3. пан̃чан̇гикавагго

1. пат̣хамаага̄равасуттаван̣н̣ана̄

21. татийасса пат̣хаме асабха̄гавуттикоти асабха̄га̄йа висадиса̄йа джӣвитавуттийа̄ саманна̄гато. а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхамманти уттамасама̄ча̄рабхӯтам̣ ваттавасена пан̃н̃аттасӣлам̣. секхам̣ дхамманти секхапан̣н̣аттисӣлам̣. сӣла̄нӣти чатта̄ри маха̄сӣла̄ни. самма̄дит̣т̣хинти випассана̄самма̄дит̣т̣хим̣. самма̄сама̄дхинти маггасама̄дхин̃чева пхаласама̄дхин̃ча. имасмим̣ сутте сӣла̄дӣни миссака̄ни катхита̄ни.

2. дутийаага̄равасуттаван̣н̣ана̄

22. дутийе сӣлаккхандханти сӣлара̄сим̣. сесадвайепи есева найо. име пана тайопи кхандха̄ миссака̄ва катхита̄ти.

3. упаккилесасуттаван̣н̣ана̄

23. татийе на ча пабхассаранти на ча пабха̄вантам̣. пабхан̇гу ча̄ти пабхиджджанасабха̄вам̣. айоти ка̄л̣алохам̣. лоханти т̣хапетва̄ идха вутта̄ни чатта̄ри авасесам̣ лохам̣. саджджханти раджатам̣. читтасса̄ти ча̄тубхӯмакакусалачиттасса. тебхӯмакасса та̄ва упаккилеса̄ хонту, локуттарасса катхам̣ хонтӣти? уппаджджитум̣ аппада̄нена. йадаггена хи уппаджджитум̣ на денти, тадаггенева те локийассапи локуттарассапи упаккилеса̄ на̄ма хонти. пабхан̇гу ча̄ти а̄рамман̣е чун̣н̣авичун̣н̣абха̄вӯпагаманена бхиджджанасабха̄вам̣. самма̄ сама̄дхийати а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄ти а̄сава̄нам̣ кхайасан̇кха̄тасса арахаттасса аттха̄йа хетуна̄ ка̄ран̣ена сама̄дхийати. етта̄вата̄ читтам̣ висодхетва̄ арахатте патит̣т̣хитам̣ кхӣн̣а̄савам̣ дассети. ида̄нисса абхин̃н̃а̄пат̣иведхам̣ дассенто йасса йасса ча̄тиа̄дима̄ха. там̣ утта̄наттхамева̄ти.

4. дуссӣласуттаван̣н̣ана̄

24. чатуттхе хатӯпанисоти хатаупаниссайо хатака̄ран̣о. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассананти на̄марӯпапариччхедан̃а̄н̣ам̣ а̄дим̣ катва̄ тарун̣авипассана̄. ниббида̄вира̄готи ниббида̄ ча вира̄го ча. таттха ниббида̄ балававипассана̄, вира̄го магго. вимуттин̃а̄н̣адассананти пхалавимутти ча паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ан̃ча.

5. ануггахитасуттаван̣н̣ана̄

25. пан̃чаме самма̄дит̣т̣хӣти випассана̄самма̄дит̣т̣хи. четовимуттипхала̄тиа̄дӣсу четовимуттӣти маггапхаласама̄дхи. пан̃н̃а̄вимуттӣти пхалан̃а̄н̣ам̣. сӣла̄нуггахита̄ти сӣлена ануггахита̄ анураккхита̄. сута̄нуггахита̄ти ба̄хусаччена ануггахита̄. са̄каччха̄нуггахита̄ти дхаммаса̄каччха̄йа ануггахита̄. саматха̄нуггахита̄ти читтекаггата̄йа ануггахита̄.

