ на лаббхати. тилаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄йа тада̄рамман̣ам̣ на лаббхати. вут̣т̣ха̄нага̄минийа̄ балававипассана̄йа тада̄рамман̣ам̣ на лаббхати. рӯпа̄рӯпадхамме а̄раббха джаване джавите тада̄рамман̣ам̣ на лаббхати. миччхаттанийатадхаммесу тада̄рамман̣ам̣ на лаббхати. самматтанийатадхаммесу тада̄рамман̣ам̣ на лаббхати. локуттарадхамме а̄раббха джаване джавите тада̄рамман̣ам̣ на лаббхати. абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ам̣ а̄раббха джаване джавите тада̄рамман̣ам̣ на лаббхати. пат̣исамбхида̄н̃а̄н̣ам̣ а̄раббха джаване джавите тада̄рамман̣ам̣ на лаббхати. ка̄ма̄вачаре дуббала̄рамман̣е тада̄рамман̣ам̣ на лаббхати, чхасу два̄ресу балава̄рамман̣е а̄па̄тхагатейева лаббхати, лаббхама̄нан̃ча ка̄ма̄вачарейева лаббхати. рӯпа̄рӯпабхаве тада̄рамман̣ам̣ на̄ма наттхӣти.

йам̣ пана вуттам̣ ‘‘сесесу екӯнавӣсатийа̄ читтесу на кин̃чи аттано анурӯпа̄йа пат̣исандхийа̄ на паваттатӣ’’ти, там̣ атисам̣кхиттатта̄ дуббиджа̄нам̣. тенасса виттха̄ранайадассанаттхам̣ вуччати – ‘‘кати пат̣исандхийо? кати пат̣исандхичитта̄ни? кена каттха пат̣исандхи хоти? ким̣ пат̣исандхийа̄ а̄рамман̣а’’нти?

асан̃н̃апат̣исандхийа̄ саддхим̣ вӣсати пат̣исандхийо. вуттаппака̄ра̄нева екӯнавӣсати пат̣исандхичитта̄ни. таттха акусалавипа̄ка̄йа ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ апа̄йесу пат̣исандхи хоти, кусалавипа̄ка̄йа мануссалоке джаччандхаджа̄тибадхираджа̄тиумматтакаел̣амӯганапум̣сака̄дӣнам̣. ат̣т̣хахи сахетукамаха̄випа̄кехи ка̄ма̄вачарадевесу чева мануссесу ча пун̃н̃аванта̄нам̣ пат̣исандхи хоти, пан̃чахи рӯпа̄вачаравипа̄кехи рӯпӣбрахмалоке, чатӯхи арӯпа̄вачаравипа̄кехи арӯпалокети. йена ча йаттха пат̣исандхи хоти, са̄ ева тасса̄ анурӯпапат̣исандхи на̄ма.

сан̇кхепато пат̣исандхийа̄ тӣн̣и а̄рамман̣а̄ни хонти – каммам̣, камманимиттам̣, гатинимиттанти. таттха каммам̣ на̄ма а̄йӯхита̄ кусала̄кусалачетана̄. камманимиттам̣ на̄ма йам̣ ваттхум̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ каммам̣ а̄йӯхати. таттха атӣте каппакот̣исатасахассаматтхакасмимпи камме кате тасмим̣ кхан̣е каммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ а̄гантва̄ упат̣т̣ха̄ти.

