4. чатуттхапан̣н̣а̄сакам̣

(16) 1. саддхаммавагго

1. пат̣хамасамматтанийа̄масуттаван̣н̣ана̄

151. чатуттхасса пат̣хаме абхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтанти кусалесу дхаммесу самматтабхӯтам̣ магганийа̄мам̣ оккамитум̣ абхаббо абха̄джанам̣. катхам̣ парибхотӣтиа̄дӣсу ‘‘ким̣ катха̄ на̄ма еса̄’’ти ваданто катхам̣ парибхоти на̄ма. ‘‘ким̣ на̄меса катхети, ким̣ айам̣ джа̄на̄тӣ’’ти ваданто катхикам̣ парибхоти на̄ма. ‘‘майам̣ ким̣ джа̄на̄ма, куто амха̄кам̣ етам̣ сотум̣ бала’’нти ваданто атта̄нам̣ парибхоти на̄ма. випарийа̄йена суккапаккхо ведитаббо.

2. дутийасамматтанийа̄масуттаван̣н̣ана̄

152. дутийе анан̃н̃а̄те ан̃н̃а̄тама̄нӣти авин̃н̃а̄тасмим̣йева ‘‘вин̃н̃а̄тамидам̣ майа̄’’ти евам̣ма̄нӣ.

3. татийасамматтанийа̄масуттаван̣н̣ана̄

153. татийе маккхӣ дхаммам̣ сун̣а̄тӣти маккхӣ хутва̄ гун̣амаккханачиттена дхаммам̣ сун̣а̄ти. упа̄рамбхачиттоти ниггаха̄ропаначитто. рандхагавесӣти гун̣арандхам̣ гун̣аччхиддам̣ гавесанто.

4. пат̣хамасаддхаммасаммосасуттаван̣н̣ана̄

154. чатуттхе на саккаччам̣ дхаммам̣ сун̣антӣти охитасота̄ сукатака̄рино хутва̄ на сун̣анти. на парийа̄пун̣антӣти йатха̄сутам̣ дхаммам̣ вал̣ан̃джанта̄пи саккаччам̣ на вал̣ан̃дженти. пан̃чамам̣ утта̄намева.

6. татийасаддхаммасаммосасуттаван̣н̣ана̄

156. чхат̣т̣хе аппат̣исаран̣оти аппатит̣т̣хо. а̄чарийа̄ хи суттантасса пат̣исаран̣ам̣ на̄ма, тесам̣ абха̄ва̄ аппат̣исаран̣о хоти. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

7. дуккатха̄суттаван̣н̣ана̄

157. саттаме пуггалам̣ упанидха̄йа̄ти там̣ там̣ пуггалам̣ упаниккхипитва̄, саккхим̣ катва̄ти аттхо. каччхама̄на̄йа̄ти катхийама̄на̄йа. сесаметтха ат̣т̣хаман̃ча утта̄наттхамева̄ти.

9. уда̄йӣсуттаван̣н̣ана̄

159. наваме анупуббим̣ катхам̣ катхесса̄мӣти да̄на̄нантарам̣ сӣлам̣, сӣла̄нантарам̣ сагганти евам̣ десана̄нупуббим̣ катхам̣ ва̄, йам̣ йам̣ суттападам̣ ва̄ га̄тха̄падам̣ ва̄ никкхиттам̣ хоти, тасса тасса анурӯпакатхам̣ катхесса̄мӣти читтам̣ упат̣т̣хапетва̄ паресам̣ дхаммо десетаббо. парийа̄йадасса̄вӣти тасса тасса аттхасса там̣ там̣ ка̄ран̣ам̣ дассенто. ка̄ран̣ан̃хи идха парийа̄йоти вуттам̣. ануддайатам̣ пат̣ичча̄ти ‘‘маха̄самба̄дхаппатте сатте самба̄дхато мочесса̄мӣ’’ти анукампам̣ а̄гамма. на а̄мисантароти на а̄мисахетуко, аттано чатупаччайала̄бхам̣ ана̄сӣсантоти аттхо. атта̄нан̃ча паран̃ча анупахачча̄ти аттуккам̣санапаравамбхана̄дивасена атта̄нан̃ча паран̃ча гун̣упагха̄тена анупахантва̄.

10. дуппат̣ивинодайасуттаван̣н̣ана̄

160. дасаме дуппат̣ивинодайа̄ти йа̄ни хасса̄дӣни кичча̄ни ниппха̄детум̣ т̣ха̄на̄ни уппанна̄ни хонти, тесу маттхакам̣ асампаттесу антара̄йева дуннӣха̄ра̄ дувиккхамбхайа̄ хонти. пат̣ибха̄нанти катхетука̄мата̄ вуччати. има̄ни пан̃ча дуппат̣ивинодайа̄ни, на суппат̣ивинодайа̄ни. упа̄йена пана ка̄ран̣ена анурӯпа̄хи паччавеккхан̣аануса̄сана̄дӣхи сакка̄ пат̣ивинодетунти.

саддхаммавагго пат̣хамо.

(17) 2. а̄гха̄тавагго

1. пат̣хамаа̄гха̄тапат̣ивинайасуттаван̣н̣ана̄

161. дутийасса пат̣хаме а̄гха̄там̣ пат̣ивиненти вӯпасаментӣти а̄гха̄тапат̣ивинайа̄. йаттха бхиккхуно уппанно а̄гха̄то саббасо пат̣ивинетабботи йаттха а̄рамман̣е бхиккхуно а̄гха̄то уппанно хоти, таттха со саббо имехи пан̃чахи пат̣ивинодетабботи аттхо. метта̄ тасмим̣ пуггале бха̄ветабба̄ти тикачатуккаджджха̄навасена метта̄ бха̄ветабба̄. карун̣а̄йапи есева найо. упеккха̄ пана чатуккапан̃чакаджджха̄навасена бха̄ветабба̄. йасма̄ пана йам̣ пуггалам̣ пассато читтам̣ на нибба̄ти, тасмим̣ мудита̄ на сан̣т̣хахати, тасма̄ са̄ на вутта̄. асатиаманасика̄роти йатха̄ со пуггало на упат̣т̣ха̄ти, кут̣т̣а̄дӣхи антарито вийа хоти, евам̣ тасмим̣ асатиаманасика̄ро а̄паджджитаббо. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄намева.

2. дутийаа̄гха̄тапат̣ивинайасуттаван̣н̣ана̄

162. дутийе а̄гха̄то етесу пат̣ивинетабботи а̄гха̄тапат̣ивинайа̄. а̄гха̄то етехи пат̣ивинетабботипи а̄гха̄тапат̣ивинайа̄. пат̣ивинайоти хи пат̣ивинайаваттхӯнампи пат̣ивинайака̄ран̣а̄нампи етам̣ адхивачанам̣, тадубхайампи идха ват̣т̣ати. пан̃ча хи пуггала̄ пат̣ивинайаваттхӯ хонти пан̃чахи упама̄хи пан̃ча пат̣ипаттийо пат̣ивинайака̄ран̣а̄ни. лабхати ча ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄данти ка̄ле ка̄ле саматхавипассана̄читтасса уппаннока̄сасан̇кха̄там̣ виваран̃чева саддха̄сампаннабха̄васан̇кха̄там̣ паса̄дан̃ча лабхати.

ратхийа̄йа̄ти антаравӣтхийам̣. нантаканти пилотикакхан̣д̣ам̣. ниггахетва̄ти аккамитва̄. йо таттха са̄роти йам̣ таттха тхират̣т̣ха̄нам̣. там̣ парипа̄тетва̄ти там̣ лун̃читва̄. евамева кхоти еттха пам̣сукӯлико вийа метта̄виха̄рӣ дат̣т̣хаббо, ратхийа̄йа нантакам̣ вийа верипуггало, дуббалат̣т̣ха̄нам̣ вийа апарисуддхака̄йасама̄ча̄рата̄, тхират̣т̣ха̄нам̣ вийа парисуддхавачӣсама̄ча̄рата̄, дуббалат̣т̣ха̄нам̣ чхад̣д̣етва̄ тхират̣т̣ха̄нам̣ а̄да̄йа гантва̄ сиббитва̄ раджитва̄ па̄рупитва̄ вичаран̣ака̄ло вийа апарисуддхака̄йасама̄ча̄ратам̣ аманасикатва̄ парисуддхавачӣсама̄ча̄ратам̣ манасикатва̄ веримхи читтуппа̄дам̣ нибба̄петва̄ пха̄сувиха̄рака̄ло дат̣т̣хаббо.

