2. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

32. ида̄ни абхидхаммабха̄джанӣйам̣ хоти. таттха рӯпаккхандханиддесо хет̣т̣ха̄ рӯпакан̣д̣е виттха̄ританайенева ведитаббо.

34. ведана̄ккхандханиддесе екавидхена̄ти екакот̣т̣ха̄сена. пхассасампайуттоти пхассена сампайутто. сабба̄пи чатубхӯмикаведана̄. сахетукадуке сахетука̄ чатубхӯмикаведана̄, ахетука̄ ка̄ма̄вачара̄ва. имина̄ упа̄йена кусалапада̄дӣхи вутта̄ ведана̄ джа̄нитабба̄. апича̄йам̣ ведана̄ккхандхо екавидхена пхассасампайуттато дассито, дувидхена сахетука̄хетукато, тивидхена джа̄тито, чатуббидхена бхӯмантарато, пан̃чавидхена индрийато. таттха сукхиндрийадуккхиндрийа̄ни ка̄йаппаса̄даваттхука̄ни ка̄ма̄вачара̄нева. соманассиндрийам̣ чхат̣т̣хаваттхукам̣ ва̄ аваттхукам̣ ва̄ тебхӯмакам̣. доманассиндрийам̣ чхат̣т̣хаваттхукам̣ ка̄ма̄вачарам̣. упеккхиндрийам̣ чаккха̄дичатуппаса̄даваттхукам̣ чхат̣т̣хаваттхукам̣ аваттхукан̃ча чатубхӯмакам̣. чхаббидхена ваттхуто дассито. таттха пурима̄ пан̃ча ведана̄ пан̃чаппаса̄даваттхука̄ ка̄ма̄вачара̄ва чхат̣т̣ха̄ аваттхука̄ ва̄ саваттхука̄ ва̄ чатубхӯмика̄.

саттавидхена таттха маносампхассаджа̄ бхедато дассита̄, ат̣т̣хавидхена таттха ка̄йасампхассаджа̄ бхедато, нававидхена саттавидхабхеде мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампхассаджа̄ бхедато, дасавидхена ат̣т̣хавидхабхеде мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампхассаджа̄ бхедато. етесу хи саттавидхабхеде маносампхассаджа̄ манодха̄тусампхассаджа̄, мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампхассаджа̄ти двидха̄ бхинна̄. ат̣т̣хавидхабхеде та̄йа саддхим̣ ка̄йасампхассаджа̄пи сукха̄ дуккха̄ти двидха̄ бхинна̄. нававидхабхеде саттавидхе вутта̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампхассаджа̄ кусала̄дивасена тидха̄ бхинна̄. дасавидхабхеде ат̣т̣хавидхе вутта̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампхассаджа̄ кусала̄дивасенева тидха̄ бхинна̄.

кусалаттико четтха кевалам̣ пӯран̣аттхамева вутто. саттавидхаат̣т̣хавидханававидхабхедесу пана найам̣ да̄тум̣ йуттат̣т̣ха̄не найо динно. абхидхамман̃хи патва̄ татха̄гатена найам̣ да̄тум̣ йуттат̣т̣ха̄не найо адинно на̄ма наттхи. айам̣ та̄ва дукамӯлаке еко ва̄ро.

саттха̄ хи имасмим̣ абхидхаммабха̄джанӣйе ведана̄ккхандхам̣ бха̄дженто тике гахетва̄ дукесу паккхипи, дуке гахетва̄ тикесу паккхипи, тике ча дуке ча убхатовад̣д̣хананӣха̄рена а̄хари; саттавидхена, чатувӣсативидхена, тим̣савидхена, бахувидхена̄ти саббатха̄пи бахувидхена ведана̄ккхандхам̣ дассеси. касма̄? пуггаладжджха̄сайена чева десана̄вила̄сена ча. дхаммам̣ сотум̣ нисиннадевапариса̄йа хи йе девапутта̄ тике а̄да̄йа дукесу паккхипитва̄ катхийама̄нам̣ пат̣ивиджджхитум̣ сакконти, тесам̣ саппа̄йавасена татха̄ катва̄ десеси. йе итарехи а̄ка̄рехи катхийама̄нам̣ пат̣ивиджджхитум̣ сакконти, тесам̣ теха̄ка̄рехи десесӣти. айаметтха ‘пуггаладжджха̄сайо’. самма̄самбуддхо пана аттано маха̄висайата̄йа тике ва̄ дукесу паккхипитва̄, дуке ва̄ тикесу убхатовад̣д̣ханена ва̄, саттавидха̄динайена ва̄, йатха̄ йатха̄ иччхати татха̄ татха̄ десетум̣ саккоти. тасма̄пи имеха̄ка̄рехи десесӣти айамасса ‘десана̄вила̄со’.