татридам̣ камманимиттасса упат̣т̣ха̄не ваттху – гопакасӣвалӣ кира на̄ма та̄лапит̣т̣хикавиха̄ре четийам̣ ка̄реси. тасса маран̣аман̃че нипаннасса четийам̣ упат̣т̣ха̄си. со тадева нимиттам̣ ган̣хитва̄ ка̄лам̣катва̄ девалоке ниббатти. ан̃н̃а̄ саммӯл̣хака̄лакирийа̄ на̄ма хоти. параммукхам̣ гаччхантасса хи паччхато тикхин̣ена асина̄ сӣсам̣ чхинданти. нипаджджитва̄ нидда̄йантасса̄пи тикхин̣ена асина̄ сӣсам̣ чхинданти. удаке осӣда̄петва̄ ма̄ренти. еварӯпепи ка̄ле ан̃н̃атарам̣ каммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ упат̣т̣ха̄ти. ан̃н̃ам̣ лахукамаран̣ам̣ на̄ма аттхи. никха̄данадан̣д̣акаматтхакасмин̃хи нилӣнамаккхикам̣ муггарена пахаритва̄ писанти. еварӯпепи ка̄ле каммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ упат̣т̣ха̄ти. евам̣ писийама̄на̄йа пана маккхика̄йа пат̣хамам̣ ка̄йадва̄ра̄ваджджанам̣ бхаван̇гам̣ на̄ват̣т̣ети, манодва̄ра̄ваджджанамева а̄ват̣т̣ети. атха джаванам̣ джавитва̄ бхаван̇гам̣ отарати. дутийава̄ре ка̄йадва̄ра̄ваджджанам̣ бхаван̇гам̣ а̄ват̣т̣ети. тато ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, сампат̣иччханам̣, сантӣран̣ам̣, вот̣т̣хапананти вӣтхичитта̄ни паваттанти. джаванам̣ джавитва̄ бхаван̇гам̣ отарати. татийава̄ре манодва̄ра̄ваджджанам̣ бхаван̇гам̣ а̄ват̣т̣ети. атха джаванам̣ джавитва̄ бхаван̇гам̣ отарати. етасмим̣ т̣ха̄не ка̄лакирийам̣ кароти. идам̣ киматтхам̣ а̄бхатам̣? арӯпадхамма̄нам̣ висайо на̄ма евам̣ лахукоти дӣпанаттхам̣.

гатинимиттам̣ на̄ма ниббаттанакаока̄се еко ван̣н̣о упат̣т̣ха̄ти. таттха нирайе упат̣т̣хаханте лохакумбхисадисо хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. мануссалоке упат̣т̣хаханте ма̄тукуччхикамбалайа̄насадиса̄ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. девалоке упат̣т̣хаханте каппаруккхавима̄насайана̄дӣни упат̣т̣хаханти. евам̣ каммам̣, камманимиттам̣, гатинимиттанти сан̇кхепато пат̣исандхийа̄ тӣн̣и а̄рамман̣а̄ни хонти.

апаро найо – пат̣исандхийа̄ тӣн̣и а̄рамман̣а̄ни хонти? атӣтам̣, паччуппаннам̣, наваттаббан̃ча. асан̃н̃ӣпат̣исандхи ана̄рамман̣а̄ти. таттха вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананевасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанапат̣исандхӣнам̣ атӣтамева а̄рамман̣ам̣. дасаннам̣ ка̄ма̄вачара̄нам̣ атӣтам̣ ва̄ паччуппаннам̣ ва̄. сеса̄нам̣ наваттаббам̣. евам̣ тӣсу а̄рамман̣есу паваттама̄на̄ пана пат̣исандхи йасма̄ атӣта̄рамман̣асса ва̄ наваттабба̄рамман̣асса ва̄ чутичиттасса анантарамева хоти. паччуппанна̄рамман̣ам̣ пана чуттичиттам̣ на̄ма наттхи. тасма̄ двӣсу а̄рамман̣есу ан̃н̃атара̄рамман̣а̄йа чутийа̄ анантарам̣ тӣсу а̄рамман̣есу ан̃н̃атара̄рамман̣а̄йа пат̣исандхийа̄ сугатидуггативасена паваттана̄ка̄ро ведитаббо.

сеййатхидам̣ – ка̄ма̄вачарасугатийам̣ та̄ва т̣хитасса па̄пакаммино пуггаласса ‘‘та̄нисса тамхи самайе оламбантӣ’’тиа̄дивачанато (ма. ни. 3.248) маран̣аман̃че нипаннасса йатхӯпачитам̣ па̄пакаммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ манодва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхати. там̣ а̄раббха уппанна̄йа тада̄рамман̣апарийоса̄на̄йа суддха̄йа ва̄ джаванавӣтхийа̄ анантарам̣ бхаван̇гависайам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ чутичиттам̣ уппаджджати. тасмим̣ нируддхе тадева а̄па̄тхагатам̣ каммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ а̄раббха анупаччхиннакилесабалавина̄митам̣ дуггатипарийа̄паннам̣ пат̣исандхичиттам̣ уппаджджати. айам̣ атӣта̄рамман̣а̄йа чутийа̄ анантара̄ атӣта̄рамман̣а̄ пат̣исандхи.

