(13) 3. кусина̄равагго
1. кусина̄расуттаван̣н̣ана̄
124. татийасса пат̣хаме кусина̄ра̄йанти евам̣на̄маке нагаре. балихаран̣е ванасан̣д̣ети евам̣на̄маке ванасан̣д̣е. таттха кира бхӯтабаликаран̣аттхам̣ балим̣ харанти, тасма̄ балихаран̣анти вуччати. а̄кан̇кхама̄ноти иччхама̄но. сахаттха̄ти сахаттхена. сампава̄ретӣти алам̣ аланти ва̄ча̄йа чева хаттхавика̄рена ча пат̣иккхипа̄пети. са̄дху вата ма̄йанти са̄дху вата мам̣ айам̣. гатхитоти тан̣ха̄гедхена гатхито. муччхитоти тан̣ха̄муччхана̄йайева муччхито. аджджхопанноти тан̣ха̄йа гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ паватто. аниссаран̣апан̃н̃оти чхандара̄гам̣ паха̄йа сам̣кад̣д̣хитва̄ парибхун̃джанто ниссаран̣апан̃н̃о на̄ма хоти, айам̣ на та̄дисо, саччхандара̄го парибхун̃джатӣти аниссаран̣апан̃н̃о. суккапаккхо вуттавипарийа̄йена ведитаббо. неккхаммавитакка̄дайо панеттха миссака̄ катхита̄ти ведитабба̄.
2. бхан̣д̣анасуттаван̣н̣ана̄
125. дутийе паджахим̣сӯти паджаханти. бахуламакам̣сӯти пунаппунам̣ каронти. идха̄пи тайо витакка̄ миссака̄ва катхита̄.
3. готамакачетийасуттаван̣н̣ана̄
126. татийе готамаке четийети готамакайаккхасса бхаване. татха̄гато хи пат̣хамабодхийам̣ вӣсати васса̄ни када̄чи ча̄па̄ле четийе, када̄чи са̄рандаде, када̄чи бахупутте, када̄чи готамакети евам̣ йебхуййена девакулесуйева виха̄си. имасмим̣ пана ка̄ле веса̄лим̣ упанисса̄йа готамакасса йаккхасса бхаванат̣т̣ха̄не виха̄си. тена вуттам̣ – ‘‘готамаке четийе’’ти. етадавоча̄ти етам̣ ‘‘абхин̃н̃а̄йа̄ха’’нтиа̄дикам̣ суттам̣ авоча.
идан̃ча бхагавата̄ суттам̣ аттхуппаттийам̣ вуттанти ведитаббам̣. катарааттхуппаттийанти? мӯлапарийа̄йааттхуппаттийам̣ (ма. ни. 1.1 а̄дайо). самбахула̄ кира бра̄хман̣апаббаджита̄ аттана̄ уггахитабуддхавачанам̣ нисса̄йа джа̄нанамадам̣ уппа̄детва̄ дхаммассаванаггам̣ на гаччханти – ‘‘самма̄самбуддхо катхенто амхехи н̃а̄тамева катхессати, но ан̃н̃а̄та’’нти. бхиккхӯ татха̄гатасса а̄рочесум̣. саттха̄ те бхиккхӯ паккоса̄петва̄ мукхапат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ мӯлапарийа̄йам̣ десеси. те бхиккхӯ десана̄йа нева а̄гатат̣т̣ха̄нам̣, на гатат̣т̣ха̄нам̣ аддасам̣су. апассанта̄ ‘‘самма̄самбуддхо ‘майхам̣ катха̄ ниййа̄тӣ’ти мукхасампаттамева катхетӣ’’ти чинтайим̣су. саттха̄ тесам̣ манам̣ джа̄нитва̄ имам̣ суттантам̣ а̄рабхи.
таттха абхин̃н̃а̄йа̄ти ‘‘име пан̃чаккхандха̄, два̄даса̄йатана̄ни, ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо, ба̄вӣсатиндрийа̄ни, чатта̄ри сачча̄ни, нава хетӯ, сатта пхасса̄, сатта ведана̄, сатта четана̄, сатта сан̃н̃а̄, сатта читта̄нӣ’’ти джа̄нитва̄ пат̣ивиджджхитва̄ паччаккхам̣ катва̄, татха̄ – ‘‘име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄дина̄ найена те те дхамме джа̄нитва̄ пат̣ивиджджхитва̄ паччаккхамева катва̄ти аттхо. санида̄нанти саппаччайамева катва̄ катхеми, но аппаччайам̣. саппа̄т̣иха̄рийанти паччанӣкапат̣ихаран̣ена саппа̄т̣иха̄рийамева катва̄ катхеми, но аппа̄т̣иха̄рийам̣. алан̃ча пана воти йуттан̃ча пана тумха̄кам̣. тут̣т̣хийа̄ти ‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄, сва̄ккха̄то дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхо’’ти тӣн̣и ратана̄ни гун̣ато ануссаранта̄нам̣ тумха̄кам̣ йуттамева тут̣т̣хим̣ ка̄тунти аттхо. сесапададвайепи есева найо.
