14. сиккха̄падавибхан̇го
1. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
703. ида̄ни таданантаре сиккха̄падавибхан̇ге пан̃ча̄ти ган̣анапариччхедо. сиккха̄пада̄нӣти сиккхитаббапада̄ни; сиккха̄кот̣т̣ха̄са̄ти аттхо. апича упари а̄гата̄ саббепи кусала̄ дхамма̄ сиккхитаббато сиккха̄. пан̃часу пана сӣлан̇гесу йам̣кин̃чи ан̇гам̣ та̄сам̣ сиккха̄нам̣ патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена паданти сиккха̄нам̣ падатта̄ сиккха̄пада̄ни. па̄н̣а̄типа̄та̄ти па̄н̣асса атипа̄та̄ гха̄тана̄ ма̄ран̣а̄ти аттхо. вераман̣ӣти вирати. адинна̄да̄на̄ти адиннасса а̄да̄на̄; парапариггахитасса харан̣а̄ти аттхо. ка̄месӯти ваттхука̄месу. миччха̄ча̄ра̄ти килесака̄мавасена ла̄мака̄ча̄ра̄. муса̄ва̄да̄ти абхӯтава̄дато. сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ти еттха сура̄ти пит̣т̣хасура̄, пӯвасура̄, оданасура̄, кин̣н̣апаккхитта̄, самбха̄расам̣йутта̄ти пан̃ча сура̄. мерайанти пуппха̄саво, пхала̄саво, гул̣а̄саво, мадхва̄саво, самбха̄расам̣йуттоти пан̃ча а̄сава̄. тадубхайампи маданӣйат̣т̣хена маджджам̣. йа̄йа четана̄йа там̣ пиванти, са̄ пама̄дака̄ран̣атта̄ пама̄дат̣т̣ха̄нам̣; тасма̄ сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄. айам̣ та̄веттха ма̄тика̄никкхепасса аттхо.
704. падабха̄джанӣйе пана йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарантиа̄ди саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхамева. йасма̄ пана на кевалам̣ виратийева сиккха̄падам̣, четана̄пи сиккха̄падамева, тасма̄ там̣ дассетум̣ дутийанайо дассито. йасма̄ ча на кевалам̣ етейева две дхамма̄ сиккха̄падам̣, четана̄сампайутта̄ пана паропан̣н̣а̄садхамма̄пи сиккхитаббакот̣т̣ха̄сато сиккха̄падамева, тасма̄ татийанайопи дассито.
таттха дувидхам̣ сиккха̄падам̣ парийа̄йасиккха̄падам̣ ниппарийа̄йасиккха̄падан̃ча. таттха вирати ниппарийа̄йасиккха̄падам̣. са̄ хи ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ’’ти па̄л̣ийам̣ а̄гата̄, но четана̄. вираманто ча та̄йа ева тато тато вирамати, на четана̄йа. четанам̣ пана а̄харитва̄ дассеси. татха̄ сесачетана̄сампайуттадхамме. вӣтиккамака̄ле хи верачетана̄ дуссӣлйам̣ на̄ма. тасма̄ са̄ виратика̄лепи сусӣлйавасена вутта̄. пхасса̄дайо там̣сампайуттатта̄ гахита̄ти.
ида̄ни етесу сиккха̄падесу н̃а̄н̣асамуттеджанаттхам̣ имесам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ дхаммато, кот̣т̣ха̄сато, а̄рамман̣ато, ведана̄то, мӯлато, каммато, са̄ваджджато, пайогато ча виниччхайо ведитаббо.
таттха ‘дхаммато’ти пан̃чапете па̄н̣а̄типа̄та̄дайо четана̄дхамма̄ва хонти. ‘кот̣т̣ха̄сато’ пан̃чапи каммапатха̄ ева.
‘а̄рамман̣ато’ па̄н̣а̄типа̄то джӣвитиндрийа̄рамман̣о. адинна̄да̄нам̣ сатта̄рамман̣ам̣ ва̄ сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ ва̄. миччха̄ча̄ро иттхипуриса̄рамман̣о. муса̄ва̄до сатта̄рамман̣о ва̄ сан̇кха̄ра̄рамман̣о ва̄. сура̄па̄нам̣ сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣.
‘ведана̄то’ па̄н̣а̄типа̄то дуккхаведано. адинна̄да̄нам̣ тиведанам̣. тан̃хи хат̣т̣хатут̣т̣хасса адиннам̣ а̄дийато сукхаведанам̣ хоти, бхӣтака̄ле дуккхаведанам̣, маджджхаттасса хутва̄ ган̣хато адуккхамасукхаведанам̣. миччха̄ча̄ро сукхаведано ва̄ адуккхамасукхаведано ва̄. муса̄ва̄до адинна̄да̄нам̣ вийа тиведано. сура̄па̄нам̣ сукхамаджджхаттаведанам̣.