апарасса маран̣асамайе вуттаппака̄ракаммавасена нарака̄дӣсу аггиджа̄лаван̣н̣а̄дикам̣ дуггатинимиттам̣ манодва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхати. тасса двиккхаттум̣ бхаван̇ге уппаджджитва̄ нируддхе там̣ а̄рамман̣ам̣ а̄раббха екам̣ а̄ваджджанам̣, маран̣асса а̄саннабха̄вена мандӣбхӯтавегатта̄ пан̃ча джавана̄ни, две тада̄рамман̣а̄нӣти тӣн̣и вӣтхичитта̄ни уппаджджанти. тато бхаван̇гависайам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ екам̣ чутичиттам̣. етта̄вата̄ ека̄даса читтаккхан̣а̄ атӣта̄ хонти. атха̄васесапан̃чачиттаккхан̣а̄йуке тасмим̣йева а̄рамман̣е пат̣исандхичиттам̣ уппаджджати. айам̣ атӣта̄рамман̣а̄йа чутийа̄ анантара̄ паччуппанна̄рамман̣а̄ пат̣исандхи.

апарасса маран̣асамайе пан̃чаннам̣ два̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ два̄ре ра̄га̄дихетубхӯтам̣ хӣна̄рамман̣ам̣ а̄па̄тхама̄гаччхати. тасса йатха̄ккамена уппаннавот̣т̣хаббана̄васа̄не маран̣асса а̄саннабха̄вена мандӣбхӯтавегатта̄ пан̃ча джавана̄ни две тада̄рамман̣а̄ни ча уппаджджанти. тато бхаван̇гависайама̄рамман̣ам̣ катва̄ екам̣ чутичиттам̣. етта̄вата̄ две бхаван̇га̄ни, а̄ваджджанам̣, дассанам̣, сампат̣иччханам̣, сантӣран̣ам̣, вот̣т̣хаббанам̣, пан̃ча джавана̄ни, две тада̄рамман̣а̄ни, екам̣ чутичиттанти пан̃чадаса читтаккхан̣а̄ атӣта̄ хонти. атха̄васесаекачиттаккхан̣а̄йуке тасмим̣ йева а̄рамман̣е пат̣исандхичиттам̣ уппаджджати. айампи атӣта̄рамман̣а̄йа чутийа̄ анантара̄ паччуппанна̄рамман̣а̄ пат̣исандхи. еса та̄ва атӣта̄рамман̣а̄йа сугатичутийа̄ анантара̄ атӣтапаччуппанна̄рамман̣а̄йа дуггатипат̣исандхийа̄ паваттана̄ка̄ро.

дуггатийам̣ т̣хитасса пана упачита̄наваджджакаммасса вуттанайенева там̣ анаваджджакаммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ манодва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхатӣти кан̣хапаккхе суккапаккхам̣ т̣хапетва̄ саббам̣ пуриманайенева ведитаббам̣. айам̣ атӣта̄рамман̣а̄йа дуггатичутийа̄ анантара̄ атӣтапаччуппанна̄рамман̣а̄йа сугатипат̣исандхийа̄ паваттана̄ка̄ро.

сугатийам̣ т̣хитасса пана упачита̄наваджджакаммасса ‘‘та̄нисса тамхи самайе оламбантӣ’’тиа̄дивачанато маран̣аман̃че нипаннасса йатхӯпачитам̣ анаваджджакаммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ манодва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхати. тан̃ча кхо упачитака̄ма̄вачара̄наваджджакаммассева. упачитамахаггатакаммасса пана камманимиттамева а̄па̄тхама̄гаччхати. там̣ а̄раббха уппанна̄йа тада̄рамман̣апарийоса̄на̄йа суддха̄йа ва̄ джаванавӣтхийа̄ анантарам̣ бхаван̇гависайам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ чутичиттамуппаджджати. тасмим̣ нируддхе тадева а̄па̄тхагатам̣ каммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ а̄раббха анупаччхиннакилесабалавина̄митам̣ сугатипарийа̄паннам̣ пат̣исандхичиттамуппаджджати. айам̣ атӣта̄рамман̣а̄йа чутийа̄ анантара̄ атӣта̄рамман̣а̄ наваттабба̄рамман̣а̄ ва̄ пат̣исандхи.

апарасса маран̣асамайе ка̄ма̄вачара̄наваджджакаммавасена мануссалоке ма̄тукуччхиван̣н̣асан̇кха̄там̣ ва̄ девалоке уййа̄накаппаруккха̄диван̣н̣асан̇кха̄там̣ ва̄ сугатинимиттам̣ манодва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхати. тасса дуггатинимитте дассита̄нуккаменева чутичитта̄нантарам̣ пат̣исандхичиттам̣ уппаджджати. айам̣ атӣта̄рамман̣а̄йа чутийа̄ анантара̄ паччуппанна̄рамман̣а̄ пат̣исандхи.