имасса панаттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ мадхурамбабӣджам̣ ропетва̄ саманта̄ марийа̄дам̣ бандхитва̄ ка̄ла̄нука̄лам̣ удакам̣ а̄син̃читва̄ ка̄ла̄нука̄лам̣ мӯла̄ни содхетва̄ ка̄ла̄нука̄лам̣ патитапа̄н̣аке ха̄ретва̄ ка̄ла̄нука̄лам̣ маккат̣аджа̄лам̣ лун̃читва̄ амбам̣ пат̣иджагганто пурисо дассетаббо. тасса хи пурисасса мадхурамбабӣджаропанам̣ вийа випассана̄самма̄дит̣т̣хи дат̣т̣хабба̄, марийа̄дабандханам̣ вийа сӣлена анугган̣ханам̣, удака̄сечанам̣ вийа сутена анугган̣ханам̣, мӯлапарисодханам̣ вийа са̄каччха̄йа анугган̣ханам̣, па̄н̣акахаран̣ам̣ вийа джха̄навипассана̄па̄рипантхикасодханавасена саматха̄нугган̣ханам̣, маккат̣аджа̄лалун̃чанам̣ вийа балававипассана̄нугган̣ханам̣, евам̣ ануггахитасса руккхасса кхиппамева вад̣д̣хитва̄ пхалаппада̄нам̣ вийа имехи сӣла̄дӣхи ануггахита̄йа мӯласамма̄дит̣т̣хийа̄ кхиппамева маггавасена вад̣д̣хитва̄ четовимуттипан̃н̃а̄вимуттипхалаппада̄нам̣ ведитаббам̣.

6. вимутта̄йатанасуттаван̣н̣ана̄

26. чхат̣т̣хе вимутта̄йатана̄нӣти вимуччанака̄ран̣а̄ни. йаттха̄ти йесу вимутта̄йатанесу. саттха̄ дхаммам̣ десетӣти чатусаччадхаммам̣ десети. аттхапат̣исам̣вединоти па̄л̣иаттхам̣ джа̄нантасса. дхаммапат̣исам̣вединоти па̄л̣им̣ джа̄нантасса. па̄моджджанти тарун̣апӣти. пӣтӣти тут̣т̣ха̄ка̄рабхӯта̄ балавапӣти. ка̄йоти на̄мака̄йо. пассамбхатӣти пат̣иппассамбхати. сукхам̣ ведетӣти сукхам̣ пат̣илабхати. читтам̣ сама̄дхийатӣти арахаттапхаласама̄дхина̄ сама̄дхийати. айан̃хи там̣ дхаммам̣ сун̣анто а̄гата̄гатат̣т̣ха̄не джха̄навипассана̄маггапхала̄ни джа̄на̄ти, тасса евам̣ джа̄нато пӣти уппаджджати. со тасса̄ пӣтийа̄ антара̄ осаккитум̣ на денто упача̄ракаммат̣т̣ха̄нико хутва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘читтам̣ сама̄дхийатӣ’’ти. сесесупи есева найо. айам̣ пана висесо – сама̄дхинимиттанти ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу ан̃н̃атаро сама̄дхийева сама̄дхинимиттам̣. суггахитам̣ хотӣтиа̄дису а̄чарийасса сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ угган̣хантена сут̣т̣ху гахитам̣ хоти сут̣т̣ху манасикатам̣ сут̣т̣ху упадха̄ритам̣. суппат̣ивиддхам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти пан̃н̃а̄йа сут̣т̣ху паччаккхам̣ катам̣. тасмим̣ дхаммети тасмим̣ каммат̣т̣ха̄напа̄л̣идхамме. ити имасмим̣ сутте пан̃чапи вимутта̄йатана̄ни арахаттам̣ па̄петва̄ катхита̄нӣти.

7. сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄

27. саттаме аппама̄н̣анти пама̄н̣акарадхаммарахитам̣ локуттарам̣. нипака̄ патиссата̄ти непаккена ча сатийа̄ ча саманна̄гата̄ хутва̄. пан̃ча н̃а̄н̣а̄нӣти пан̃ча паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄ни. паччаттан̃н̃ева уппаджджантӣти аттанийева уппаджджанти. айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо чева̄тиа̄дӣсу арахаттапхаласама̄дхи адхиппето. маггасама̄дхӣтипи вадантийева. со хи аппитаппитаккхан̣е сукхатта̄ паччуппаннасукхо, пуримо пуримо паччхимасса паччхимасса сама̄дхисукхасса паччайатта̄ а̄йатим̣ сукхавипа̄ко, килесехи а̄ракатта̄ арийо, ка̄ма̄мисават̣т̣а̄мисалока̄миса̄нам̣ абха̄ва̄ нира̄мисо. буддха̄дӣхи маха̄пурисехи севитатта̄ ака̄пурисасевито. ан̇гасантата̄йа а̄рамман̣асантата̄йа саббакилесадаратхасантата̄йа ча санто, атаппанийат̣т̣хена пан̣ӣто. килесаппат̣иппассаддхийа̄ ладдхатта̄ килесаппат̣иппассаддхибха̄вам̣ ва̄ ладдхатта̄ пат̣иппассаддхаладдхо. пат̣иппассаддхам̣ пат̣иппассаддхӣти хи идам̣ аттхато екам̣. пат̣иппассаддхакилесена ва̄ арахата̄ ладдхатта̄пи пат̣иппассаддхаладдхо, екодибха̄вена адхигататта̄ екодибха̄вамева ва̄ адхигататта̄ екодибха̄ва̄дхигато. аппагун̣аса̄савасама̄дхи вийа сасан̇кха̄рена саппайогена читтена паччанӣкадхамме ниггайха килесе ва̄ретва̄ анадхигататта̄ на сасан̇кха̄раниггайхава̄ритагато. там̣ сама̄дхим̣ сама̄паджджанто тато ва̄ вут̣т̣хаханто сативепуллаппаттатта̄ сатова сама̄паджджати, сатова вут̣т̣хахати. йатха̄париччхиннака̄лавасена ва̄ сато сама̄паджджати, сато вут̣т̣хахати. тасма̄ йадеттха ‘‘айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо чева а̄йатин̃ча сукхавипа̄ко ча̄’’ти евам̣ паччавеккхама̄насса паччаттам̣йева апараппаччайан̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, там̣ екам̣ н̃а̄н̣ам̣. есева найо сесесу. евам̣ има̄ни пан̃ча н̃а̄н̣а̄ни паччаттан̃н̃ева уппаджджантӣти.

