(8) 3. а̄нандавагго

1. чханнасуттаван̣н̣ана̄

72. татийасса пат̣хаме чханноти евам̣на̄мако чханнапарибба̄джако. тумхепи, а̄вусоти, а̄вусо, йатха̄ майам̣ ра̄га̄дӣнам̣ паха̄нам̣ пан̃н̃а̄пема, ким̣ евам̣ тумхепи пан̃н̃а̄петха̄ти пуччхати. тато тхеро ‘‘айам̣ парибба̄джако амхе ра̄га̄дӣнам̣ паха̄нам̣ пан̃н̃а̄пема̄ти вадати, наттхи панетам̣ ба̄хирасамайе’’ти там̣ пат̣иккхипанто майам̣ кхо, а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха кхоти авадха̄ран̣аттхе нипа̄то, майамева пан̃н̃а̄пема̄ти аттхо. тато парибба̄джако чинтеси ‘‘айам̣ тхеро ба̄хирасамайам̣ лун̃читва̄ харанто ‘майамева̄’ти а̄ха. ким̣ ну кхо а̄дӣнавам̣ дисва̄ ете етесам̣ паха̄нам̣ пан̃н̃а̄пентӣ’’ти. атха тхерам̣ пуччханто ким̣ пана тумхетиа̄дима̄ха. тхеро тасса бйа̄каронто ратто кхотиа̄дима̄ха. таттха аттаттханти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикам̣ локийалокуттарам̣ аттано аттхам̣. параттхаубхайаттхесупи есева найо.

андхакаран̣отиа̄дӣсу йасса ра̄го уппаджджати, там̣ йатха̄бхӯтадассананива̄ран̣ена андхам̣ каротӣти андхакаран̣о. пан̃н̃а̄чаккхум̣ на каротӣти ачаккхукаран̣о. н̃а̄н̣ам̣ на каротӣти ан̃н̃а̄н̣акаран̣о. каммассакатапан̃н̃а̄ джха̄напан̃н̃а̄ випассана̄пан̃н̃а̄ти има̄ тиссо пан̃н̃а̄ аппаваттикаран̣ена ниродхетӣти пан̃н̃а̄ниродхико. анит̣т̣хапхалада̄йакатта̄ дуккхасан̇кха̄тасса вигха̄тассева паккхе ваттатӣти вигха̄тапаккхико. килесанибба̄нам̣ на сам̣ваттетӣти анибба̄насам̣ваттанико. алан̃ча пана̄вусо а̄нанда, аппама̄да̄йа̄ти, а̄вусо а̄нанда, саче еварӯпа̄ пат̣ипада̄ аттхи, алам̣ тумха̄кам̣ аппама̄да̄йа йуттам̣ ануччхавикам̣, аппама̄дам̣ каротха, а̄вусоти тхерасса вачанам̣ анумодитва̄ пакка̄ми. имасмим̣ сутте арийамагго локуттарамиссако катхито. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.

2. а̄джӣвакасуттаван̣н̣ана̄

73. дутийе тена хи гахапатӣти тхеро кира чинтеси – ‘‘айам̣ идха а̄гаччханто на ан̃н̃а̄тука̄мо хутва̄ а̄гами, паригган̣ханаттхам̣ пана а̄гато. имина̄ пуччхитапан̃хам̣ имина̄ва катха̄песса̄мӣ’’ти. ити там̣йева катхам̣ катха̄петука̄мо тена хӣтиа̄дима̄ха. таттха тена хӣти ка̄ран̣а̄падесо. йасма̄ твам̣ евам̣ пуччхаси, тасма̄ тан̃н̃еветтха пат̣ипуччха̄мӣти. кесам̣ ноти катамесам̣ ну. садхаммуккам̣сана̄ти аттано ладдхийа̄ уккхипитва̄ т̣хапана̄. парадхамма̄паса̄дана̄ти паресам̣ ладдхийа̄ гхат̣т̣ана̄ вамбхана̄ аваккхипана̄. а̄йатанева дхаммадесана̄ти ка̄ран̣асмим̣йева дхаммадесана̄. аттхо ча вуттоти майа̄ пуччхитапан̃ха̄йа аттхо ча пака̄сито. атта̄ ча анупанӣтоти амхе еварӯпа̄ти евам̣ атта̄ ча на упанӣто. нупанӣтотипи па̄т̣хо.