апарасса маран̣асамайе н̃а̄така̄ ‘айам̣, та̄та, таваттха̄йа буддхапӯджа̄ карӣйати, читтам̣ паса̄дехӣ’ти ватва̄ пуппхада̄мадхаджапат̣а̄ка̄дивасена рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄ дхаммассаванатӯрийапӯджа̄дивасена садда̄рамман̣ам̣ ва̄ дхӯмава̄сагандха̄дивасена гандха̄рамман̣ам̣ ва̄ ‘идам̣, та̄та, са̄йассу, таваттха̄йа да̄таббам̣ деййадхамма’нти ватва̄ мадхупха̄н̣ита̄дивасена раса̄рамман̣ам̣ ва̄ ‘идам̣, та̄та, пхусассу, таваттха̄йа да̄таббам̣ деййадхамма’нти ватва̄ чӣнапат̣асома̄рапат̣а̄дивасена пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ ва̄ пан̃чадва̄ре упасам̣харанти. тасса тасмим̣ а̄па̄тхагате рӯпа̄диа̄рамман̣е йатха̄ккамена уппаннавот̣т̣хапана̄васа̄не маран̣асса а̄саннабха̄вена мандӣбхӯтавегатта̄ пан̃ча джавана̄ни две тада̄рамман̣а̄ни ча уппаджджанти. тато бхаван̇гависайам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ екам̣ чутичиттам̣, тадаваса̄не тасмин̃н̃ева екачиттаккхан̣ат̣т̣хитике а̄рамман̣е пат̣исандхичиттам̣ уппаджджати. айампи атӣта̄рамман̣а̄йа чутийа̄ анантара̄ паччуппанна̄рамман̣а̄ пат̣исандхи.

апарасса пана патхавӣкасин̣аджджха̄на̄дивасена пат̣иладдхамахаггатасса сугатийам̣ т̣хитасса маран̣асамайе ка̄ма̄вачаракусалакамма-камманимитта-гатинимитта̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ патхавӣкасин̣а̄дикам̣ ва̄ нимиттам̣ махаггатачиттам̣ ва̄ манодва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхати. чаккхусота̄нам̣ ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ кусалуппаттихетубхӯтам̣ пан̣ӣтама̄рамман̣ам̣ а̄па̄тхама̄гаччхати. тасса йатха̄ккамена уппаннавот̣т̣хаббана̄васа̄не маран̣асса а̄саннабха̄вена мандӣбхӯтавегатта̄ пан̃ча джавана̄ни уппаджджанти. махаггатагатика̄нам̣ пана тада̄рамман̣ам̣ наттхи. тасма̄ джавана̄нантарам̣йева бхаван̇гависайам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ екам̣ чутичиттам̣ уппаджджати. тасса̄васа̄не ка̄ма̄вачарамахаггатасугатӣнам̣ ан̃н̃атарасугатипарийа̄паннам̣ йатхӯпат̣т̣хитесу а̄рамман̣есу ан̃н̃атара̄рамман̣ам̣ пат̣исандхичиттам̣ уппаджджати. айам̣ наваттабба̄рамман̣а̄йа сугатичутийа̄ анантара̄ атӣтапаччуппаннанаваттабба̄нам̣ ан̃н̃атара̄рамман̣а̄ пат̣исандхи.

етена̄нуса̄рена а̄руппачутийа̄пи анантара̄ пат̣исандхи ведитабба̄. айам̣ атӣтанаваттабба̄рамман̣а̄йа сугатичутийа̄ анантара̄ атӣтанаваттаббапаччуппанна̄рамман̣а̄йа пат̣исандхийа̄ паваттана̄ка̄ро.

дуггатийам̣ т̣хитасса пана па̄пакаммино вуттанайенева там̣ каммам̣ камманимиттам̣ гатинимиттам̣ ва̄ манодва̄ре, пан̃чадва̄ре пана акусалуппаттихетубхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄па̄тхама̄гаччхати. атхасса йатха̄ккамена чутичитта̄васа̄не дуггатипарийа̄паннам̣ тесу а̄рамман̣есу ан̃н̃атара̄рамман̣ам̣ пат̣исандхичиттам̣ уппаджджати. айам̣ атӣта̄рамман̣а̄йа дуггатичутийа̄ анантара̄ атӣтапаччуппанна̄рамман̣а̄йа пат̣исандхийа̄ паваттана̄ка̄роти. етта̄вата̄ екӯнавӣсативидхасса̄пи вин̃н̃а̄н̣асса пат̣исандхивасена паватти дӣпита̄ хоти.

тайидам̣ саббампи евам̣ –