8. пан̃чан̇гикасуттаван̣н̣ана̄

28. ат̣т̣хаме арийасса̄ти виккхамбханавасена пахӣнакилесехи а̄рака̄ т̣хитасса. бха̄ванам̣ десесса̄мӣти брӯханам̣ вад̣д̣ханам̣ пака̄сайисса̄ми. имамева ка̄йанти имам̣ караджака̄йам̣. абхисандетӣти темети снехети, саббаттха паваттапӣтисукхам̣ кароти. парисандетӣти самантато сандети. парипӯретӣти ва̄йуна̄ бхастам̣ вийа пӯрети. париппхаратӣти самантато пхусати. сабба̄вато ка̄йасса̄ти асса бхиккхуно саббакот̣т̣ха̄савато ка̄йасса кин̃чи упа̄диннакасантатипаваттит̣т̣ха̄не чхавимам̣салохита̄нугатам̣ ан̣уматтампи т̣ха̄нам̣ пат̣хамаджджха̄насукхена апхут̣ам̣ на̄ма на хоти.

даккхоти чхеко пат̣ибало нха̄нӣйачун̣н̣а̄ни ка̄тун̃чева йоджетун̃ча саннетун̃ча. кам̣сатха̄лети йена кеначи лохена катабха̄джане. маттика̄бха̄джанам̣ пана тхирам̣ на хоти, саннентасса бхиджджати. тасма̄ там̣ на дассеси. париппхосакам̣ париппхосаканти син̃читва̄ син̃читва̄. саннеййа̄ти ва̄махаттхена кам̣сатха̄лам̣ гахетва̄ даккхин̣ахаттхена пама̄н̣айуттам̣ удакам̣ син̃читва̄ син̃читва̄ паримадданто пин̣д̣ам̣ кареййа. снеха̄нугата̄ти удакасинехена анугата̄. снехапарета̄ти удакасинехена париггахита̄. сантараба̄хира̄ти саддхим̣ антопадесена чева бахипадесена ча, саббаттхакамева удакасинехена пхут̣а̄ти аттхо. на ча паггхарин̣ӣти на бинду бинду удакам̣ паггхарати, сакка̄ хоти хаттхенапи двӣхипи ан̇гулӣхи гахетум̣ оват̣т̣ика̄йапи ка̄тунти аттхо.

дутийаджджха̄насукхаупама̄йам̣ уббхидодакоти уббхиннаудако, на хет̣т̣ха̄ уббхиджджитва̄ уггаччханаудако, антойева пана уппаджджанаудакоти аттхо. а̄йамукханти а̄гаманамагго. девоти мегхо. ка̄лена ка̄ланти ка̄ле ка̄ле, анвад̣д̣хама̄сам̣ ва̄ анудаса̄хам̣ ва̄ти аттхо. дха̄ранти вут̣т̣хим̣. на̄нуппавеччхеййа̄ти наппавесеййа, на вассеййа̄ти аттхо. сӣта̄ ва̄ридха̄ра̄ уббхиджджитва̄ти сӣта̄ ва̄ридха̄ра̄ там̣ рахадам̣ пӯрайама̄на̄ уббхиджджитва̄. хет̣т̣ха̄ уггаччханаудакан̃хи уггантва̄ бхиджджантам̣ удакам̣ кхобхети, чатӯхи диса̄хи пависанаудакам̣ пура̄н̣апан̣н̣атин̣акат̣т̣хадан̣д̣ака̄дӣхи удакам̣ кхобхети. вут̣т̣хиудакам̣ дха̄ра̄нипа̄табуббул̣акехи удакам̣ кхобхети, саннисиннамева пана хутва̄ иддхиниммитамива уппаджджама̄нам̣ удакам̣ имам̣ падесам̣ пхарати, имам̣ на пхаратӣти наттхи. тена апхут̣ока̄со на̄ма на хоти. таттха рахадо вийа караджака̄йо, удакам̣ вийа дутийаджджха̄насукхам̣, сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.