акампиттха̄ти чхахи а̄ка̄рехи акампиттха. еварӯпо хи патхавикампо бодхиман̣д̣епи ахоси. бодхисатте кира даккхин̣адиса̄бха̄гена бодхиман̣д̣ам̣ абхирул̣хе даккхин̣адиса̄бха̄го хет̣т̣ха̄ авӣчим̣ па̄пун̣анто вийа ахоси, уттарабха̄го уггантва̄ бхаваггам̣ абхихананто вийа. паччхимадисам̣ гате паччхимабха̄го хет̣т̣ха̄ авӣчим̣ па̄пун̣анто вийа ахоси, па̄чӣнабха̄го уггантва̄ бхаваггам̣ абхихананто вийа. уттарадисам̣ гате уттарадиса̄бха̄го хет̣т̣ха̄ авӣчим̣ па̄пун̣анто вийа, даккхин̣адиса̄бха̄го уггантва̄ бхаваггам̣ абхихананто вийа. па̄чӣнадисам̣ гате па̄чӣнадиса̄бха̄го хет̣т̣ха̄ авӣчим̣ па̄пун̣анто вийа, паччхимабха̄го уггантва̄ бхаваггам̣ абхихананто вийа. бодхируккхопи саким̣ хет̣т̣ха̄ авӣчим̣ па̄пун̣анто вийа, саким̣ уггантва̄ бхаваггам̣ абхихананто вийа. тасмимпи дивасе евам̣ чхахи а̄ка̄рехи чаккава̄л̣асахассӣ маха̄патхавӣ акампиттха.
4. бхаран̣д̣ука̄ла̄масуттаван̣н̣ана̄
127. чатуттхе кевалакаппанти сакалакаппам̣. анва̄хин̣д̣антоти вичаранто. на̄ддаса̄ти ким̣ ка̄ран̣а̄ на аддаса? айам̣ кира бхаран̣д̣у ка̄ла̄мо сакйа̄нам̣ аггапин̣д̣ам̣ кха̄данто вичарати. тасса васанат̣т̣ха̄нам̣ сампаттака̄ле ека̄ дхаммадесана̄ самут̣т̣хахиссатӣти н̃атва̄ бхагава̄ евам̣ адхит̣т̣ха̄си, йатха̄ ан̃н̃о а̄васатхо на пан̃н̃а̄йиттха. тасма̄ на аддаса. пура̄н̣асабрахмача̄рӣти пора̄н̣ако сабрахмача̄рӣ. со кира а̄л̣а̄рака̄ла̄мака̄ле тасмим̣йева ассаме ахоси, там̣ сандха̄йевама̄ха. сантхарам̣ пан̃н̃а̄пехӣти сантхаритаббам̣ сантхара̄хӣти аттхо. сантхарам̣ пан̃н̃а̄петва̄ти каппийаман̃чаке паччаттхаран̣ам̣ пан̃н̃а̄петва̄. ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄петӣти еттха парин̃н̃а̄ на̄ма саматиккамо, тасма̄ ка̄ма̄нам̣ саматиккамам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ пан̃н̃а̄пети. на рӯпа̄нам̣ парин̃н̃анти рӯпа̄нам̣ саматиккамабхӯтам̣ арӯпа̄вачарасама̄паттим̣ на пан̃н̃а̄пети. на ведана̄нам̣ парин̃н̃анти ведана̄нам̣ саматиккамам̣ нибба̄нам̣ на пан̃н̃а̄пети. нит̣т̣ха̄ти гати ниппхатти. уда̄ху путхӯти уда̄ху на̄на̄.
5. хаттхакасуттаван̣н̣ана̄
128. пан̃чаме абхикканта̄йа раттийа̄ти еттха абхиккантасаддо кхайасундара̄бхирӯпааббханумодана̄дӣсу диссати. таттха ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти, никкханто пат̣хамо йа̄мо, чиранисинно бхиккхусан̇гхо, уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти евама̄дӣсу кхайе диссати. ‘‘айам̣ имесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’ти евама̄дӣсу (а. ни. 4.100) сундаре.