3. маха̄на̄масаккасуттаван̣н̣ана̄

74. татийе гила̄на̄ вут̣т̣хитоти гила̄но хутва̄ вут̣т̣хито. гелан̃н̃а̄ти гила̄набха̄вато. упасан̇камӣти бхуттапа̄тара̄со ма̄ла̄гандха̄дӣни а̄да̄йа маха̄парива̄рапаривуто упасан̇ками. ба̄ха̄йам̣ гахетва̄ти на ба̄ха̄йам̣ гахетва̄ а̄кад̣д̣хи, нисинна̄санато вут̣т̣ха̄йа тасса сантикам̣ гантва̄ даккхин̣аба̄ха̄йам̣ ан̇гут̣т̣хакена сан̃н̃ам̣ датва̄ екамантам̣ апанесӣти ведитаббо. атхасса ‘‘секхампи кхо, маха̄на̄ма, сӣла’’нтиа̄дина̄ найена саттаннам̣ секха̄нам̣ сӣлан̃ча сама̄дхин̃ча пан̃н̃ан̃ча катхетва̄ упари арахаттапхалавасена асекха̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄йо катхенто – ‘‘секхасама̄дхито секхам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ асекхан̃ча пхалан̃а̄н̣ам̣ паччха̄, секхавипассана̄н̃а̄н̣ато ча асекхапхаласама̄дхи паччха̄ уппаджджатӣ’’ти дӣпеси. йа̄ни пана сампайутта̄ни сама̄дхин̃а̄н̣а̄ни, тесам̣ апаччха̄ апуре уппатти ведитабба̄ти.

4. ниган̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄

75. чатуттхе кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йанти две кан̣н̣ика̄ гахетва̄ хам̣сават̣т̣акаччханнена ката̄йа гандхакут̣ийа̄. апарисесам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти аппаматтакампи асесетва̄ саббам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ пат̣иджа̄на̄ти. сататам̣ самитанти саббака̄лам̣ нирантарам̣. н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хитанти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ майхам̣ упат̣т̣хитамева̄ти дассети. пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нанти а̄йӯхитакамма̄нам̣. тапаса̄ бйантӣбха̄ванти дуккаратапена вигатантакаран̣ам̣. нава̄нам̣ камма̄нанти ида̄ни а̄йӯхитаббакамма̄нам̣. акаран̣а̄ти ана̄йӯханена. сетугха̄танти падагха̄там̣ паччайагха̄там̣ катхети. каммаккхайа̄ дуккхаккхайоти каммават̣т̣аккхайена дуккхаккхайо. дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайоти дуккхават̣т̣аккхайена ведана̄ккхайо. дуккхават̣т̣асмин̃хи кхӣн̣е ведана̄ват̣т̣ампи кхӣн̣амева хоти. ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣти ведана̄ккхайена пана сакалават̣т̣адуккхам̣ ниджджин̣н̣амева бхависсати. сандит̣т̣хика̄йа̄ти са̄мам̣ пасситабба̄йа паччаккха̄йа. ниджджара̄йа висуддхийа̄ти килесаджӣран̣акапат̣ипада̄йа килесе ва̄ ниджджӣран̣ато ниджджара̄йа сатта̄нам̣ висуддхийа̄. саматиккамо хотӣти сакаласса ват̣т̣адуккхасса атиккамо хоти. идха, бханте, бхагава̄ кима̄ха̄ти, бханте, бхагава̄ има̄йа пат̣ипаттийа̄ кима̄ха, ким̣ етам̣йева килесаниджджӣран̣акапат̣ипадам̣ пан̃н̃апети, уда̄ху ан̃н̃анти пуччхати.