таттха тике а̄да̄йа дукесу паккхипитва̄ деситава̄ро дукамӯлако на̄ма. дуке а̄да̄йа тикесу паккхипитва̄ деситава̄ро тикамӯлако на̄ма. тике ча дуке ча убхато вад̣д̣хетва̄ деситава̄ро убхатовад̣д̣хитако на̄ма. аваса̄не саттавидхена̄тиа̄дива̄ро бахувидхава̄ро на̄ма̄ти име та̄ва чатта̄ро маха̄ва̄ра̄.

таттха дукамӯлаке дукесу лаббхама̄нена екекена дукена саддхим̣ тикесу алаббхама̄не ведана̄ттикапӣтиттикасанидассанаттике апанетва̄, сесе лаббхама̄наке екӯнавӣсати тике йоджетва̄, дутийадукапат̣хаматтикайоджанава̄ра̄дӣни навава̄расата̄ни пан̃н̃а̄сан̃ча ва̄ра̄ хонти. те саббепи па̄л̣ийам̣ сам̣кхипитва̄ таттха таттха дассетаббайуттакам̣ дассетва̄ вутта̄. асаммуйхантена пана виттха̄рато ведитабба̄.

тикамӯлакепи тикесу лаббхама̄нена екекена тикена саддхим̣ дукесу алаббхама̄не пат̣хамадука̄дайо дуке апанетва̄, сесе лаббхама̄наке сахетукадука̄дайо пан̃н̃а̄са дуке йоджетва̄, пат̣хаматтикадутийадукайоджанава̄ра̄дӣни навава̄расата̄ни пан̃н̃а̄сан̃ча ва̄ра̄ хонти. тепи саббе па̄л̣ийам̣ сан̇кхипитва̄ таттха таттха дассетаббайуттакам̣ дассетва̄ вутта̄. асаммуйхантена пана виттха̄рато ведитабба̄.

убхатовад̣д̣хитаке дувидхабхеде дутийадукам̣ тивидхабхеде ча пат̣хаматикам̣ а̄дим̣ катва̄ лаббхама̄нехи екӯнавӣсатийа̄ дукехи лаббхама̄не екӯнавӣсатитике йоджетва̄ дутийадукапат̣хаматикайоджанава̄ра̄дайо екӯнавӣсатива̄ра̄ вутта̄. еса дукатика̄нам̣ васена убхатовад̣д̣хитатта̄ убхатовад̣д̣хитако на̄ма татийо маха̄ва̄ро.

бахувидхава̄расса саттавидханиддесе а̄дито пат̣т̣ха̄йа лаббхама̄несу екӯнавӣсатийа̄ тикесу екекена саддхим̣ чатассо бхӯмийо йоджетва̄ екӯнавӣсати саттавидхава̄ра̄ вутта̄. чатувӣсативидханиддесепи тесам̣йева тика̄нам̣ васена екӯнавӣсатива̄ра̄ вутта̄. татха̄ бахувидхава̄ре ча̄ти. тим̣савидхава̄ро екойева̄ти саббепи ат̣т̣хапан̃н̃а̄са ва̄ра̄ хонти. айам̣ та̄веттха ва̄рапариччхедавасена па̄л̣иван̣н̣ана̄.

ида̄ни аттхаван̣н̣ана̄ хоти. таттха саттавидханиддесо та̄ва утта̄наттхойева. чатувӣсативидханиддесе чаккхусампхассапаччайа̄ ведана̄ккхандхо аттхи кусалоти ка̄ма̄вачараат̣т̣хакусалачиттавасена ведитаббо. аттхи акусалоти два̄дасаакусалачиттавасена ведитаббо. аттхи абйа̄катоти тиссо манодха̄туйо, тиссо ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо, ат̣т̣ха маха̄випа̄ка̄ни, даса ка̄ма̄вачаракирийа̄ти чатувӣсатийа̄ читта̄нам̣ васена ведитаббо.

