1. суттантабха̄джанӣйам̣
ма̄тика̄ван̣н̣ана̄
508. ида̄ни таданантаре джха̄навибхан̇ге йа̄ та̄ва айам̣ сакаласса̄пи суттантабха̄джанӣйасса пат̣хамам̣ ма̄тика̄ т̣хапита̄, таттха идха̄ти вачанам̣ пуббабха̄гакаран̣ӣйасампада̄йа сампаннасса саббаппака̄раджджха̄наниббаттакасса пуггаласса санниссайабхӯтаса̄санапаридӣпанам̣, ан̃н̃аса̄санасса ча татха̄бха̄вапат̣иседханам̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о…пе… сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ехи ан̃н̃ехӣ’’ти (а. ни. 4.241). бхиккхӯти тесам̣ джха̄на̄нам̣ ниббаттакапуггалапаридӣпанам̣. па̄тимоккхасам̣варасам̣вутоти идамасса па̄тимоккхасам̣варе патит̣т̣хитабха̄вапаридӣпанам̣. вихаратӣти идамасса таданурӯпавиха̄расаман̇гӣбха̄вапаридӣпанам̣. а̄ча̄рагочарасампанноти идамасса хет̣т̣ха̄ па̄тимоккхасам̣варасса упари джха̄на̄нуйогасса ча упака̄радхаммапаридӣпанам̣. ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣти идамасса па̄тимоккхато ачаванадхаммата̄паридӣпанам̣. сама̄да̄йа̄ти идамасса сиккха̄пада̄нам̣ анавасесато а̄да̄напаридӣпанам̣. сиккхатӣти идамасса сиккха̄йа саман̇гӣбха̄вапаридӣпанам̣. сиккха̄падесӯти идамасса сиккхитаббадхаммапаридӣпанам̣.
индрийесӯти идамасса гуттадва̄рата̄йа бхӯмипаридӣпанам̣; раккхитаббока̄сапаридӣпанантипи ваданти ева. гуттадва̄роти идамасса чхасу два̄ресу сам̣вихита̄раккхабха̄вапаридӣпанам̣. бходжане маттан̃н̃ӯти идамасса сантоса̄дигун̣апаридӣпанам̣. пуббаратта̄парараттам̣ джа̄гарийа̄нуйогамануйуттоти идамасса ка̄ран̣абха̄вапаридӣпанам̣. са̄таччам̣ непакканти идамасса пан̃н̃а̄париггахитена вӣрийена са̄таччака̄рита̄паридӣпанам̣. бодхипаккхика̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогамануйуттоти идамасса пат̣ипаттийа̄ ниббедхабха̄гийаттапаридӣпанам̣.
со абхикканте…пе… тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хотӣти идамасса саббаттха сатисампаджан̃н̃асаманна̄гататтапаридӣпанам̣. со вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджатӣти идамасса анурӯпасена̄санапариггахапаридӣпанам̣. аран̃н̃ам̣…пе… пат̣исалла̄наса̄руппанти идамасса сена̄санаппабхеданира̄дӣнавата̄нисам̣сапаридӣпанам̣. со аран̃н̃агато ва̄ти идамасса вуттаппака̄рена сена̄санена йуттабха̄вапаридӣпанам̣. нисӣдатӣти идамасса йога̄нурӯпаирийа̄патхапаридӣпанам̣. паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ти идамасса йога̄рамбхапаридӣпанам̣. со абхиджджхам̣ локе паха̄йа̄тиа̄ди панасса каммат̣т̣ха̄на̄нуйогена нӣваран̣аппаха̄напаридӣпанам̣. тассева пахӣнанӣваран̣асса вивиччева ка̄мехӣтиа̄ди пат̣ипа̄т̣ийа̄ джха̄нуппаттипаридӣпанам̣.
апи ча идха бхиккхӯти имасмим̣ са̄сане джха̄нуппа̄дако бхиккху. ида̄ни йасма̄ джха̄нуппа̄дакена бхиккхуна̄ чатта̄ри сӣла̄ни содхетабба̄ни, тасма̄сса па̄тимоккхасам̣варасам̣вутоти имина̄ па̄тимоккхасам̣варасӣлависуддхим̣ упадисати. а̄ча̄рагочарасампаннотиа̄дина̄ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣. сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯти имина̄ тесам̣ двиннам̣ сӣла̄нам̣ анавасесато а̄да̄нам̣. индрийесу гуттадва̄роти имина̄ индрийасам̣варасӣлам̣. бходжане маттан̃н̃ӯти имина̄ паччайасаннисситасӣлам̣. пуббаратта̄парараттантиа̄дина̄ сӣле патит̣т̣хитасса джха̄набха̄вана̄йа упака̄раке дхамме. со абхиккантетиа̄дина̄ тесам̣ дхамма̄нам̣ апариха̄на̄йа каммат̣т̣ха̄насса ча асаммоса̄йа сатисампаджан̃н̃асама̄йогам̣. со вивиттантиа̄дина̄ бха̄вана̄нурӯпасена̄санапариггахам̣. со аран̃н̃агато ва̄тиа̄дина̄ там̣ сена̄санам̣ упагатасса джха̄на̄нурӯпаирийа̄патхан̃чева джха̄набха̄вана̄рамбхан̃ча. со абхиджджхантиа̄дина̄ джха̄набха̄вана̄рамбхена джха̄напаччанӣкадхаммаппаха̄нам̣. со име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа̄тиа̄дина̄ евам̣ пахӣнаджджха̄напаччанӣкадхаммасса саббаджджха̄на̄нам̣ уппаттиккамам̣ упадисатӣти.
ма̄тика̄ван̣н̣ана̄.
ниддесаван̣н̣ана̄
509. ида̄ни йатха̄никкхиттам̣ ма̄тикам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ бха̄джетва̄ дассетум̣ идха̄ти имисса̄ дит̣т̣хийа̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха имисса̄ дит̣т̣хийа̄тиа̄дӣхи дасахи падехи сиккхаттайасан̇кха̄там̣ саббан̃н̃убуддхаса̄санамева катхитам̣. тан̃хи буддхена бхагавата̄ дит̣т̣хатта̄ дит̣т̣хӣти вуччати. тассева кхаманавасена кханти, руччанавасена ручи, гахан̣авасена а̄да̄йо, сабха̄ват̣т̣хена дхаммо, сиккхитаббат̣т̣хена винайо, тадубхайена̄пи дхаммавинайо, павуттавасена па̄вачанам̣, сет̣т̣хачарийат̣т̣хена брахмачарийам̣, анусит̣т̣хида̄навасена саттхуса̄сананти вуччати. тасма̄ имисса̄ дит̣т̣хийа̄тиа̄дӣсу имисса̄ буддхадит̣т̣хийа̄, имисса̄ буддхакхантийа̄, имисса̄ буддхаручийа̄, имасмим̣ буддхаа̄да̄йе, имасмим̣ буддхадхамме, имасмим̣ буддхавинайе.
‘‘йе ча кхо твам̣, готами, дхамме джа̄неййа̄си – ‘име дхамма̄ сара̄га̄йа сам̣ваттанти но вира̄га̄йа, сам̣йога̄йа сам̣ваттанти но висам̣йога̄йа, а̄чайа̄йа сам̣ваттанти но апачайа̄йа, упа̄да̄йа сам̣ваттанти но пат̣иниссаггийа̄, махиччхата̄йа сам̣ваттанти но аппиччхата̄йа, асантут̣т̣хийа̄ сам̣ваттанти но сантут̣т̣хийа̄, сан̇ган̣ика̄йа сам̣ваттанти но павивека̄йа, косаджджа̄йа сам̣ваттанти но вӣрийа̄рамбха̄йа, дуббхарата̄йа сам̣ваттанти но субхарата̄йа̄’ти екам̣сена хи, готами, дха̄реййа̄си – ‘несо дхаммо, несо винайо, нетам̣ саттхуса̄сана’нти. йе ча кхо твам̣, готами, дхамме джа̄неййа̄си – ‘име дхамма̄ вира̄га̄йа сам̣ваттанти но сара̄га̄йа…пе… субхарата̄йа сам̣ваттанти но дуббхарата̄йа̄’ти. екам̣сена хи, готами, дха̄реййа̄си – ‘есо дхаммо, есо винайо, етам̣ саттхуса̄сана’’нти (а. ни. 8.53; чӯл̣ава. 406).
евам̣ вутте имасмим̣ буддхадхаммавинайе, имасмим̣ буддхапа̄вачане, имасмим̣ буддхабрахмачарийе, имасмим̣ буддхасаттхуса̄санети еваматтхо ведитаббо.
апичетам̣ сиккха̄ттайасан̇кха̄там̣ сакалам̣ са̄санам̣ бхагавата̄ дит̣т̣хатта̄ самма̄дит̣т̣хипаччайатта̄ самма̄дит̣т̣хипуббан̇гаматта̄ ча дит̣т̣хи, бхагавато кхаманавасена кханти, руччанавасена ручи, гахан̣авасена а̄да̄йо. аттано ка̄ракам̣ апа̄йесу апатама̄нам̣ дха̄ретӣти дхаммо. сова сам̣килесапаккхам̣ винатӣти винайо. дхаммо ча со винайо ча̄ти дхаммавинайо. кусаладхаммехи ва̄ акусаладхамма̄нам̣ еса винайоти дхаммавинайо. тенева вуттам̣ – ‘‘йе ча кхо твам̣, готами, дхамме джа̄неййа̄си – ‘име дхамма̄ вира̄га̄йа сам̣ваттанти но сара̄га̄йа…пе… екам̣сена, готами, дха̄реййа̄си ‘есо дхаммо, есо винайо, етам̣ саттхуса̄сана’нти.
дхаммена ва̄ винайо, на дан̣д̣а̄дӣхӣти дхаммавинайо, вуттампи четам̣ –
‘‘дан̣д̣енеке дамайанти, ан̇кусехи каса̄хи ча;
адан̣д̣ена асаттхена, на̄го данто махесина̄’’ти. (чӯл̣ава. 342; ма. ни. 2.352);
татха̄ –
‘‘дхаммена нӣйама̄на̄нам̣, ка̄ усӯйа̄ виджа̄ната’’нти; (маха̄ва. 63);
дхамма̄йа ва̄ винайо дхаммавинайо. анаваджджадхамматтхан̃хеса винайо, на бхавабхога̄мисаттхам̣. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘найидам̣, бхиккхаве, брахмачарийам̣ вуссати джанакуханаттха’’нти (а. ни. 4.25) виттха̄ро. пун̣н̣аттхеропи а̄ха – ‘‘анупа̄да̄паринибба̄наттхам̣ кхо, а̄вусо, бхагавати брахмачарийам̣ вуссатӣ’’ти (ма. ни. 1.259). висит̣т̣хам̣ ва̄ найатӣти винайо. дхаммато винайо дхаммавинайо. сам̣са̄радхаммато хи сока̄дидхаммато ва̄ еса висит̣т̣хам̣ нибба̄нам̣ найати. дхаммасса ва̄ винайо, на титтхакара̄нанти дхаммавинайо; дхаммабхӯто хи бхагава̄, тассева винайо. йасма̄ ва̄ дхамма̄йева абхин̃н̃еййа̄ парин̃н̃еййа̄ паха̄табба̄ бха̄ветабба̄ саччхика̄табба̄ ча, тасма̄ еса дхаммесу винайо, на саттесу, на джӣвесу ча̄ти дхаммавинайо. са̄ттхасабйан̃джаната̄дӣхи ан̃н̃есам̣ вачанато падха̄нам̣ вачананти павачанам̣; павачанамева па̄вачанам̣. саббачарийа̄хи висит̣т̣хачарийа̄бха̄вена брахмачарийам̣. деваманусса̄нам̣ саттхубхӯтасса бхагавато са̄сананти саттхуса̄санам̣; саттхубхӯтам̣ ва̄ са̄санантипи саттхуса̄санам̣. ‘‘со во мамаччайена саттха̄’’ти (дӣ. ни. 2.216) хи дхаммавинайова саттха̄ти вуттоти еваметесам̣ пада̄нам̣ аттхо ведитаббо.
йасма̄ пана имасмим̣йева са̄сане саббапака̄раджджха̄наниббаттако бхиккху диссати, на ан̃н̃атра, тасма̄ таттха таттха ‘имисса̄’ти ча ‘имасми’нти ча айам̣ нийамо катоти ведитабботи. айам̣ ‘идха̄’ти ма̄тика̄паданиддесасса аттхо.
510. бхиккхуниддесе саман̃н̃а̄йа̄ти пан̃н̃аттийа̄, воха̄рена̄ти аттхо. саман̃н̃а̄йа ева хи екаччо бхиккхӯти пан̃н̃а̄йати. татха̄ хи нимантана̄димхи бхиккхӯсу ган̣ӣйама̄несу са̄ман̣ерепи гахетва̄ ‘сатам̣ бхиккхӯ, сахассам̣ бхиккхӯ’ти ваданти. пат̣ин̃н̃а̄йа̄ти аттано пат̣иджа̄нанена. пат̣ин̃н̃а̄йапи хи екаччо бхиккхӯти пан̃н̃а̄йати. тасса ‘‘ко еттха а̄вусо’’ти? ‘‘ахам̣, а̄вусо, бхиккхӯ’’ти евама̄дӣсу (а. ни. 10.96) самбхаво дат̣т̣хаббо. айам̣ пана а̄нандаттхерена вуттатта̄ дхаммика̄ пат̣ин̃н̃а̄. раттибха̄ге пана дуссӣла̄пи пат̣ипатхам̣ а̄гаччханта̄ ‘‘ко еттха̄’’ти вутте адхаммика̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа абхӯтаттха̄йа ‘‘майам̣ бхиккхӯ’’ти ваданти.
бхиккхатӣти йа̄чати. йо хи кочи бхиккхати, бхиккхам̣ есати гавесати, со там̣ лабхату ва̄ ма̄ ва̄, атха кхо бхиккхатӣти бхиккху. бхиккхакоти бйан̃джанена падам̣ вад̣д̣хитам̣; бхиккханадхаммата̄йа бхиккхӯти аттхо. бхиккха̄чарийам̣ аджджхупагатоти буддха̄дӣхи аджджхупагатам̣ бхиккха̄чарийам̣ аджджхупагататта̄ бхиккха̄чарийам̣ аджджхупагато на̄ма. йо хи кочи аппам̣ ва̄ махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито, касигораккха̄дӣхи джӣвитакаппанам̣ хитва̄ лин̇гасампат̣иччханенева бхиккха̄чарийам̣ аджджхупагатоти бхиккху. параппат̣ибаддхаджӣвикатта̄ ва̄ виха̄рамаджджхе ка̄джабхаттам̣ бхун̃джама̄нопи бхиккха̄чарийам̣ аджджхупагатоти бхиккху. пин̣д̣ийа̄лопабходжанам̣ нисса̄йа паббаджджа̄йа усса̄хаджа̄татта̄ ва̄ бхиккха̄чарийам̣ аджджхупагатоти бхиккху.
аггхапхассаван̣н̣абхедена бхиннам̣ пат̣ам̣ дха̄ретӣти бхиннапат̣адхаро. таттха саттхакаччхеданена аггхабхедо ведитаббо. сахассаггханакопи хи пат̣о саттхакена кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхинно бхиннаггхо хоти, пуримаггхато упад̣д̣хампи на аггхати. суттасам̣сиббанена пхассабхедо ведитаббо. сукхасампхассопи хи пат̣о суттехи сам̣сиббито бхиннапхассо хоти, кхарасампхассатам̣ па̄пун̣а̄ти. сӯчимала̄дӣхи ван̣н̣абхедо ведитаббо. супарисуддхопи хи пат̣о сӯчикаммато пат̣т̣ха̄йа сӯчималена, хаттхаседамаладжаллика̄дӣхи, аваса̄не раджанакаппакаран̣ехи ча бхиннаван̣н̣о хоти, пакативан̣н̣ам̣ виджахати. евам̣ тӣха̄ка̄рехи бхиннапат̣адха̄ран̣ато бхиннапат̣адхароти бхиккху. гихӣваттхависабха̄га̄нам̣ ва̄ ка̄са̄ва̄нам̣ дха̄ран̣аматтенева бхиннапат̣адхароти бхиккху.
бхиндати па̄паке акусале дхаммети бхиккху. сота̄паттимаггена пан̃ча килесе бхиндатӣти бхиккху. сакада̄га̄мимаггена чатта̄ро, ана̄га̄мимаггена чатта̄ро, арахаттамаггена ат̣т̣ха килесе бхиндатӣти бхиккху. етта̄вата̄ чатта̄ро маггат̣т̣ха̄ дассита̄. бхиннатта̄ти имина̄ пана чатта̄ро пхалат̣т̣ха̄. сота̄панно хи сота̄паттимаггена пан̃ча килесе бхиндитва̄ т̣хито. сакада̄га̄мӣ сакада̄га̄мимаггена чатта̄ро, ана̄га̄мӣ ана̄га̄мимаггена чатта̄ро, араха̄ арахаттамаггена ат̣т̣ха килесе бхиндитва̄ т̣хито. евамайам̣ чатуббидхо пхалат̣т̣хо бхиннатта̄ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ бхиккху на̄ма.
одхисо килеса̄нам̣ паха̄на̄ти еттха две одхӣ – маггодхи ча килесодхи ча. одхи на̄ма сӣма̄, марийа̄да̄. таттха сота̄панно маггодхина̄ одхисо килеса̄нам̣ паха̄на̄ бхиккху. тасса хи чатӯсу маггесу екенева одхина̄ килеса̄ пахӣна̄, на сакалена маггачатуккена. сакада̄га̄мӣана̄га̄мӣсупи есева найо. сота̄панно ча килесодхина̄пи одхисо килеса̄нам̣ паха̄на̄ бхиккху. тасса хи паха̄таббакилесесу одхина̄ва килеса̄ пахӣна̄, на саббена саббам̣. араха̄ пана анодхисова килеса̄нам̣ паха̄на̄ бхиккху. тасса хи маггачатуккена анодхина̄ва килеса̄ пахӣна̄, на ека̄йа маггасӣма̄йа. паха̄таббакилесесу ча анодхисова килеса̄ пахӣна̄. ека̄пи хи килесасӣма̄ т̣хита̄ на̄ма наттхи. евам̣ со убхайатха̄пи анодхисо килеса̄нам̣ паха̄на̄ бхиккху.