джа̄ната̄ти ана̄варан̣ан̃а̄н̣ена джа̄нантена. пассата̄ти самантачаккхуна̄ пассантена. висуддхийа̄ти висуддхисампа̄панаттха̄йа. саматиккама̄йа̄ти саматиккаманаттха̄йа. аттхан̇гама̄йа̄ти аттхам̣ гаманаттха̄йа. н̃а̄йасса адхигама̄йа̄ти саха випассана̄йа маггасса адхигаманаттха̄йа. нибба̄насса саччхикирийа̄йа̄ти апаччайанибба̄насса саччхикаран̣аттха̄йа. наван̃ча каммам̣ на каротӣти навам̣ каммам̣ на̄йӯхати. пура̄н̣ан̃ча камманти пуббе а̄йӯхитакаммам̣. пхусса пхусса бйантӣ каротӣти пхуситва̄ пхуситва̄ вигатантам̣ кароти, випа̄капхассам̣ пхуситва̄ пхуситва̄ там̣ каммам̣ кхепетӣти аттхо. сандит̣т̣хика̄ти са̄мам̣ пасситабба̄. ака̄лика̄ти на ка̄лантаре киччака̄рика̄. ехипассика̄ти ‘‘ехи пасса̄’’ти евам̣ дассетум̣ йутта̄. опанеййика̄ти упанайе йутта̄ аллӣйитаббайутта̄. паччаттам̣ ведитабба̄ вин̃н̃ӯхӣти пан̣д̣итехи аттано аттано санта̄нейева джа̄нитабба̄, ба̄лехи пана дуджджа̄на̄. ити сӣлавасена две магга̄, две ча пхала̄ни катхита̄ни. сота̄паннасакада̄га̄мино хи сӣлесу парипӯрака̄риноти. вивиччева ка̄мехӣтиа̄дика̄йа пана сама̄дхисампада̄йа тайо магга̄, тӣн̣и ча пхала̄ни катхита̄ни. ана̄га̄мӣ арийаса̄вако хи сама̄дхимхи парипӯрака̄рӣти вутто. а̄сава̄нам̣ кхайа̄тиа̄дӣхи арахаттапхалам̣ катхитам̣. кечи пана сӣласама̄дхайопи арахаттапхаласампайутта̄ва идха адхиппета̄. екекасса пана васена пат̣ипаттидассанаттхам̣ висум̣ висум̣ танти а̄ропита̄ти.

5. нивесакасуттаван̣н̣ана̄

76. пан̃чаме амачча̄ти сухаджджа̄. н̃а̄тӣти сассусасурапаккхика̄. са̄лохита̄ти сама̄налохита̄ бха̄тибхагиниа̄дайо. авеччаппаса̄дети гун̣е авечча джа̄нитва̄ уппанне ачалаппаса̄де. ан̃н̃атхаттанти бха̄ван̃н̃атхаттам̣. патхавӣдха̄туйа̄тиа̄дӣсу вӣсатийа̄ кот̣т̣ха̄сесу тхаддха̄ка̄рабхӯта̄йа патхавӣдха̄туйа̄, два̄дасасу кот̣т̣ха̄сесу йӯсагата̄йа а̄бандханабхӯта̄йа а̄подха̄туйа̄, чатӯсу кот̣т̣ха̄сесу парипа̄чанабхӯта̄йа теджодха̄туйа̄, чхасу кот̣т̣ха̄сесу виттхамбханабхӯта̄йа ва̄йодха̄туйа̄ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣. на твева̄ти имесам̣ хи чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃абха̄вӯпагаманена сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, арийаса̄вакасса пана на твева сийа̄ти дассети. еттха ча ан̃н̃атхаттанти паса̄дан̃н̃атхаттан̃ча гатиан̃н̃атхаттан̃ча. тан̃хи тасса на хоти, бха̄ван̃н̃атхаттам̣ пана хоти. арийаса̄вако хи мануссо хутва̄ девопи хоти брахма̄пи. паса̄до панасса бхавантарепи на вигаччхати, на ча апа̄йагатисан̇кха̄там̣ гатиан̃н̃атхаттам̣ па̄пун̣а̄ти. саттха̄пи тадева дассенто татридам̣ ан̃н̃атхаттантиа̄дима̄ха. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.