сева̄лапан̣акапарийонаддха̄ти сева̄лена ча удакапаппат̣акена ча пат̣иччханна̄. гхаммапаретоти гхаммена анугато. килантоти маггакиланто. таситоти тан̣ха̄бхибхӯто. пипа̄ситоти па̄нӣйам̣ па̄тука̄мо. апавийӯхитва̄ти апанетва̄. пивитва̄ти пасаннаудакам̣ пивитва̄. евамева кхоти еттха гхамма̄бхитатто пурисо вийа метта̄виха̄рӣ дат̣т̣хаббо, сева̄лапан̣акам̣ вийа апарисуддхавачӣсама̄ча̄рата̄, пасаннаудакам̣ вийа парисуддхака̄йасама̄ча̄рата̄, сева̄лапан̣акам̣ апабйӯхитва̄ пасаннодакам̣ пивитва̄ гаманам̣ вийа апарисуддхавачӣсама̄ча̄ратам̣ аманасикатва̄ парисуддхака̄йасама̄ча̄ратам̣ манасикатва̄ веримхи читтуппа̄дам̣ нибба̄петва̄ пха̄сувиха̄рака̄ло дат̣т̣хаббо.

кхобхесса̄мӣти ча̄лесса̄ми. лол̣есса̄мӣти а̄кулам̣ карисса̄ми. апеййампи там̣ карисса̄мӣти пивитум̣ асаккун̣еййам̣ карисса̄ми. чатуккун̣д̣икоти джа̄н̣ӯхи ча хаттхехи ча бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄нена чатуккун̣д̣ико хутва̄. гопӣтакам̣ пивитва̄ти га̄вийо вийа мукхена а̄кад̣д̣хенто пивитва̄. евамева кхоти еттха гхамма̄бхитатто пурисо вийа метта̄виха̄рӣ дат̣т̣хаббо, гопадам̣ вийа верипуггало, гопаде париттаудакам̣ вийа тассаббхантаре париттагун̣о, чатуккун̣д̣икасса гопӣтакам̣ пивитва̄ паккаманам̣ вийа тасса апарисуддхака̄йавачӣсама̄ча̄ратам̣ аманасикатва̄ йам̣ со ка̄лена ка̄лам̣ дхаммассаванам̣ нисса̄йа четасо вивараппаса̄дасан̇кха̄там̣ пӣтипа̄моджджам̣ лабхати, там̣ манасикатва̄ читтуппа̄данибба̄панам̣ ведитаббам̣.

а̄ба̄дхикоти ирийа̄патхабхан̃джанакена висабха̄га̄ба̄дхена а̄ба̄дхико. пуратописса̄ти пуратопи бхавеййа. анайабйасананти авад̣д̣хивина̄сам̣. евамева кхоти еттха со ана̄тхагила̄но вийа саббакан̣хадхаммасаманна̄гато пуггало, аддха̄намагго вийа анаматаггасам̣са̄ро, пурато ча паччхато ча га̄ма̄нам̣ дӯрабха̄во вийа нибба̄насса дӯрабха̄во, саппа̄йабходжана̄нам̣ ала̄бхо вийа са̄ман̃н̃апхалабходжана̄нам̣ ала̄бхо, саппа̄йабхесаджджа̄нам̣ ала̄бхо вийа саматхавипассана̄нам̣ абха̄во, патирӯпаупат̣т̣ха̄ка̄нам̣ ала̄бхо вийа ова̄да̄нуса̄санӣхи килесатикиччхака̄нам̣ абха̄во, га̄мантана̄йакасса ала̄бхо вийа нибба̄насампа̄пакасса татха̄гатасса ва̄ татха̄гатаса̄вакасса ва̄ аладдхабха̄во, ан̃н̃атарасса пурисасса дисва̄ ка̄рун̃н̃упат̣т̣ха̄нам̣ вийа тасмим̣ пуггале метта̄виха̄рикасса ка̄рун̃н̃ам̣ уппа̄детва̄ читтанибба̄панам̣ ведитаббам̣.

аччходака̄ти пасаннодака̄. са̄тодака̄ти мадхуродака̄. сӣтодака̄ти танусӣтасалила̄. сетака̄ти ӯмибхиджджанат̣т̣ха̄несу сетаван̣н̣а̄. супатиттха̄ти саматиттха̄. евамева кхоти еттха гхамма̄бхитатто пурисо вийа метта̄виха̄рӣ дат̣т̣хаббо, са̄ поккхаран̣ӣ вийа парисуддхасаббадва̄ро пурисо, нхатва̄ пивитва̄ паччуттаритва̄ руккхаччха̄йа̄йа нипаджджитва̄ йатха̄ка̄мам̣ гаманам̣ вийа тесу два̄ресу йам̣ иччхати, там̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ читтанибба̄панам̣ ведитаббам̣. татийачатуттха̄ни хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нева.

5. пан̃хапуччха̄суттаван̣н̣ана̄

165. пан̃чаме парибхаванти парибхаванто, евам̣ парибхависса̄мӣти парибхаванаттха̄йа пуччхатӣти аттхо. ан̃н̃а̄тука̄моти джа̄нитука̄мо хутва̄.

6. ниродхасуттаван̣н̣ана̄

166. чхат̣т̣хе аттхетам̣ т̣ха̄нанти аттхи етам̣ ка̄ран̣ам̣. но че дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа̄ти но че имасмим̣йева аттабха̄ве арахаттам̣ па̄пун̣еййа. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ дева̄нанти ка̄ма̄вачарадева̄нам̣. ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йанти джха̄наманена ниббаттам̣ ан̃н̃атарам̣ суддха̄ва̄сабрахмака̄йам̣. уда̄йӣти ла̄л̣уда̄йӣ. со хи ‘‘маномайа’’нти сутва̄ ‘‘а̄руппе на бхавитабба’’нти пат̣иба̄хи. тхеро ‘‘са̄рипутто ким̣ джа̄на̄ти, йасса саммукха̄ евам̣ бхиккхӯ вачанам̣ пат̣иккосантӣ’’ти евам̣ ба̄ла̄нам̣ ладдхиуппаттипат̣иба̄ханаттхам̣ там̣ вачанам̣ анадхива̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками.

аттхи на̄ма̄ти амарисанаттхе нипа̄то. тенева четтха ‘‘аджджхупеккхиссатха̄’’ти ана̄гатавачанам̣ катам̣. айан̃хеттхаттхо – а̄нанда, тумхе тхерам̣ бхиккхум̣ вихет̣хийама̄нам̣ аджджхупеккхатха, на во етам̣ марисайа̄ми на саха̄ми на̄дхива̄семӣти. касма̄ пана бхагава̄ а̄нандатхерам̣йева евама̄ха̄ти? дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикатта̄. дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикасса хи евам̣ ваданто пат̣иба̄хитум̣ бха̄ро. апичеса са̄рипуттаттхерасса пийасаха̄йо, тена̄писса еса бха̄ро. таттха кин̃ча̄пи бхагава̄ а̄нандаттхерам̣ гараханто евама̄ха, на панеса̄ тассева гараха̄, саммукхӣбхӯта̄нам̣ саббесам̣йева гараха̄ти ведитабба̄. виха̄ранти гандхакут̣им̣.

аначчхарийанти на аччхарийам̣. йатха̄ти ка̄ран̣авачанам̣. а̄йасмантам̣йеветтха упава̄нам̣ пат̣ибха̄сеййа̄ти еттха бхагавата̄ ча евам̣ етадева ка̄ран̣ам̣ а̄раббха уда̄хат̣е а̄йасматойева упава̄насса пат̣ивачанам̣ пат̣ибха̄ту упат̣т̣ха̄тӯти дӣпети. са̄раджджам̣ оккантанти доманассам̣ анупавит̣т̣хам̣. сӣлава̄тиа̄дӣхи кхӣн̣а̄савасӣла̄дӣнийева катхита̄ни. кхан̣д̣иччена̄тиа̄дӣни сакка̄ра̄дӣнам̣ ка̄ран̣апуччха̄васена вутта̄ни. ким̣ кхан̣д̣ичча̄дӣхи ка̄ран̣ехи там̣ там̣ сабрахмача̄рим̣ саккареййунти айан̃хеттха адхиппа̄йо.

7. чодана̄суттаван̣н̣ана̄

167. саттаме чодакена̄ти ваттхусандассана̄ а̄паттисандассана̄ сам̣ва̄саппат̣иккхепо са̄мӣчиппат̣иккхепоти чатӯхи чодана̄ваттхӯхи чодайама̄нена. ка̄лена ваккха̄ми но ака̄лена̄ти еттха чудитакасса ка̄ло катхито, на чодакасса. парам̣ чодентена хи парисамаджджхе ва̄ упосатхапава̄ран̣агге ва̄ а̄санаса̄ла̄бходжанаса̄ла̄дӣсу ва̄ на чодетаббо, дива̄т̣т̣ха̄не нисиннака̄ле ‘‘карота̄йасма̄ ока̄сам̣, ахам̣ а̄йасмантам̣ ваттука̄мо’’ти евам̣ ока̄сам̣ ка̄ретва̄ чодетаббо. пуггалам̣ пана упапариккхитва̄ йо лолапуггало абхӯтам̣ ватва̄ бхиккхӯнам̣ айасам̣ а̄ропети, со ока̄сакаммам̣ вина̄пи чодетаббо. бхӯтена̄ти таччхена сабха̄вена. сан̣хена̄ти мат̣т̣хена мудукена. аттхасам̣хитена̄ти аттхака̄мата̄йа хитака̄мата̄йа упетена. авиппат̣иса̄ро упадаха̄табботи аман̇кубха̄во упанетаббо. алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа̄ти йуттам̣ те аман̇кубха̄ва̄йа. сесаметтха утта̄намева̄ти. ат̣т̣хамам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ па̄кат̣амева.