секкхоти путхуджджанакалйа̄н̣акена саддхим̣ сатта арийа̄. тиссо сиккха̄ сиккхантӣти секкха̄. тесу йо кочи секкхо бхиккхути ведитаббо. на сиккхатӣти асеккхо. секкхадхамме атиккамма аггапхале т̣хито тато уттари сиккхитабба̄бха̄вато кхӣн̣а̄саво асеккхоти вуччати. авасесо путхуджджанабхиккху тиссо сиккха̄ нева сиккхати, на сиккхитва̄ т̣хитоти невасеккхана̄секкхоти ведитаббо.
сӣлаггам̣ сама̄дхиггам̣ пан̃н̃аггам̣ вимуттагганти идам̣ аггам̣ патва̄ т̣хитатта̄ агго бхиккху на̄ма. бхадроти апа̄пако. калйа̄н̣апутхуджджана̄дайо хи йа̄ва араха̄ та̄ва бхадрена сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа вимуттийа̄ вимуттин̃а̄н̣адассанена ча саманна̄гататта̄ бхадро бхиккхӯти сан̇кхйам̣ гаччханти. ман̣д̣о бхиккхӯти пасанно бхиккху; саппиман̣д̣о вийа ана̄вило виппасанноти аттхо. са̄роти техийева сӣласа̄ра̄дӣхи саманна̄гататта̄, нӣласаманна̄гамена нӣло пат̣о вийа, са̄ро бхиккхӯти ведитаббо. вигатакилесапхеггубха̄вато ва̄ кхӣн̣а̄савова са̄роти ведитаббо.
таттха ча ‘‘бхиндати па̄паке акусале дхаммети бхиккху, одхисо килеса̄нам̣ паха̄на̄ бхиккху, секкхо бхиккхӯ’’ти имесу тӣсу т̣ха̄несу сатта секкха̄ катхита̄. ‘‘бхиннатта̄ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нанти бхиккху, анодхисо килеса̄нам̣ паха̄на̄ бхиккху, асеккхо бхиккху, агго бхиккху, ман̣д̣о бхиккхӯ’’ти имесу пан̃часу т̣ха̄несу кхӣн̣а̄савова катхито. ‘‘невасеккхана̄секкхо’’ти еттха путхуджджанова катхито. сесат̣т̣ха̄несу путхуджджанакалйа̄н̣ако, сатта секкха̄, кхӣн̣а̄савоти име саббепи катхита̄.
евам̣ саман̃н̃а̄дӣхи бхиккхум̣ дассетва̄ ида̄ни упасампада̄васена дассетум̣ самаггена сан̇гхена̄тиа̄дима̄ха. таттха самаггена сан̇гхена̄ти саббантимена париччхедена пан̃чаваггакаран̣ӣйе камме йа̄ватика̄ бхиккхӯ каммаппатта̄, тесам̣ а̄гататта̄ чханда̄раха̄нам̣ чхандасса а̄хат̣атта̄ саммукхӣбхӯта̄нан̃ча аппат̣иккосанато екасмим̣ камме самаггабха̄вам̣ упагатена. н̃аттичатуттхена̄ти тӣхи анусса̄вана̄хи ека̄йа ча н̃аттийа̄ ка̄таббена. каммена̄ти дхаммикена винайакаммена. акуппена̄ти ваттхун̃аттианусса̄ванасӣма̄парисасампаттисампаннатта̄ акопетаббатам̣ аппат̣иккоситаббатам̣ упагатена. т̣ха̄на̄рахена̄ти ка̄ран̣а̄рахена саттхуса̄сана̄рахена.
упасампанно на̄ма упарибха̄вам̣ сама̄панно, паттоти аттхо. бхиккхубха̄во хи упарибха̄во. тан̃чеса йатха̄вуттена каммена сама̄паннатта̄ упасампанноти вуччати. етена йа̄ има̄ ехибхиккхӯпасампада̄, саран̣а̄гаманӯпасампада̄, ова̄дапат̣иггахан̣ӯпасампада̄, пан̃хабйа̄каран̣ӯпасампада̄, гарудхаммапат̣иггахан̣ӯпасампада̄, дӯтенӯпасампада̄, ат̣т̣хава̄чикӯпасампада̄, н̃аттичатуттхакаммӯпасампада̄ти ат̣т̣ха упасампада̄ вутта̄, та̄сам̣ н̃аттичатуттхакаммӯпасампада̄, дӯтенӯпасампада̄, ат̣т̣хава̄чикӯпасампада̄ти има̄ тиссова тха̄вара̄. сеса̄ буддхе дхарама̄нейева ахесум̣. та̄су упасампада̄су имасмим̣ т̣ха̄не айам̣ н̃аттичатуттхакаммӯпасампада̄ва адхиппета̄.
511. па̄тимоккхасам̣вараниддесе па̄тимоккханти сиккха̄падасӣлам̣. тан̃хи, йо нам̣ па̄ти раккхати, там̣ моккхети мочайати а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехи, тасма̄ па̄тимоккханти вуттам̣. сӣлам̣ патит̣т̣ха̄тиа̄дӣни тассева вевачана̄ни. таттха сӣланти ка̄ман̃четам̣ саха каммава̄ча̄парийоса̄нена иджджханакасса па̄тимоккхасса вевачанам̣, евам̣ сантепи дхаммато етам̣ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи ва̄ вирамантасса ваттаппат̣ипаттим̣ ва̄ пӯрентасса четана̄дайо дхамма̄ ведитабба̄. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ ‘‘ким̣ сӣла’’нти? четана̄ сӣлам̣, четасикам̣ сӣлам̣, сам̣варо сӣлам̣, авӣтиккамо сӣла’’нти (пат̣и. ма. 1.39).
таттха четана̄ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи ва̄ вирамантасса ваттапат̣ипаттим̣ ва̄ пӯрентасса четана̄. четасикам̣ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вирамантасса вирати. апича четана̄ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни паджахантасса сатта каммапатхачетана̄. четасикам̣ сӣлам̣ на̄ма ‘‘абхиджджхам̣ паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихаратӣ’’тиа̄дина̄ найена сам̣йуттамаха̄вагге вутта̄ анабхиджджха̄абйа̄па̄дасамма̄дит̣т̣хидхамма̄. сам̣варо сӣланти еттха пан̃чавидхена сам̣варо ведитаббо – па̄тимоккхасам̣варо, сатисам̣варо, н̃а̄н̣асам̣варо, кхантисам̣варо, вӣрийасам̣вароти. тасса на̄на̄каран̣ам̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.6) вуттам̣. авӣтиккамо сӣланти сама̄дин̣н̣асӣласса ка̄йикава̄часико авӣтиккамо. еттха ча сам̣варасӣлам̣ авӣтиккамасӣланти идамева ниппарийа̄йато сӣлам̣; четана̄ сӣлам̣ четасикам̣ сӣланти парийа̄йато сӣланти ведитаббам̣.
йасма̄ пана па̄тимоккхасам̣варасӣлена бхиккху са̄сане патит̣т̣ха̄ти на̄ма, тасма̄ там̣ ‘патит̣т̣ха̄’ти вуттам̣; патит̣т̣хахати ва̄ еттха бхиккху, кусаладхамма̄ ева ва̄ еттха патит̣т̣хахантӣти патит̣т̣ха̄. айаматтхо –
‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о, читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайам̣;
а̄та̄пӣ нипако бхиккху, со имам̣ виджат̣айе джат̣а’’нти ча. (сам̣. ни. 1.23);
‘‘патит̣т̣ха̄, маха̄ра̄джа, сӣлам̣ саббесам̣ кусаладхамма̄на’’нти ча ‘‘сӣле патит̣т̣хитасса кхо, маха̄ра̄джа, саббе кусала̄ дхамма̄ на париха̄йантӣ’’ти (ми. па. 2.1.9) ча а̄дисуттавасена ведитаббо.
тадетам̣ пуббуппаттиаттхена а̄ди. вуттампи четам̣ –
‘‘тасма̄тиха твам̣, уттийа, а̄димева висодхехи кусалесу дхаммесу. ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣ дит̣т̣хи ча уджука̄’’ти (сам̣. ни. 5.382).
йатха̄ хи нагаравад̣д̣хакӣ нагарам̣ ма̄петука̄мо пат̣хамам̣ нагарат̣т̣ха̄нам̣ содхети, тато апарабха̄ге вӣтхичатуккасин̇гха̄т̣ака̄дипариччхедена вибхаджитва̄ нагарам̣ ма̄пети; евамева йога̄вачаро а̄дитова сӣлам̣ висодхети, тато апарабха̄ге саматхавипассана̄маггапхаланибба̄на̄ни саччхикароти. йатха̄ ва̄ пана раджако пат̣хамам̣ тӣхи кха̄рехи ваттхам̣ дховитва̄ парисуддхе ваттхе йадиччхакам̣ ран̇гаджа̄там̣ упанети; йатха̄ ва̄ пана чхеко читтака̄ро рӯпам̣ ликхитука̄мо а̄дитова бхиттипарикаммам̣ кароти, тато апарабха̄ге рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети; евамева йога̄вачаро а̄дитова сӣлам̣ висодхетва̄ апарабха̄ге саматхавипассана̄дайо дхамме саччхикароти. тасма̄ сӣлам̣ ‘‘а̄дӣ’’ти вуттам̣.
тадетам̣ чаран̣асариккхата̄йа чаран̣ам̣. чаран̣а̄ти хи па̄да̄ вуччанти. йатха̄ хи чхинначаран̣асса пурисасса дисам̣гамана̄бхисан̇кха̄ро на джа̄йати, парипун̣н̣апа̄дассева джа̄йати; евамева йасса сӣлам̣ бхиннам̣ хоти кхан̣д̣ам̣ апарипун̣н̣ам̣, тасса нибба̄нагамана̄йа н̃а̄н̣агаманам̣ на сампаджджати. йасса пана там̣ абхиннам̣ хоти аккхан̣д̣ам̣ парипун̣н̣ам̣ тасса нибба̄нагамана̄йа н̃а̄н̣агаманам̣ сампаджджати. тасма̄ сӣлам̣ ‘‘чаран̣а’’нти вуттам̣.
тадетам̣ сам̣йаманавасена сам̣йамо, сам̣варан̣авасена сам̣варо. убхайена̄пи сӣласам̣йамо чева сӣласам̣варо ча катхито. вачанаттхо панеттха сам̣йамети вӣтиккамавиппханданам̣, пуггалам̣ ва̄ сам̣йамети, вӣтиккамавасена тасса виппхандитум̣ на детӣти сам̣йамо. вӣтиккамасса павесанадва̄рам̣ сам̣варати пидахатӣтипи сам̣варо. моккханти уттамам̣ мукхабхӯтам̣ ва̄. йатха̄ хи сатта̄нам̣ чатуббидхо а̄ха̄ро мукхена пависитва̄ ан̇гаман̇га̄ни пхарати, евам̣ йогинопи чатубхӯмакакусалам̣ сӣламукхена пависитва̄ аттхасиддхим̣ сампа̄дети. тена вуттам̣ ‘‘моккха’’нти. памукхе са̄дхӯти па̄моккхам̣; пуббан̇гамам̣ сет̣т̣хам̣ падха̄нанти аттхо. кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄ти чатубхӯмакакусала̄нам̣ пат̣ила̄бхаттха̄йа па̄моккхам̣ пуббан̇гамам̣ сет̣т̣хам̣ падха̄нанти ведитаббам̣.
ка̄йико авӣтиккамоти тивидхам̣ ка̄йасучаритам̣. ва̄часикоти чатуббидхам̣ вачӣсучаритам̣. ка̄йикава̄часикоти тадубхайам̣. имина̄ а̄джӣват̣т̣хамакасӣлам̣ парийа̄да̄йа дассети. сам̣вутоти пихито; сам̣вутиндрийо пихитиндрийоти аттхо. йатха̄ хи сам̣вутадва̄рам̣ гехам̣ ‘‘сам̣вутагехам̣ пихитагеха’’нти вуччати, евамидха сам̣вутиндрийо ‘‘сам̣вуто’’ти вутто. па̄тимоккхасам̣варена̄ти па̄тимоккхена ча сам̣варена ча, па̄тимоккхасан̇кха̄тена ва̄ сам̣варена. упетотиа̄дӣни вуттаттха̄нева.
512. ирийатӣтиа̄дӣхи саттахипи падехи па̄тимоккхасам̣варасӣле т̣хитасса бхиккхуно ирийа̄патхавиха̄ро катхито.
513. а̄ча̄рагочараниддесе кин̃ча̄пи бхагава̄ саман̣а̄чарам̣ саман̣агочарам̣ катхетука̄мо ‘‘а̄ча̄рагочарасампанноти аттхи а̄ча̄ро, аттхи ана̄ча̄ро’’ти падам̣ уддхари. йатха̄ пана маггакусало пурисо маггам̣ ачиккханто ‘ва̄мам̣ мун̃ча даккхин̣ам̣ ган̣ха̄’ти пат̣хамам̣ мун̃читаббам̣ сабхайамаггам̣ уппатхамаггам̣ а̄чиккхати, паччха̄ гахетаббам̣ кхемамаггам̣ уджумаггам̣; евамева маггакусалапурисасадисо дхаммара̄джа̄ пат̣хамам̣ паха̄таббам̣ буддхаппат̣икут̣т̣хам̣ ана̄ча̄рам̣ а̄чиккхитва̄ паччха̄ а̄ча̄рам̣ а̄чиккхитука̄мо ‘‘таттха катамо ана̄ча̄ро’’тиа̄дима̄ха. пурисена хи а̄чиккхитамагго сампаджджеййа ва̄ на ва̄, татха̄гатена а̄чиккхитамагго апан̣н̣ако, индена виссат̣т̣хам̣ ваджирам̣ вийа, авираджджханако нибба̄нанагарам̣йева самосарати. тена вуттам̣ – ‘‘пурисо маггакусалоти кхо, тисса, татха̄гатассетам̣ адхивачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти (сам̣. ни. 3.84).
йасма̄ ва̄ сасӣсам̣ наха̄нена пахӣнаседамаладжалликасса пурисасса ма̄ла̄гандхавилепана̄дивибхӯсанавидха̄нам̣ вийа пахӣнапа̄падхаммасса калйа̄н̣адхаммасама̄його сампаннарӯпо хоти, тасма̄ седамаладжалликкам̣ вийа паха̄таббам̣ пат̣хамам̣ ана̄ча̄рам̣ а̄чиккхитва̄, пахӣнаседамаладжалликасса ма̄ла̄гандхавилепана̄дивибхӯсанавидха̄нам̣ вийа паччха̄ а̄ча̄рам̣ а̄чиккхитука̄мопи таттха катамо ана̄ча̄ротиа̄дима̄ха. таттха ка̄йико вӣтиккамоти тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣; ва̄часико вӣтиккамоти чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣; ка̄йикава̄часико вӣтиккамоти тадубхайам̣. евам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣлассева вӣтиккамам̣ дассеси.
йасма̄ пана на кевалам̣ ка̄йава̄ча̄хи ева ана̄ча̄рам̣ а̄чарати, манаса̄пи а̄чарати ева, тасма̄ там̣ дассетум̣ ‘‘саббампи дуссӣлйам̣ ана̄ча̄ро’’ти вуттам̣. таттха екаччийам̣ ана̄ча̄рам̣ вибхаджитва̄ дассенто идхекаччо вел̣уда̄нена̄тиа̄дима̄ха. таттха вел̣уда̄нена̄ти паччайахетукена вел̣уда̄нена. виха̄ре ут̣т̣хитан̃хи аран̃н̃ато ва̄ а̄харитва̄ раккхитагопитам̣ вел̣ум̣ ‘евам̣ ме паччайам̣ дассантӣ’ти упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣ати. еван̃хи джӣвитам̣ каппенто анесана̄йа миччха̄джӣвена джӣвати. со дит̣т̣хева дхамме гарахам̣ па̄пун̣а̄ти, сампара̄йе ча апа̄йапарипӯрако хоти. аттано пуггаликавел̣ум̣ куласан̇гахаттха̄йа даданто куладӯсакадуккат̣ама̄паджджати; парапуггаликам̣ тхеййачиттена дадама̄но бхан̣д̣аггхена ка̄ретаббо. сан̇гхикепи есева найо. саче пана там̣ иссаравата̄йа дети гарубхан̣д̣ависсаджджанама̄паджджати.
катаро пана вел̣у гарубхан̣д̣ам̣ хоти, катаро на хотӣти? йо та̄ва аропимо сайам̣джа̄тако, со сан̇гхена париччхиннат̣т̣ха̄нейева гарубхан̣д̣ам̣, тато парам̣ на гарубхан̣д̣ам̣; ропитат̣т̣ха̄не саббена саббам̣ гарубхан̣д̣ам̣. со пана пама̄н̣ена париччхинно телана̄л̣иппама̄н̣опи гарубхан̣д̣ам̣, на тато хет̣т̣ха̄. йасса пана бхиккхуно телана̄л̣ийа̄ ва̄ каттарадан̣д̣ена ва̄ аттхо, тена пха̄тикаммам̣ катва̄ гахетаббо. пха̄тикаммам̣ тадаггханакам̣ ва̄ атирекам̣ ва̄ ват̣т̣ати, ӯнакам̣ на ват̣т̣ати. хаттхакаммампи удака̄харан̣аматтам̣ ва̄ аппахаритакаран̣аматтам̣ ва̄ на ват̣т̣ати, там̣ тха̄варам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. тасма̄ поккхаран̣ито ва̄ пам̣сум̣ уддхаритва̄ сопа̄нам̣ ва̄ аттхара̄петва̄ висамат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ самам̣ катва̄ гахетум̣ ват̣т̣ати. пха̄тикаммам̣ акатва̄ гахито таттха васантенева парибхун̃джитаббо; паккамантена сан̇гхикам̣ катва̄ т̣хапетва̄ гантаббам̣. асатийа̄ гахетва̄ гатена йаттха гато сарати, тато пачча̄харитаббо. саче антара̄ бхайам̣ хоти, сампаттавихаре т̣хапетва̄ гантаббам̣.
манусса̄ виха̄рам̣ гантва̄ вел̣ум̣ йа̄чанти. бхиккхӯ ‘сан̇гхико’ти да̄тум̣ на висаханти. манусса̄ пунаппунам̣ йа̄чанти ва̄ тадждженти ва̄. тада̄ бхиккхӯхи ‘дан̣д̣акаммам̣ катва̄ ган̣хатха̄’ти ваттум̣ ват̣т̣ати; вел̣уда̄нам̣ на̄ма на хоти. саче те дан̣д̣акамматтха̄йа ва̄сипхарасуа̄дӣни ва̄ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ ва̄ денти, гахетум̣ на ват̣т̣ати. винайат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘дад̣д̣хагеха̄ манусса̄ ган̣хитва̄ гаччханта̄ на ва̄ретабба̄’’ти вуттам̣.