6. пат̣хамабхавасуттаван̣н̣ана̄

77. чхат̣т̣хе ка̄мадха̄тувепакканти ка̄мадха̄туйа̄ випаччанакам̣. ка̄мабхавоти ка̄мадха̄туйам̣ упапаттибхаво. каммам̣ кхеттанти кусала̄кусалакаммам̣ вируханат̣т̣ха̄нат̣т̣хена кхеттам̣. вин̃н̃а̄н̣ам̣ бӣджанти сахаджа̄там̣ абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ вируханат̣т̣хена бӣджам̣. тан̣ха̄ снехоти пагган̣хана̄нубрӯханавасена тан̣ха̄ удакам̣ на̄ма. авиджджа̄нӣваран̣а̄нанти авиджджа̄йа а̄варита̄нам̣. тан̣ха̄сам̣йоджана̄нанти тан̣ха̄бандханена баддха̄нам̣. хӣна̄йа дха̄туйа̄ти ка̄мадха̄туйа̄. вин̃н̃а̄н̣ам̣ патит̣т̣хитанти абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ патит̣т̣хитам̣. маджджхима̄йа дха̄туйа̄ти рӯпадха̄туйа̄. пан̣ӣта̄йа дха̄туйа̄ти арӯпадха̄туйа̄. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.

7. дутийабхавасуттаван̣н̣ана̄

78. саттаме четана̄ти каммачетана̄. паттхана̄пи каммапаттхана̄ва. сесам̣ пуримасадисамева̄ти.

8. сӣлаббатасуттаван̣н̣ана̄

79. ат̣т̣хаме сӣлаббатанти сӣлан̃чева ватан̃ча. джӣвитанти дуккарака̄рика̄нуйого. брахмачарийанти брахмачарийава̄со. упат̣т̣ха̄наса̄ранти упат̣т̣ха̄нена са̄рам̣, ‘‘идам̣ варам̣ идам̣ нит̣т̣ха̄’’ти евам̣ упат̣т̣хитанти аттхо. сапхаланти саудрайам̣ савад̣д̣хикам̣ хотӣти пуччхати. на кхветтха, бханте, екам̣сена̄ти, бханте, на кхо еттха екам̣сена бйа̄ка̄таббанти аттхо. упат̣т̣ха̄наса̄рам̣ севатоти идам̣ са̄рам̣ варам̣ нит̣т̣ха̄ти евам̣ упат̣т̣хитам̣ севама̄насса. апхаланти ит̣т̣хапхалена апхалам̣. етта̄вата̄ каммава̄дикирийава̄дӣнам̣ паббаджджам̣ т̣хапетва̄ сесо саббопи ба̄хиракасамайо гахито хоти. сапхаланти ит̣т̣хапхалена сапхалам̣ саудрайам̣. етта̄вата̄ имам̣ са̄санам̣ а̄дим̣ катва̄ сабба̄пи каммава̄дикирийава̄дӣнам̣ паббаджджа̄ гахита̄. на ча панасса сулабхарӯпо самасамо пан̃н̃а̄йа̄ти евам̣ секкхабхӯмийам̣ т̣хатва̄ пан̃хам̣ катхенто асса а̄нандасса пан̃н̃а̄йа самасамо на сулабхоти дассети. имасмим̣ сутте секкхабхӯми на̄ма катхита̄ти.