таттха ат̣т̣ха кусала̄ни два̄даса акусала̄ни ча джаванавасена лаббханти. кирийаманодха̄ту а̄ваджджанавасена лаббхати. две випа̄каманодха̄туйо сампат̣иччханавасена, тиссо випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо сантӣран̣атада̄рамман̣авасена, кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту вот̣т̣хаббанавасена, ат̣т̣ха маха̄випа̄качитта̄ни тада̄рамман̣авасена, нава кирийачитта̄ни джаванавасена лаббханти. сотагха̄надживха̄ка̄йадва̄ресупи есева найо.

манодва̄ре пана аттхи кусалоти чатубхӯмакакусалавасена катхитам̣, аттхи акусалоти два̄дасаакусалавасена. аттхи абйа̄катоти ека̄дасаннам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄нам̣, дасаннам̣ кирийа̄нам̣, наваннам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракирийа̄нам̣, чатуннам̣ са̄ман̃н̃апхала̄нанти чатуттим̣сачиттуппа̄давасена катхитам̣. таттха чатубхӯмакакусалан̃чева акусалан̃ча джаванавасена лаббхати. кирийато ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту а̄ваджджанавасена, ека̄даса випа̄качитта̄ни тада̄рамман̣авасена, тебхӯмакакирийа̄ чева са̄ман̃н̃апхала̄ни ча джаванавасенева лаббханти. та̄ни саттавидха̄дӣсу йаттха каттхачи т̣хатва̄ катхетум̣ ват̣т̣анти. тим̣савидхе пана т̣хатва̄ дӣпийама̄на̄ни сукхадӣпана̄ни хонтӣти тим̣савидхасмим̣йева т̣хатва̄ дӣпайим̣су.

ета̄ни хи сабба̄нипи читта̄ни чаккхудва̄ре упаниссайакот̣ийа̄, саматиккамавасена, бха̄вана̄васена̄ти тӣха̄ка̄рехи лаббханти. татха̄ сотадва̄раманодва̄ресупи. гха̄надживха̄ка̄йадва̄ресу пана саматиккамавасена, бха̄вана̄васена̄ти двӣхева̄ка̄рехи лаббхантӣти ведитабба̄ни. катхам̣? идха бхиккху виха̄рача̄рикам̣ чарама̄но касин̣аман̣д̣алам̣ дисва̄ ‘ким̣ на̄мета’нти пуччхитва̄ ‘касин̣аман̣д̣ала’нти вутте пуна ‘ким̣ имина̄ каронтӣ’ти пуччхати. атхасса а̄чиккханти – ‘евам̣ бха̄ветва̄ джха̄на̄ни уппа̄детва̄, сама̄паттипадат̣т̣ха̄нам̣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄, арахаттам̣ па̄пун̣антӣ’ти. аджджха̄сайасампанно кулапутто ‘бха̄рийам̣ ета’нти асаллаккхетва̄ ‘майа̄пи еса гун̣о ниббаттетум̣ ват̣т̣ати, на кхо пана сакка̄ еса нипаджджитва̄ нидда̄йантена ниббаттетум̣, а̄дитова вӣрийам̣ ка̄тум̣ сӣлам̣ содхетум̣ ват̣т̣атӣ’ти чинтетва̄ сӣлам̣ содхети. тато сӣле патит̣т̣ха̄йа даса палибодхе упаччхиндитва̄, тичӣварапарамена сантосена сантут̣т̣хо, а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ ваттапат̣иваттам̣ катва̄, каммат̣т̣ха̄нам̣ угган̣хитва̄, касин̣апарикаммам̣ катва̄, сама̄паттийо уппа̄детва̄, сама̄паттипадат̣т̣ха̄нам̣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄, арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. таттха сабба̄пи парикаммаведана̄ ка̄ма̄вачара̄, ат̣т̣хасама̄паттиведана̄ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачара̄, маггапхалаведана̄ локуттара̄ти евам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ чатубхӯмикаведана̄ниббаттийа̄ балавапаччайо хотӣти чатубхӯмикаведана̄ чаккхусампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ та̄ва ‘упаниссайавасена’ лаббханти.