9. кхиппанисантисуттаван̣н̣ана̄

169. наваме кхиппам̣ ниса̄майати упадха̄ретӣти кхиппанисанти. суггахитам̣ катва̄ ган̣ха̄тӣти суггахитагга̄хӣ. аттхакусалоти ат̣т̣хакатха̄йа чхеко. дхаммакусалоти па̄л̣ийам̣ чхеко. нируттикусалоти нируттивачанесу чхеко. бйан̃джанакусалоти аккхараппабхеде чхеко. пубба̄паракусалоти аттхапубба̄парам̣, дхаммапубба̄парам̣, аккхарапубба̄парам̣, бйан̃джанапубба̄парам̣, анусандхипубба̄паранти имасмим̣ пан̃чавидхе пубба̄паре чхеко. таттха аттхапубба̄паракусалоти хет̣т̣ха̄ аттхена упари аттхам̣ джа̄на̄ти, упари аттхена хет̣т̣ха̄ аттхам̣ джа̄на̄ти. катхам̣? со хи хет̣т̣ха̄ аттхам̣ т̣хапетва̄ упари аттхе вутте ‘‘хет̣т̣ха̄ аттхо аттхӣ’’ти джа̄на̄ти. упари аттхам̣ т̣хапетва̄ хет̣т̣ха̄ аттхе вуттепи ‘‘упари аттхо аттхӣ’’ти джа̄на̄ти. убхато т̣хапетва̄ маджджхе аттхе вутте ‘‘убхато аттхо аттхӣ’’ти джа̄на̄ти. маджджхе аттхам̣ т̣хапетва̄ убхатобха̄гесу аттхе вутте ‘‘маджджхе аттхо аттхӣ’’ти джа̄на̄ти. дхаммапубба̄пара̄дӣсупи есева найо. анусандхипубба̄паре пана сӣлам̣ а̄дим̣ катва̄ а̄раддхе суттанте маттхаке чхасу абхин̃н̃а̄су а̄гата̄су ‘‘йатха̄нусандхим̣ йатха̄нупариччхедам̣ суттанто гато’’ти джа̄на̄ти. дит̣т̣хивасена а̄раддхе упари саччесу а̄гатесупи ‘‘йатха̄нусандхина̄ гато’’ти джа̄на̄ти. калахабхан̣д̣анавасена а̄раддхе упари са̄ран̣ӣйадхаммесу а̄гатесупи, дваттим̣сатираччха̄накатха̄васена а̄раддхе упари дасакатха̄ваттхӯсу (а. ни. 10.69; уда̄.31) а̄гатесупи ‘‘йатха̄нусандхина̄ гато’’ти джа̄на̄тӣти.

10. бхаддаджисуттаван̣н̣ана̄

170. дасаме абхибхӯти абхибхавитва̄ т̣хито джет̣т̣хако. анабхибхӯтоти ан̃н̃ехи анабхибхӯто. ан̃н̃адаттхӯти екам̣савачане нипа̄то. дассанавасена дасо, саббам̣ пассатӣти адхиппа̄йо. васаваттӣти саббам̣ джанам̣ васе ваттети. йатха̄ пассатоти ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ ва̄ хоту анит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ ва̄, йена̄ка̄рена там̣ пассантасса. анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣти анантара̄йева арахаттам̣ уппаджджати. йатха̄ сун̣атоти еттха̄пи есева найо. атха ва̄ йам̣ чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нирантарамева випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, там̣ тасса арахаттам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄нантарам̣ на̄ма хоти. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – идам̣ дассана̄нам̣ агганти. дутийападепи есева найо.

йатха̄ сукхитасса̄ти йена маггасукхена сукхитасса. анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣти саманантарамева арахаттам̣ уппаджджати. идам̣ сукха̄нам̣ агганти идам̣ маггасукхам̣ сукха̄нам̣ уттамам̣. йатха̄ сан̃н̃исса̄ти идха̄пи маггасан̃н̃а̄ва адхиппета̄. йатха̄ бхӯтасса̄ти йасмим̣ бхаве йасмим̣ аттабха̄ве т̣хитасса. анантара̄ти анантара̄йена арахаттам̣ уппаджджати. идам̣ бхава̄нам̣ агганти айам̣ паччхимо аттабха̄во бхава̄нам̣ аггам̣ на̄ма. атха ва̄ йатха̄ бхӯтасса̄ти йехи кхандхехи маггаккхан̣е бхӯтасса виджджама̄насса. анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣти магга̄нантарамева пхалам̣ уппаджджати. идам̣ бхава̄нам̣ агганти идам̣ маггаккхан̣е кхандхапан̃чакам̣ бхава̄нам̣ аггам̣ на̄ма̄ти.

а̄гха̄тавагго дутийо.

(18) 3. упа̄сакавагго

1-3. са̄раджджасутта̄диван̣н̣ана̄

171-173. татийасса пат̣хамадутийататийесу ага̄рийаппат̣ипатти катхита̄. сота̄паннасакада̄га̄минопи хонту, ват̣т̣антийева.

4. верасуттаван̣н̣ана̄

174. чатуттхе бхайа̄нӣти читтутра̄сабхайа̄ни. вера̄нӣти акусалавера̄нипи пуггалавера̄нипи. четасиканти читтанисситам̣. дуккханти ка̄йапаса̄даваттхукам̣ дуккхам̣. доманассанти доманассаведанам̣. имасмим̣ сутте виратипаха̄нам̣ катхитам̣.

5. чан̣д̣а̄ласуттаван̣н̣ана̄

175. пан̃чаме упа̄сакапатикут̣т̣хоти упа̄сакапаччхимако. котӯхаламан̇галикоти ‘‘имина̄ идам̣ бхависсатӣ’’ти евам̣ паваттатта̄ котӯхаласан̇кха̄тена дит̣т̣хасутамутаман̇галена саманна̄гато. ман̇галам̣ паччети но камманти ман̇галам̣ олокети, каммам̣ на олокети. ито ча бахиддха̄ти имамха̄ са̄сана̄ бахиддха̄. пуббака̄рам̣ каротӣти да̄на̄дикам̣ кусалакиччам̣ пат̣хаматарам̣ кароти.

6. пӣтисуттаван̣н̣ана̄

176. чхат̣т̣хе кинти майанти кена на̄ма упа̄йена майам̣. павивекам̣ пӣтинти пат̣хамадутийаджджха̄на̄ни нисса̄йа уппаджджанакапӣтим̣. ка̄мӯпасам̣хитанти ка̄манисситам̣ дувидхе ка̄ме а̄раббха уппаджджанакам̣. акусалӯпасам̣хитанти ‘‘мигасӯкара̄дайо виджджхисса̄мӣ’’ти сарам̣ кхипитва̄ тасмим̣ вираддхе ‘‘вираддхам̣ майа̄’’ти евам̣ акусале нисса̄йа уппаджджанакам̣. та̄дисесу пана т̣ха̄несу авираджджхантасса ‘‘сут̣т̣ху ме виддхам̣, сут̣т̣ху ме пахат̣а’’нти уппаджджанакам̣ акусалӯпасам̣хитам̣ сукхам̣ соманассам̣ на̄ма. да̄на̄диупакаран̣а̄нам̣ асампаттийа̄ уппаджджама̄нам̣ пана кусалӯпасам̣хитам̣ дуккхам̣ доманассанти ведитаббам̣.

7. ван̣иджджа̄суттаван̣н̣ана̄

177. саттаме ван̣иджджа̄ти ва̄н̣иджакамма̄ни. упа̄сакена̄ти тисаран̣агатена. саттхаван̣иджджа̄ти а̄вудхабхан̣д̣ам̣ ка̄ретва̄ тасса виккайо. саттаван̣иджджа̄ти мануссавиккайо. мам̣саван̣иджджа̄ти сӯкарамига̄дайо посетва̄ тесам̣ виккайо. маджджаван̣иджджа̄ти йам̣кин̃чи маджджам̣ ка̄ретва̄ тасса виккайо. висаван̣иджджа̄ти висам̣ ка̄ретва̄ тасса виккайо. ити саббампи имам̣ ван̣иджджам̣ нева аттана̄ ка̄тум̣, на паре сама̄дапетва̄ ка̄ретум̣ ват̣т̣ати.