9. гандхаджа̄тасуттаван̣н̣ана̄

80. наваме етадавоча̄ти паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто дасабаласса ваттам̣ дассетва̄ аттано дива̄виха̄рат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘имасмим̣ локе мӯлагандхо на̄ма аттхи, са̄рагандхо на̄ма аттхи, пуппхагандхо на̄ма аттхи. име пана тайопи гандха̄ анува̄там̣йева гаччханти, на пат̣ива̄там̣. аттхи ну кхо кин̃чи, йасса пат̣ива̄тампи гандхо гаччхатӣ’’ти чинтетва̄ ат̣т̣ханнам̣ вара̄нам̣ гахан̣ака̄лейева кан̇кхуппаттисамайе упасан̇каманаварасса гахитатта̄ таккхан̣ам̣йева дива̄т̣т̣ха̄нато вут̣т̣ха̄йа саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно уппанна̄йа кан̇кха̄йа виноданаттхам̣ етам̣ ‘‘тӣн̣има̄ни, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха гандхаджа̄та̄нӣти гандхаджа̄тийо. мӯлагандхоти мӯлаваттхуко гандхо, гандхасампаннам̣ ва̄ мӯламева мӯлагандхо. тасса хи гандхо анува̄там̣ гаччхати. гандхасса пана гандхо на̄ма наттхи. са̄рагандхапуппхагандхесупи есева найо. аттха̄нанда, кин̃чи гандхаджа̄танти еттха саран̣агамана̄дайо гун̣аван̣н̣абха̄санавасена диса̄га̄мита̄йа гандхасадисатта̄ гандха̄, тесам̣ ваттхубхӯто пуггало гандхаджа̄там̣ на̄ма. гандхо гаччхатӣти ван̣н̣абха̄санавасена гаччхати. сӣлава̄ти пан̃часӣлена ва̄ дасасӣлена ва̄ сӣлава̄. калйа̄н̣адхаммоти тенева сӣладхаммена калйа̄н̣адхаммо сундарадхаммо. вигатамаламаччхерена̄тиа̄дӣнам̣ аттхо висуддхимагге (висуддхи. 1.160) виттха̄ритова. диса̄сӯти чатӯсу диса̄су чатӯсу анудиса̄су. саман̣абра̄хман̣а̄ти самитапа̄паба̄хитапа̄па̄ саман̣абра̄хман̣а̄.

на пуппхагандхо пат̣ива̄таметӣти вассикапуппха̄дӣнам̣ гандхо пат̣ива̄там̣ на гаччхати. на чанданам̣ тагарамаллика̄ ва̄ти чанданатагарамаллика̄нампи гандхо пат̣ива̄там̣ на гаччхатӣти аттхо. девалокепи пхут̣асумана̄ на̄ма хоти, тасса̄ пуппхитадивасе гандхо йоджанасатам̣ аджджхоттхарати. сопи пат̣ива̄там̣ видаттхиматтампи ратанаматтампи гантум̣ на саккотӣти ваданти. сатан̃ча гандхо пат̣ива̄таметӣти сатан̃ча пан̣д̣ита̄нам̣ буддхапаччекабуддхабуддхапутта̄нам̣ сӣла̄дигун̣агандхо пат̣ива̄там̣ гаччхати. сабба̄ диса̄ саппурисо пава̄йатӣти саппурисо пан̣д̣ито сӣла̄дигун̣агандхена сабба̄ диса̄ пава̄йати, сабба̄ диса̄ гандхена аваттхаратӣти аттхо.