‘‘ко ме вандати па̄да̄ни, иддхийа̄ йасаса̄ джалам̣;
абхиккантена ван̣н̣ена, сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄’’ти. (ви. ва. 857) –
евама̄дӣсу абхирӯпе. ‘‘абхиккантам̣, бхо готама̄’’ти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 15) аббханумодане. идха пана сундаре. тена абхикканта̄йа раттийа̄ти ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа раттийа̄ти вуттам̣ хоти. абхиккантаван̣н̣а̄ти идха абхиккантасаддо абхирӯпе, ван̣н̣асаддо пана чхавитхутикулаваггака̄ран̣асан̣т̣ха̄напама̄н̣арӯпа̄йатана̄дӣсу диссати. таттха ‘‘суван̣н̣аван̣н̣оси бхагава̄’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 2.399; су. ни. 553) чхавийам̣. ‘‘када̄ сан̃н̃ӯл̣ха̄ пана те гахапати саман̣асса готамасса ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 2.77) тхутийам̣. ‘‘чатта̄роме, бхо готама, ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (дӣ. ни. 3.115) кулавагге. ‘‘атха кена ну ван̣н̣ена, гандхаттхеноти вуччатӣ’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.234) ка̄ран̣е. ‘‘махантам̣ хаттхира̄джаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.138) сан̣т̣ха̄не. ‘‘тайо паттасса ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 602) пама̄н̣е. ‘‘ван̣н̣о гандхо расо оджа̄’’ти евама̄дӣсу рӯпа̄йатане. со идха чхавийа̄ дат̣т̣хаббо. тена абхиккантаван̣н̣а̄ти абхирӯпаччхави, ит̣т̣хаван̣н̣а̄ мана̄паван̣н̣а̄ти вуттам̣ хоти.
кевалакаппанти еттха кеваласаддо анавасесайебхуййа̄бйа̄мисса̄натирекадал̣хаттхависам̣йога̄дианекаттхо. татха̄ хисса ‘‘кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийа’’нти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 1) анавасесата̄ аттхо. ‘‘кевалакаппа̄ ча ан̇гамагадха̄ пахӯтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ а̄да̄йа упасан̇камиссантӣ’’ти евама̄дӣсу (маха̄ва. 43) йебхуййата̄. ‘‘кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хотӣ’’ти евама̄дӣсу (вибха. 225) абйа̄миссата̄. ‘‘кевалам̣ саддха̄маттакам̣ нӯна айама̄йасма̄’’ти евама̄дӣсу (маха̄ва. 244) анатиреката̄. ‘‘а̄йасмато, бханте, ануруддхасса ба̄хийо на̄ма саддхивиха̄рико кевалакаппам̣ сан̇гхабхеда̄йа т̣хито’’ти евама̄дӣсу (а. ни. 4.243) дал̣хаттхата̄. ‘‘кевалӣ вуситава̄ уттамапурисоти вуччатӣ’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 3.57) висам̣його. идха пана анавасесата̄ аттхоти адхиппета̄.
каппасаддо пана̄йам̣ абхисаддаханавоха̄рака̄лапан̃н̃аттичхеданавикаппалесасамантабха̄ва̄дианекаттхо. татха̄ хисса ‘‘окаппанийаметам̣ бхото готамасса, йатха̄ там̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 1.387) абхисаддаханаматтхо. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахи саман̣акаппехи пхалам̣ парибхун̃джиту’’нти евама̄дӣсу (чӯл̣ава. 250) воха̄ро. ‘‘йена судам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 1.387) ка̄ло. ‘‘ичча̄йасма̄ каппо’’ти евама̄дӣсу (су. ни. 1098; чӯл̣ани. каппама̄н̣авапуччха̄ 117, каппама̄н̣авапуччха̄ниддесо 61) пан̃н̃атти. ‘‘алан̇като каппитакесамассӯ’’ти евама̄дӣсу (джа̄. 2.22.1368; ви. ва. 1094) чхеданам̣. ‘‘каппати дван̇гулакаппо’’ти евама̄дӣсу (чӯл̣ава. 446) викаппо. ‘‘аттхи каппо нипаджджиту’’нти евама̄дӣсу (а. ни. 8.80) лесо. ‘‘кевалакаппам̣ вел̣уванам̣ обха̄сетва̄’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.94) самантабха̄во. идха панасса самантабха̄во аттхо адхиппето. тасма̄ кевалакаппам̣ джетавананти еттха анавасесам̣ самантато джетавананти аттхо.