8. ра̄джасуттаван̣н̣ана̄

178. ат̣т̣хаме пабба̄джентӣти рат̣т̣хамха̄ пабба̄дженти. йатха̄паччайам̣ ва̄ каронтӣти йатха̄дхиппа̄йам̣ йатха̄джджха̄сайам̣ каронти. татхева па̄пакаммам̣ паведентӣти йатха̄ тена катам̣, там̣ татхева ан̃н̃есам̣ а̄роченти катхенти.

9. гихисуттаван̣н̣ана̄

179. наваме сам̣вутакаммантанти пихитакаммантам̣. а̄бхичетасика̄нанти уттамачиттаниссита̄нам̣. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нанти паччаккхейева дхамме паваттиккхан̣е сукхавиха̄ра̄нам̣. арийакантехӣти арийа̄нам̣ кантехи маггапхаласӣлехи.

арийадхаммам̣ сама̄да̄йа̄ти еттха арийадхаммоти пан̃ча сӣла̄ни катхита̄ни. мерайам̣ ва̄рун̣инти чатуббидхам̣ мерайам̣ пан̃чавидхан̃ча сурам̣. дхамман̃ча̄нувитаккайети нававидхам̣ локуттарадхаммам̣ ануссативасенева витаккеййа. абйа̄паджджхам̣ хитам̣ читтанти ниддуккхам̣ метта̄дибрахмавиха̄рачиттам̣. девалока̄йа бха̄вайети брахмалокаттха̄йа бха̄веййа. пун̃н̃аттхасса джигӣсатоти пун̃н̃ена аттхикасса пун̃н̃ам̣ гавесантасса. сантесӯти буддхапаччекабуддхататха̄гатаса̄вакесу. випула̄ хоти даккхин̣а̄ти евам̣ диннада̄нам̣ махаппхалам̣ хоти. анупуббена̄ти сӣлапӯран̣а̄дина̄ ануккамена. сесам̣ тиканипа̄те вуттаттхамева.

10. гавесӣсуттаван̣н̣ана̄

180. дасаме ситам̣ па̄тва̄ка̄сӣти маха̄маггенева гаччханто там̣ са̄лаванам̣ олокетва̄ ‘‘аттхи ну кхо имасмим̣ т̣ха̄не кин̃чи сука̄ран̣ам̣ уппаннапубба’’нти аддаса кассапабуддхака̄ле гавесина̄ упа̄сакена катам̣ сука̄ран̣ам̣. атхасса етадахоси – ‘‘идам̣ сука̄ран̣ам̣ бхиккхусан̇гхасса апа̄кат̣ам̣ пат̣иччханнам̣, ханда нам̣ бхиккхусан̇гхасса па̄кат̣ам̣ каромӣ’’ти магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ падесе т̣хитова ситапа̄тукаммам̣ ака̄си, аггаггаданте дассетва̄ мандахаситам̣ хаси. йатха̄ хи локийаманусса̄ ударам̣ пахаранта̄ ‘‘кахам̣ каха’’нти хасанти, на евам̣ буддха̄. буддха̄нам̣ пана хаситам̣ хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄ка̄раматтамева хоти.

хаситан̃ча на̄метам̣ терасахи соманассасахагатачиттехи хоти. таттха локийамаха̄джано акусалато чатӯхи, ка̄ма̄вачаракусалато чатӯхӣти ат̣т̣хахи читтехи хасати, секха̄ акусалато дит̣т̣хигатасампайутта̄ни две апанетва̄ чхахи читтехи хасанти, кхӣн̣а̄сава̄ чатӯхи сахетукакирийачиттехи, екена ахетукакирийачиттена̄ти пан̃чахи читтехи хасанти. тесупи балава̄рамман̣е а̄па̄тхама̄гате двӣхи н̃а̄н̣асампайуттачиттехи хасанти, дуббала̄рамман̣е духетукачиттадвайена ча ахетукачиттена ча̄ти тӣхи читтехи хасанти. имасмим̣ пана т̣ха̄не кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тусоманассасахагатачиттам̣ бхагавато пахат̣т̣ха̄ка̄раматтахаситам̣ уппа̄дети.

там̣ панетам̣ хаситам̣ евам̣ аппаматтакампи тхерасса па̄кат̣ам̣ ахоси. катхам̣? татха̄рӯпе хи ка̄ле татха̄гатасса чатӯхи да̄т̣ха̄хи ча̄туддӣпикамаха̄мегхамукхато самосарита̄ виджджулата̄ вийа вирочама̄на̄ маха̄та̄лаккхандхаппама̄н̣а̄ расмиват̣т̣ийо ут̣т̣хахитва̄ тиккхаттум̣ сираварам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ да̄т̣хаггесуйева антарадха̄йанти. тена сан̃н̃а̄н̣ена а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччхато гаччхама̄нопи ситапа̄тубха̄вам̣ джа̄на̄ти.

иддханти самиддхам̣. пхӣтанти атисамиддхам̣ саббапа̄липхуллам̣ вийа. а̄кин̣н̣амануссанти джанасама̄кулам̣. сӣлесу апарипӯрака̄рӣти пан̃часу сӣлесу асаматтака̄рӣ. пат̣идесита̄нӣти упа̄сакабха̄вам̣ пат̣идесита̄ни. сама̄дапита̄нӣти саран̣есу патит̣т̣ха̄пита̄нӣти аттхо. иччетам̣ самасаманти ити етам̣ ка̄ран̣ам̣ сабба̄ка̄рато самабха̄венева самам̣, на екадесена. наттхи кин̃чи атиреканти майхам̣ имехи кин̃чи атирекам̣ наттхи. ханда̄ти вавассаггаттхе нипа̄то. атирека̄йа̄ти висесака̄ран̣аттха̄йа пат̣ипаджджа̄мӣти аттхо. сӣлесу парипӯрака̄рим̣ дха̄ретха̄ти пан̃часу сӣлесу саматтака̄рӣти джа̄на̄тха. етта̄вата̄ тена пан̃ча сӣла̄ни сама̄динна̄ни на̄ма хонти. киман̇га пана на майанти майам̣ пана кенева ка̄ран̣ена парипӯрака̄рино на бхависса̄ма. сесаметтха утта̄намева̄ти.

упа̄сакавагго татийо.

(19) 4. аран̃н̃авагго

1. а̄ран̃н̃икасуттаван̣н̣ана̄

181. чатуттхасса пат̣хаме мандатта̄ момӯхатта̄ти нева сама̄да̄нам̣ джа̄на̄ти, на а̄нисам̣сам̣. аттано пана мандатта̄ момӯхатта̄ ан̃н̃а̄н̣енева а̄ран̃н̃ако хоти. па̄пиччхо иччха̄пакатоти ‘‘аран̃н̃е ме вихарантасса ‘айам̣ а̄ран̃н̃ако’ти чатупаччайасакка̄рам̣ кариссанти, ‘айам̣ бхиккху ладжджӣ павивитто’тиа̄дӣхи ча гун̣ехи самбха̄вессантӣ’’ти евам̣ па̄пика̄йа иччха̄йа т̣хатва̄ та̄йа ева иччха̄йа абхибхӯто хутва̄ а̄ран̃н̃ако хоти. умма̄давасена аран̃н̃ам̣ пависитва̄ вихаранто пана умма̄да̄ читтаккхепа̄ а̄ран̃н̃ако на̄ма хоти. ван̣н̣итанти идам̣ а̄ран̃н̃акан̇гам̣ на̄ма буддхехи ча буддхаса̄вакехи ча ван̣н̣итам̣ пасаттханти а̄ран̃н̃ако хоти. идаматтхитанти има̄йа калйа̄н̣а̄йа пат̣ипаттийа̄ аттхо етасса̄ти идаматтхӣ, идаматтхино бха̄во идаматтхита̄. там̣ идаматтхитам̣йева нисса̄йа, на ан̃н̃ам̣ кин̃чи лока̄мисанти аттхо. сесаметтха ито паресу ча утта̄наттхамева.

аран̃н̃авагго чатуттхо.

(20) 5. бра̄хман̣авагго

1. сон̣асуттаван̣н̣ана̄

191. пан̃чамасса пат̣хаме бра̄хман̣адхамма̄ти бра̄хман̣асабха̄ва̄. сунакхесӯти куккуресу. нева кин̣анти на виккин̣антӣти на ган̣ханта̄ кин̣анти, на даданта̄ виккин̣анти. сампийенева сам̣ва̄сам̣ сам̣бандха̄йа сампаваттентӣти пийо пийам̣ упасан̇камитва̄ павен̣ийа̄ бандханаттхам̣ сам̣ва̄сам̣ паваттайанти. удара̄вадехаканти ударам̣ авадихитва̄ упачинитва̄ пӯретва̄. авасесам̣ а̄да̄йа паккамантӣти йам̣ бхун̃джитум̣ на сакконти, там̣ бхан̣д̣икам̣ катва̄ гахетва̄ гаччханти. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхитам̣.