10. чӯл̣аника̄суттаван̣н̣ана̄

81. дасамасса дувидхо никкхепо аттхуппаттикопи пуччха̄васикопи. катарааттхуппаттийам̣ касса пуччха̄йа катхитанти че? арун̣аватисуттантааттхуппаттийам̣ (сам̣. ни. 1.185 а̄дайо) а̄нандаттхерасса пуччха̄йа катхитам̣. арун̣аватисуттанто кена катхитоти? двӣхи буддхехи катхито сикхина̄ ча бхагавата̄ амха̄кан̃ча саттха̄ра̄. имасма̄ хи каппа̄ екатим̣сакаппаматтхаке арун̣аватинагаре арун̣авато ран̃н̃о пабха̄ватийа̄ на̄ма махесийа̄ куччхисмим̣ ниббаттитва̄ парипакке н̃а̄н̣е маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ сикхӣ бхагава̄ бодхиман̣д̣е саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ паваттитаварадхаммачакко арун̣аватим̣ нисса̄йа вихаранто екадивасам̣ па̄това сарӣраппат̣иджагганам̣ катва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро ‘‘арун̣аватим̣ пин̣д̣а̄йа пависисса̄мӣ’’ти никкхамитва̄ виха̄радва̄ракот̣т̣хакасамӣпе т̣хито абхибхум̣ на̄ма аггаса̄вакам̣ а̄мантеси – ‘‘атиппаго кхо, бхиккху, арун̣аватим̣ пин̣д̣а̄йа пависитум̣, йена ан̃н̃атаро брахмалоко тенупасан̇камисса̄ма̄’’ти. йатха̄ха –

‘‘атха кхо, бхиккхаве, сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо абхибхум̣ бхиккхум̣ а̄мантеси – ‘а̄йа̄ма, бра̄хман̣а, йена ан̃н̃атаро брахмалоко тенупасан̇камисса̄ма, на та̄ва бхаттака̄ло бхависсатӣ’ти. ‘евам̣, бханте’ти кхо, бхиккхаве, абхибхӯ бхиккху сикхисса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса паччассоси. атха кхо, бхиккхаве, сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо абхибхӯ ча бхиккху йена ан̃н̃атаро брахмалоко тенупасан̇камим̣сӯ’’ти (сам̣. ни. 1.185).

таттха маха̄брахма̄ самма̄самбуддхам̣ дисва̄ аттамано паччуггаманам̣ катва̄ брахма̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ ада̄си, тхерасса̄пи ануччхавикам̣ а̄санам̣ пан̃н̃а̄пайим̣су. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане, тхеропи аттано пан̃н̃атта̄сане нисӣди. маха̄брахма̄пи дасабалам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди.

атха кхо, бхиккхаве, сикхӣ бхагава̄ абхибхум̣ бхиккхум̣ а̄мантеси – ‘‘пат̣ибха̄ту там̣, бра̄хман̣а, брахмуно ча брахмапариса̄йа ча брахмапа̄рисаджджа̄нан̃ча дхаммӣкатха̄ти. ‘евам̣, бханте’ти кхо, бхиккхаве, абхибхӯ бхиккху сикхисса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса пат̣иссун̣итва̄ брахмуно ча брахмапариса̄йа ча брахмапа̄рисаджджа̄нан̃ча дхаммим̣ катхам̣ катхеси. тхере дхаммам̣ катхенте брахмаган̣а̄ уджджха̄йим̣су – ‘‘чирассан̃ча майам̣ саттху брахмалока̄гаманам̣ лабхимха, айан̃ча бхиккху т̣хапетва̄ саттха̄рам̣ сайам̣ дхаммакатхам̣ а̄рабхӣ’’ти.