саче сан̇гхасса вел̣угумбе вел̣удӯсика̄ уппаджджанти, там̣ акот̣т̣а̄пента̄нам̣ вел̣у нассати, ким̣ ка̄таббанти? бхиккха̄ча̄ре манусса̄нам̣ а̄чиккхитаббам̣. саче кот̣т̣етум̣ на иччханти ‘самабха̄гам̣ лабхиссатха̄’ти ваттабба̄; на иччхантийева ‘две кот̣т̣ха̄се лабхиссатха̄’ти ваттабба̄. евампи аниччхантесу ‘нат̣т̣хена аттхо наттхи, тумха̄кам̣ кхан̣е сати дан̣д̣акаммам̣ кариссатха, кот̣т̣етва̄ ган̣хатха̄’ти ваттабба̄; вел̣уда̄нам̣ на̄ма на хоти. вел̣угумбе аггимхи ут̣т̣хитепи, удакена вуйхама̄навел̣ӯсупи есева найо. руккхесупи айамева катха̄магго. руккхо пана сӯчидан̣д̣акаппама̄н̣о гарубхан̣д̣ам̣ хоти. сан̇гхике руккхе кот̣т̣а̄петва̄ сан̇гхам̣ ана̄пуччхитва̄пи сан̇гхикам̣ а̄ва̄сам̣ ка̄тум̣ лаббхати. вачанапатхаччхеданаттхам̣ пана а̄пуччхитва̄ва ка̄таббо.
пуггаликам̣ ка̄тум̣ лаббхати, на лаббхатӣти? на лаббхати. хаттхакаммасӣсена пана екасмим̣ гехе ман̃чат̣т̣ха̄наматтам̣ лаббхати, тӣсу гехесу екам̣ гехам̣ лабхати. саче даббхасамбха̄ра̄ пуггалика̄ хонти, бхӯми сан̇гхика̄, екам̣ гехам̣ катва̄ самабха̄гам̣ лабхати, двӣсу гехесу екам̣ гехам̣ лабхати. сан̇гхикаруккхе сан̇гхикам̣ а̄ва̄сам̣ ба̄дхенте сан̇гхам̣ ана̄пуччха̄ ха̄ретум̣ ват̣т̣ати, на ват̣т̣атӣти? ват̣т̣ати. вачанапатхаччхеданаттхам̣ пана а̄пуччхитва̄ва ха̄ретаббо. саче руккхам̣ нисса̄йа сан̇гхасса маханто ла̄бхо хоти, на ха̄ретаббо. пуггаликаруккхе сан̇гхикам̣ а̄ва̄сам̣ ба̄дхенте руккхаса̄микасса а̄чиккхитаббам̣. саче харитум̣ на иччхати, чхеда̄петва̄ ха̄ретаббо. ‘руккхам̣ ме детха̄’ти чодентасса руккхам̣ аггха̄петва̄ мӯлам̣ да̄таббам̣. сан̇гхике руккхе пуггалика̄ва̄сам̣, пуггалике ча пуггалика̄ва̄сам̣ ба̄дхентепи есева найо. валлийампи айамева катха̄магго. валли пана йаттха викка̄йати, дуллабха̄ хоти, таттха гарубхан̣д̣ам̣. са̄ ча кхо упад̣д̣хаба̄хуппама̄н̣ато пат̣т̣ха̄йа; тато хет̣т̣ха̄ валликхан̣д̣ам̣ гарубхан̣д̣ам̣ на хоти.
паттада̄на̄дӣсупи паттада̄нена̄ти паччайахетукена паттада̄нена̄тиа̄ди саббам̣ вел̣уда̄не вуттанайенева ведитаббам̣. гарубхан̣д̣ата̄йа панеттха айам̣ виниччхайо. паттампи хи йаттха викка̄йати, гандхика̄дайо гандхапаливет̣хана̄дӣнам̣ аттха̄йа ган̣ханти, та̄дисе дуллабхат̣т̣ха̄нейева гарубхан̣д̣ам̣ хоти. еса та̄ва ким̣сукапаттакан̣н̣апил̣андханата̄лапатта̄дӣсу виниччхайо.
та̄лапан̣н̣ампи имасмим̣йева т̣ха̄не катхетаббам̣. та̄лапан̣н̣ампи хи сайам̣джа̄те та̄лаване сан̇гхена париччхиннат̣т̣ха̄нейева гарубхан̣д̣ам̣, на тато парам̣. ропимата̄лесу саббампи гарубхан̣д̣ам̣. тасса пама̄н̣ам̣ хет̣т̣химакот̣ийа̄ ат̣т̣хан̇гулаппама̄н̣опи риттапоттхако. тин̣ампи еттхева паккхипитва̄ катхетаббам̣. йаттха пана тин̣ам̣ наттхи таттха мун̃джапала̄лана̄л̣икерапан̣н̣а̄дӣхипи чха̄денти. тасма̄ та̄нипи тин̣енева сан̇гахита̄ни. ити мун̃джапала̄ла̄дӣсу йам̣кин̃чи мут̣т̣хиппама̄н̣ам̣ тин̣ам̣, на̄л̣икерапан̣н̣а̄дӣсу ча екапан̣н̣ампи сан̇гхасса диннам̣ ва̄ таттхаджа̄такам̣ ва̄ бахиа̄ра̄ме сан̇гхасса тин̣аваттхумхи джа̄татин̣ам̣ ва̄ раккхитагопитам̣ гарубхан̣д̣ам̣ хоти. там̣ пана сан̇гхакамме ча четийакамме ча кате атирекам̣ пуггаликакамме да̄тум̣ ват̣т̣ати. хет̣т̣ха̄ вуттавел̣умхипи есева найо.
пуппхада̄не ‘‘еттакесу руккхесу пуппха̄ни виссаджджетва̄ йа̄губхаттаваттхе упаненту, еттакесу сена̄санапат̣исан̇кхаран̣е упанентӯ’’ти евам̣ нийамитат̣т̣ха̄не ева пуппха̄ни гарубхан̣д̣а̄ни хонти. паратӣре са̄ман̣ера̄ пуппха̄ни очинитва̄ ра̄сим̣ каронти, пан̃чан̇гасаманна̄гато пуппхабха̄джако бхиккхусан̇гхам̣ ган̣етва̄ кот̣т̣ха̄се кароти, со сампаттапариса̄йа сан̇гхам̣ ана̄пуччхитва̄ва да̄тум̣ лабхати; асамматена пана а̄пуччхитва̄ва да̄таббам̣. бхиккху пана касса пуппха̄ни да̄тум̣ лабхати, касса на лабхатӣти? ма̄та̄питӯнам̣ гехам̣ харитва̄пи гехато паккоса̄петва̄пи ‘ваттхупӯджам̣ каротха̄’ти да̄тум̣ лабхати, пил̣андханаттха̄йа да̄тум̣ на лабхати; сесан̃а̄тӣнам̣ пана харитва̄ на да̄таббам̣, паккоса̄петва̄ ‘пӯджам̣ каротха̄’ти да̄таббам̣; сесаджанасса пӯджанат̣т̣ха̄нам̣ сампаттасса апачча̄сӣсантена да̄таббам̣; пуппхада̄нам̣ на̄ма на хоти. виха̄ре бахӯни пуппха̄ни пуппханти. бхиккхуна̄ пин̣д̣а̄йа чарантена мануссе дисва̄ ‘виха̄ре бахӯни пуппха̄ни, пӯджетха̄’ти ваттаббам̣. вачанаматте досо наттхи. ‘манусса̄ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ а̄да̄йа а̄гамиссантӣ’ти читтена пана на ваттаббам̣. саче вадати, кха̄данӣйабходжанӣйам̣ на парибхун̃джитаббам̣. манусса̄ аттано дхаммата̄йа ‘виха̄ре пуппха̄ни аттхӣ’ти пуччхитва̄ ‘асукадивасе виха̄рам̣ а̄гамисса̄ма, са̄ман̣ера̄нам̣ пуппха̄ни очинитум̣ ма̄ детха̄’ти ваданти. бхиккхӯ са̄ман̣ера̄нам̣ катхетум̣ памут̣т̣ха̄. са̄ман̣ерехи пуппха̄ни очинитва̄ т̣хапита̄ни. манусса̄ бхиккхӯ упасан̇камитва̄ ‘‘бханте, майам̣ тумха̄кам̣ асукадивасейева а̄рочайимха – ‘са̄ман̣ера̄нам̣ пуппха̄ни очинитум̣ ма̄ детха̄’ти. касма̄ на ва̄райиттха̄’’ти? ‘‘сати ме памут̣т̣ха̄, пуппха̄ни очинитаматта̄нева, та̄ва на пӯджа̄ ката̄’’ти ваттаббам̣. ‘‘ган̣хатха пӯджетха̄’’ти на ваттаббам̣. саче вадати, а̄мисам̣ на парибхун̃джитаббам̣.
апаро бхиккху са̄ман̣ера̄нам̣ а̄чиккхати ‘‘асукага̄мава̄сино пуппха̄ни ма̄ очиниттха̄’’ти а̄хам̣сӯти. манусса̄пи а̄мисам̣ а̄харитва̄ да̄нам̣ датва̄ ваданти – ‘‘амха̄кам̣ манусса̄ на бахука̄, са̄ман̣ере амхехи саха пуппха̄ни очинитум̣ а̄н̣а̄петха̄’’ти. ‘‘са̄ман̣ерехи бхиккха̄ ладдха̄; йе бхиккха̄ча̄рам̣ на гаччханти, те сайамева джа̄ниссанти, упа̄сака̄’’ти ваттаббам̣. еттакам̣ найам̣ лабхитва̄ са̄ман̣ере путте ва̄ бха̄тике ва̄ катва̄ пуппха̄ни очина̄петум̣ досо наттхи; пуппхада̄нам̣ на̄ма на хоти.
пхалада̄не пхалампи пуппхам̣ вийа нийамитамева гарубхан̣д̣ам̣ хоти. виха̄ре бахукамхи пхала̄пхале сати апха̄сукаманусса̄ а̄гантва̄ йа̄чанти. бхиккхӯ ‘сан̇гхика’нти да̄тум̣ на уссаханти. манусса̄ виппат̣иса̄рино аккосанти парибха̄санти. таттха ким̣ ка̄таббанти? пхалехи ва̄ руккхехи ва̄ париччхиндитва̄ катика̄ ка̄табба̄ – ‘асукесу ча руккхесу еттака̄ни пхала̄ни ган̣ханта̄, еттакесу ва̄ руккхесу пхала̄ни ган̣ханта̄ на ва̄ретабба̄’ти. чора̄ пана иссара̄ ва̄ балакка̄рена ган̣ханта̄ на ва̄ретабба̄; куддха̄ те сакалавиха̄рампи на̄сеййум̣. а̄дӣнаво пана катхетабботи.
сина̄нада̄не сина̄начун̣н̣а̄ни кот̣т̣ита̄ни на гарубхан̣д̣а̄ни. акот̣т̣ито руккхаттачова гарубхан̣д̣ам̣. чун̣н̣ам̣ пана агила̄насса раджананипаккам̣ ват̣т̣ати. гила̄насса йам̣кин̃чи чун̣н̣ам̣ ват̣т̣атийева. маттика̄пи еттхева паккхипитва̄ катхетабба̄. маттика̄пи йаттха дуллабха̄ хоти, таттхева гарубхан̣д̣ам̣. са̄пи хет̣т̣химакот̣ийа̄ тим̣сапалагул̣апин̣д̣аппама̄н̣а̄ва тато хет̣т̣ха̄ на гарубхан̣д̣анти.
дантакат̣т̣хада̄не дантакат̣т̣хам̣ аччхиннакамева гарубхан̣д̣ам̣. йесам̣ са̄ман̣ера̄нам̣ сан̇гхато дантакат̣т̣хава̄ро па̄пун̣а̄ти, те аттано а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ па̄т̣ийеккам̣ да̄тум̣ на лабханти. йехи пана ‘еттака̄ни дантакат̣т̣ха̄ни а̄харитабба̄нӣ’ти париччхиндитва̄ ва̄рам̣ гахита̄ни, те атирека̄ни а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ да̄тум̣ лабханти. екена бхиккхуна̄ дантакат̣т̣хама̄л̣акато бахӯни дантакат̣т̣ха̄ни на гахетабба̄ни, девасикам̣ екекамева гахетаббам̣. па̄т̣ийеккам̣ васантена̄пи бхиккхусан̇гхам̣ ган̣айитва̄ йаттака̄ни аттано па̄пун̣анти таттака̄нева гахетва̄ гантаббам̣; антара̄ а̄гантукесу ва̄ а̄гатесу дисам̣ ва̄ паккамантена а̄харитва̄ гахитат̣т̣ха̄нейева т̣хапетабба̄ни.
ча̄т̣укамйата̄йа̄тиа̄дӣсу ча̄т̣укамйата̄ вуччати атта̄нам̣ да̄сам̣ вийа нӣчат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ парасса кхалитавачанампи сан̣т̣хапетва̄ пийака̄мата̄йа паггайхавачанам̣. муггасӯпйата̄йа̄ти муггасӯпасама̄на̄йа сачча̄ликена джӣвитакаппаната̄йетам̣ адхивачанам̣. йатха̄ хи муггасӯпе паччанте бахӯ мугга̄ па̄кам̣ гаччханти, тхока̄ на гаччханти; евамева сачча̄ликена джӣвитакаппаке пуггале баху аликам̣ хоти, аппакам̣ саччам̣. йатха̄ ва̄ муггасӯпасса аппависанат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи, евамева сачча̄ликавуттино пуггаласса аппавит̣т̣хава̄ча̄ на̄ма наттхи; син̇гха̄т̣акам̣ вийа иччхитиччхитадха̄ра̄йа патит̣т̣ха̄ти. тенасса са̄ муса̄ва̄дита̄ муггасӯпйата̄ти вутта̄. па̄рибхат̣айата̄ти парибхат̣акаммабха̄во. парибхат̣асса хи каммам̣ па̄рибхат̣айам̣, тасса бха̄во па̄рибхат̣айата̄; алан̇ка̄ракаран̣а̄дӣхи да̄ракакӣл̣а̄панассетам̣ адхивачанам̣.
джан̇гхапесаниканти га̄мантарадесантара̄дӣсу тесам̣ тесам̣ гихӣнам̣ са̄санапат̣иса̄санахаран̣ам̣. идан̃хи джан̇гхапесаникам̣ на̄ма аттано ма̄та̄питӯнам̣, йе часса ма̄та̄питаро упат̣т̣хаханти, тесам̣ са̄санам̣ гахетва̄ каттхачи гаманавасена ват̣т̣ати. четийасса ва̄ сан̇гхасса ва̄ аттано ва̄ каммам̣ каронта̄нам̣ вад̣д̣хакӣнампи са̄санам̣ харитум̣ ват̣т̣ати. манусса̄ ‘‘да̄нам̣ дасса̄ма, пӯджам̣ карисса̄ма, бхиккхусан̇гхасса а̄чиккхатха̄’’ти ваданти; ‘‘асукаттхерасса на̄ма детха̄’’ти пин̣д̣апа̄там̣ ва̄ бхесаджджам̣ ва̄ чӣварам̣ ва̄ денти; ‘‘виха̄ре пӯджам̣ каротха̄’’ти ма̄ла̄гандхавилепана̄дӣни ва̄ дхаджапата̄ка̄дӣни ва̄ нӣййа̄денти, саббам̣ харитум̣ ват̣т̣ати; джан̇гхапесаникам̣ на̄ма на хоти. сеса̄нам̣ са̄санам̣ гахетва̄ гаччхантасса падава̄ре падава̄ре досо.
ан̃н̃атаран̃н̃атарена̄ти етесам̣ ва̄ вел̣уда̄на̄дӣнам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атарена веджджакаммабхан̣д̣а̄га̄рикакаммам̣ пин̣д̣апат̣ипин̣д̣акаммам̣ сан̇гхуппа̄дачетийуппа̄даупат̣т̣ха̄панакамманти еварӯпа̄нам̣ ва̄ миччха̄джӣвена джӣвитакаппанакакамма̄нам̣ йена кеначи. буддхапат̣икут̣т̣хена̄ти буддхехи гарахитена пат̣исиддхена. айам̣ вуччатӣти айам̣ саббопи ана̄ча̄ро на̄ма катхӣйати. а̄ча̄раниддесо вуттапат̣ипаккханайенева ведитаббо.
514. гочараниддесепи пат̣хамам̣ агочарасса вачане ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. таттха ча гочароти пин̣д̣апа̄та̄дӣнам̣ аттха̄йа упасан̇камитум̣ йуттат̣т̣ха̄нам̣ гочаро, айуттат̣т̣ха̄нам̣ агочаро. весийа̄ гочаро асса̄ти весийагочаро; миттасантхававасена упасан̇камитат̣т̣ха̄нанти аттхо. таттха весийа̄ на̄ма рӯпӯпаджӣвинийо йена кеначидева сулабхаджджха̄ча̄рата̄миттасаттхавасинехавасена упасан̇каманто весийа̄гочаро на̄ма хоти. тасма̄ евам̣ упасан̇камитум̣ на ват̣т̣ати. ким̣ ка̄ран̣а̄? а̄раккхавипаттито. евам̣ упасан̇камантасса хи чирам̣ раккхитагопитопи саман̣адхаммо катипа̄хенева нассати; сачепи на нассати гарахам̣ лабхати. даккхин̣а̄васена пана упасан̇камантена сатим̣ упат̣т̣ха̄петва̄ упасан̇камитаббам̣. видхава̄ вуччанти матапатика̄ ва̄ павуттхапатика̄ ва̄. тхуллакума̄рийоти махаллика̄ анивит̣т̣хакума̄рийо. пан̣д̣ака̄ти лока̄мисанисситакатха̄бахула̄ уссаннакилеса̄ авӯпасантапарил̣а̄ха̄ напум̣сака̄. тесам̣ саббесампи упасан̇камане а̄дӣнаво вуттанайенева ведитаббо. бхиккхунӣсупи есева найо. апича бхиккхӯ на̄ма уссаннабрахмачарийа̄ хонти, татха̄ бхиккхунийо. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сантхававасена катипа̄хенева раккхитагопитасаман̣адхаммам̣ на̄сенти. гила̄напуччхакена пана гантум̣ ват̣т̣ати. бхиккхуна̄ пуппха̄ни лабхитва̄ пӯджанаттха̄йапи ова̄дада̄наттха̄йапи гантум̣ ват̣т̣атийева.