2. дон̣абра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄

192. дутийе твампи ноти твампи ну. паватта̄роти паваттайита̄ро. йесанти йесам̣ сантакам̣. мантападанти ведасан̇кха̄там̣ мантамева. гӣтанти ат̣т̣хака̄дӣхи дасахи пора̄н̣акабра̄хман̣ехи сарасампаттивасена саджджха̄йитам̣. павуттанти ан̃н̃есам̣ вуттам̣, ва̄читанти аттхо. самӣхитанти самупабйӯл̣хам̣ ра̄сикатам̣, пин̣д̣ам̣ катва̄ т̣хапитанти аттхо. тадануга̄йантӣти етарахи бра̄хман̣а̄ там̣ техи пуббехи гӣтам̣ ануга̄йанти анусаджджха̄йанти. таданубха̄сантӣти там̣ анубха̄санти. идам̣ пуримассева вевачанам̣. бха̄ситаманубха̄сантӣти техи бха̄ситам̣ анубха̄санти. саджджха̄йитаманусаджджха̄йантӣти техи саджджха̄йитам̣ анусаджджха̄йанти. ва̄читаманува̄чентӣти техи ан̃н̃есам̣ ва̄читам̣ анува̄ченти. сеййатхиданти те катамети аттхо. ат̣т̣хакотиа̄дӣни тесам̣ на̄ма̄ни. те кира диббена чаккхуна̄ олокетва̄ парӯпагха̄там̣ акатва̄ кассапасамма̄самбуддхасса бхагавато па̄вачанена саха сам̣сандетва̄ манте гантхесум̣. апара̄паре пана бра̄хман̣а̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни паккхипитва̄ тайо веде бхиндитва̄ буддхавачанена саддхим̣ вируддхе акам̣су. тйа̄ссу’мети еттха ассӯти нипа̄таматтам̣, те бра̄хман̣а̄ име пан̃ча бра̄хман̣е пан̃н̃а̄пентӣти аттхо.

манте адхӣйама̄ноти веде саджджха̄йанто ган̣ханто. а̄чарийадхананти а̄чарийадаккхин̣ам̣ а̄чарийабха̄гам̣. на иссаттхена̄ти на йодха̄джӣвакаммена уппа̄дети. на ра̄джапорисена̄ти на ра̄джупат̣т̣ха̄кабха̄вена. кевалам̣ бхиккха̄чарийа̄йа̄ти суддха̄йа бхиккха̄чарийа̄йа ева. капа̄лам̣ анатиман̃н̃ама̄ноти там̣ бхиккха̄бха̄джанам̣ анатиман̃н̃ама̄но. со хи пун̣н̣апаттам̣ а̄да̄йа сӣсам̣ нха̄то куладва̄ресу т̣хатва̄ ‘‘ахам̣ ат̣т̣хачатта̄лӣса васса̄ни кома̄рабрахмачарийам̣ чарим̣, манта̄пи ме гахита̄, а̄чарийасса а̄чарийадханам̣ дасса̄ми, дханам̣ ме детха̄’’ти йа̄чати. там̣ сутва̄ манусса̄ йатха̄сатти йатха̄балам̣ ат̣т̣хапи сол̣асапи сатампи сахассампи денти. евам̣ сакалага̄мам̣ чаритва̄ ладдхадханам̣ а̄чарийасса ниййа̄дети. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. евам̣ кхо дон̣а бра̄хман̣о брахмасамо хотӣти евам̣ брахмавиха̄рехи саманна̄гататта̄ бра̄хман̣о брахмасамо на̄ма хоти.

нева кайена на виккайена̄ти нева аттана̄ кайам̣ катва̄ ган̣ха̄ти, на парена виккайам̣ катва̄ диннам̣. удакӯпассат̣т̣ханти удакена упассат̣т̣хам̣ париччаттам̣. со хи йасмим̣ куле вайаппатта̄ да̄рика̄ аттхи, гантва̄ тасса два̄ре тит̣т̣хати. ‘‘касма̄ т̣хитосӣ’’ти вутте ‘‘ахам̣ ат̣т̣хачатта̄лӣса васса̄ни кома̄рабрахмачарийам̣ чарим̣, там̣ саббам̣ тумха̄кам̣ деми, тумхе майхам̣ да̄рикам̣ детха̄’’ти вадати. те да̄рикам̣ а̄нетва̄ тасса хаттхе удакам̣ па̄тетва̄ денти. со там̣ удакӯпассат̣т̣хам̣ бхарийам̣ ган̣хитва̄ гаччхати. атимӣл̣хаджоти атимӣл̣хе маха̄гӯтхара̄симхи джа̄то. тасса са̄ти тасса еса̄. на даваттха̄ти на кӣл̣анаттха̄. на рататтха̄ти на ка̄маратиаттха̄. метхунам̣ уппа̄детва̄ти дхӣтарам̣ ва̄ путтам̣ ва̄ уппа̄детва̄ ‘‘ида̄ни павен̣и гхат̣ӣйиссатӣ’’ти никкхамитва̄ паббаджати. сугатим̣ саггам̣ локанти брахмалокамева сандха̄йетам̣ вуттам̣. девасамо хотӣти диббавиха̄рехи саманна̄гататта̄ девасамо на̄ма хоти.

тамева путтасса̄дам̣ ника̄майама̄ноти йва̄сса дхӣтарам̣ ва̄ путтам̣ ва̄ джа̄там̣ дисва̄ путтапемам̣ путтасса̄до уппаджджати, там̣ паттхайама̄но иччхама̄но. кут̣умбам̣ аджджха̄васатӣти кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ кут̣умбамаджджхе васати. сесаметтха утта̄намева̄ти.

3. сан̇га̄равасуттаван̣н̣ана̄

193. татийе пагева̄ти пат̣хаман̃н̃ева. ка̄мара̄гапарийут̣т̣хитена̄ти ка̄мара̄гаггахитена. ка̄мара̄гапаретена̄ти ка̄мара̄га̄нугатена. ниссаран̣анти тивидхам̣ ка̄мара̄гасса ниссаран̣ам̣ виккхамбхананиссаран̣ам̣, тадан̇ганиссаран̣ам̣, самуччхеданиссаран̣анти. таттха асубхе пат̣хамаджджха̄нам̣ виккхамбхананиссаран̣ам̣ на̄ма, випассана̄ тадан̇ганиссаран̣ам̣ на̄ма, арахаттамагго самуччхеданиссаран̣ам̣ на̄ма. там̣ тивидхампи наппаджа̄на̄тӣти аттхо. аттаттхампӣтиа̄дӣсу арахаттасан̇кха̄то аттано аттхо аттаттхо на̄ма, паччайада̄йака̄нам̣ аттхо параттхо на̄ма, свева дувидхо убхайаттхо на̄ма. имина̄ найена саббава̄ресу аттхо ведитаббо.

айам̣ пана висесо – бйа̄па̄дасса ниссаран̣антиа̄дӣсу хи двева ниссаран̣а̄ни виккхамбхананиссаран̣ан̃ча самуччхеданиссаран̣ан̃ча. таттха бйа̄па̄дасса та̄ва метта̄йа пат̣хамаджджха̄нам̣ виккхамбхананиссаран̣ам̣ на̄ма, ана̄га̄мимагго самуччхеданиссаран̣ам̣, тхинамиддхасса а̄локасан̃н̃а̄ виккхамбхананиссаран̣ам̣, арахаттамагго самуччхеданиссаран̣ам̣. уддхаччакуккуччасса йо кочи саматхо виккхамбхананиссаран̣ам̣, уддхаччасса панеттха арахаттамагго, куккуччасса ана̄га̄мимагго самуччхеданиссаран̣ам̣. вичикиччха̄йа дхаммававаттха̄нам̣ виккхамбхананиссаран̣ам̣, пат̣хамамагго самуччхеданиссаран̣ам̣.

йа̄ панеттха сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удапатто сам̣сат̣т̣хо ла̄кха̄йа ва̄тиа̄дика̄ упама̄ вутта̄, та̄су удапаттоти удакабхарита̄ па̄ти. сам̣сат̣т̣хоти ван̣н̣абхедакаран̣авасена сам̣сат̣т̣хо. уккудхитоти кудхито. уссадакаджа̄тоти усумакаджа̄то. сева̄лапан̣акапарийонаддхоти тилабӣджака̄дибхедена сева̄лена ва̄ нӣламан̣д̣ӯкапит̣т̣хиван̣н̣ена ва̄ удакапит̣т̣хим̣ чха̄детва̄ ниббаттена пан̣акена парийонаддхо. ва̄теритоти ва̄тена ерито кампито. а̄вилоти аппасанно. лул̣итоти асаннисинно. калалӣбхӯтоти каддамӣбхӯто. андхака̄ре никкхиттоти кот̣т̣хакантара̄дибхеде ана̄локат̣т̣ха̄не т̣хапито. имасмим̣ сутте бхагава̄ тӣхи бхавехи десанам̣ ниват̣т̣етва̄ арахаттаникӯт̣ена нит̣т̣хапеси, бра̄хман̣о пана саран̣аматте патит̣т̣хитоти.