саттха̄ тесам̣ анаттаманабха̄вам̣ н̃атва̄ абхибхум̣ бхиккхум̣ етадавоча – ‘‘уджджха̄йанти кхо те, бра̄хман̣а, брахма̄ ча брахмапариса̄ ча брахмапа̄рисаджджа̄ ча. тена хи твам̣ – бра̄хман̣а, бхиййосоматта̄йа сам̣веджехӣ’’ти. тхеро саттху вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ анекавихитам̣ иддхивикуббанам̣ катва̄ сахассилокадха̄тум̣ сарена вин̃н̃а̄пенто ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄’’ти (сам̣. ни. 1.185) га̄тха̄двайам̣ абха̄си. ким̣ пана катва̄ тхеро сахассилокадха̄тум̣ вин̃н̃а̄песӣти? нӣлакасин̣ам̣ та̄ва сама̄паджджитва̄ саббаттха андхака̄рам̣ пхари, тато ‘‘кимидам̣ андхака̄ра’’нти сатта̄нам̣ а̄бхоге уппанне а̄локам̣ дассеси. ‘‘ким̣ а̄локо айа’’нти вичинанта̄нам̣ атта̄нам̣ дассеси, сахассачаккава̄л̣е деваманусса̄ ан̃джалим̣ пагган̣хитва̄ пагган̣хитва̄ тхерам̣йева намассама̄на̄ ат̣т̣хам̣су. тхеро ‘‘маха̄джано майхам̣ дхаммам̣ десентасса сарам̣ сун̣а̄тӯ’’ти има̄ га̄тха̄ абха̄си. саббе осат̣а̄йа париса̄йа маджджхе нисӣдитва̄ дхаммам̣ десентасса вийа саддам̣ ассосум̣. аттхопи несам̣ па̄кат̣о ахоси.

атха кхо бхагава̄ саддхим̣ тхерена арун̣аватим̣ пачча̄гантва̄ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто бхиккхусан̇гхам̣ пуччхи – ‘‘ассуттха но тумхе, бхиккхаве, абхибхусса бхиккхуно брахмалоке т̣хитасса га̄тха̄йо бха̄сама̄насса̄’’ти. те ‘‘а̄ма, бханте’’ти пат̣иджа̄нитва̄ сутабха̄вам̣ а̄викаронта̄ тадева га̄тха̄двайам̣ уда̄харим̣су. саттха̄ ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти са̄дхука̄рам̣ датва̄ десанам̣ нит̣т̣хапеси. евам̣ та̄ва идам̣ суттам̣ ито екатим̣сакаппаматтхаке сикхина̄ бхагавата̄ катхитам̣.

амха̄кам̣ пана бхагава̄ саббан̃н̃утам̣ патто паваттитаварадхаммачакко са̄ваттхим̣ упанисса̄йа джетаване вихаранто джет̣т̣хамӯлама̄сапун̣н̣амадивасе бхиккхӯ а̄мантетва̄ имам̣ арун̣аватисуттам̣ пат̣т̣хапеси. а̄нандаттхеро бӣджаним̣ гахетва̄ бӣджайама̄но т̣хитакова а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄ екабйан̃джанампи аха̄петва̄ сакаласуттам̣ угган̣хи. со пунадивасе пин̣д̣апа̄тапат̣икканто дасабаласса ваттам̣ дассетва̄ аттано дива̄виха̄рат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ саддхивиха̄рикантева̄сикесу ваттам̣ дассетва̄ паккантесу хиййо катхитам̣ арун̣аватисуттам̣ а̄вадждженто нисӣди. атхасса саббам̣ суттам̣ вибхӯтам̣ упат̣т̣ха̄си. со чинтеси – ‘‘сикхисса бхагавато аггаса̄вако брахмалоке т̣хатва̄ чаккава̄л̣асахассе андхака̄рам̣ видхаметва̄ сарӣробха̄сам̣ дассетва̄ аттано саддам̣ са̄венто дхаммакатхам̣ катхесӣти хиййо саттха̄ра̄ катхитам̣, са̄вакасса та̄ва висайо еварӯпо, даса па̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утам̣ патто пана самма̄самбуддхо киттакам̣ т̣ха̄нам̣ сарена вин̃н̃а̄пеййа̄’’ти. со евам̣ уппанна̄йа виматийа̄ виноданаттхам̣ тан̇кхан̣ейева бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ таматтхам̣ пуччхи. етаматтхам̣ дассетум̣ атха кхо а̄йасма̄ а̄нандоти вуттам̣.