па̄на̄га̄ранти сура̄па̄нагхарам̣. там̣ брахмачарийантара̄йакарехи сура̄сон̣д̣ехи авивиттам̣ хоти. таттха техи саддхим̣ саха сон̣д̣авасена упасан̇камитум̣ на ват̣т̣ати; брахмачарийантара̄йо хоти. сам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхӣтиа̄дӣсу ра̄джа̄ноти абхиситта̄ ва̄ хонту анабхиситта̄ ва̄ йе раджджам̣ ануса̄санти. ра̄джамаха̄матта̄ти ра̄джӯнам̣ иссарийасадиса̄йа махатийа̄ иссарийаматта̄йа саманна̄гата̄. титтхийа̄ти випарӣтадассана̄ ба̄хирапарибба̄джака̄. титтхийаса̄вака̄ти бхаттивасена тесам̣ паччайада̄йака̄. етехи саддхим̣ сам̣саггаджа̄то хотӣти аттхо.
анануломикена сам̣саггена̄ти анануломикасам̣сагго на̄ма тиссаннам̣ сиккха̄нам̣ анануломо паччанӣкасам̣сагго, йена брахмачарийантара̄йам̣ пан̃н̃аттивӣтиккамам̣ саллекхапариха̄нин̃ча па̄пун̣а̄ти, сеййатхидам̣ – ра̄джара̄джамаха̄маттехи саддхим̣ сахасокита̄, саханандита̄, самасукхадуккхата̄, уппаннесу киччакаран̣ӣйесу аттана̄ва йогам̣ а̄паджджаната̄, титтхийатиттхийаса̄вакехи саддхим̣ екаччхандаручисама̄ча̄рата̄ екаччхандаручисама̄ча̄рабха̄ва̄вахо ва̄ синехабахума̄насантхаво. таттха ра̄джара̄джамаха̄маттехи саддхим̣ сам̣сагго брахмачарийантара̄йам̣ кароти. итарехи титтхийаса̄вакехи тесам̣ ладдхигахан̣ам̣. тесам̣ пана ва̄дам̣ бхиндитва̄ аттано ладдхим̣ ган̣ха̄петум̣ саматтхена упасан̇камитум̣ ват̣т̣ати.
ида̄ни апаренапи парийа̄йена агочарам̣ дассетум̣ йа̄ни ва̄ пана та̄ни кула̄нӣтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ассаддха̄нӣти буддха̄дӣсу саддха̄вирахита̄ни; буддхо саббан̃н̃ӯ, дхаммо ниййа̄нико, сан̇гхо суппат̣ипанноти на саддаханти. аппасанна̄нӣти читтам̣ пасаннам̣ ана̄вилам̣ ка̄тум̣ на сакконти. аккосакапарибха̄сака̄нӣти аккосака̄ни чева парибха̄сака̄ни ча; ‘чороси, ба̄лоси, мӯл̣хоси, от̣т̣хоси, гон̣оси, гадрабхоси, а̄па̄йикоси, нерайикоси, тираччха̄нагатоси, наттхи туйхам̣ сугати, дуггатийева па̄т̣икан̇кха̄’ти евам̣ дасахи аккосаваттхӯхи аккосанти; ‘хоту, ида̄ни там̣ пахарисса̄ма, бандхисса̄ма, вадхисса̄ма̄’ти евам̣ бхайадассанена парибха̄санти ча̄ти аттхо. анаттхака̄ма̄нӣти аттхам̣ на иччханти, анаттхамева иччханти. ахитака̄ма̄нӣти ахитамева иччханти, хитам̣ на иччханти. апха̄сукака̄ма̄нӣти пха̄сукам̣ на иччханти, апха̄сукамева иччханти. айогаккхемака̄ма̄нӣти чатӯхи йогехи кхемам̣ ниббхайам̣ на иччханти, сабхайамева иччханти. бхиккхӯнанти еттха са̄ман̣ера̄пи сан̇гахам̣ гаччханти. бхиккхунӣнанти еттха сиккхама̄наса̄ман̣ерийопи. саббесампи хи бхагавантам̣ уддисса паббаджита̄нан̃чева саран̣агата̄нан̃ча чатуннампи париса̄нам̣ та̄ни анаттхака̄ма̄нийева. татха̄рӯпа̄ни кула̄нӣти еварӯпа̄ни кхаттийакула̄дӣни кула̄ни. севатӣти нисса̄йа джӣвати. бхаджатӣти упасан̇камати. пайирупа̄сатӣти пунаппунам̣ упасан̇камати. айам̣ вуччатӣти айам̣ весийа̄дигочарасса весийа̄дико, ра̄джа̄дисам̣сат̣т̣хасса ра̄джа̄дико, ассаддхакула̄дисевакасса ассаддхакула̄дико ча̄ти типпака̄ропи айуттагочаро агочароти ведитаббо.
тасса имина̄ парийа̄йена агочарата̄ ведитабба̄. весийа̄дико та̄ва пан̃чака̄магун̣аниссайато агочароти ведитаббо, йатха̄ха – ‘‘ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо? йадидам̣ пан̃ча ка̄магун̣а̄’’ти (сам̣. ни. 5.372) ра̄джа̄дико джха̄на̄нуйогасса анупаниссайато ла̄бхасакка̄ра̄саничакканиппха̄данато дит̣т̣хивипаттихетуто ча, ассаддхакула̄дико саддха̄ха̄ничиттасанта̄са̄ваханато агочароти.
гочараниддесе на весийагочаротиа̄дӣни вуттапат̣ипаккхавасена ведитабба̄ни. опа̄набхӯта̄нӣтиа̄дӣсу пана опа̄набхӯта̄нӣти удапа̄набхӯта̄ни; бхиккхусан̇гхасса, ча̄тумаха̄патхе кхатапоккхаран̣ӣ вийа, йатха̄сукхам̣ ога̄ханаккхама̄ни читтамаха̄маттасса гехасадиса̄ни. тасса кира гехе ка̄латтхамбхо йуттойева. гхарадва̄рам̣ сампатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паччайавекаллам̣ на̄ма наттхи. екадивасам̣ бхесаджджаваттамева сат̣т̣хи каха̄пан̣а̄ни никкхаманти. ка̄са̄вападжджота̄нӣти бхиккхубхиккхунӣхи ниваттхапа̄рута̄нам̣ ка̄са̄ва̄нам̣йева пабха̄йа екобха̄са̄ни бхӯтапа̄ласет̣т̣хикуласадиса̄ни. исива̄тапат̣ива̄та̄нӣти гехам̣ пависанта̄нам̣ никкхаманта̄нан̃ча бхиккхубхиккхунӣсан̇кха̄та̄нам̣ исӣнам̣ чӣварава̄тена чева самин̃джанапаса̄ран̣а̄диджанитасарӣрава̄тена ча пат̣ива̄та̄ни пава̄йита̄ни виниддхутакиббиса̄ни ва̄.
515. ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вита̄ниддесе ан̣уматта̄нӣти ан̣уппама̄н̣а̄. ваджджа̄ти доса̄. йа̄ни та̄ни ваджджа̄нӣти йа̄ни та̄ни гарахитаббат̣т̣хена ваджджа̄ни. аппаматтака̄нӣти париттаматтака̄ни кхуддакаппама̄н̣а̄ни. ораматтака̄нӣти париттатопи оримаппама̄н̣атта̄ ораматтака̄ни. лахуса̄нӣти лахука̄ни. лахусаммата̄нӣти лахӯти саммата̄ни. сам̣йамакаран̣ӣйа̄нӣти сам̣йамена каттаббапат̣икамма̄ни. сам̣варакаран̣ӣйа̄нӣти сам̣варена ка̄табба̄ни сам̣варена каттаббапат̣икамма̄ни. читтуппа̄дакаран̣ӣйа̄нӣти читтуппа̄даматтена каттаббапат̣икамма̄ни. манасика̄рапат̣ибаддха̄нӣти манаса̄ а̄ваджджитаматтенева каттаббапат̣икамма̄ни. ка̄ни пана та̄нӣти? дива̄виха̄рава̄сӣ суматтхеро та̄ва а̄ха – ‘‘ана̄паттигаманӣйа̄ни читтуппа̄даматтака̄ни йа̄ни ‘на пуна еварӯпам̣ карисса̄мӣ’ти манаса̄ а̄ваджджитаматтенева суджджханти. адхит̣т̣ха̄на̄викаммам̣ на̄метам̣ катхита’’нти. антева̄сико панасса типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро пана̄ха – ‘‘идам̣ па̄тимоккхасам̣варасӣлассева бха̄джанӣйам̣. тасма̄ саббалахукам̣ дуккат̣адуббха̄ситам̣ идха ваджджанти ведитаббам̣. вут̣т̣ха̄на̄викаммам̣ на̄метам̣ катхита’’нти. итиимесӯти евам̣пака̄ресу имесу. ваджджадасса̄вӣти ваджджато досато дассанасӣло. бхайадасса̄вӣти чатуббидхасса бхайасса ка̄ран̣атта̄ бхайато дассанасӣло. а̄дӣнавадасса̄вӣти идха нинда̄ваханато, а̄йатим̣ дуккхавипа̄като, упаригун̣а̄нам̣ антара̄йакаран̣ато, виппат̣иса̄раджананато ча етена на̄наппака̄рена а̄дӣнавато дассанасӣло.
ниссаран̣адасса̄вӣти йам̣ таттха ниссаран̣ам̣ тасса дассанасӣло. ким̣ панеттха ниссаран̣анти? а̄чарийаттхерава̄де та̄ва ‘‘ана̄паттигаманӣйата̄йа сати адхит̣т̣ха̄на̄викаммам̣ ниссаран̣а’’нти катхитам̣. антева̄сикаттхерава̄де та̄ва ‘‘а̄паттигаманӣйата̄йа сати вут̣т̣ха̄на̄викаммам̣ ниссаран̣а’’нти катхитам̣.
таттха татха̄рӯпо бхиккху ан̣уматта̄ни ваджджа̄ни ваджджато бхайато пассати на̄ма. там̣ дассетум̣ айам̣ найо катхито – парама̄н̣у на̄ма, ан̣у на̄ма, таджджа̄рӣ на̄ма, ратхарен̣у на̄ма, ликкха̄ на̄ма, ӯка̄ на̄ма, дхан̃н̃ама̄со на̄ма, ан̇гулам̣ на̄ма, видаттхи на̄ма, ратанам̣ на̄ма, йат̣т̣хи на̄ма, усабхам̣ на̄ма, га̄вутам̣ на̄ма, йоджанам̣ на̄ма. таттха ‘парама̄н̣у’ на̄ма а̄ка̄сакот̣т̣ха̄сико мам̣сачаккхусса а̄па̄тхам̣ на̄гаччхати, диббачаккхуссева а̄гаччхати. ‘ан̣у’ на̄ма бхиттиччхиддата̄лаччхиддехи павит̣т̣хасӯрийарасмӣсу ват̣т̣и ват̣т̣и хутва̄ париббхаманто пан̃н̃а̄йати. ‘таджджа̄рӣ’ на̄ма гопатхамануссапатхачаккапатхесу чхиджджитва̄ убхосу пассесу уггантва̄ тит̣т̣хати. ‘ратхарен̣у’ на̄ма таттха таттхева аллӣйати. ликкха̄дайо па̄кат̣а̄ ева. етесу пана чхаттим̣са парама̄н̣аво екасса ан̣уно пама̄н̣ам̣. чхаттим̣са ан̣ӯ ека̄йа таджджа̄рийа̄ пама̄н̣ам̣. чхаттим̣са таджджа̄рийо еко ратхарен̣у. чхаттим̣са ратхарен̣ӯ ека̄ ликкха̄. сатта ликкха̄ ека̄ ӯка̄. сатта ӯка̄ еко дхан̃н̃ама̄со. саттадхан̃н̃ама̄саппама̄н̣ам̣ екам̣ ан̇гулам̣. тенан̇гулена два̄дасан̇гула̄ни видаттхи. две видаттхийо ратанам̣. сатта ратана̄ни йат̣т̣хи. та̄йа йат̣т̣хийа̄ вӣсати йат̣т̣хийо усабхам̣. асӣти усабха̄ни га̄вутам̣. чатта̄ри га̄вута̄ни йоджанам̣. тена йоджанена ат̣т̣хасат̣т̣хийоджанасатасахассуббедхо синерупаббатара̄джа̄. йо бхиккху ан̣уматтам̣ ваджджам̣ ат̣т̣хасат̣т̣хийоджанасатасахассуббедхасинерупаббатасадисам̣ катва̄ дат̣т̣хум̣ саккоти – айам̣ бхиккху ан̣уматта̄ни ваджджа̄ни бхайато пассати на̄ма. йопи бхиккху саббалахукам̣ дуккат̣адуббха̄ситаматтам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикасадисам̣ катва̄ дат̣т̣хум̣ саккоти – айам̣ ан̣уматта̄ни ваджджа̄ни ваджджато бхайато пассати на̄ма̄ти ведитаббо.
516. сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯтипаданиддесе бхиккхусиккха̄ти бхиккхӯхи сиккхитаббасиккха̄. са̄ бхиккхунӣхи са̄дха̄ран̣а̄пи аса̄дха̄ран̣а̄пи бхиккхусиккха̄ ева на̄ма. бхиккхунӣсиккха̄ти бхиккхунӣхи сиккхитаббасиккха̄. са̄пи бхиккхӯхи са̄дха̄ран̣а̄пи аса̄дха̄ран̣а̄пи бхиккхунӣсиккха̄ ева на̄ма. са̄ман̣ерасиккхама̄наса̄ман̣ерӣнам̣ сиккха̄пи еттхева павит̣т̣ха̄. упа̄сакасиккха̄ти упа̄сакехи сиккхитаббасиккха̄. са̄ пан̃часӣладасасӣлавасена ват̣т̣ати. упа̄сика̄сиккха̄ти упа̄сика̄хи сиккхитаббасиккха̄. са̄пи пан̃часӣладасасӣлавасена ват̣т̣ати. таттха бхиккхубхиккхунӣнам̣ сиккха̄ йа̄ва арахаттамагга̄ ват̣т̣ати. упа̄сакаупа̄сика̄нам̣ сиккха̄ йа̄ва ана̄га̄мимагга̄. татра̄йам̣ бхиккху аттана̄ сиккхитаббасиккха̄падесу ева сиккхати. сесасиккха̄ пана аттхуддха̄равасена сиккха̄падасса аттхадасса дассанаттхам̣ вутта̄. ити има̄су сиккха̄сӯти евам̣пака̄ра̄су ета̄су сиккха̄су. саббена саббанти саббена сиккха̄сама̄да̄нена саббам̣ сиккхам̣. саббатха̄ саббанти саббена сиккхитабба̄ка̄рена саббам̣ сиккхам̣. асесам̣ ниссесанти сеса̄бха̄вато асесам̣; сатисаммосена бхиннасса̄пи сиккха̄падасса пуна па̄катикакаран̣ато ниссесам̣. сама̄да̄йа ваттатӣти сама̄дийитва̄ гахетва̄ ваттати. тена вуччатӣти йена ка̄ран̣ена етам̣ саббам̣ сиккха̄падам̣ саббена сиккхитабба̄ка̄рена сама̄дийитва̄ сиккхати пӯрети, тена вуччати ‘‘сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯ’’ти.
517-8. индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯтипададвайасса ниддесе кан̣хапаккхасса пат̣хамавачане пайоджанам̣ а̄ча̄раниддесе вуттанайенева ведитаббам̣. таттха катама̄ индрийесу агуттадва̄рата̄тиа̄дӣсу пана йам̣ ваттаббам̣, там̣ саббам̣ никкхепакан̣д̣аван̣н̣ана̄йам̣ вуттамева.
519. джа̄гарийа̄нуйоганиддесе пуббаратта̄парараттанти еттха ад̣д̣хараттасан̇кха̄та̄йа раттийа̄ пуббе пуббараттам̣; имина̄ пат̣хамайа̄ман̃чева паччха̄бхаттан̃ча ган̣ха̄ти. раттийа̄ паччха̄ апарараттам̣; имина̄ паччхимайа̄ман̃чева пуребхаттан̃ча ган̣ха̄ти. маджджхимайа̄мо панасса бхиккхуно нидда̄киламатхавиноданока̄соти на гахито. джа̄гарийа̄нуйоганти джа̄гарийасса асупанабха̄васса ануйогам̣. ануйутто хотӣти там̣ ануйогасан̇кха̄там̣ а̄севанам̣ бха̄ванам̣ ануйутто хоти сампайутто. ниддесе панасса идха бхиккху дивасанти пуббан̣хо, маджджханхо, са̄йанхоти тайопи дивасакот̣т̣ха̄са̄ гахита̄. чан̇камена нисаджджа̄йа̄ти сакалампи дивасам̣ имина̄ ирийа̄патхадвайенева вихаранто. читтасса а̄варан̣ато а̄варан̣ӣйехи дхаммехи пан̃чахипи нӣваран̣ехи сабба̄кусаладхаммехи ва̄ читтам̣ парисодхети. техи дхаммехи висодхети паримочети. т̣ха̄нам̣ панеттха кин̃ча̄пи на гахитам̣, чан̇каманисаджджа̄саннисситам̣ пана катва̄ гахетаббамева. пат̣хамайа̄манти сакаласмимпи пат̣хамайа̄ме. маджджхимайа̄манти раттиндивасса чхат̣т̣хакот̣т̣ха̄сасан̇кха̄те маджджхимайа̄ме.