4. ка̄ран̣апа̄лӣсуттаван̣н̣ана̄

194. чатуттхе ка̄ран̣апа̄лӣти па̄лоти тасса на̄мам̣, ра̄джакула̄нам̣ пана камманте ка̄ретӣти ка̄ран̣апа̄лӣ на̄ма джа̄то. каммантам̣ ка̄ретӣти па̄това ут̣т̣ха̄йа два̄рат̣т̣а̄лакапа̄ка̄ре акате ка̄рети, джин̣н̣е пат̣иджагга̄пети. пин̇гийа̄ним̣ бра̄хман̣анти евам̣на̄макам̣ ана̄га̄мипхале патит̣т̣хитам̣ арийаса̄вакам̣ бра̄хман̣ам̣. со кира па̄това ут̣т̣ха̄йа гандхама̄ла̄дӣни га̄ха̄петва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ нагарам̣ а̄гаччхати, идам̣ бра̄хман̣асса девасикам̣ ваттанти. там̣ со евам̣ ваттам̣ катва̄ а̄гаччхантам̣ аддаса. етадавоча̄ти ‘‘айам̣ бра̄хман̣о пан̃н̃ава̄ н̃а̄н̣уттаро, кахам̣ ну кхо па̄това гантва̄ а̄гаччхатӣ’’ти чинтетва̄ ануккамена сантикам̣ а̄гатам̣ сан̃джа̄нитва̄ ‘‘ханда куто нӯ’’тиа̄дивачанам̣ авоча.

таттха дива̄ дивасса̄ти дивасасса̄пи дива̄, маджджханхикака̄лети аттхо. пан̣д̣ито ман̃н̃ети бхавам̣ пин̇гийа̄нӣ саман̣ам̣ готамам̣ пан̣д̣итоти ман̃н̃ати, уда̄ху ноти айаметтха аттхо. ко ча̄хам̣, бхоти, бхо, саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийаджа̄нане ахам̣ ко на̄ма? ко ча саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ джа̄нисса̄мӣти куто ча̄хам̣ саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ джа̄нисса̄ми, кена на̄ма ка̄ран̣ена джа̄нисса̄мӣти евам̣ саббатха̄пи аттано аджа̄нанабха̄вам̣ дӣпети. сопи нӯнасса та̄дисова̄ти йо саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ джа̄неййа, сопи нӯна даса па̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утам̣ патто та̄дисо буддхойева бхавеййа. синерум̣ ва̄ хи патхавим̣ ва̄ а̄ка̄сам̣ ва̄ паметука̄мена таппама̄н̣о дан̣д̣о ва̄ раджджу ва̄ ладдхум̣ ват̣т̣ати, саман̣асса готамасса пан̃н̃ам̣ джа̄нантенапи тасса н̃а̄н̣асадисамева саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣти дӣпети. а̄даравасена панеттха а̄мед̣итам̣ катам̣. ул̣а̄ра̄йа̄ти уттама̄йа сет̣т̣ха̄йа. ко ча̄хам̣, бхоти, бхо, ахам̣ саман̣асса готамасса пасам̣сане ко на̄ма. ко ча саман̣ам̣ готамам̣ пасам̣сисса̄мӣти кена ка̄ран̣ена пасам̣сисса̄ми.

пасаттхаппасаттхоти саббагун̣а̄нам̣ упари чарехи саббалокапасаттхехи аттано гун̣ехева пасаттхо, на тасса ан̃н̃ехи пасам̣санакиччам̣ аттхи. йатха̄ хи чампакапуппхам̣ ва̄ нӣлуппалам̣ ва̄ падумам̣ ва̄ лохитачанданам̣ ва̄ аттано ван̣н̣агандхасирийа̄ва па̄са̄дикан̃чева сугандхан̃ча, на тасса а̄гантукехи ван̣н̣агандхехи тхоманакиччам̣ аттхи. йатха̄ ча ман̣иратанам̣ ва̄ чандаман̣д̣алам̣ ва̄ аттано а̄локенева обха̄сати, на тасса ан̃н̃ена обха̄санакиччам̣ аттхи, евам̣ саман̣о готамо саббалокапасаттхехи аттано гун̣ехева пасаттхо тхомито, саббалокасса сет̣т̣хатам̣ па̄пито. на тасса ан̃н̃ена пасам̣санакиччам̣ аттхи.

пасаттхехи ва̄ пасаттхотипи пасаттхаппасаттхо. ке пана пасаттха̄ на̄ма? ра̄джа̄ пасенади косало ка̄сикосалава̄сикехи пасаттхо, бимбиса̄ро ан̇гамагадхава̄сӣхи, веса̄лика̄ личчхавӣ ваджджитат̣т̣хава̄сӣхи пасаттха̄, па̄веййака̄ малла̄ косина̄рака̄ малла̄ ан̃н̃епи те те кхаттийа̄ техи техи джа̄нападехи пасаттха̄, чан̇киа̄дайо бра̄хман̣а̄ бра̄хман̣аган̣ехи, ана̄тхапин̣д̣ика̄дайо упа̄сака̄ упа̄сакаган̣ехи, виса̄кха̄а̄дика̄ упа̄сика̄ анекасата̄хи упа̄сика̄хи, сакулуда̄йиа̄дайо парибба̄джака̄ анекехи парибба̄джакасатехи, уппалаван̣н̣аттхериа̄дика̄ маха̄са̄вика̄ анекехи бхиккхунисатехи, са̄рипуттаттхера̄дайо маха̄тхера̄ анекасатехи бхиккхӯхи, сакка̄дайо дева̄ анекасахассехи девехи, маха̄брахма̄дайо брахма̄но анекасахассехи брахмехи пасаттха̄. те саббепи дасабалам̣ тхоменти ван̣н̣енти пасам̣сантӣти бхагава̄ ‘‘пасаттхаппасаттхо’’ти вуччати. аттхавасанти аттха̄нисам̣сам̣.

атхасса со аттано паса̄дака̄ран̣ам̣ а̄чиккханто сеййатха̄пи, бхо, пурисотиа̄дима̄ха. таттха аггарасапарититтоти бходжанарасесу па̄йа̄со снехарасесу госаппи, каса̄варасесу кхуддакамадху анел̣акам̣, мадхурарасесу саккара̄ти евама̄дайо аггараса̄ на̄ма. тесу йена кеначи парититто а̄кан̣т̣хаппама̄н̣ам̣ бхун̃джитва̄ т̣хито. ан̃н̃есам̣ хӣна̄нанти аггарасехи ан̃н̃есам̣ хӣнараса̄нам̣. суттасоти суттато, суттабха̄вена̄ти аттхо. сесупи есева найо. тато татоти сутта̄дӣсу тато тато. ан̃н̃есам̣ путхусаман̣абра̄хман̣а̄ппава̄да̄нанти йе ан̃н̃есам̣ путхӯнам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ладдхисан̇кха̄таппава̄да̄, тесам̣. на пихетӣти на паттхети, те катхийама̄не сотумпи на иччхати. джигхаччха̄дуббалйапаретоти джигхаччха̄йа чева дуббалабха̄вена ча анугато. мадхупин̣д̣иканти са̄липит̣т̣хам̣ бхаджджитва̄ чатумадхурена йоджетва̄ катам̣ баддхасаттупин̣д̣икам̣, мадхурапӯвамева ва̄. адхигаччхеййа̄ти лабхеййа. асечанаканти мадхурабха̄вакаран̣аттха̄йа ан̃н̃ена расена ана̄ситтакам̣ оджавантам̣ пан̣ӣтарасам̣.

харичанданасса̄ти суван̣н̣аван̣н̣ачанданасса. лохитачанданасса̄ти раттаван̣н̣ачанданасса. сурабхигандханти сугандхам̣. даратха̄дайо ват̣т̣адаратха̄, ват̣т̣акиламатха̄, ват̣т̣апарил̣а̄ха̄ ева. уда̄нам̣ уда̄несӣти уда̄ха̄рам̣ уда̄хари. йатха̄ хи йам̣ телам̣ ма̄нам̣ гахетум̣ на саккоти, виссандитва̄ гаччхати, там̣ авасекоти вуччати. йан̃ча джалам̣ тал̣а̄кам̣ гахетум̣ на саккоти, аджджхоттхаритва̄ гаччхати, там̣ огхоти вуччати. евамевам̣ йам̣ пӣтивачанам̣ хадайам̣ гахетум̣ на саккоти, адхикам̣ хутва̄ анто асан̣т̣хахитва̄ бахи никкхамати, там̣ уда̄нанти вуччати. еварӯпам̣ пӣтимайавачанам̣ ниччха̄ресӣти аттхо.