‘мӯлато’ па̄н̣а̄типа̄то досамохамӯло. адинна̄да̄нам̣ кин̃чика̄ле лобхамохамӯлам̣, кин̃чика̄ле досамохамӯлам̣. миччха̄ча̄ро лобхамохамӯло. муса̄ва̄до кин̃чика̄ле лобхамохамӯло, кин̃чика̄ле досамохамӯло. сура̄па̄нам̣ лобхамохамӯлам̣.
‘каммато’ муса̄ва̄до четтха вачӣкаммам̣. сеса̄ ка̄йакаммамева.
‘са̄ваджджато’ па̄н̣а̄типа̄то аттхи аппаса̄ваджджо, аттхи маха̄са̄ваджджо. татха̄ адинна̄да̄на̄дӣни. тесам̣ на̄на̄каран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ дасситамева.
айам̣ пана апаро найо – кунтхакипилликасса хи вадхо аппаса̄ваджджо, тато махантатарасса маха̄са̄ваджджо; сопи аппаса̄ваджджо, тато махантатара̄йа сакун̣ика̄йа маха̄са̄ваджджо; тато годха̄йа, тато сасакасса, тато мигасса, тато гавайасса, тато ассасса, тато хаттхисса вадхо маха̄са̄ваджджо, татопи дуссӣламануссасса, тато горӯпасӣлакамануссасса, тато саран̣агатасса, тато пан̃часиккха̄падикасса, тато са̄ман̣ерасса, тато путхуджджанабхиккхуно, тато сота̄паннасса, тато сакада̄га̄мисса, тато ана̄га̄мисса, тато кхӣн̣а̄савасса вадхо атимаха̄са̄ваджджойева.
адинна̄да̄нам̣ дуссӣласса сантаке аппаса̄ваджджам̣, тато горӯпасӣлакасса сантаке маха̄са̄ваджджам̣; тато саран̣агатасса, тато пан̃часиккха̄падикасса, тато са̄ман̣ерасса, тато путхуджджанабхиккхуно, тато сота̄паннасса, тато сакада̄га̄мисса, тато ана̄га̄мисса сантаке маха̄са̄ваджджам̣, тато кхӣн̣а̄савасса сантаке атимаха̄са̄ваджджам̣йева.
миччха̄ча̄ро дуссӣла̄йа иттхийа̄ вӣтиккаме аппаса̄ваджджо, тато горӯпасӣлака̄йа маха̄са̄ваджджо; тато саран̣агата̄йа, пан̃часиккха̄падика̄йа, са̄ман̣ерийа̄, путхуджджанабхиккхунийа̄, сота̄панна̄йа, сакада̄га̄минийа̄, тато ана̄га̄минийа̄ вӣтиккаме маха̄са̄ваджджо, кхӣн̣а̄сава̄йа пана бхиккхунийа̄ екантамаха̄са̄ваджджова.
муса̄ва̄до ка̄кан̣икаматтасса аттха̄йа муса̄катхане аппаса̄ваджджо, тато ад̣д̣хама̄сакасса, ма̄сакасса, пан̃чама̄сакасса, ад̣д̣хакаха̄пан̣асса, каха̄пан̣асса, тато анаггханийабхан̣д̣асса аттха̄йа муса̄катхане маха̄са̄ваджджо, муса̄ катхетва̄ пана сан̇гхам̣ бхиндантасса екантамаха̄са̄ваджджова.
сура̄па̄нам̣ пасатаматтасса па̄не аппаса̄ваджджам̣, ан̃джалиматтасса па̄не маха̄са̄ваджджам̣; ка̄йача̄ланасаматтхам̣ пана бахум̣ пивитва̄ га̄магха̄танигамагха̄такаммам̣ каронтасса екантамаха̄са̄ваджджамева.
па̄н̣а̄типа̄тан̃хи патва̄ кхӣн̣а̄савасса вадхо маха̄са̄ваджджо; адинна̄да̄нам̣ патва̄ кхӣн̣а̄савасантакасса харан̣ам̣, миччха̄ча̄рам̣ патва̄ кхӣн̣а̄сава̄йа бхиккхунийа̄ вӣтиккаманам̣, муса̄ва̄дам̣ патва̄ муса̄ва̄дена сан̇гхабхедо, сура̄па̄нам̣ патва̄ ка̄йача̄ланасаматтхам̣ бахум̣ пивитва̄ га̄манигамагха̄танам̣ маха̄са̄ваджджам̣. саббехипи панетехи муса̄ва̄дена сан̇гхабхеданамева маха̄са̄ваджджам̣. тан̃хи каппам̣ нирайе па̄чанасаматтхам̣ маха̄киббисам̣.
‘пайогато’ти па̄н̣а̄типа̄то са̄хаттхикопи хоти а̄н̣аттикопи. татха̄ адинна̄да̄нам̣. миччха̄ча̄рамуса̄ва̄дасура̄па̄на̄ни са̄хаттхика̄нева̄ти.
еваметтха па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ дхамма̄дивасена виниччхайам̣ н̃атва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣтиа̄дӣнампи дхаммато, кот̣т̣ха̄сато, а̄рамман̣ато, ведана̄то, мӯлато, каммато, кхан̣д̣ато, сама̄да̄нато, пайогато ча виниччхайо ведитаббо.