сӣхасеййанти еттха ка̄мабхогӣсеййа̄, петасеййа̄, сӣхасеййа̄, татха̄гатасеййа̄ти чатассо сеййа̄. таттха ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, ка̄мабхогӣ ва̄мена пассена сентӣ’’ти айам̣ ка̄мабхогӣсеййа̄. тесу хи йебхуййена даккхин̣апассена сайа̄но на̄ма наттхи. ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, пета̄ утта̄на̄ сентӣ’’ти айам̣ петасеййа̄; аппамам̣салохитатта̄ хи ат̣т̣хисан̇гха̄т̣аджат̣ита̄ екена пассена сайитум̣ на сакконти, утта̄на̄ва сенти. сӣхо, бхиккхаве, мигара̄джа̄ даккхин̣ена пассена сеййам̣ каппети…пе… аттамано хотӣ’’ти (а. ни. 4.246) айам̣ сӣхасеййа̄; теджуссадатта̄ хи сӣхо мигара̄джа̄ две пуримапа̄де екасмим̣ т̣ха̄не две паччхимапа̄де екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄ нан̇гут̣т̣хам̣ антарасаттхимхи паккхипитва̄ пуримапа̄дапаччхимапа̄данан̇гут̣т̣ха̄нам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхетва̄ двиннам̣ пуримапа̄да̄нам̣ маттхаке сӣсам̣ т̣хапетва̄ сайати; дивасампи сайитва̄ пабуджджхама̄но на уттасанто пабуджджхати, сӣсам̣ пана уккхипитва̄ пуримапа̄да̄дӣнам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхети; саче кин̃чи т̣ха̄нам̣ виджахитва̄ т̣хитам̣ хоти ‘найидам̣ туйхам̣ джа̄тийа̄ на сӯрабха̄васса анурӯпа’нти анаттамано хутва̄ таттхева сайати, на гочара̄йа паккамати; авиджахитва̄ т̣хите пана ‘туйхам̣ джа̄тийа̄ ча сӯрабха̄васса ча анурӯпамида’нти хат̣т̣хатут̣т̣хо ут̣т̣ха̄йа сӣхавиджамбхитам̣ виджамбхитва̄ кесарабха̄рам̣ видхунитва̄ тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надитва̄ гочара̄йа паккамати. чатуттхаджджха̄насеййа̄ пана татха̄гатасеййа̄ти вуччати. та̄су идха сӣхасеййа̄ а̄гата̄. айан̃хи теджуссадаирийа̄патхатта̄ уттамасеййа̄ на̄ма.
па̄де па̄данти даккхин̣апа̄де ва̄мапа̄дам̣. ачча̄дха̄йа̄ти атиа̄дха̄йа ӣсакам̣ атиккамма т̣хапетва̄ гоппхакена хи гоппхаке джа̄н̣уна̄ ва̄ джа̄н̣умхи сан̇гхат̣т̣ийама̄не абхин̣хам̣ ведана̄ уппаджджати, читтам̣ екаггам̣ на хоти, сеййа̄ апха̄сука̄ хоти; йатха̄ пана на сан̇гхат̣т̣ети, евам̣ атиккамма т̣хапите ведана̄ нуппаджджати, читтам̣ екаггам̣ хоти, сеййа̄ пха̄сука̄ хоти. тена вуттам̣ ‘‘па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа̄’’ти. сато сампаджа̄ноти сатийа̄ чева сампаджа̄напан̃н̃а̄йа ча саманна̄гато хутва̄. имина̄ супаригга̄хакам̣ сатисампаджан̃н̃ам̣ катхитам̣. ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манасикаритва̄ти асукавела̄йа на̄ма ут̣т̣хахисса̄мӣ’ти евам̣ ут̣т̣ха̄навела̄париччхедакам̣ ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ читте упетва̄. евам̣ катва̄ нипанно хи йатха̄париччхиннака̄лейева ут̣т̣ха̄тум̣ йутто.
520-521. са̄таччам̣ непакканти сататам̣ паваттайитаббато са̄таччасан̇кха̄там̣ вӣрийан̃чева парипа̄кагататта̄ непаккасан̇кха̄там̣ пан̃н̃ан̃ча йутто ануйутто паваттайама̄нойева джа̄гарийа̄нуйогам̣ ануйутто вихаратӣти аттхо. еттха ча вӣрийам̣ локийалокуттарамиссакам̣ катхитам̣, пан̃н̃а̄пи вӣрийагатика̄ ева; вӣрийе локийамхи локийа̄, локуттаре локуттара̄ти аттхо.
522. бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нанти чатусаччабодхисан̇кха̄тасса магган̃а̄н̣асса паккхе бхава̄нам̣ дхамма̄нам̣. етта̄вата̄ саббепи саттатим̣са бодхипаккхийадхамме самӯхато гахетва̄ локийа̄йапи бха̄вана̄йа ека̄рамман̣е екато паваттанасаматтхе боджджхан̇гейева дассенто сатта боджджхан̇га̄тиа̄дима̄ха. те локийалокуттарамиссака̄ва катхита̄ти ведитабба̄. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхамева.
523. абхиккантетиа̄диниддесе абхикканте пат̣иккантети еттха та̄ва абхиккантам̣ вуччати пурато гаманам̣. пат̣иккантанти ниваттанам̣. тадубхайампи чатӯсу ирийа̄патхесу лаббхати. гамане та̄ва пурато ка̄йам̣ абхихаранто абхиккамати на̄ма, пат̣иниваттанто пат̣иккамати на̄ма. т̣ха̄непи т̣хитакова ка̄йам̣ пурато она̄менто абхиккамати на̄ма, паччхато апана̄менто пат̣иккамати на̄ма. нисаджджа̄йапи нисиннакова а̄саннасса пуримаан̇га̄бхимукхо сам̣саранто абхиккамати на̄ма, паччхимаан̇гаппадесам̣ пачча̄сам̣саранто пат̣иккамати на̄ма. нипаджджа̄йапи есева найо.
сампаджа̄нака̄рӣ хотӣти сампаджан̃н̃ена саббакиччака̄рӣ, сампаджан̃н̃ассева ва̄ ка̄рӣ. со хи абхикканта̄дӣсу сампаджан̃н̃ам̣ каротева, на каттхачи сампаджан̃н̃авирахито хоти. там̣ пана сампаджан̃н̃ам̣ йасма̄ сатисампайуттамева хоти, тенасса ниддесе ‘‘сато сампаджа̄но абхиккамати, сато сампаджа̄но пат̣иккаматӣ’’ти вуттам̣.
айан̃хи абхиккаманто ва̄ пат̣иккаманто ва̄ на мут̣т̣хассатӣ асампаджа̄но хоти; сатийа̄ пана саманна̄гато пан̃н̃а̄йа ча сампаджа̄нойева абхиккамати чева пат̣иккамати ча; саббесу абхиккама̄дӣсу чатуббидхам̣ сампаджан̃н̃ам̣ ота̄рети. чатуббидхан̃хи сампаджан̃н̃ам̣ – са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣, саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣, гочарасампаджан̃н̃ам̣, асаммохасампаджан̃н̃анти. таттха абхиккаманачитте уппанне читтавасенева агантва̄ ‘кинну ме еттха гатена аттхо аттхи, наттхӣ’ти аттха̄наттхам̣ париггахетва̄ аттхапаригган̣ханам̣ ‘са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣’. таттха ча ‘аттхо’ти четийадассанабодхидассанасан̇гхадассанатхерадассанаасубхадассана̄дивасена дхаммато вад̣д̣хи. четийам̣ ва̄ бодхим̣ ва̄ дисва̄пи хи буддха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣, сан̇гхадассанена сан̇гха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ уппа̄детва̄ тадева кхайавайато саммасанто арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. тхере дисва̄ тесам̣ ова̄де патит̣т̣ха̄йа, асубхам̣ дисва̄ таттха пат̣хамаджджха̄нам̣ уппа̄детва̄ тадева кхайавайато саммасанто арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. тасма̄ етесам̣ дассанам̣ са̄ттхам̣. кечи пана ‘‘а̄мисатопи вад̣д̣хи аттхойева; там̣ нисса̄йа брахмачарийа̄нуггаха̄йа пат̣ипаннатта̄’’ти ваданти.
тасмим̣ пана гамане саппа̄йа̄саппа̄йам̣ париггахетва̄ саппа̄йапаригган̣ханам̣ ‘саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣’, сеййатхидам̣ – четийадассанам̣ та̄ва са̄ттхам̣. саче пана четийасса махатийа̄ пӯджа̄йа дасадва̄дасайоджанантаре париса̄ саннипатанти, аттано вибхава̄нурӯпам̣ иттхийопи пуриса̄пи алан̇катапат̣ийатта̄ читтакаммарӯпака̄ни вийа сан̃чаранти, татра часса ит̣т̣хе а̄рамман̣е лобхо, анит̣т̣хе пат̣игхо, асамапеккхане мохо уппаджджати, ка̄йасам̣сагга̄паттим̣ ва̄ а̄паджджати, джӣвитабрахмачарийа̄нам̣ ва̄ антара̄йо хоти. евам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ асаппа̄йам̣ хоти. вуттаппака̄раантара̄йа̄бха̄ве саппа̄йам̣. бодхидассанепи есева найо. сан̇гхадассанампи са̄ттхам̣. саче пана антога̄ме маха̄ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ саббараттим̣ дхаммассаванам̣ каронтесу мануссесу вуттаппака̄ренева джанасаннипа̄то чева антара̄йо ча хоти. евам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ асаппа̄йам̣ хоти; антара̄йа̄бха̄ве саппа̄йам̣ хоти. маха̄парисапарива̄ра̄нам̣ тхера̄нам̣ дассанепи есева найо.
асубхадассанампи са̄ттхам̣. тадаттхадӣпанаттхан̃ча идам̣ ваттху – еко кира дахарабхиккху са̄ман̣ерам̣ гахетва̄ дантакат̣т̣хаттха̄йа гато. са̄ман̣еро магга̄ оккамитва̄ пурато гаччханто асубхам̣ дисва̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ тадева па̄дакам̣ катва̄ сан̇кха̄ре саммасанто тӣн̣и пхала̄ни саччхикатва̄ упаримаггаттха̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ париггахетва̄ ат̣т̣ха̄си. дахаро там̣ апассанто ‘‘са̄ман̣ера̄’’ти паккоси. со ‘майа̄ паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа бхиккхуна̄ саддхим̣ две катха̄ на̄ма на катхитапубба̄, ан̃н̃асмим̣ дивасе упаривисесам̣ ниббаттесса̄мӣ’ти чинтетва̄ ‘‘ким̣, бханте’’ти пат̣ивачанам̣ ада̄си. ‘‘ехӣ’’ти ча вутто екавачаненева а̄гантва̄ ‘‘бханте, имина̄ та̄ва маггена гантва̄ майа̄ т̣хитока̄се мухуттам̣ пураттха̄бхимукхо т̣хатва̄ олокетха̄’’ти а̄ха. со татха̄ катва̄ тена паттависесамева па̄пун̣и. евам̣ екам̣ асубхам̣ двиннам̣ джана̄нам̣ аттха̄йа джа̄там̣. евам̣ са̄ттхампи панетам̣ пурисасса ма̄туга̄ма̄субхам̣ асаппа̄йам̣, ма̄туга̄масса ча пуриса̄субхам̣, сабха̄гамева саппа̄йанти. евам̣ саппа̄йапаригган̣ханам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣ на̄ма.
евам̣ париггахитаса̄ттхасаппа̄йасса пана ат̣т̣хатим̣са̄йа каммат̣т̣ха̄несу аттано читтаручийам̣ каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ гочарам̣ уггахетва̄ бхиккха̄ча̄рагочаре там̣ гахетва̄ва гаманам̣ ‘гочарасампаджан̃н̃ам̣’ на̄ма. тасса̄вибха̄ванаттхам̣ идам̣ чатуккам̣ ведитаббам̣ –
идхекаччо бхиккху харати на пачча̄харати, екаччо на харати пачча̄харати, екаччо пана нева харати на пачча̄харати, екаччо харати ча пачча̄харати ча. таттха йо бхиккху дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхетва̄, татха̄ раттийа̄ пат̣хамайа̄ме маджджхимайа̄ме сеййам̣ каппетва̄ паччхимайа̄мепи нисаджджа̄чан̇камехи вӣтина̄метва̄ пагева четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣аваттам̣ катва̄ бодхируккхе удакам̣ а̄син̃читва̄ па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ а̄чарийупаджджха̄йаватта̄дӣни сабба̄ни кхандхакаватта̄ни сама̄да̄йа ваттати, со сарӣрапарикаммам̣ катва̄ сена̄санам̣ пависитва̄ две тайо паллан̇ке усумам̣ га̄ха̄пенто каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйун̃джитва̄, бхиккха̄ча̄равела̄йа ут̣т̣хахитва̄ каммат̣т̣ха̄насӣсенева паттачӣварама̄да̄йа сена̄санато никкхамитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронтова четийан̇ган̣ам̣ гантва̄, саче буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄нам̣ хоти там̣ ависсаджджетва̄ва четийан̇ган̣ам̣ пависати, ан̃н̃ам̣ че каммат̣т̣ха̄нам̣ хоти сопа̄намӯле т̣хатва̄ хаттхена гахитабхан̣д̣ам̣ вийа там̣ т̣хапетва̄ буддха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ гахетва̄ четийан̇ган̣ам̣ а̄руйха махантам̣ четийам̣ че, тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ чатӯсу т̣ха̄несу вандитаббам̣, кхуддакам̣ че, татхева падаккхин̣ам̣ катва̄ ат̣т̣хасу т̣ха̄несу вандитаббам̣. четийам̣ вандитва̄ бодхийан̇ган̣ам̣ паттена̄пи буддхасса бхагавато саммукха̄ вийа нипачча̄ка̄рам̣ дассетва̄ бодхи вандитабба̄.
со евам̣ четийан̃ча бодхин̃ча вандитва̄ пат̣иса̄митат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄, пат̣иса̄митам̣ бхан̣д̣акам̣ хаттхена ган̣ханто вийа, никкхиттакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ га̄масамӣпе каммат̣т̣ха̄насӣсенева чӣварам̣ па̄рупитва̄ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависати. атха нам̣ манусса̄ дисва̄ ‘аййо но а̄гато’ти паччуггантва̄ паттам̣ гахетва̄ а̄санаса̄ла̄йа ва̄ гехе ва̄ нисӣда̄петва̄ йа̄гум̣ датва̄ йа̄ва бхаттам̣ на нит̣т̣ха̄ти та̄ва па̄де дховитва̄ телена маккхетва̄ пурато нисӣдитва̄ пан̃хам̣ ва̄ пуччханти дхаммам̣ ва̄ сотука̄ма̄ хонти. сачепи на катха̄пенти ‘‘джанасан̇гахаттхам̣ дхаммакатха̄ на̄ма ка̄табба̄йева̄’’ти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ ваданти. дхаммакатха̄ хи каммат̣т̣ха̄навинимутта̄ на̄ма наттхи. тасма̄ каммат̣т̣ха̄насӣсенева а̄ха̄рам̣ парибхун̃джитва̄ анумоданам̣ ватва̄ ниваттийама̄нехипи мануссехи анугатова га̄мато никкхамитва̄ таттха те ниваттетва̄ маггам̣ пат̣ипаджджати.
атха нам̣ пуретарам̣ никкхамитва̄ бахига̄ме катабхаттакичча̄ са̄ман̣ерадахарабхиккхӯ дисва̄ паччуггантва̄ паттачӣварамасса ган̣ханти. пора̄н̣акабхиккхӯ кира ‘амха̄кам̣ упаджджха̄йо, амха̄кам̣ а̄чарийо’ти на мукхам̣ олокетва̄ ваттам̣ каронти, сампаттапариччхеденева каронти. те там̣ пуччханти ‘‘бханте, ете манусса̄ тумха̄кам̣ ким̣ хонти? ма̄типаккхато самбандха̄ питипаккхато’’ти? ‘‘ким̣ дисва̄ пуччхатха̄’’ти? ‘‘тумхесу етесам̣ пемам̣ бахума̄на’’нти. ‘‘а̄вусо, йам̣ ма̄та̄питӯхипи дуккарам̣ там̣ ете манусса̄ амха̄кам̣ каронти. паттачӣварампи но етесам̣ сантакамева, етесам̣ а̄нубха̄вена нева бхайе бхайам̣, на чха̄таке чха̄такам̣ джа̄на̄ма. едиса̄ на̄ма амха̄кам̣ упака̄рино наттхӣ’’ти тесам̣ гун̣е катхенто гаччхати. айам̣ вуччати ‘харати на пачча̄харатӣ’ти.
йасса пана пагева вуттаппака̄рам̣ ваттапат̣ипаттим̣ каронтасса каммаджатеджо паджджалати, анупа̄диннакам̣ мун̃читва̄ упа̄диннакам̣ ган̣ха̄ти, сарӣрато седа̄ муччанти, каммат̣т̣ха̄нам̣ вӣтхим̣ на̄рохати, со пагева паттачӣварама̄да̄йа вегаса̄ва четийам̣ вандитва̄ горӯпа̄нам̣ никкхаманавела̄йамева га̄мам̣ йа̄губхиккха̄йа пависитва̄ йа̄гум̣ лабхитва̄ а̄санаса̄лам̣ гантва̄ пивати. атхасса дваттиккхаттум̣ аджджхохаран̣аматтенева каммаджатеджодха̄ту упа̄диннакам̣ мун̃читва̄ анупа̄диннакам̣ ган̣ха̄ти, гхат̣асатена нха̄то вийа теджодха̄тупарил̣а̄ханибба̄нам̣ патва̄ каммат̣т̣ха̄насӣсена йа̄гум̣ парибхун̃джитва̄ паттан̃ча мукхан̃ча дховитва̄ антара̄бхатте каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикатва̄ авасесат̣т̣ха̄не пин̣д̣а̄йа чаритва̄ каммат̣т̣ха̄насӣсена а̄ха̄рам̣ парибхун̃джитва̄ тато пат̣т̣ха̄йа пон̇кха̄нупон̇кхам̣ упат̣т̣хахама̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва а̄гаччхати. айам̣ вуччати ‘на харати пачча̄харатӣ’ти. едиса̄ ча бхиккхӯ йа̄гум̣ пивитва̄ випассанам̣ а̄рабхитва̄ буддхаса̄сане арахаттам̣ патта̄ на̄ма ган̣анапатхам̣ вӣтиватта̄. сӣхал̣адӣпейева тесу тесу га̄месу а̄санаса̄ла̄йа на там̣ а̄санам̣ аттхи, йаттха йа̄гум̣ пивитва̄ арахаттам̣ патта̄ бхиккхӯ наттхӣти.
йо пама̄давиха̄рӣ хоти никкхиттадхуро саббаватта̄ни бхиндитва̄ пан̃чавидхачетокхӣлавинибандхабаддхачитто вихаранто ‘каммат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аттхӣ’типи сан̃н̃ам̣ акатва̄ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ анануломикена гихӣсам̣саггена сам̣сат̣т̣хо чаритва̄ ча бхун̃джитва̄ ча туччхо никкхамати – айам̣ вуччати ‘нева харати на пачча̄харатӣ’ти.