5. пин̇гийа̄нӣсуттаван̣н̣ана̄

195. пан̃чаме нӣла̄ти идам̣ саббасан̇га̄хикам̣. нӣлаван̣н̣а̄тиа̄ди тассева вибха̄гадассанам̣. таттха на тесам̣ пакативан̣н̣о нӣло, нӣлавилепанавилиттатта̄ панетам̣ вуттам̣. нӣлаваттха̄ти пат̣адукӯлакосеййа̄дӣнипи тесам̣ нӣла̄нева хонти. нӣла̄лан̇ка̄ра̄ти нӣламан̣ӣхи нӣлапуппхехи алан̇ката̄, тесам̣ хаттха̄лан̇ка̄ра-асса̄лан̇ка̄ра-ратха̄лан̇ка̄ра-са̄н̣ивита̄накан̃чука̄пи саббе нӣла̄йева хонти. имина̄ найена саббападесу аттхо ведитаббо.

падумам̣ йатха̄ти йатха̄ сатапаттам̣ раттападумам̣. коканаданти тассева вевачанам̣. па̄тоти пагева сурийуггаманака̄ле. сийа̄ти бхавеййа. авӣтагандханти авигатагандхам̣. ан̇гӣрасанти бхагавато ан̇гаман̇гехи расмийо ниччхаранти, тасма̄ ан̇гӣрасоти вуччати. тапантама̄диччамиванталиккхети двисахассадӣпапарива̄ресу чатӯсу маха̄дӣпесу а̄локакаран̣авасена анталиккхе тапантам̣ а̄диччам̣ вийа вирочама̄нам̣. ан̇гӣрасам̣ пасса̄ти атта̄намева ва̄ маха̄джанам̣ ва̄ сандха̄йа евам̣ вадати.

6. маха̄супинасуттаван̣н̣ана̄

196. чхат̣т̣хе маха̄супина̄ти махантехи пурисехи пасситаббато маханта̄нан̃ча аттха̄нам̣ нимиттабха̄вато маха̄супина̄. па̄турахесунти па̄кат̣а̄ ахесум̣. таттха супинам̣ пассанто чатӯхи ка̄ран̣ехи пассати дха̄туккхобхато ва̄ анубхӯтапуббато ва̄ деватопасам̣ха̄рато ва̄ пуббанимиттато ва̄ти.

таттха питта̄дӣнам̣ кхобхакаран̣апаччайаппайогена кхубхитадха̄туко дха̄туккхобхато супинам̣ пассати. пассанто ча на̄на̄видхам̣ супинам̣ пассати паббата̄ патанто вийа, а̄ка̄сена гаччханто вийа, ва̄л̣амигахаттхичора̄дӣхи анубаддхо вийа ча. анубхӯтапуббато пассанто пуббе анубхӯтапуббам̣ а̄рамман̣ам̣ пассати. деватопасам̣ха̄рато пассантасса девата̄ аттхака̄мата̄йа ва̄ анаттхака̄мата̄йа ва̄ аттха̄йа ва̄ анаттха̄йа ва̄ на̄на̄видха̄ни а̄рамман̣а̄ни упасам̣харанти. со та̄сам̣ девата̄нам̣ а̄нубха̄вена та̄ни а̄рамман̣а̄ни пассати. пуббанимиттато пассанто пун̃н̃а̄пун̃н̃авасена уппаджджитука̄масса аттхасса ва̄ анаттхасса ва̄ пуббанимиттабхӯтам̣ супинам̣ пассати бодхисаттама̄та̄ вийа путтапат̣ила̄бханимиттам̣, косалара̄джа̄ вийа сол̣аса супине, айамева бхагава̄ бодхисаттабхӯто име пан̃ча маха̄супине вийа ча̄ти.

таттха йам̣ дха̄туккхобхато анубхӯтапуббато ча супине пассати, на там̣ саччам̣ хоти. йам̣ деватопасам̣ха̄рато пассати, там̣ саччам̣ ва̄ хоти аликам̣ ва̄. куддха̄ хи девата̄ упа̄йена вина̄сетука̄ма̄ випарӣтампи катва̄ дассенти. йам̣ пана пуббанимиттато пассати, там̣ екантам̣ саччамева хоти. етесам̣ чатуннам̣ мӯлака̄ран̣а̄нам̣ сам̣саггабхедатопи супинабхедо хотийева.

там̣ панетам̣ чатуббидхампи супинам̣ секхапутхуджджана̄ва пассанти аппахӣнавипалла̄сатта̄, асекха̄ на пассанти пахӣнавипалла̄сатта̄. ким̣ панетам̣ пассанто сутто пассати пат̣ибуддхо, уда̄ху нева сутто на пат̣ибуддхоти? кин̃четтха йади та̄ва сутто пассати, абхидхаммавиродхо а̄паджджати. бхаван̇гачиттена хи супати, там̣ рӯпанимитта̄диа̄рамман̣ам̣ ра̄га̄дисампайуттам̣ ва̄ на хоти. супинам̣ пассантасса ча ӣдиса̄ни читта̄ни уппаджджанти. атха пат̣ибуддхо пассати, винайавиродхо а̄паджджати. йан̃хи пат̣ибуддхо пассати, там̣ саббоха̄рикачиттена пассати. саббоха̄рикачиттена ча кате вӣтиккаме ана̄патти на̄ма наттхи. супинам̣ пассантена пана катепи вӣтиккаме екантам̣ ана̄патти ева. атха нева сутто на пат̣ибуддхо пассати, на на̄ма пассати. еван̃ча сати супинасса абха̄во ча а̄паджджати? на абха̄во. касма̄? йасма̄ капимиддхапарето пассати. вуттан̃хетам̣ – ‘‘капимиддхапарето кхо, маха̄ра̄джа, супинам̣ пассатӣ’’ти.

капимиддхапаретоти маккат̣анидда̄йа йутто. йатха̄ хи маккат̣асса нидда̄ лахупариватта̄ хоти, евам̣ йа̄ нидда̄ пунаппунам̣ кусала̄дичиттавокин̣н̣атта̄ лахупариватта̄, йасса̄ паваттийам̣ пунаппунам̣ бхаван̇гато уттаран̣ам̣ хоти, та̄йа йутто супинам̣ пассати. тена̄йам̣ супино кусалопи хоти акусалопи абйа̄катопи. таттха супинанте четийаванданадхаммассаванадхаммадесана̄дӣни каронтасса кусало, па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни каронтасса акусало, двӣхи антехи мутто а̄ваджджанатада̄рамман̣аккхан̣е абйа̄катоти ведитаббо. сва̄йам̣ дуббалаваттхукатта̄ четана̄йа пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хитум̣ асаматтхо. паватте пана ан̃н̃ехи кусала̄кусалехи упаттхамбхито випа̄кам̣ дети. кин̃ча̄пи випа̄кам̣ дети, атха кхо ависайе уппаннатта̄ аббоха̄рика̄ва супинантачетана̄. со панеса супино ка̄лавасенапи дива̄ та̄ва дит̣т̣хо на самети, татха̄ пат̣хамайа̄ме маджджхимайа̄ме паччхимайа̄ме ча. балавапаччӯсе пана аситапӣтакха̄йите самма̄ парин̣а̄мам̣ гате ка̄йасмим̣ оджа̄йа патит̣т̣хита̄йа арун̣е уггаччхама̄нева дит̣т̣хо супино самети. ит̣т̣ханимиттам̣ супинам̣ пассанто ит̣т̣хам̣ пат̣илабхати, анит̣т̣ханимиттам̣ пассанто анит̣т̣хам̣.

име пана пан̃ча маха̄супине нева локийамаха̄джано пассати, на маха̄ра̄джа̄но, на чаккаваттира̄джа̄но, на аггаса̄вака̄, на паччекабуддха̄, на самма̄самбуддха̄, еко саббан̃н̃убодхисаттойева пассати. амха̄кам̣ пана бодхисатто када̄ име супине пассӣти? ‘‘све буддхо бхависса̄мӣ’’ти ча̄туддасийам̣ паккхасса раттивибха̄йанака̄ле пасси. терасийантипи вадантийева. со име супине дисва̄ ут̣т̣ха̄йа паллан̇кам̣ а̄бхун̃джитва̄ нисинно чинтеси – ‘‘саче майа̄ капилаваттхунагаре име супина̄ дит̣т̣ха̄ ассу, питу маха̄ра̄джасса катхеййам̣. саче пана ме ма̄та̄ джӣвеййа, тасса̄ катхеййам̣. имасмим̣ кхо пана т̣ха̄не имесам̣ пат̣игга̄хако на̄ма наттхи, ахамева пат̣иган̣хисса̄мӣ’’ти. тато ‘‘идам̣ имасса пуббанимиттам̣ идам̣ имасса̄’’ти сайамева супине пат̣игган̣хитва̄ урувелага̄ме суджа̄та̄йа диннам̣ па̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха бодхим̣ патва̄ ануккамена джетаване вихаранто аттано макулабуддхака̄ле дит̣т̣хе пан̃ча маха̄супине виттха̄ретум̣ бхиккхӯ а̄мантетва̄ имам̣ десанам̣ а̄рабхи.