татийаджджха̄насукхаупама̄йам̣ уппала̄ни еттха сантӣти уппалинӣ. сесапададвайепи есева найо. еттха ча сетараттанӣлесу йам̣кин̃чи уппаламева, ӯнакасатапаттам̣ пун̣д̣арӣкам̣, сатапаттам̣ падумам̣. паттанийамам̣ ва̄ вина̄пи сетам̣ падумам̣, раттам̣ пун̣д̣арӣканти айаметтха виниччхайо. удака̄нуггата̄нӣти удакато на уггата̄ни. антонимуггапосӣнӣти удакаталасса анто нимугга̄нийева хутва̄ посанти вад̣д̣хантӣти аттхо. сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.

чатуттхаджджха̄наупама̄йам̣ парисуддхена четаса̄ парийода̄тена̄ти еттха нирупаккилесат̣т̣хена парисуддхам̣, пабхассарат̣т̣хена парийода̄там̣ ведитаббам̣. ода̄тена ваттхена̄ти идам̣ утупхаран̣аттхам̣ вуттам̣. килит̣т̣хаваттхена хи утупхаран̣ам̣ на хоти, тан̇кхан̣адхотапарисуддхена утупхаран̣ам̣ балавам̣ хоти. имисса̄ хи упама̄йа ваттхам̣ вийа караджака̄йо, утупхаран̣ам̣ вийа чатуттхаджджха̄насукхам̣. тасма̄ йатха̄ сунха̄тасса пурисасса парисуддхам̣ ваттхам̣ сасӣсам̣ па̄рупитва̄ нисиннасса сарӣрато уту саббамева ваттхам̣ пхарати, на кочи ваттхасса апхут̣ока̄со хоти, евам̣ чатуттхаджджха̄насукхена бхиккхуно караджака̄йасса на кочи ока̄со апхут̣о хотӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. чатуттхаджджха̄начиттамева ва̄ ваттхам̣ вийа, там̣самут̣т̣ха̄нарӯпам̣ утупхаран̣ам̣ вийа. йатха̄ хи каттхачи каттхачи ода̄таваттхе ка̄йам̣ апхусантепи там̣самут̣т̣ха̄нена утуна̄ саббаттхакамева ка̄йо пхут̣о хоти, евам̣ чатуттхаджджха̄насамут̣т̣ха̄питена сукхумарӯпена саббаттхакамева бхиккхуно ка̄йо пхут̣о хотӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.

паччавеккхан̣анимиттанти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣амева. суггахитам̣ хотӣти йатха̄ тена джха̄навипассана̄магга̄ сут̣т̣ху гахита̄ хонти, евам̣ паччавеккхан̣анимиттам̣ апара̄парена паччавеккхан̣анимиттена сут̣т̣ху гахитам̣ хоти. ан̃н̃о ва̄ ан̃н̃анти ан̃н̃о еко ан̃н̃ам̣ екам̣, аттанойева хи атта̄ на па̄кат̣о хоти. т̣хито ва̄ нисиннанти т̣хитакасса̄пи нисинно па̄кат̣о хоти, теневам̣ вуттам̣. сесесупи есева найо. удакаман̣икоти самекхала̄ удакача̄т̣и. саматиттикоти самабхарито. ка̄капеййа̄ти мукхават̣т̣ийам̣ нисӣдитва̄ ка̄кена гӣвам̣ ана̄метва̄ва па̄таббо.