йо пана̄йам̣ ‘‘харати ча пачча̄харати ча̄’’ти вутто, со гатапачча̄гатикаваттавасена ведитаббо – аттхака̄ма̄ хи кулапутта̄ са̄сане паббаджитва̄ дасампи вӣсампи тим̣сампи чатта̄рӣсампи пан̃н̃а̄сампи сатампи екато васанта̄ катикаваттам̣ катва̄ вихаранти – ‘‘а̄вусо, тумхе на ин̣ат̣т̣а̄, на бхайат̣т̣а̄, на а̄джӣвика̄паката̄ паббаджита̄; дуккха̄ мун̃читука̄ма̄ панеттха паббаджита̄. тасма̄ гамане уппаннакилесам̣ гаманейева нигган̣хатха. т̣ха̄не, нисаджджа̄йа, сайане уппаннакилесам̣ сайанейева нигган̣хатха̄’’ти.
те евам̣ катикаваттам̣ катва̄ бхиккха̄ча̄рам̣ гаччханта̄, ад̣д̣хаусабхаусабхаад̣д̣хага̄вутага̄вутантаресу па̄са̄н̣а̄ хонти, та̄йа сан̃н̃а̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронта̄ва гаччханти. саче кассачи гамане килесо уппаджджати, таттхева нам̣ нигган̣ха̄ти. татха̄ асакконто тит̣т̣хати. атхасса паччхато а̄гаччхантопи тит̣т̣хати. со ‘айам̣ бхиккху туйхам̣ уппаннам̣ витаккам̣ джа̄на̄ти, анануччхавикам̣ те ета’нти атта̄нам̣ пат̣ичодетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арийабхӯмим̣ оккамати. татха̄ асакконто нисӣдати. атхасса паччхато а̄гаччхантопи нисӣдатӣти со ева найо. арийабхӯмим̣ оккамитум̣ асакконтопи там̣ килесам̣ виккхамбхетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронтова гаччхати, на каммат̣т̣ха̄навиппайуттена читтена па̄дам̣ уддхарати, уддхарати че пат̣иниваттитва̄ пуримападесан̃н̃ева ети, а̄линдакава̄сӣ маха̄пхуссадеваттхеро вийа. со кира екӯнавӣсати васса̄ни гатапачча̄гатаваттам̣ пӯренто ева виха̄си. манусса̄пи антара̄магге касанта̄ ча вапанта̄ ча мадданта̄ ча камма̄ни ча каронта̄ тхерам̣ татха̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ тхеро пунаппунам̣ ниваттитва̄ гаччхати, ким̣ ну кхо маггамӯл̣хо уда̄ху кин̃чи памут̣т̣хо’’ти самуллапанти. со там̣ ана̄дийитва̄ каммат̣т̣ха̄найуттачиттенева саман̣адхаммам̣ каронто вӣсативассаббхантаре арахаттам̣ па̄пун̣и. арахаттапаттадивасе часса чан̇каманакот̣ийам̣ адхиваттха̄ девата̄ ан̇гулӣхи дӣпам̣ уджджа̄летва̄ ат̣т̣ха̄си. чатта̄ропи маха̄ра̄джа̄но сакко ча дева̄наминдо брахма̄ ча сахампати упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гамим̣су. тан̃ча обха̄сам̣ дисва̄ ванава̄сӣ маха̄тиссаттхеро там̣ дутийадивасе пуччхи – ‘‘раттибха̄ге а̄йасмато сантике обха̄со ахоси. ким̣ со обха̄со’’ти? тхеро виккхепам̣ каронто ‘‘обха̄со на̄ма дӣпобха̄сопи хоти, ман̣иобха̄сопӣ’’ти евама̄дима̄ха. тато ‘‘пат̣иччха̄детха тумхе’’ти нибаддхо ‘‘а̄ма̄’’ти пат̣иджа̄нитва̄ а̄рочеси.
ка̄л̣аваллиман̣д̣апава̄сӣ маха̄на̄гаттхеро вийа ча. сопи кира гатапачча̄гатаваттам̣ пӯренто ‘пат̣хамам̣ та̄ва бхагавато маха̄падха̄нам̣ пӯджесса̄мӣ’ти сатта васса̄ни т̣ха̄начан̇камамева адхит̣т̣ха̄си; пуна сол̣аса васса̄ни гатапачча̄гатаваттам̣ пӯретва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. со каммат̣т̣ха̄найуттенева читтена па̄дам̣ уддхаранто виппайуттена читтена уддхате па̄де пат̣иниваттенто га̄масӣмам̣ гантва̄ ‘га̄вӣ ну кхо, паббаджито ну кхо’ти а̄сан̇канӣйаппадесе т̣хатва̄ чӣварам̣ па̄рупитва̄ каччхакантарато удакена паттам̣ дховитва̄ удакаган̣д̣ӯсам̣ кароти. ким̣ ка̄ран̣а̄? ‘ма̄ ме бхиккхам̣ да̄тум̣ ва̄ вандитум̣ ва̄ а̄гате мануссе ‘дӣгха̄йука̄ хотха̄’ти вачанаматтена̄пи каммат̣т̣ха̄навиккхепо ахосӣ’ти. ‘аджджа, бханте, катимӣ’ти дивасам̣ ва̄ бхиккхуган̣анам̣ ва̄ пан̃хам̣ ва̄ пуччхито пана удакам̣ гилитва̄ а̄рочети; саче диваса̄дипуччхака̄ на хонти, никкхаманавела̄йам̣ га̄мадва̄ре нит̣т̣хубхитва̄ва йа̄ти.
каламбатиттхавиха̄ре вассӯпагата̄ пан̃н̃а̄са бхиккхӯ вийа ча. те кира а̄са̄л̣хипун̣н̣има̄йам̣ катикаваттам̣ акам̣су – ‘‘арахаттам̣ аппатва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄лаписса̄ма̄’’ти. га̄ман̃ча пин̣д̣а̄йа пависанта̄ удакаган̣д̣ӯсам̣ катва̄ пависим̣су, диваса̄дӣсу пуччхитесу вуттанайена пат̣ипаджджим̣су. таттха манусса̄ нит̣т̣хубханат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ джа̄ним̣су – ‘аджджа еко а̄гато, аджджа две’ти; еван̃ча чинтесум̣ – ‘кинну кхо ете амхехева саддхим̣ на саллапанти уда̄ху ан̃н̃аман̃н̃ампи? йади ан̃н̃аман̃н̃ампи на саллапанти, аддха̄ вива̄даджа̄та̄ бхависсанти; етха не ан̃н̃аман̃н̃ам̣ кхама̄песса̄ма̄’ти саббе виха̄рам̣ гантва̄ пан̃н̃а̄са̄йа бхиккхӯсу двепи бхиккхӯ екока̄се на̄ддасам̣су. тато йо тесу чаккхума̄ пурисо со а̄ха – ‘‘на, бхо, калахака̄рака̄нам̣ васанока̄со ӣдисо хоти. сусаммат̣т̣хам̣ четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣ам̣, суниккхитта̄ саммаджджанийо, сӯпат̣т̣хитам̣ па̄нӣйапарибходжанӣйа’’нти. те татова ниватта̄. тепи бхиккхӯ антотема̄сейева арахаттам̣ патва̄ маха̄пава̄ран̣а̄йа висуддхипава̄ран̣ам̣ пава̄ресум̣.
евам̣ ка̄л̣аваллиман̣д̣апава̄сӣ маха̄на̄гаттхеро вийа, каламбутиттхавиха̄ре вассӯпагатабхиккхӯ вийа ча каммат̣т̣ха̄найуттенева читтена па̄дам̣ уддхаранто га̄масамӣпам̣ гантва̄ удакаган̣д̣ӯсам̣ катва̄ вӣтхийо саллаккхетва̄ йаттха сура̄сон̣д̣адхутта̄дайо калахака̄рака̄ чан̣д̣ахаттхиасса̄дайо ва̄ наттхи, там̣ вӣтхим̣ пат̣ипаджджати. таттха пин̣д̣а̄йа чарама̄но на туритатурито вийа джавена гаччхати, на хи джаванапин̣д̣апа̄тикадхутан̇гам̣ на̄ма кин̃чи аттхи, висамабхӯмибха̄гаппаттам̣ пана удакасакат̣ам̣ вийа ниччало хутва̄ гаччхати, анугхарам̣ павит̣т̣хо ча да̄тука̄мам̣ ва̄ ада̄тука̄мам̣ ва̄ саллаккхетум̣ таданурӯпам̣ ка̄лам̣ а̄гаменто бхиккхам̣ гахетва̄ антога̄ме ва̄ бахига̄ме ва̄ виха̄рамева ва̄ а̄гантва̄, йатха̄пха̄суке патирӯпе ока̄се нисӣдитва̄, каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ам̣ упат̣т̣хапетва̄, аккхаббхан̃джанаван̣а̄лепанапуттамам̣сӯпамавасена паччавеккханто ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети нева дава̄йа, на мада̄йа, на ман̣д̣ана̄йа, на вибхӯсана̄йа…пе… пха̄сувиха̄ро ча̄ти. бхутта̄вӣ ча удакакиччам̣ катва̄ мухуттам̣ бхаттакиламатхам̣ пат̣иппассамбхетва̄ йатха̄ пуребхаттам̣, евам̣ паччха̄бхаттам̣ пуримайа̄мам̣ паччхимайа̄ман̃ча каммат̣т̣ха̄намева манасикароти. айам̣ вуччати ‘харати ча пачча̄харати ча̄’ти.
имам̣ пана харан̣апачча̄харан̣асан̇кха̄там̣ гатапачча̄гатаваттам̣ пӯренто, йади упаниссайасампанно хоти, пат̣хамавайе ева арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, но че пат̣хамавайе па̄пун̣а̄ти атха маджджхимавайе, но че маджджхимавайе па̄пун̣а̄ти атха паччхимавайе, но че паччхимавайе па̄пун̣а̄ти атха маран̣асамайе, но че маран̣асамайе па̄пун̣а̄ти атха девапутто хутва̄, но че девапутто хутва̄ па̄пун̣а̄ти ануппанне буддхе ниббатто паччекабодхим̣ саччхикароти, но че паччекабодхим̣ саччхикароти атха буддха̄нам̣ саммукхӣбха̄ве кхиппа̄бхин̃н̃о ва̄ хоти – сеййатха̄пи тхеро ба̄хийо да̄ручӣрийо, маха̄пан̃н̃о ва̄ – сеййатха̄пи тхеро са̄рипутто, махиддхико ва̄ – сеййатха̄пи тхеро маха̄моггалла̄но, дхутан̇гадхаро ва̄ – сеййатха̄пи тхеро маха̄кассапо, диббачаккхуко ва̄ – сеййатха̄пи тхеро ануруддхо, винайадхаро ва̄ – сеййатха̄пи тхеро упа̄ли, дхаммакатхико ва̄ – сеййатха̄пи тхеро пун̣н̣о манта̄н̣ипутто, а̄ран̃н̃ико ва̄ – сеййатха̄пи тхеро ревато, бахуссуто ва̄ – сеййатха̄пи тхеро а̄нандо, сиккха̄ка̄мо ва̄ – сеййатха̄пи тхеро ра̄хуло буддхапуттоти. ити имасмим̣ чатукке йва̄йам̣ харати ча пачча̄харати ча, тасса гочарасампаджан̃н̃ам̣ сикха̄ппаттам̣ хоти.
абхиккама̄дӣсу пана асаммуйханам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. там̣ евам̣ ведитаббам̣ – идха бхиккху абхиккаманто ва̄ пат̣иккаманто ва̄ йатха̄ андхаба̄лапутхуджджана̄ абхиккама̄дӣсу ‘атта̄ абхиккамати, аттана̄ абхиккамо ниббаттито’ти ва̄ ‘ахам̣ абхиккама̄ми, майа̄ абхиккамо ниббаттито’ти ва̄ саммуйханти, татха̄ асаммуйханто ‘абхиккама̄мӣ’ти читте уппаджджама̄не тенева читтена саддхим̣ читтасамут̣т̣ха̄нава̄йодха̄ту вин̃н̃аттим̣ джанайама̄на̄ уппаджджати. ити читтакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄равасена айам̣ ка̄йасаммато ат̣т̣хисан̇гха̄то абхиккамати. тассевам̣ абхиккамато екекапа̄дуддхаран̣е патхавӣдха̄ту а̄подха̄тӯти две дха̄туйо оматта̄ хонти манда̄, итара̄ две адхиматта̄ хонти балаватийо; татха̄ атихаран̣авӣтихаран̣есу. воссаджджане теджодха̄ту ва̄йодха̄тӯти две дха̄туйо оматта̄ хонти манда̄, итара̄ две адхиматта̄ хонти балаватийо; татха̄ санниккхепанасаннируджджханесу таттха уддхаран̣е паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ атихаран̣ам̣ на па̄пун̣анти; татха̄ атихаран̣е паватта̄ вӣтихаран̣ам̣, вӣтихаран̣е паватта̄ воссаджджанам̣, воссаджджане паватта̄ санниккхепанам̣, санниккхепане паватта̄ саннируджджханам̣ на па̄пун̣анти; таттха таттхева паббам̣ паббам̣ сандхи сандхи одхи одхи хутва̄ таттакапа̄ле паккхиттатилам̣ вийа пат̣апат̣а̄йанта̄ бхиджджанти. таттха ко еко абхиккамати? касса ва̄ екасса абхиккаманам̣? параматтхато хи дха̄тӯнам̣йева гаманам̣, дха̄тӯнам̣ т̣ха̄нам̣, дха̄тӯнам̣ нисаджджа̄, дха̄тӯнам̣ сайанам̣, тасмим̣ тасмин̃хи кот̣т̣ха̄се саддхим̣ рӯпехи –
ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣, ан̃н̃ам̣ читтам̣ нируджджхати;
авӣчиманусамбандхо, надӣсотова ваттатӣти.
евам̣ абхиккама̄дӣсу асаммуйханам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣ на̄ма̄ти.
нит̣т̣хито абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хотӣтипадасса аттхо.
а̄локите вилокитети еттха пана а̄локитам̣ на̄ма пурато пеккханам̣, вилокитам̣ на̄ма анудиса̄пеккханам̣. ан̃н̃а̄нипи хет̣т̣ха̄ упари паччхато пеккханавасена олокитауллокита̄палокита̄ни на̄ма хонти. та̄ни идха на гахита̄ни. са̄руппавасена пана има̄нева две гахита̄ни. имина̄ ва̄ мукхена сабба̄нипи та̄ни гахита̄нева̄ти.
таттха ‘а̄локесса̄мӣ’ти читте уппанне читтавасенева анолокетва̄ аттхапаригган̣ханам̣ ‘са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣’. там̣ а̄йасмантам̣ нандам̣ ка̄йасаккхим̣ катва̄ ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘саче, бхиккхаве, нандасса пураттхима̄ диса̄ а̄локетабба̄ хоти, саббам̣ четаса̄ саманна̄харитва̄ нандо пураттхимам̣ дисам̣ а̄локети – ‘евам̣ ме пураттхимам̣ дисам̣ а̄локайато на абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссависсантӣ’ти. итиха са̄ттхакасампаджа̄но хоти. ‘‘саче, бхиккхаве, нандасса паччхима̄ диса̄, уттара̄ диса̄, даккхин̣а̄ диса̄, уддхам̣, адхо, анудиса̄ анувилокетабба̄ хоти, саббам̣ четаса̄ саманна̄харитва̄ нандо анудисам̣ анувилокети – евам̣ ме анудисам̣ анувилокайато…пе… сампаджа̄но хотӣ’’ти (а. ни. 8.9).
апича идха̄пи пуббе вуттачетийадассана̄дивасенева са̄ттхаката̄ ча саппа̄йата̄ ча ведитабба̄.
каммат̣т̣ха̄насса пана авиджаханамева ‘гочарасампаджан̃н̃ам̣’. тасма̄ кхандхадха̄туа̄йатанакаммат̣т̣ха̄никехи аттано каммат̣т̣ха̄навасенева, касин̣а̄дикаммат̣т̣ха̄никехи ва̄ пана каммат̣т̣ха̄насӣсенева а̄локанавилоканам̣ ка̄таббам̣.
аббхантаре атта̄ на̄ма а̄локета̄ ва̄ вилокета̄ ва̄ наттхи. ‘а̄локесса̄мӣ’ти пана читте уппаджджама̄не тенева читтена саддхим̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄ ва̄йодха̄ту вин̃н̃аттим̣ джанайама̄на̄ уппаджджати. ити читтакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄равасена хет̣т̣химам̣ аккхидалам̣ адхо сӣдати, упаримам̣ уддхам̣ лан̇гхети. кочи йантакена виваранто на̄ма наттхи. тато чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дассанакиччам̣ са̄дхентам̣ уппаджджатӣ’ти евам̣ паджа̄нанам̣ панеттха ‘асаммохасампаджан̃н̃ам̣’ на̄ма.
апича мӯлапарин̃н̃а̄а̄гантуката̄вака̄ликабха̄вавасена панеттха асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣. мӯлапарин̃н̃а̄васена та̄ва –
бхаван̇га̄ваджджанан̃чева, дассанам̣ сампат̣иччханам̣;
сантӣран̣ам̣ вот̣т̣хаббанам̣, джаванам̣ бхавати саттамам̣.