чаккхудва̄ре пана рӯпе а̄па̄тхагате ‘ит̣т̣хе ме а̄рамман̣е ра̄го уппанно, анит̣т̣хе пат̣игхо, асамапеккхана̄йа мохо, винибандхасса пана ме ма̄но уппанно, пара̄мат̣т̣хасса дит̣т̣хи, виккхепагатасса уддхаччам̣, асаннит̣т̣ха̄гатасса вичикиччха̄, тха̄магатасса анусайо уппанно’ти париггахе т̣хито кулапутто аттано килесуппаттим̣ н̃атва̄ ‘име ме килеса̄ вад̣д̣хама̄на̄ анайабйасана̄йа сам̣ваттиссанти, ханда не нигган̣ха̄мӣ’ти чинтетва̄ ‘на кхо пана сакка̄ нипаджджитва̄ нидда̄йантена килесе нигган̣хитум̣; а̄дитова вӣрийам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати сӣлам̣ содхету’нти хет̣т̣ха̄ вуттанайенева пат̣ипаджджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. таттха сабба̄пи парикаммаведана̄ ка̄ма̄вачара̄, ат̣т̣хасама̄паттиведана̄ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачара̄, маггапхалаведана̄ локуттара̄ти евам̣ рӯпа̄рамман̣е уппаннам̣ килесам̣ саматиккамитва̄ гата̄ти чатубхӯмикаведана̄ чаккхусампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ ‘саматиккамавасена’ лаббханти.

чаккхудва̄ре пана рӯпе а̄па̄тхагате еко евам̣ париггахам̣ пат̣т̣хапети – ‘идам̣ рӯпам̣ ким̣ ниссита’нти? тато нам̣ ‘бхӯтаниссита’нти н̃атва̄ чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни упа̄да̄рӯпан̃ча рӯпанти паригган̣ха̄ти, тада̄рамман̣е дхамме арӯпанти паригган̣ха̄ти. тато саппаччайам̣ на̄марӯпам̣ париган̣хитва̄ тӣн̣и лаккхан̣а̄ни а̄ропетва̄ випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. таттха сабба̄пи парикаммаведана̄ ка̄ма̄вачара̄, ат̣т̣хасама̄паттиведана̄ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачара̄, маггапхалаведана̄ локуттара̄ти евам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ саммаситва̄ ниббаттита̄ти айам̣ ведана̄ чаккхусампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ ‘бха̄вана̄васена’ лаббханти.

апаро бхиккху сун̣а̄ти – ‘касин̣апарикаммам̣ кира катва̄ сама̄паттийо уппа̄детва̄ сама̄паттипадат̣т̣ха̄нам̣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣антӣ’ти. аджджха̄сайасампанно кулапутто ‘бха̄рийам̣ ета’нти асаллаккхетва̄ ‘майа̄пи еса гун̣о ниббаттетум̣ ват̣т̣атӣ’ти пуриманайенева пат̣ипаджджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. таттха сабба̄пи парикаммаведана̄ ка̄ма̄вачара̄, ат̣т̣хасама̄паттиведана̄ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачара̄, маггапхалаведана̄ локуттара̄ти евам̣ сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ чатубхӯмикаведана̄ ниббаттийа̄ балавапаччайо хотӣти чатубхӯмикаведана̄ сотасампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ та̄ва ‘упаниссайавасена’ лаббханти.

сотадва̄ре пана садде а̄па̄тхагатети саббам̣ чаккхудва̄ре вуттанайенева ведитаббам̣. евам̣ садда̄рамман̣е уппаннам̣ килесам̣ саматиккамитва̄ гата̄ти чатубхӯмикаведана̄ сотасампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ ‘саматиккамавасена’ лаббханти.

сотадва̄ре пана садде а̄па̄тхагате еко евам̣ париггахам̣ пат̣т̣хапети – айам̣ саддо ким̣ нисситоти саббам̣ чаккхудва̄ре вуттанайенева ведитаббам̣. евам̣ садда̄рамман̣ам̣ саммаситва̄ ниббаттита̄ти айам̣ ведана̄ сотасампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ ‘бха̄вана̄васена’ лаббханти.

гха̄надживха̄ка̄йадва̄ресу пана гандха̄рамман̣а̄дӣсу а̄па̄тхагатесу ‘ит̣т̣хе ме а̄рамман̣е ра̄го уппанно’ти саббам̣ чаккхудва̄ре вуттанайенева ведитаббам̣. евам̣ гандха̄рамман̣а̄дӣсу уппаннам̣ килесам̣ саматиккамитва̄ гата̄ти чатубхӯмикаведана̄ гха̄надживха̄ка̄йасампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ тӣсу два̄ресу ‘саматиккамавасена’ лаббханти.

гха̄надва̄ра̄дӣсу пана гандха̄дӣсу а̄па̄тхагатесу еко евам̣ париггахам̣ пат̣т̣хапети – ‘айам̣ гандхо, айам̣ расо, идам̣ пхот̣т̣хаббам̣ ким̣ ниссита’нти саббам̣ чаккхудва̄ре вуттанайенева ведитаббам̣. евам̣ гандха̄рамман̣а̄дӣни саммаситва̄ ниббаттита̄ти айам̣ ведана̄ гха̄надживха̄ка̄йасампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ ‘бха̄вана̄васена’ лаббханти.