таттха ‘дхаммато’ти парийа̄йасӣлавасена пат̣ипа̄т̣ийа̄ пан̃ча четана̄дхамма̄ва. ‘кот̣т̣ха̄сато’ти пан̃чапи каммапатха̄ ева. ‘а̄рамман̣ато’ти па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ парасса джӣвитиндрийам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ аттано верачетана̄йа вирамати. итара̄супи есева найо. сабба̄пи хи ета̄ вӣтиккамитаббаваттхум̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ верачетана̄хийева вираманти. ‘ведана̄то’ти сабба̄пи сукхаведана̄ ва̄ хонти маджджхаттаведана̄ ва̄. ‘мӯлато’ти н̃а̄н̣асампайуттачиттена вирамантасса алобхаадосаамохамӯла̄ хонти, н̃а̄н̣авиппайуттачиттена вирамантасса алобхаадосамӯла̄ хонти. ‘каммато’ти муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣйеветтха вачӣкаммам̣; сеса̄ ка̄йакаммам̣. ‘кхан̣д̣ато’ти гахат̣т̣ха̄ йам̣ йам̣ вӣтиккаманти, там̣ тадева кхан̣д̣ам̣ хоти бхиджджати, авасесам̣ на бхиджджати. касма̄? гахат̣т̣ха̄ хи анибаддхасӣла̄ хонти, йам̣ йам̣ сакконти там̣ тадева гопенти. са̄ман̣ера̄нам̣ пана екасмим̣ вӣтиккаманте сабба̄ни бхиджджанти. на кевалан̃ча ета̄ни, сесасӣла̄нипи бхиджджантийева. тесам̣ пана вӣтиккамо дан̣д̣акаммаваттхуко. ‘пуна еварӯпам̣ на карисса̄мӣ’ти дан̣д̣акамме кате сӣлам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти. ‘сама̄да̄нато’ти сайамева ‘пан̃ча сӣла̄ни адхит̣т̣хаха̄мӣ’ти адхит̣т̣хахантенапи, па̄т̣ийеккам̣ па̄т̣ийеккам̣ сама̄дийантенапи сама̄дин̣н̣а̄ни хонти. ан̃н̃асса сантике нисӣдитва̄ ‘пан̃ча сӣла̄ни сама̄дийа̄мӣ’ти сама̄дийантенапи, па̄т̣ийеккам̣ па̄т̣ийеккам̣ сама̄дийантенапи сама̄динна̄нева хонти. ‘пайогато’ сабба̄нипи са̄хаттхикапайога̄нева̄ти ведитабба̄ни.
712. ида̄ни йа̄сам̣ сиккха̄нам̣ кот̣т̣ха̄сабха̄вена има̄ни пан̃ча сиккха̄пада̄ни вутта̄ни, та̄ни дассетум̣ катаме дхамма̄ сиккха̄ти айам̣ сиккха̄ва̄ро а̄раддхо. таттха йасма̄ саббепи чатубхӯмакакусала̄ дхамма̄ сиккхитаббабха̄вато сиккха̄, тасма̄ те дассетум̣ йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарантиа̄ди вуттам̣. таттха хет̣т̣ха̄ читтуппа̄дакан̣д̣е (дха. са. 1) вуттанайенева па̄л̣им̣ виттха̄ретва̄ аттхо ведитаббо. идха пана мукхаматтамева дасситанти.
абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄.
3. пан̃ха̄пуччхакаван̣н̣ана̄
714. пан̃ха̄пуччхаке па̄л̣иануса̄ренева сиккха̄пада̄нам̣ кусала̄дибха̄во ведитаббо. а̄рамман̣аттикесу пана йа̄ни сиккха̄пада̄ни еттха сатта̄рамман̣а̄нӣти вутта̄ни, та̄ни йасма̄ саттоти сан̇кхам̣ гате сан̇кха̄рейева а̄рамман̣ам̣ каронти, йасма̄ ча сабба̄нипи ета̄ни сампаттавиративасенева ниддит̣т̣ха̄ни, тасма̄ ‘‘паритта̄рамман̣а̄’’ти ча ‘‘паччуппанна̄рамман̣а̄’’ти ча вуттам̣. йато пана вирамати тасса ваттхуно аччантабахиддхатта̄ саббесампи бахиддха̄рамман̣ата̄ ведитабба̄ти.
имасмим̣ пана сиккха̄падавибхан̇ге самма̄самбуддхена абхидхаммабха̄джанӣйепи пан̃ха̄пуччхакепи локийа̄нева сиккха̄пада̄ни катхита̄ни. убхопи хи ете найа̄ локийатта̄ екапариччхеда̄ ева. евамайам̣ сиккха̄падавибхан̇го двепариват̣т̣ам̣ нӣхаритва̄ва бха̄джетва̄ дасситоти.
саммохавиноданийа̄ вибхан̇гат̣т̣хакатха̄йа
сиккха̄падавибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.