таттха бхаван̇гам̣ упапаттибхавасса ан̇гакиччам̣ са̄дхайама̄нам̣ паваттати; там̣ а̄ваттетва̄ кирийаманодха̄ту а̄ваджджанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄; танниродха̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дассанакиччам̣ са̄дхайама̄нам̣; танниродха̄ випа̄каманодха̄ту сампат̣иччханакиччам̣ са̄дхайама̄на̄; танниродха̄ випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄ту сантӣран̣акиччам̣ са̄дхайама̄на̄; танниродха̄ кирийамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту вот̣т̣хаббанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄; танниродха̄ саттаккхаттум̣ джаванам̣ джавати. таттха пат̣хамаджаванепи ‘айам̣ иттхӣ, айам̣ пурисо’ти раджджанадуссанамуйханавасена а̄локитавилокитам̣ на хоти; дутийаджаванепи…пе… саттамаджаванепи. етесу пана, йуддхаман̣д̣але йодхесу вийа, хет̣т̣хупарийавасена бхиджджитва̄ патитесу ‘айам̣ иттхӣ, айам̣ пурисо’ти раджджана̄дивасена а̄локитавилокитам̣ хоти. евам̣ та̄веттха ‘мӯлапарин̃н̃а̄васена’ асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
чаккхудва̄ре пана рӯпе а̄па̄тхагате бхаван̇гачаланато уддхам̣ сакасакакиччаниппха̄данавасена а̄ваджджана̄дӣсу уппаджджитва̄ нируддхесу аваса̄не джаванам̣ уппаджджати. там̣ пуббе уппанна̄нам̣ а̄ваджджана̄дӣнам̣ гехабхӯте чаккхудва̄ре а̄гантукапурисо вийа хоти. тасса йатха̄ парагехе кин̃чи йа̄читум̣ павит̣т̣хасса а̄гантукапурисасса гехаса̄микесупи тун̣хӣма̄синесу а̄н̣а̄каран̣ам̣ на йуттам̣, евам̣ а̄ваджджана̄дӣнам̣ гехабхӯте чаккхудва̄ре а̄ваджджана̄дӣсупи араджджантесу адуссантесу амуйхантесу ча раджджанадуссанамуйханам̣ айуттанти. евам̣ ‘а̄гантукабха̄вавасена’ асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
йа̄ни панета̄ни чаккхудва̄ре вот̣т̣хаббанапарийоса̄на̄ни читта̄ни уппаджджанти, та̄ни саддхим̣ сампайуттадхаммехи таттха таттхева бхиджджанти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на пассантӣти иттара̄ни та̄вака̄лика̄ни хонти. таттха йатха̄ екасмим̣ гхаре саббесу ма̄нусакесу матесу авасесасса екакасса тан̇кхан̣ам̣йева маран̣адхаммасса на йутта̄ наччагӣта̄дӣсу абхирати на̄ма, евамева екадва̄ре сасампайуттесу а̄ваджджана̄дӣсу таттха таттхева матесу авасесасса тан̇кхан̣ам̣н̃н̃ева маран̣адхаммасса джаванасса̄пи раджджанадуссанамуйханавасена абхирати на̄ма на йутта̄ти. евам̣ ‘та̄вака̄ликабха̄вавасена’ асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
апича кхандха̄йатанадха̄тупаччайапаччавеккхан̣авасенапетам̣ ведитаббам̣. еттха хи чаккху чева рӯпа̄ни ча рӯпаккхандхо, дассанам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, там̣сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, пхасса̄дика̄ сан̇кха̄раккхандхо. еваметесам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ самава̄йе а̄локанавилоканам̣ пан̃н̃а̄йати. таттха ко еко а̄локети? ко вилокети?
татха̄ чаккху чаккха̄йатанам̣, рӯпам̣ рӯпа̄йатанам̣, дассанам̣ мана̄йатанам̣, ведана̄дайо там̣сампайутта̄ дхамма̄ дхамма̄йатанам̣. еваметесам̣ чатуннам̣ а̄йатана̄нам̣ самава̄йе а̄локанавилоканам̣ пан̃н̃а̄йати. таттха ко еко а̄локети? ко вилокети?
татха̄ чаккху чаккхудха̄ту, рӯпам̣ рӯпадха̄ту, дассанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту, там̣сампайутта̄ ведана̄дайо дхамма̄ дхаммадха̄ту. евамета̄сам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ самава̄йе а̄локанавилоканам̣ пан̃н̃а̄йати. таттха ко еко а̄локети? ко вилокети?
татха̄ чаккху ниссайапаччайо, рӯпам̣ а̄рамман̣апаччайо, а̄ваджджанам̣ анантарасаманантараанантарӯпаниссайанаттхивигатапаччайо, а̄локо упаниссайапаччайо, ведана̄дайо сахаджа̄та̄дипаччайа̄. еваметесам̣ паччайа̄нам̣ самава̄йе а̄локанавилоканам̣ пан̃н̃а̄йати. таттха ко еко а̄локети? ко вилокетӣти? еваметтха кхандха̄йатанадха̄тупаччайапаччавеккхан̣авасена̄пи асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
самин̃джите паса̄ритети пабба̄нам̣ самин̃джанапаса̄ран̣е. таттха читтавасенева самин̃джанапаса̄ран̣ам̣ акатва̄ хаттхапа̄да̄нам̣ самин̃джанапаса̄ран̣апаччайа̄ аттха̄наттхам̣ париггахетва̄ таттха аттхапаригган̣ханам̣ ‘са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣’. таттха хаттхапа̄де атичирам̣ самин̃джитва̄ ва̄ паса̄ретва̄ ева ва̄ т̣хитасса кхан̣е кхан̣е ведана̄ уппаджджанти, читтам̣ екаггатам̣ на лабхати, каммат̣т̣ха̄нам̣ парипатати, висесам̣ на̄дхигаччхати; ка̄ле самин̃джантасса ка̄ле паса̄рентасса пана та̄ ведана̄ нуппаджджанти, читтам̣ екаггам̣ хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ пха̄тим̣ гаччхати, висесамадхигаччхатӣти. евам̣ ‘аттха̄наттхапаригган̣ханам̣’ ведитаббам̣.
аттхе пана сатипи саппа̄йа̄саппа̄йам̣ париггахетва̄ саппа̄йапаригган̣ханам̣ ‘саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣’.
татра̄йам̣ найо – маха̄четийан̇ган̣е кира дахарабхиккхӯ саджджха̄йам̣ ган̣ханти. тесам̣ пит̣т̣хипассе дахарабхиккхунийо дхаммам̣ сун̣анти. татреко дахаро хаттхам̣ паса̄ренто ка̄йасам̣саггам̣ патва̄ тенева ка̄ран̣ена гихӣ джа̄то. апаро бхиккху па̄дам̣ паса̄ренто аггимхи паса̄реси. ат̣т̣хим̣ а̄хачча па̄до джха̄йи. апаро бхиккху ваммике паса̄реси. со а̄сӣвисена дат̣т̣хо. апаро бхиккху чӣваракут̣идан̣д̣аке паса̄реси. там̣ ман̣исаппо д̣ам̣си. тасма̄ еварӯпе асаппа̄йе апаса̄ретва̄ саппа̄йе паса̄ретаббам̣. идаметтха саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣.
‘гочарасампаджан̃н̃ам̣’ пана маха̄тхераваттхуна̄ дӣпетаббам̣ – маха̄тхеро кира дива̄т̣т̣ха̄не нисинно антева̄сикехи саддхим̣ катхайама̄но сахаса̄ хаттхам̣ самин̃джитва̄ пуна йатха̄т̣ха̄не т̣хапетва̄ сан̣икам̣ самин̃джеси. там̣ антева̄сика̄ пуччхим̣су – ‘‘касма̄, бханте, сахаса̄ хаттхам̣ самин̃джитва̄ пуна йатха̄т̣ха̄не т̣хапетва̄ сан̣икам̣ самин̃джиттха̄’’ти? ‘‘йато пат̣т̣ха̄йа майа̄, а̄вусо, каммат̣т̣ха̄нам̣ манасика̄тум̣ а̄раддхо, на ме каммат̣т̣ха̄нам̣ мун̃читва̄ хаттхо самин̃джитапуббо. ида̄ни пана ме тумхехи саддхим̣ катхайама̄нена каммат̣т̣ха̄нам̣ мун̃читва̄ самин̃джито. тасма̄ пуна йатха̄т̣ха̄не т̣хапетва̄ самин̃джеси’’нти. ‘‘са̄дху, бханте, бхиккхуна̄ на̄ма еварӯпена бхавитабба’’нти. еваметтха̄пи каммат̣т̣ха̄на̄виджаханамева ‘гочарасампаджан̃н̃а’нти ведитаббам̣.
‘аббхантаре атта̄ на̄ма кочи самин̃дженто ва̄ паса̄ренто ва̄ наттхи. вуттаппака̄рачиттакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄рена пана, сутта̄кад̣д̣ханавасена да̄руйантасса хаттхапа̄дачаланам̣ вийа, самин̃джанапаса̄ран̣ам̣ хотӣ’ти париджа̄нанам̣ панеттха ‘асаммохасампаджан̃н̃а’нти ведитаббам̣.
сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ети еттха сан̇гха̄т̣ичӣвара̄нам̣ нива̄санапа̄рупанавасена паттасса бхиккха̄пат̣иггахан̣а̄дивасена парибхого ‘дха̄ран̣ам̣’ на̄ма. таттха сан̇гха̄т̣ичӣварадха̄ран̣е та̄ва нива̄сетва̄ па̄рупитва̄ ча пин̣д̣а̄йа чарато ‘‘а̄мисала̄бхо сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена бхагавата̄ вуттаппака̄ройева ча аттхо ‘аттхо’ на̄ма. тасса васена ‘са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
ун̣хапакатикасса пана дуббаласса ча чӣварам̣ сукхумам̣ саппа̄йам̣, сӣта̄лукасса гханам̣ дупат̣т̣ам̣; випарӣтам̣ асаппа̄йам̣. йасса кассачи джин̣н̣ам̣ асаппа̄йамева. аггал̣а̄дида̄нена хисса там̣ палибодхакарам̣ хоти. татха̄ пат̣т̣ун̣н̣адукӯла̄дибхедам̣ чора̄нам̣ лобханӣйачӣварам̣. та̄дисан̃хи аран̃н̃е екакасса нива̄сантара̄йакарам̣ джӣвитантара̄йакаран̃ча̄пи хоти. ниппарийа̄йена пана йам̣ нимиттакамма̄димиччха̄джӣвавасена уппаннам̣, йан̃часса севама̄насса акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, там̣ асаппа̄йам̣; випарӣтам̣ саппа̄йам̣. тасса васенеттха ‘саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣’ каммат̣т̣ха̄на̄виджаханавасенева ча ‘гочарасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
аббхантаре атта̄ на̄ма кочи чӣварам̣ па̄рупанто наттхи. вуттаппака̄рачиттакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄ренева пана чӣварапа̄рупанам̣ хоти. таттха чӣварампи ачетанам̣, ка̄йопи ачетано. чӣварам̣ на джа̄на̄ти – ‘майа̄ ка̄йо па̄рупито’ти, ка̄йопи на джа̄на̄ти – ‘ахам̣ чӣварена па̄рупито’ти. дха̄туйова дха̄тусамӯхам̣ пат̣иччха̄денти, пат̣апилотика̄йа поттхакарӯпапат̣иччха̄дане вийа. тасма̄ нева сундарам̣ чӣварам̣ лабхитва̄ соманассам̣ ка̄таббам̣, на асундарам̣ лабхитва̄ доманассам̣. на̄гаваммикачетийаруккха̄дӣсу хи кечи ма̄ла̄гандхадхӯпаваттха̄дӣхи сакка̄рам̣ каронти, кечи гӯтхамуттакаддамадан̣д̣асаттхаппаха̄ра̄дӣхи асакка̄рам̣. на техи на̄гаваммикаруккха̄дайо соманассам̣ ва̄ доманассам̣ ва̄ каронти. евамева нева сундарам̣ чӣварам̣ лабхитва̄ соманассам̣ ка̄таббам̣, на асундарам̣ лабхитва̄ доманассанти. евам̣ паваттапат̣исан̇кха̄навасенеттха ‘асаммохасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
паттадха̄ран̣епи паттам̣ сахаса̄ва аггахетва̄ ‘имам̣ гахетва̄ пин̣д̣а̄йа чарама̄но бхиккхам̣ лабхисса̄мӣ’ти евам̣ паттаггахан̣апаччайа̄ пат̣илабхитаббааттхавасена ‘са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣. кисадуббаласарӣрасса пана гарупатто асаппа̄йо; йасса кассачи чатупан̃чаган̣т̣хика̄хато дуббисодханӣйо асаппа̄йова. дуддхотапатто хи на ват̣т̣ати; там̣ дховантассева часса палибодхо хоти. ман̣иван̣н̣апатто пана лобханӣйова чӣваре вуттанайенева асаппа̄йо. нимиттакамма̄дивасена пана ладдхо, йан̃часса севама̄насса акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, айам̣ еканта̄саппа̄йова випарӣто саппа̄йо. тасса васенеттха ‘саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣’ каммат̣т̣ха̄на̄виджаханавасенева ‘гочарасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
аббхантаре атта̄ на̄ма кочи паттам̣ ган̣ханто наттхи. вуттаппака̄рачиттакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄равасенева пана паттаггахан̣ам̣ на̄ма хоти. таттха паттопи ачетано, хаттха̄пи ачетана̄. патто на джа̄на̄ти – ‘ахам̣ хаттхехи гахито’ти. хаттха̄пи на джа̄нанти – ‘патто амхехи гахито’ти. дха̄туйова дха̄тусамӯхам̣ ган̣ханти, сан̣д̣а̄сена аггиван̣н̣апаттагахан̣е вийа̄ти. евам̣ паваттапат̣исан̇кха̄навасенеттха ‘асаммохасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
апича йатха̄ чхиннахаттхапа̄де ван̣амукхехи паггхаритапуббалохитакимикуле нӣламаккхикасампарикин̣н̣е ана̄тхаса̄ла̄йам̣ ана̄тхамануссе дисва̄ дайа̄лука̄ пуриса̄ тесам̣ ван̣абандхапат̣т̣ачол̣ака̄ни чева капа̄ла̄дӣхи ча бхесаджджа̄ни упана̄менти. таттха чол̣ака̄нипи кесан̃чи сан̣ха̄ни кесан̃чи тхӯла̄ни па̄пун̣анти. бхесаджджакапа̄лака̄нипи кесан̃чи сусан̣т̣ха̄на̄ни кесан̃чи дуссан̣т̣ха̄на̄ни па̄пун̣анти. на те таттха сумана̄ ва̄ хонти думмана̄ ва̄. ван̣апат̣иччха̄данаматтенева хи чол̣акена, бхесаджджапариггахан̣аматтенева ча капа̄лакена тесам̣ аттхо. евамева йо бхиккху ван̣ачол̣акам̣ вийа чӣварам̣, бхесаджджакапа̄лакам̣ вийа ча паттам̣, капа̄ле бхесаджджамива ча патте ладдхабхиккхам̣ саллаккхети – айам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е асаммохасампаджан̃н̃ена уттамасампаджа̄нака̄рӣти ведитаббо.
асита̄дӣсу аситети пин̣д̣апа̄та̄дибходжане. пӣтети йа̄гуа̄дипа̄не. кха̄йитети пит̣т̣хакхаджджака̄дикха̄дане. са̄йитети мадхупха̄н̣ита̄диса̄йане. таттха ‘‘нева дава̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена вутто ат̣т̣хавидхопи аттхо ‘аттхо’ на̄ма. тасса васена ‘са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
лӯкхапан̣ӣтатиттамадхура̄дӣсу пана йена бходжанена йасса апха̄су хоти, там̣ тасса асаппа̄йам̣. йам̣ пана нимиттакамма̄дивасена пат̣иладдхам̣, йан̃часса бхун̃джато акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, там̣ екантам̣ асаппа̄йамева; випарӣтам̣ саппа̄йам̣. тасса васенеттха ‘саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣’ каммат̣т̣ха̄на̄виджаханавасенева ча ‘гочарасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
аббхантаре атта̄ на̄ма кочи бхун̃джако наттхи. вуттаппака̄рачиттакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄ренева пана паттапат̣иггахан̣ам̣ на̄ма хоти. читтакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄ренева хаттхасса патте ота̄ран̣ам̣ на̄ма хоти. читтакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄ренева а̄лопакаран̣ам̣, а̄лопауддхаран̣ам̣, мукхавиваран̣ан̃ча хоти. на кочи кун̃чика̄йа, на йантакена ханукат̣т̣хим̣ виварати. читтакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄ренева а̄лопасса мукхе т̣хапанам̣, упариданта̄нам̣ мусалакиччаса̄дханам̣, хет̣т̣ха̄данта̄нам̣ удуккхалакиччаса̄дханам̣, дживха̄йа хаттхакиччаса̄дханан̃ча хоти. ити нам̣ таттха аггадживха̄йа танукакхел̣о мӯладживха̄йа бахалакхел̣о маккхети. там̣ хет̣т̣ха̄дантаудуккхале дживха̄хаттхапариваттитам̣ кхел̣аудакатемитам̣ упаридантамусаласан̃чун̣н̣итам̣ кочи кат̣аччхуна̄ ва̄ даббийа̄ ва̄ анто павесенто на̄ма наттхи; ва̄йодха̄туйа̄ва пависати. павит̣т̣хам̣ павит̣т̣хам̣ кочи пала̄ласантха̄рам̣ катва̄ дха̄ренто на̄ма наттхи; ва̄йодха̄тувасенева тит̣т̣хати. т̣хитам̣ т̣хитам̣ кочи уддханам̣ катва̄ аггим̣ джа̄летва̄ пачанто на̄ма наттхи; теджодха̄туйа̄ва паччати. паккам̣ паккам̣ кочи дан̣д̣акена ва̄ йат̣т̣хийа̄ ва̄ бахи нӣха̄рако на̄ма наттхи; ва̄йодха̄туйева нӣхарати. ити ва̄йодха̄ту атихарати ча вӣтихарати ча дха̄рети ча париваттети ча сан̃чун̣н̣ети ча висосети ча нӣхарати ча. патхавӣдха̄ту дха̄рети ча париваттети ча сан̃чун̣н̣ети ча висосети ча нӣхарати ча. а̄подха̄ту синехети ча аллаттан̃ча анупа̄лети. теджодха̄ту антопавит̣т̣хам̣ парипа̄чети. а̄ка̄садха̄ту ан̃джасо хоти. вин̃н̃а̄н̣адха̄ту таттха таттха самма̄пайогаманва̄йа а̄бхуджатӣти. евам̣ паваттапат̣исан̇кха̄навасенеттха ‘асаммохасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
апича гаманато, парийесанато, парибхогато, а̄сайато, нидха̄нато, апарипаккато, парипаккато, пхалато, ниссанданато, саммаккханатоти евам̣ дасавидхапат̣икӯлабха̄вапаччавеккхан̣атопеттха ‘асаммохасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣. виттха̄ракатха̄ панеттха висуддхимагге а̄ха̄рапат̣икӯласан̃н̃а̄ниддесато гахетабба̄.