манодва̄ре пана тӣхипи а̄ка̄рехи лаббханти. екаччо хи джа̄тим̣ бхайато пассати, джарам̣ бйа̄дхим̣ маран̣ам̣ бхайато пассати, бхайато дисва̄ ‘джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣ехи муччитум̣ ват̣т̣ати, на кхо пана сакка̄ нипаджджитва̄ нидда̄йантена джа̄тиа̄дӣхи муччитум̣, а̄дитова вӣрийам̣ ка̄тум̣ сӣлам̣ содхетум̣ ват̣т̣атӣ’ти чинтетва̄ чаккхудва̄ре вуттанайенева пат̣ипаджджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. таттха сабба̄пи парикаммаведана̄ ка̄ма̄вачара̄, ат̣т̣хасама̄паттиведана̄ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачара̄, маггапхалаведана̄ локуттара̄ти евам̣ джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣ам̣ чатубхӯмикаведана̄ниббаттийа̄ балавапаччайо хотӣти чатубхӯмикаведана̄ маносампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ та̄ва ‘упаниссайавасена’ лаббханти.

манодва̄ре пана дхамма̄рамман̣е а̄па̄тхагатети саббам̣ чаккхудва̄ре вуттанайенева ведитаббам̣. евам̣ дхамма̄рамман̣е уппаннам̣ килесам̣ саматиккамитва̄ гата̄ти чатубхӯмикаведана̄ маносампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ ‘саматиккамавасена’ лаббханти.

манодва̄ре пана дхамма̄рамман̣е а̄па̄тхагате еко евам̣ париггахам̣ пат̣т̣хапети – ‘етам̣ дхамма̄рамман̣ам̣ ким̣ ниссита’нти? ‘ваттхуниссита’нти. ‘ваттху ким̣ ниссита’нти? ‘маха̄бхӯта̄ни ниссита’нти. со чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни упа̄да̄рӯпан̃ча рӯпанти паригган̣ха̄ти, тада̄рамман̣е дхамме арӯпанти паригган̣ха̄ти. тато саппаччайам̣ на̄марӯпам̣ паригган̣хитва̄ тӣн̣и лаккхан̣а̄ни а̄ропетва̄ випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. таттха сабба̄пи парикаммаведана̄ ка̄ма̄вачара̄, ат̣т̣хасама̄паттиведана̄ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачара̄, маггапхалаведана̄ локуттара̄ти евам̣ дхамма̄рамман̣ам̣ саммаситва̄ ниббаттита̄ти айам̣ ведана̄ маносампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄. евам̣ ‘бха̄вана̄васена’ лаббханти. йа̄ панета̄ саббесампи чатувӣсативидха̄дӣнам̣ ва̄ра̄нам̣ парийоса̄несу чаккхусампхассаджа̄ ведана̄…пе… маносампхассаджа̄ ведана̄ти чха чха ведана̄ вутта̄, та̄ сампайуттапаччайавасена вутта̄ти.

айам̣ ведана̄ккхандханиддесо.

сан̃н̃а̄ккхандха̄дайопи имина̄ упа̄йена ведитабба̄. кевалан̃хи сан̃н̃а̄ккхандханиддесе тикесу ведана̄ттикапӣтиттика̄пи лаббханти, дукесу ча сукхасахагатадука̄дайопи. сан̇кха̄раккхандханиддесе пхассасса̄пи сан̇кха̄раккхандхапарийа̄паннатта̄ пхассасампайуттоти аватва̄ читтасампайуттоти вуттам̣. дукесу четтха хетудука̄дайопи лаббханти. тика̄ сан̃н̃а̄ккхандхасадиса̄ ева. вин̃н̃а̄н̣аккхандханиддесе чаккхусампхассаджа̄дибха̄вам̣ аватва̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣антиа̄ди вуттам̣. на хи сакка̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ маносампхассаджанти ниддиситум̣. сесаметтха сан̃н̃а̄ккхандхе вуттасадисамева. имесам̣ пана тин̣н̣ампи кхандха̄нам̣ ниддесейева ведана̄ккхандханиддесато атирекатикадука̄ ладдха̄. тесам̣ васена ва̄раппабхедо ведитабботи.

абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄.