1. пат̣хаманайо сан̇гаха̄сан̇гахападаван̣н̣ана̄
1. кхандхападаван̣н̣ана̄
6. ида̄ни пан̃чаккхандха̄дивасена никкхиттама̄тикам̣ ‘сан̇гахо асан̇гахо’тиа̄дӣхи найама̄тика̄падехи саддхим̣ йоджетва̄ дассетум̣ рӯпаккхандхо катихи кхандхехӣтиа̄дина̄ найена ниддесава̄ро а̄раддхо. таттха йасма̄ ‘‘сан̇гахо асан̇гахотиа̄дика̄йа найама̄тика̄йа ‘‘тӣхи сан̇гахо, тӣхи асан̇гахо’’ти найамукхама̄тика̄ т̣хапита̄, тасма̄ рӯпаккхандха̄дӣнам̣ сан̇гахам̣ дассетум̣ катихи кхандхехи катиха̄йатанехи катихи дха̄тӯхӣти тӣн̣и кхандха̄йатанадха̄тупада̄нева уддхат̣а̄ни. ‘чатта̄ри сачча̄нӣ’тиа̄дӣсу екампи на пара̄мат̣т̣хам̣. йасма̄ ча ‘‘сабха̄го висабха̄го’’ти евам̣ лаккхан̣ама̄тика̄ т̣хапита̄, тасма̄ имасса пан̃хасса виссаджджане рӯпаккхандхо екена кхандхена̄тиа̄ди вуттам̣. сабха̄га̄ хи тасса ете кхандха̄дайоти. таттха екена кхандхена̄ти рӯпаккхандхенева. йан̃хи кин̃чи рӯпам̣ рӯпаккхандхасабха̄гатта̄ рӯпаккхандхотвева сан̇гахам̣ гаччхатӣти рӯпаккхандхенева ган̣итам̣, там̣ рӯпаккхандхенева париччхиннам̣. ека̄дасаха̄йатанехӣти мана̄йатанаваджджехи. саббопи хи рӯпаккхандхо даса̄йатана̄ни дхамма̄йатанекадесо ча хоти, тасма̄ ека̄дасаха̄йатанехи ган̣ито, париччхинно. ека̄дасахи дха̄тӯхӣти саттавин̃н̃а̄н̣адха̄туваджджа̄хи ека̄дасахи ета̄су хи апарийа̄паннам̣ рӯпам̣ на̄ма наттхи.
асан̇гаханайаниддесе катихи асан̇гахитоти сан̇кхепенева пуччха̄ ката̄. виссаджджане панасса йасма̄ рӯпаккхандхасса висабха̄га̄ чатта̄ро арӯпаккхандха̄, екам̣ мана̄йатанам̣, сатта вин̃н̃а̄н̣адха̄туйо; тасма̄ чатӯхи кхандхехӣтиа̄ди вуттам̣. имина̄ найена саббападесу сан̇гаха̄сан̇гахо ведитаббо. имасмим̣ пана кхандханиддесе – ‘‘рӯпаккхандхо катихи кхандхехӣ’’тиа̄димхи та̄ва екамӯлаке сан̇гаханайе сарӯпенева дассита̄ пан̃ча пуччха̄, пан̃ча виссаджджана̄ни. асан̇гаханайе сан̇кхепена дассита̄ пан̃ча пуччха̄, пан̃ча виссаджджана̄ни. имина̄ упа̄йена дукамӯлака̄дӣсупи пуччха̄виссаджджана̄ни ведитабба̄ни. рӯпаккхандхамӯлака̄йева четтха дукатикачатукка̄ дассита̄. пан̃чаке пана ‘‘рӯпаккхандхо ча…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхо ча̄’’ти евам̣ бхедато ча, ‘‘пан̃чаккхандха̄ катихи кхандхехӣ’’ти евам̣ абхедато ча̄ти двидха̄ пуччха̄виссаджджана̄ни ката̄ни. евам̣ па̄л̣инайо ведитабботи.
2. а̄йатанапада̄диван̣н̣ана̄
22. а̄йатанападаниддеса̄дӣсу а̄йатанападаниддесе та̄ва чаккха̄йатанам̣ екена кхандхена̄ти екена рӯпаккхандхенева, екена чаккха̄йатаненева ека̄йа чаккхудха̄туйа̄ва сан̇гахитанти ведитаббам̣. сота̄йатана̄дӣсупи имина̄ва найена сан̇гаха̄сан̇гахо ведитаббо. асан̇кхатам̣ кхандхато т̣хапетва̄ти еттха пана йасма̄ асан̇кхатам̣ дхамма̄йатанам̣ на̄ма нибба̄нам̣, тан̃ча кхандхасан̇гахам̣ на гаччхати; тасма̄ ‘кхандхато т̣хапетва̄’ти вуттам̣. чатӯхи кхандхехӣти рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄раккхандхехи. нибба̄наваджджан̃хи дхамма̄йатанам̣ етехи сан̇гахитам̣. вин̃н̃а̄н̣аккхандхена пана т̣хапетва̄ дхамма̄йатанадхаммадха̄туйо сеса̄йатанадха̄тӯхи ча там̣ на сан̇гайхати. тена вуттам̣ – ‘‘екена кхандхена, ека̄дасаха̄йатанехи, саттарасахи дха̄тӯхи асан̇гахита’’нти. йатха̄ ча те хет̣т̣ха̄ рӯпаккхандхамӯлака̄, евамидха̄пи чаккха̄йатанамӯлака̄ва найа̄ ведитабба̄. дукаматтамева пана па̄л̣ийам̣ дассетва̄ ‘‘два̄даса̄йатана̄нӣ’’ти абхедатова пуччха̄виссаджджанам̣ катам̣. дха̄туниддесепи есева найо.
40. саччаниддесе – саббепи дукатикачатукка̄ па̄л̣ийам̣ дассита̄. йасма̄ ча дукатикесу самудайасаччасадисамева маггасаччепи виссаджджанам̣, тасма̄ там̣ самудайа̄нантарам̣ вуттам̣.
50. индрийаниддесе – джӣвитиндрийам̣ двӣхи кхандхехӣти рӯпаджӣвитиндрийам̣ рӯпаккхандхена, арӯпаджӣвитиндрийам̣ сан̇кха̄раккхандхена сан̇гахитам̣. сесам̣ вуттанайа̄нуса̄ренева ведитаббам̣. па̄л̣иваваттха̄нам̣ панеттха а̄йатанадха̄туниддесасадисамева.
6. пат̣иччасамуппа̄даван̣н̣ана̄
61. пат̣иччасамуппа̄даниддесе – ‘‘авиджджа̄ катихи кхандхехӣ’’ти пуччхам̣ ана̄рабхитва̄ авиджджа̄ екена кхандхена̄ти евам̣ виссаджджанамева дасситам̣. таттха сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣анти пат̣исандхийам̣ паватте ча саббампи випа̄кавин̃н̃а̄н̣ам̣. тенева̄ха – ‘‘саттахи дха̄тӯхи сан̇гахита’’нти. на̄марӯпампи пат̣исандхипаваттивасенева ведитаббам̣. теневеттха садда̄йатанампи сан̇гахетва̄ ека̄дасаха̄йатанехи сан̇гахо дассито. пхасса̄дӣсу кхандхабхедо ведитаббо. ан̃н̃енева хи екена кхандхена пхассо сан̇гахито, ан̃н̃ена ведана̄, тан̣ха̄упа̄да̄накаммабхава̄ пана сан̇кха̄раккхандхенева сан̇гахита̄. бхавападан̃четтха каммабхава̄дӣнам̣ васена ека̄дасадха̄ вибхаттам̣. таттха каммабхаво пхасса̄дӣхи садисависаджджанатта̄ техи саддхим̣ екато дассито. упапаттибхавака̄мабхавасан̃н̃а̄бхавапан̃чавока̄рабхава̄ ан̃н̃аман̃н̃асадисависсаджджанатта̄ екато дассита̄. йасма̄ чете упа̄диннакадхамма̄ва тасма̄ ‘‘ека̄дасаха̄йатанехи саттарасахи дха̄тӯхӣ’’ти вуттам̣. садда̄йатанан̃хи анупа̄диннам̣, там̣ еттха на гахитам̣.
68. рӯпабхаваниддесе – пан̃чаха̄йатанехӣти чаккхусотаманарӯпадхамма̄йатанехи. ат̣т̣хахи дха̄тӯхӣти чаккхусотачаккхувин̃н̃а̄н̣асотавин̃н̃а̄н̣арӯпадхаммаманодха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯхи. арӯпабхава̄дайопи тайо садисависсаджджанатта̄ва екато дассита̄. татха̄ асан̃н̃а̄бхаваекавока̄рабхава̄. таттха двӣха̄йатанехӣти рӯпа̄йатанадхамма̄йатанехи. дха̄тӯсупи есева найо. екаталава̄сика̄нан̃хи сесабрахма̄нам̣ чаккхусаббха̄вато тасса̄рамман̣атта̄ таттха рӯпа̄йатанам̣ уддхат̣ам̣.
71. джа̄ти двӣхи кхандхехӣти рӯпаджа̄ти рӯпаккхандхена, арӯпаджа̄ти сан̇кха̄раккхандхена. джара̄маран̣есупи есева найо. сока̄дӣсупи екена кхандхена̄ти сокадуккхадоманасса̄ни ведана̄ккхандхена, паридево рӯпаккхандхена, упа̄йа̄са̄дайо сан̇кха̄раккхандхена̄ти евам̣ кхандхависесо ведитаббо.
73. иддхипа̄до двӣхӣти сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣аккхандхехи, мана̄йатанадхамма̄йатанехи, дхаммадха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯхи ча. джха̄нам̣ двӣхӣти ведана̄ккхандхасан̇кха̄раккхандхехи. аппаман̃н̃а̄дайо садисависсаджджанатта̄ екато ниддит̣т̣ха̄. читтам̣ пана четана̄нантарам̣ никкхиттампи асадисависсаджджанатта̄ паччха̄ гахитам̣. таттха аппаман̃н̃а̄дӣсу екена кхандхена̄ти ведана̄ ведана̄ккхандхена, сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхена, сеса̄ сан̇кха̄раккхандхена сан̇гахита̄ти евам̣ кхандхависесо ведитаббо.
7. тикападаван̣н̣ана̄
77. евам̣ аббхантарама̄тика̄йа сан̇гахам̣ дассетва̄ ида̄ни ба̄хирама̄тика̄йа сан̇гахам̣ дассетум̣ кусала̄ дхамма̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ведана̄ттике тӣхи дха̄тӯхӣти ка̄йавин̃н̃а̄н̣амановин̃н̃а̄н̣адхаммадха̄тӯхи. саттахи дха̄тӯхӣти чаккхусотагха̄надживха̄вин̃н̃а̄н̣адха̄тӯхи чева манодха̄тудхаммадха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯхи ча. випа̄каттике ат̣т̣хахи дха̄тӯхӣти ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ саддхим̣ та̄хийева. випа̄кадхаммадхамма̄ пана сам̣килит̣т̣хасам̣килесикехи саддхим̣ садисависсаджджанатта̄ екато гахита̄. йатха̄ чете, евам̣ саббатикадукападесу йам̣ йам̣ падам̣ йена йена падена саддхим̣ садисависсаджджанам̣ хоти, там̣ там̣ уппат̣ипа̄т̣ийа̄пи тена тена саддхим̣ гахетва̄ виссаджджитам̣. таттха вутта̄нуса̄ренева сан̇гаха̄сан̇гаханайо ведитабботи.
сан̇гаха̄сан̇гахападаван̣н̣ана̄.