субхӯмийанти самабхӯмийам̣. ‘‘субхӯме сукхетте вихатакха̄н̣уке бӣджа̄ни патит̣т̣ха̄пеййа̄’’ти (дӣ. ни. 2.438) еттха пана ман̣д̣абхӯми субхӯмӣти а̄гата̄. чатумаха̄патхети двиннам̣ маха̄магга̄нам̣ винивиджджхитва̄ гатат̣т̣ха̄не. а̄джан̃н̃аратхоти винӣтаассаратхо. одхастапатодоти йатха̄ ратхам̣ абхирухитва̄ т̣хитена сакка̄ хоти ган̣хитум̣, евам̣ а̄ламбанам̣ нисса̄йа тирийато т̣хапитапатодо. йогга̄чарийоти асса̄чарийо. свева ассадамме са̄ретӣти ассадаммаса̄ратхи. йениччхаканти йена йена маггена иччхати. йадиччхаканти йам̣ йам̣ гатим̣ иччхати. са̄реййа̄ти уджукам̣ пурато песеййа. пачча̄са̄реййа̄ти пат̣иниваттеййа.

евам̣ хет̣т̣ха̄ пан̃чахи ан̇гехи сама̄паттипарикаммам̣ катхетва̄ има̄хи тӣхи упама̄хи пагун̣асама̄паттийа̄ а̄нисам̣сам̣ дассетва̄ ида̄ни кхӣн̣а̄савасса абхин̃н̃а̄пат̣ипа̄т̣им̣ дассетум̣ со саче а̄кан̇кхатӣтиа̄дима̄ха. там̣ утта̄наттхамева̄ти.

9. чан̇камасуттаван̣н̣ана̄

29. наваме аддха̄наккхамо хотӣти дӯрам̣ аддха̄намаггам̣ гаччханто кхамати, адхива̄сетум̣ саккоти. падха̄наккхамоти вӣрийаккхамо. чан̇кама̄дхигато сама̄дхӣти чан̇камам̣ адхит̣т̣хахантена адхигато ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ ан̃н̃атарасама̄дхи. чират̣т̣хитико хотӣти чирам̣ тит̣т̣хати. т̣хитакена гахитанимиттан̃хи нисиннасса нассати, нисиннена гахитанимиттам̣ нипаннасса. чан̇камам̣ адхит̣т̣хахантена чалита̄рамман̣е гахитанимиттам̣ пана т̣хитассапи нисиннассапи нипаннассапи на нассатӣти.

10. на̄гитасуттаван̣н̣ана̄

30. дасаме уддхам̣ уггататта̄ уччо, ра̄сибха̄вена ча маха̄ саддо етесанти учча̄саддамаха̄садда̄. тесу хи уггатуггатесу кхаттийамаха̄са̄ла-бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄дӣсу маха̄сакка̄рам̣ гахетва̄ а̄гатесу ‘‘асукасса ока̄сам̣ детха, асукасса ока̄сам̣ детха̄’’ти вутте ‘‘майам̣ пат̣хаматарам̣ а̄гата̄, майхам̣ пат̣хаматарам̣ а̄гата̄, наттхи ока̄со’’ти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катхента̄нам̣ саддо уччо чева маха̄ ча ахоси. кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопети кеват̣т̣а̄ вийа маччхавилопе. тесан̃хи маччхапаччхим̣ гахетва̄ а̄гата̄нам̣ виккин̣анат̣т̣ха̄не ‘‘майхам̣ детха майхам̣ детха̄’’ти вадато маха̄джанасса еварӯпо саддо хоти. мӣл̣хасукханти асучисукхам̣. миддхасукханти нидда̄сукхам̣. ла̄бхасакка̄расилокасукханти ла̄бхасакка̄ран̃чева ван̣н̣абхан̣анан̃ча нисса̄йа уппаннасукхам̣.

там̣нинна̄ва гамиссантӣти там̣ тадева бхагавато гатат̣т̣ха̄нам̣ гамиссанти, анубандхиссантийева̄ти вуттам̣ хоти. татха̄ хи, бханте, бхагавато сӣлапан̃н̃а̄н̣анти йасма̄ татха̄видхам̣ тумха̄кам̣ сӣлан̃ча н̃а̄н̣ан̃ча̄ти аттхо. ма̄ ча майа̄ йасоти майа̄ саддхим̣ йасопи ма̄ сама̄гаччхату. пийа̄нанти пийаджана̄нам̣. есо тасса ниссандоти еса̄ пийабха̄васса ниппхатти. асубханимитта̄нуйоганти асубхакаммат̣т̣ха̄на̄нуйогам̣. субханимиттети ра̄гат̣т̣ха̄нийе ит̣т̣ха̄рамман̣е. есо тасса ниссандоти еса̄ тасса асубханимитта̄нуйогасса ниппхатти. евамимасмим̣ сутте имесу пан̃часу т̣ха̄несу випассана̄ва катхита̄ти.

пан̃чан̇гикавагго татийо.