таттха маха̄патхавӣти чаккава̄л̣агаббхам̣ пӯретва̄ т̣хита̄ маха̄патхавӣ. маха̄сайанам̣ ахосӣти сирисайанам̣ ахоси. охитоти т̣хапито. со пана на удакасмим̣йева т̣хапито ахоси, атха кхо па̄чӣнасамуддасса упарӯпарибха̄гена гантва̄ па̄чӣначаккава̄л̣аматтхаке т̣хапито ахосӣти ведитаббо. паччхиме самудде даккхин̣е самуддети етесупи есева найо. тирийа̄ на̄ма тин̣аджа̄тӣти даббатин̣ам̣ вуччати. на̄бхийа̄ уггантва̄ набхам̣ а̄хачча т̣хита̄ ахосӣти нан̇галаматтена раттадан̣д̣ена на̄бхито уггантва̄ пассантасса пассантассева видаттхиматтам̣ ратанаматтам̣ бйа̄маматтам̣ йат̣т̣химаттам̣ га̄вутаматтам̣ ад̣д̣хайоджанаматтам̣ йоджанаматтанти евам̣ уггантва̄ уггантва̄ анекайоджанасахассам̣ набхам̣ а̄хачча т̣хита̄ ахоси. па̄дехи уссаккитва̄ти агганакхато пат̣т̣ха̄йа па̄дехи абхирухитва̄. на̄на̄ван̣н̣а̄ти еко нӣлаван̣н̣о, еко пӣтаван̣н̣о, еко лохитаван̣н̣о, еко пан̣д̣упала̄саван̣н̣оти евам̣ на̄на̄ван̣н̣а̄. сета̄ти пан̣д̣ара̄ парисуддха̄. махато мӣл̣хапаббатасса̄ти тийоджануббедхасса гӯтхапаббатасса. упарӯпари чан̇каматӣти маттхакаматтхаке чан̇камати. дӣгха̄йукабуддха̄ пана тийоджанике мӣл̣хапаббате анупависитва̄ нисинна̄ вийа хонти.

евам̣ еттакена т̣ха̄нена пуббанимитта̄ни дассетва̄ ида̄ни саха пуббанимиттехи пат̣ила̄бхам̣ дассетум̣ йампи, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха саббагун̣ада̄йакатта̄ буддха̄нам̣ арахаттамагго ануттара̄ самма̄самбодхи на̄ма. тасма̄ йам̣ со чаккава̄л̣амаха̄патхавим̣ сирисайанабхӯтам̣ аддаса, там̣ буддхабха̄васса пуббанимиттам̣. йам̣ химавантапаббатара̄джа̄нам̣ бимбоханам̣ аддаса, там̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣абимбоханасса пуббанимиттам̣. йам̣ чатта̄ро хаттхапа̄де чаккава̄л̣аматтхаке т̣хите аддаса, там̣ дхаммачаккасса аппат̣иваттийабха̄ве пуббанимиттам̣. йам̣ атта̄нам̣ утта̄накам̣ нипаннам̣ аддаса, там̣ тӣсу бхавесу авакуджджа̄нам̣ сатта̄нам̣ утта̄намукхабха̄васса пуббанимиттам̣. йам̣ аккхӣни уммӣлетва̄ пассанто вийа ахоси, там̣ диббачаккхупат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣. йам̣ йа̄ва бхавагга̄ ека̄локам̣ ахоси, там̣ ана̄варан̣ан̃а̄н̣асса пуббанимиттам̣. сесам̣ па̄л̣ивасенева ведитаббанти.

7. вассасуттаван̣н̣ана̄

197. саттаме немитта̄ти нимиттапа̄т̣хака̄. теджодха̄ту пакуппатӣти маха̄аггиккхандхо уппаджджати. па̄н̣ина̄ удакам̣ сампат̣иччхитва̄ти уппаннам̣ утусамут̣т̣ха̄нам̣ удакам̣ тийоджанасатена хаттхена пат̣иггахетва̄. паматта̄ хонтӣти аттано кӣл̣а̄йа паматта̄ хонти виппавут̣т̣хасатино. тесан̃хи сака̄йа ратийа̄ ‘‘рама̄ма̄’’ти читте уппанне ака̄лепи дево вассати, тадабха̄ве на вассати. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ – ‘‘на ка̄лавасса’’нти. ат̣т̣хаманавама̄ни утта̄наттха̄нева.

10. нисса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄

200. дасаме нисса̄ран̣ӣйа̄ти ниссат̣а̄ висан̃н̃утта̄. дха̄туйоти аттасун̃н̃асабха̄ва̄. ка̄мам̣ манасикарототи ка̄мам̣ манасикаронтасса, асубхаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа агадам̣ гахетва̄ висам̣ вӣмам̣санто вийа вӣмам̣санаттхам̣ ка̄ма̄бхимукхам̣ читтам̣ песентасса̄ти аттхо. на паккхандатӣти наппависати. наппасӣдатӣти паса̄дам̣ на̄паджджати. на сантит̣т̣хатӣти наппатит̣т̣хахати. на вимуччатӣти на адхимуччати. йатха̄ пана куккут̣апаттам̣ ва̄ нха̄рудаддулам̣ ва̄ аггимхи паккхиттам̣ пат̣илӣйати патикут̣ати пативат̣т̣ати на сам̣паса̄рӣйати, евам̣ пат̣илӣйати на сам̣паса̄рӣйати. неккхаммам̣ кхо пана̄ти идха неккхаммам̣ на̄ма асубхесу пат̣хамаджджха̄нам̣, тадасса манасикарото читтам̣ паккхандати. тасса там̣ читтанти тасса там̣ асубхаджджха̄начиттам̣. сугатанти гочаре гататта̄ сут̣т̣ху гатам̣. субха̄витанти аха̄набха̄гийатта̄ сут̣т̣ху бха̄витам̣. сувут̣т̣хитанти ка̄мато вут̣т̣хитам̣. сувимуттанти ка̄мехи сут̣т̣ху вимуттам̣. ка̄мапаччайа̄ а̄сава̄ на̄ма ка̄махетука̄ чатта̄ро а̄сава̄. вигха̄та̄ти дуккха̄. парил̣а̄ха̄ти ка̄мара̄гапарил̣а̄ха̄. на со там̣ веданам̣ ведийатӣти со там̣ ка̄маведанам̣ вигха̄тапарил̣а̄хаведанан̃ча на ведийати. идамаккха̄там̣ ка̄ма̄нам̣ ниссаран̣анти идам̣ асубхаджджха̄нам̣ ка̄мехи ниссат̣атта̄ ка̄ма̄нам̣ ниссаран̣анти аккха̄там̣. йо пана там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сан̇кха̄ре саммасанто татийамаггам̣ патва̄ ана̄га̄мипхалена нибба̄нам̣ дисва̄ ‘‘пуна ка̄ма̄ на̄ма наттхӣ’’ти джа̄на̄ти. тасса читтам̣ аччантаниссаран̣амева. сесападесупи есева найо.

айам̣ пана висесо – дутийава̄ре метта̄джха̄на̄ни бйа̄па̄дасса ниссаран̣ам̣ на̄ма. татийава̄ре карун̣а̄джха̄на̄ни вихим̣са̄йа ниссаран̣ам̣ на̄ма. чатуттхава̄ре арӯпаджджха̄на̄ни рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣ на̄ма. аччантаниссаран̣ан̃четтха арахаттапхалам̣ йоджетаббам̣. пан̃чамава̄ре сакка̄йам̣ манасикарототи суддхасан̇кха̄ре паригган̣хитва̄ арахаттам̣ паттасса суккхавипассакасса пхаласама̄паттито вут̣т̣ха̄йа вӣмам̣санаттхам̣ пан̃чупа̄да̄наккхандха̄бхимукхам̣ читтам̣ песентасса. идамаккха̄там̣ сакка̄йасса ниссаран̣анти идам̣ арахаттамаггена ча пхалена ча нибба̄нам̣ дисва̄ т̣хитасса бхиккхуно ‘‘пуна сакка̄йо наттхӣ’’ти уппаннам̣ арахаттапхаласама̄паттичиттам̣ сакка̄йасса ниссаран̣анти аккха̄там̣. ида̄ни евам̣ сакка̄йаниссаран̣ам̣ ниродхам̣ патва̄ т̣хитасса кхӣн̣а̄савасса ван̣н̣ам̣ катхенто тасса ка̄манандӣпи на̄нусетӣтиа̄дима̄ха. таттха на̄нусетӣти на ниббаттати. ананусайа̄ти аниббаттийа̄. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.

бра̄хман̣авагго пан̃чамо.

чатуттхапан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.