обха̄сетва̄ти а̄бха̄йа пхаритва̄. ва̄лука̄йа̄ти сан̣ха̄йа ва̄лука̄йа. на сан̣т̣ха̄тӣти на патит̣т̣ха̄ти. ол̣а̄риканти брахмадевата̄йа хи патхавийам̣ патит̣т̣ха̄нака̄ле аттабха̄во ол̣а̄рико ма̄петум̣ ват̣т̣ати патхавӣ ва̄, тасма̄ евама̄ха. дхамма̄ти имина̄ пуббе уггахитабуддхавачанам̣ дассети. наппаваттино ахесунти саджджха̄йамӯл̣хака̄ ва̄ча̄ парихӣна̄йева ахесум̣. аппат̣ива̄ноти аниватто ануккан̣т̣хито.
дассанасса̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дассанасса. упат̣т̣ха̄насса̄ти чатӯхи паччайехи упат̣т̣ха̄насса. адхисӣланти дасавидхам̣ сӣлам̣. тан̃хи пан̃часӣлам̣ упа̄да̄йа адхисӣланти вуччати. авихам̣ гатоти авихабрахмалоке ниббаттосмӣти дассети.
6. кат̣увийасуттаван̣н̣ана̄
129. чхат̣т̣хе гойогапилаккхасминти га̄вӣнам̣ виккайат̣т̣ха̄не ут̣т̣хитапилаккхасса сантике. риттасса̄данти джха̄насукха̄бха̄вена риттасса̄дам̣. ба̄хирасса̄данти ка̄магун̣асукхавасена ба̄хирасса̄дам̣. кат̣увийанти уччхит̣т̣хам̣. а̄магандхена̄ти кодхасан̇кха̄тена виссагандхена. авассутанти тинтам̣. маккхика̄ти килесамаккхика̄. на̄нупатиссантӣти ут̣т̣ха̄йа на анубандхиссанти. на̄нва̄ссависсантӣти анубандхитва̄ на кха̄диссанти. сам̣вегама̄па̄дӣти сота̄панно джа̄то.
кат̣увийакатоти уччхит̣т̣хакато. а̄рака̄ хотӣти дӯре хоти. вигха̄тассева бха̄гава̄ти дуккхассева бха̄гӣ. чаретӣти чарати гаччхати. думмедхоти дуппан̃н̃о. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхитам̣, га̄тха̄су ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитанти. саттаме ват̣т̣амева бха̄ситам̣.
8. дутийаануруддхасуттаван̣н̣ана̄
131. ат̣т̣хаме идам̣ те ма̄насминти айам̣ те нававидхена вад̣д̣хитама̄ноти аттхо. идам̣ те уддхаччасминти идам̣ тава уддхаччам̣ читтасса уддхатабха̄во. идам̣ те куккуччасминти идам̣ тава куккуччам̣.
9. пат̣иччханнасуттаван̣н̣ана̄
132. наваме а̄вахантӣти ниййанти. пат̣иччханно а̄вахатӣти пат̣иччханнова хутва̄ ниййа̄ти. виват̣о вирочатӣти еттха екато убхато аттато саббаттхакатоти чатуббидха̄ виват̣ата̄ ведитабба̄. таттха екато виват̣ам̣ на̄ма аса̄дха̄ран̣асиккха̄падам̣. убхато виват̣ам̣ на̄ма са̄дха̄ран̣асиккха̄падам̣. аттато виват̣ам̣ на̄ма пат̣иладдхадхаммагун̣о. саббаттхакавиват̣ам̣ на̄ма тепит̣акам̣ буддхавачанам̣.
10. лекхасуттаван̣н̣ана̄
133. дасаме абхин̣ханти абхиккхан̣ам̣ нирантарам̣. а̄га̄л̣хена̄ти га̄л̣хена каккхал̣ена. пхарусена̄ти пхарусавачанена. га̄л̣хам̣ катва̄ пхарусам̣ катва̄ вуччама̄нопӣти аттхо. амана̄пена̄ти манам̣ аналлӣйантена авад̣д̣хантена. сандхийатимева̄ти гхат̣ийатийева. сам̣сандатимева̄ти нирантарова хоти. саммодатимева̄ти екӣбха̄вамева гаччхати. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
кусина̄равагго татийо.