учча̄рапасса̄вакаммети учча̄расса ча пасса̄васса ча каран̣е. таттха паккака̄ле учча̄рапасса̄вам̣ акаронтасса сакаласарӣрато седа̄ муччанти, аккхӣни бхаманти, читтам̣ на екаггам̣ хоти, ан̃н̃е ча рога̄ уппаджджанти; каронтасса пана саббам̣ там̣ на хотӣти айаметтха аттхо. тасса васена ‘са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
ат̣т̣ха̄не учча̄рапасса̄вам̣ каронтасса пана а̄патти хоти, айасо вад̣д̣хати, джӣвитантара̄йо хоти; патирӯпе т̣ха̄не каронтасса саббам̣ там̣ на хотӣти идаметтха саппа̄йам̣. тасса васена ‘саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣’ каммат̣т̣ха̄на̄виджаханавасенева ча ‘гочарасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
аббхантаре атта̄ на̄ма кочи учча̄рапасса̄вакаммам̣ каронто наттхи. читтакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄ренева пана учча̄рапасса̄вакаммам̣ хоти. йатха̄ пана пакке ган̣д̣е ган̣д̣абхедена пуббалохитам̣ ака̄мата̄йа никкхамати, йатха̄ ча атибхарита̄ удакабха̄джана̄ удакам̣ ака̄мата̄йа никкхамати, евам̣ пакка̄сайамуттаваттхӣсу санничита̄ учча̄рапасса̄ва̄ ва̄йувегасамуппӣл̣ита̄ ака̄мата̄йапи никкхаманти. со пана̄йам̣ евам̣ никкхаманто учча̄рапасса̄во нева тасса бхиккхуно аттано хоти на парасса; кевалам̣ пана сарӣраниссандова хоти. йатха̄ ким̣? йатха̄ удакатумбхато пура̄н̣аудакам̣ чхад̣д̣ентасса нева там̣ аттано хоти на паресам̣, кевалам̣ пат̣иджагганаматтамева хоти, еванти. евам̣ паваттапат̣исан̇кха̄навасенеттха ‘асаммохасампаджан̃н̃ам̣’ ведитаббам̣.
гата̄дӣсу гатети гамане. т̣хитети т̣ха̄не. нисиннети нисаджджа̄йа. суттети сайане. таттха абхикканта̄дӣсу вуттанайенева сампаджа̄нака̄рита̄ ведитабба̄.
айам̣ панеттха апаропи найо – еко хи бхиккху гаччханто ан̃н̃ам̣ чинтенто ан̃н̃ам̣ витаккенто гаччхати. еко каммат̣т̣ха̄нам̣ ависсаджджетва̄ва гаччхати. татха̄ еко бхиккху тит̣т̣ханто, нисӣданто, сайанто ан̃н̃ам̣ чинтенто ан̃н̃ам̣ витаккенто сайати. еко каммат̣т̣ха̄нам̣ ависсаджджетва̄ва сайати.
еттакена пана на па̄кат̣ам̣ хотӣти чан̇камена дӣпайим̣су. йо хи бхиккху чан̇каманам̣ отаритва̄ чан̇каманакот̣ийам̣ т̣хито паригган̣ха̄ти; ‘па̄чӣначан̇каманакот̣ийам̣ паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ паччхимачан̇каманакот̣им̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, паччхимачан̇каманакот̣ийам̣ паватта̄пи па̄чӣначан̇каманакот̣им̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, чан̇каманавемаджджхе паватта̄ убхо кот̣ийо аппатва̄ еттхева нируддха̄, чан̇камане паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ т̣ха̄нам̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, т̣ха̄не паватта̄ нисаджджам̣, нисаджджа̄йа паватта̄ сайанам̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄’ти евам̣ паригган̣ханто паригган̣хантойева бхаван̇гам̣ ота̄рети; ут̣т̣хаханто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва ут̣т̣ха̄ти – айам̣ бхиккху гата̄дӣсу сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хотӣти.
евам̣ пана сутте каммат̣т̣ха̄нам̣ авибхӯтам̣ хоти. каммат̣т̣ха̄нам̣ авибхӯтам̣ на ка̄таббам̣. тасма̄ йо бхиккху йа̄ва саккоти та̄ва чан̇камитва̄ т̣хатва̄ нисӣдитва̄ сайама̄но евам̣ париггахетва̄ сайати – ‘ка̄йо ачетано, ман̃чо ачетано. ка̄йо на джа̄на̄ти – ахам̣ ман̃че сайитоти. ман̃чопи на джа̄на̄ти – майи ка̄йо сайитоти. ачетано ка̄йо ачетане ман̃че сайито’ти. евам̣ паригган̣ханто паригган̣хантойева читтам̣ бхаван̇гам̣ ота̄рети, пабуджджхама̄но каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва пабуджджхати. айам̣ сутте сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хотӣти.
джа̄гаритети джа̄гаран̣е. таттха ‘кирийа̄майапаваттасса аппаваттийа̄ сати джа̄гаритам̣ на̄ма на хоти; кирийа̄майапаваттавал̣ан̃дже паваттанте джа̄гаритам̣ на̄ма хотӣ’ти паригган̣ханто бхиккху джа̄гарите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти. апича раттиндивам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ пан̃ча кот̣т̣ха̄се джаггантопи джа̄гарите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти.
бха̄ситети катхане. таттха ‘упа̄да̄рӯпасса садда̄йатанасса аппаватте сати бха̄ситам̣ на̄ма на хоти; тасмим̣ паваттанте хотӣ’ти паригга̄хако бхиккху бха̄сите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти. вимутта̄йатанасӣсена дхаммам̣ десентопи ба̄ттим̣са тираччха̄накатха̄ паха̄йа дасакатха̄ваттхунисситам̣ катхам̣ катхентопи бха̄сите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти.
тун̣хӣбха̄вети акатхане. таттха ‘упа̄да̄рӯпасса садда̄йатанасса паваттийам̣ сати тун̣хӣбха̄во на̄ма наттхи; аппаваттийам̣ хотӣ’ти паригга̄хако бхиккху тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти. ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу читтаручийам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ нисиннопи дутийаджджха̄нам̣ сама̄паннопи тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣйева на̄ма хоти.
еттха ча еко ирийа̄патхо двӣсу т̣ха̄несу а̄гато. со хет̣т̣ха̄ абхикканте пат̣иккантети еттха бхиккха̄ча̄рага̄мам̣ гаччхато ча а̄гаччхато ча аддха̄нагаманавасена катхито. гате т̣хите нисиннети еттха виха̄ре чун̣н̣икапа̄дуддха̄раирийа̄патхавасена катхитоти ведитаббо.
524. таттха катама̄ сатӣтиа̄ди саббам̣ утта̄наттхамева.
526. со вивиттанти имина̄ ким̣ дассети? етасса бхиккхуно упа̄санат̣т̣ха̄нам̣ йогапатхам̣ саппа̄йасена̄санам̣ дассети. йасса хи аббхантаре еттака̄ гун̣а̄ аттхи, тасса ануччхавико аран̃н̃ава̄со. йасса панете наттхи, тасса анануччхавико. еварӯпасса хи аран̃н̃ава̄со ка̄л̣амаккат̣ааччхатараччхадӣпимига̄дӣнам̣ ат̣авӣва̄сасадисо хоти. касма̄? иччха̄йа т̣хатва̄ павит̣т̣хатта̄. тасса хи аран̃н̃ава̄самӯлако кочи аттхо наттхи; аран̃н̃ава̄сан̃чева а̄ран̃н̃аке ча дӯсети; са̄сане аппаса̄дам̣ уппа̄дети. йасса пана аббхантаре еттака̄ гун̣а̄ аттхи, тассева со ануччхавико. со хи аран̃н̃ава̄сам̣ нисса̄йа випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ ган̣хитва̄ паринибба̄ти, сакалааран̃н̃ава̄сам̣ упасобхети, а̄ран̃н̃ика̄нам̣ сӣсам̣ дховати, сакаласа̄санам̣ паса̄рети. тасма̄ саттха̄ еварӯпасса бхиккхуно упа̄санат̣т̣ха̄нам̣ йогапатхам̣ саппа̄йасена̄санам̣ дассенто со вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджатӣтиа̄дима̄ха. таттха вивиттанти сун̃н̃ам̣ аппасаддам̣ аппаниггхосам̣. етамева хи аттхам̣ дассетум̣ тан̃ча ана̄кин̣н̣антиа̄ди вуттам̣. таттха ана̄кин̣н̣анти асан̇кин̣н̣ам̣ асамба̄дхам̣. таттха йасса сена̄санасса са̄манта̄ га̄вутампи ад̣д̣хайоджанампи паббатагаханам̣ ванагаханам̣ надӣгаханам̣ хоти, на кочи авела̄йа упасан̇камитум̣ саккоти – идам̣ сантикепи ана̄кин̣н̣ам̣ на̄ма. йам̣ пана ад̣д̣хайоджаникам̣ ва̄ йоджаникам̣ ва̄ хоти – идам̣ дӯрата̄йа ева ана̄кин̣н̣ам̣ на̄ма хоти.
527. сети чева а̄сати ча еттха̄ти сена̄санам̣. тасса пабхедам̣ дассетум̣ ман̃чо пӣт̣хантиа̄ди вуттам̣. таттха ман̃чоти чатта̄ро ман̃ча̄ – маса̄рако, бундика̄баддхо, кул̣ӣрапа̄дако, а̄хаччапа̄дакоти. татха̄ пӣт̣хам̣. бхисӣти пан̃ча бхисийо – ун̣н̣а̄бхиси, чол̣абхиси, ва̄кабхиси, тин̣абхиси, пан̣н̣абхисӣти. бимбохананти сӣсупадха̄нам̣ вуттам̣. там̣ виттха̄рато видаттхичатуран̇гулам̣ ват̣т̣ати, дӣгхато ман̃чавиттха̄раппама̄н̣ам̣. виха̄роти саманта̄ париха̄рапатхам̣ антойева раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄ни дассетва̄ катасена̄санам̣. ад̣д̣хайоготи супан̣н̣аван̇кагехам̣. па̄са̄доти две кан̣н̣ика̄ни гахетва̄ като дӣгхапа̄са̄до. ат̣т̣оти пат̣ира̄джа̄дипат̣иба̄ханаттхам̣ ит̣т̣хака̄хи като бахалабхиттико чатупан̃чабхӯмико патиссайависесо. ма̄л̣оти бходжанаса̄ласадисо ман̣д̣алама̄л̣о; винайат̣т̣хакатха̄йам̣ пана екакӯт̣асан̇гахито чатурассапа̄са̄доти вуттам̣. лен̣анти паббатам̣ кхан̣итва̄ ва̄ паббха̄расса аппахонакат̣т̣ха̄не кут̣т̣ам̣ ут̣т̣ха̄петва̄ ва̄ катасена̄санам̣. гуха̄ти бхӯмидари ва̄ йаттха раттиндивам̣ дӣпам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати, паббатагуха̄ ва̄ бхӯмигуха̄ ва̄. руккхамӯланти руккхасса хет̣т̣ха̄ париккхиттам̣ ва̄ апариккхиттам̣ ва̄. вел̣угумботи вел̣угаччхо. йаттха ва̄ пана бхиккхӯ пат̣иккамантӣти т̣хапетва̄ ва̄ ета̄ни ман̃ча̄дӣни йаттха бхиккхӯ саннипатанти, йам̣ тесам̣ саннипа̄та̄рахат̣т̣ха̄нам̣, саббаметам̣ сена̄санам̣.
528. бхаджатӣти упети. самбхаджатӣти таттха абхиративасена ануккан̣т̣хито сут̣т̣ху упети. севатӣти нива̄санавасена севати нисеватӣти ануккан̣т̣хама̄но саннисито хутва̄ севати. сам̣севатӣти сена̄санаваттам̣ сампа̄денто самма̄ севати.
529. ида̄ни йам̣ там̣ вивиттанти вуттам̣, тасса пабхедам̣ дассетум̣ аран̃н̃ам̣ руккхамӯлантиа̄ди а̄раддхам̣. таттха аран̃н̃анти винайапарийа̄йена та̄ва ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча авасесам̣ аран̃н̃а’’нти (па̄ра̄. 12) а̄гатам̣. суттантапарийа̄йена а̄ран̃н̃икам̣ бхиккхум̣ сандха̄йа ‘‘а̄ран̃н̃акам̣ на̄ма сена̄санам̣ пан̃чадханусатикапаччхима’’нти (па̄чи. 573) а̄гатам̣. винайасуттанта̄ пана убхопи парийа̄йадесана̄ на̄ма. абхидхаммо ниппарийа̄йадесана̄ти абхидхаммапарийа̄йена аран̃н̃ам̣ дассетум̣ никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ти вуттам̣; индакхӣлато бахи никкхамитва̄ти аттхо.
530. руккхамӯла̄дӣнам̣ пакатийа̄ ча сувин̃н̃еййабха̄вато руккхамӯлам̣йева руккхамӯлантиа̄ди вуттам̣. апичеттха руккхамӯланти йам̣кин̃чи сӣтаччха̄йам̣ вивиттам̣ руккхамӯлам̣. паббатанти селам̣. таттха хи удакасон̣д̣ӣсу удакакиччам̣ катва̄ сӣта̄йа руккхаччха̄йа̄йа нисиннасса на̄на̄диса̄су кха̄йама̄на̄су сӣтена ва̄тена бӣджийама̄насса читтам̣ екаггам̣ хоти. кандаранти кам̣ вуччати удакам̣, тена даритам̣ удакена бхиннам̣ паббатаппадесам̣; йам̣ нитумбантипи надӣкун̃джантипи ваданти. таттха хи раджатапат̣т̣асадиса̄ ва̄лика̄ хонти, маттхаке ман̣ивита̄нам̣ вийа ванагаханам̣, ман̣иккхандхасадисам̣ удакам̣ сандати. еварӯпам̣ кандарам̣ оруйха па̄нӣйам̣ пивитва̄ гатта̄ни сӣтам̣ катва̄ ва̄ликам̣ усса̄петва̄ пам̣сукӯлачӣварам̣ пан̃н̃апетва̄ нисиннасса саман̣адхаммам̣ карото читтам̣ екаггам̣ хоти. гиригуханти двиннам̣ паббата̄нам̣ антарам̣, екасмим̣йева ва̄ уман̇гасадисам̣ маха̄виварам̣. суса̄налаккхан̣ам̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.34) вуттам̣.
531. ванапаттханти га̄мантам̣ атиккамитва̄ манусса̄нам̣ анупача̄рат̣т̣ха̄нам̣, йаттха на касанти на вапанти. теневасса ниддесе ‘‘ванапаттханти дӯра̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачана’’нтиа̄ди вуттам̣. йасма̄ ва̄ руккхамӯла̄дӣсу идамевекам̣ бха̄джетва̄ дасситам̣, тасма̄сса никкхепапат̣ипа̄т̣ийа̄ ниддесам̣ акатва̄ саббапарийанте ниддесо катоти ведитаббо. аббхока̄санти аччханнам̣. а̄кан̇кхама̄но панеттха чӣваракут̣им̣ катва̄ васати. пала̄лапун̃джанти пала̄лара̄си. маха̄пала̄лапун̃джато хи пала̄лам̣ никкад̣д̣хитва̄ паббха̄рален̣асадисе а̄лайе каронти, гаччхагумба̄дӣнампи упари пала̄лам̣ паккхипитва̄ хет̣т̣ха̄ нисинна̄ саман̣адхаммам̣ каронти; там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. ванапаттханиддесе саломахам̣са̄нанти йаттха павит̣т̣хасса ломахам̣со уппаджджати; еварӯпа̄нам̣ бхӣсанакасена̄сана̄нам̣. парийанта̄нанти дӯрабха̄вена парийанте т̣хита̄нам̣. на мануссӯпача̄ра̄нанти касанавапанавасена мануссехи упачаритаббам̣ ванантам̣ атиккамитва̄ т̣хита̄нам̣. дурабхисамбхава̄нанти аладдхавивекасса̄дехи абхибхуййа васитум̣ насаккун̣еййа̄нам̣.
532. аппасадда̄диниддесе аппасадданти вачанасаддена аппасаддам̣.
533. аппаниггхосанти нагараниггхосасаддена аппаниггхосам̣. йасма̄ пана убхайампетам̣ саддат̣т̣хена екам̣, тасма̄сса ниддесе ‘‘йадева там̣ аппасаддам̣ тадева там̣ аппаниггхоса’’нти вуттам̣. виджанава̄танти анусан̃чаран̣аджанасса сарӣрава̄тена вирахитам̣. виджанава̄дантипи па̄т̣хо; антоджанава̄дена вирахитанти аттхо. йасма̄ пана йам̣ аппаниггхосам̣, тадева джанасан̃чаран̣ена ча джанава̄дена ча вирахитам̣ хоти, тасма̄сса ниддесе ‘‘йадева там̣ аппаниггхосам̣ тадева там̣ виджанава̄та’’нти вуттам̣. мануссара̄хасеййаканти манусса̄нам̣ рахассакирийат̣т̣ха̄нийам̣. йасма̄ пана там̣ джанасан̃чаран̣арахитам̣ хоти, тенасса ниддесе ‘‘йадева там̣ виджанава̄там̣ тадева там̣ мануссара̄хасеййака’’нти вуттам̣. пат̣исалла̄наса̄руппанти вивека̄нурӯпам̣. йасма̄ пана там̣ нийаменева мануссара̄хасеййакам̣ хоти, тасма̄сса ниддесе ‘‘йадева там̣ мануссара̄хасеййакам̣ тадева там̣ пат̣исалла̄наса̄руппа’’нти вуттам̣.
534. аран̃н̃агата̄диниддесе аран̃н̃ам̣ вуттамева. татха̄ руккхамӯлам̣. авасесам̣ пана саббампи сена̄санам̣ сун̃н̃а̄га̄рена сан̇гахитам̣.
535. паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ти самантато ӯрубаддха̄санам̣ бандхитва̄. уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄ти упаримам̣ сарӣрам̣ уджум̣ т̣хапетва̄ ат̣т̣ха̄раса пит̣т̣хикан̣т̣аке кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ипа̄детва̄. еван̃хи нисиннасса чаммамам̣санха̄рӯни на пан̣аманти. атхасса йа̄ тесам̣ пан̣аманапаччайа̄ кхан̣е кхан̣е ведана̄ уппаджджеййум̣, та̄ нуппаджджанти. та̄су на уппаджджама̄на̄су читтам̣ екаггам̣ хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ на парипатати, вуд̣д̣хим̣ пха̄тим̣ упагаччхати.