таттха саммукха̄ти саммукхӣбхӯтена майа̄ етам̣ сутам̣, на ануссавена, на дӯтапарампара̄йа̄ти имина̄ адхиппа̄йена евама̄ха. кӣватакам̣ пахоти сарена вин̃н̃а̄петунти киттакам̣ т̣ха̄нам̣ сарӣробха̄сена вихатандхака̄рам̣ катва̄ сарена вин̃н̃а̄петум̣ саккоти. са̄вако со, а̄нанда, аппамеййа̄ татха̄гата̄ти идам̣ бхагава̄ имина̄ адхиппа̄йена̄ха – а̄нанда, твам̣ ким̣ вадеси, со падесан̃а̄н̣е т̣хито са̄вако. татха̄гата̄ пана даса па̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ патта̄ аппамеййа̄. со твам̣ накхасикха̄йа пам̣сум̣ гахетва̄ маха̄патхавипам̣суна̄ саддхим̣ упаменто вийа ким̣ на̄метам̣ вадеси. ан̃н̃о хи са̄вака̄нам̣ висайо, ан̃н̃о буддха̄нам̣. ан̃н̃о са̄вака̄нам̣ гочаро, ан̃н̃о буддха̄нам̣. ан̃н̃ам̣ са̄вака̄нам̣ балам̣, ан̃н̃ам̣ буддха̄нанти. ити бхагава̄ имина̄ адхиппа̄йена аппамеййабха̄вам̣ ватва̄ тун̣хӣ ахоси.

тхеро дутийампи пуччхи. саттха̄, ‘‘а̄нанда, твам̣ та̄л̣аччхиддам̣ гахетва̄ ананта̄ка̄сена упаменто вийа, ча̄такасакун̣ам̣ гахетва̄ дийад̣д̣хайоджанасатикена супан̣н̣ара̄джена упаменто вийа, хаттхисон̣д̣а̄йа удакам̣ гахетва̄ маха̄ган̇га̄йа упаменто вийа, чатуратанике а̄ва̄т̣е удакам̣ гахетва̄ саттахи сарехи упаменто вийа, на̄л̣икоданаматтала̄бхим̣ мануссам̣ гахетва̄ чаккаваттиран̃н̃а̄ упаменто вийа, пам̣суписа̄чакам̣ гахетва̄ саккена деваран̃н̃а̄ упаменто вийа, кхаджджопанакаппабхам̣ гахетва̄ сӯрийаппабха̄йа упаменто вийа ким̣ на̄метам̣ вадесӣти дӣпенто дутийампи аппамеййабха̄вамева ватва̄ тун̣хӣ ахоси. тато тхеро чинтеси – ‘‘саттха̄ майа̄ пуччхито на та̄ва катхеси, ханда нам̣ йа̄вататийам̣ йа̄читва̄ буддхасӣхана̄дам̣ нада̄песса̄мӣ’’ти. со татийампи йа̄чи. там̣ дассетум̣ татийампи кхотиа̄ди вуттам̣. атхасса бхагава̄ бйа̄каронто сута̄ те а̄нанда̄тиа̄дима̄ха. тхеро чинтеси – ‘‘саттха̄ ме ‘сута̄ те, а̄нанда, сахассӣ чӯл̣аника̄ локадха̄тӯ’ти еттакамева ватва̄ тун̣хӣ джа̄то, ида̄ни буддхасӣхана̄дам̣ надиссатӣ’’ти со саттха̄рам̣ йа̄чанто етасса бхагава̄ ка̄лотиа̄дима̄ха.

бхагава̄писса виттха̄ракатхам̣ катхетум̣ тена ха̄нанда̄тиа̄дима̄ха. таттха йа̄вата̄ти йаттакам̣ т̣ха̄нам̣. чандимасӯрийа̄ти чандима̄ ча сӯрийо ча. парихарантӣти вичаранти. диса̄ бхантӣти саббадиса̄ обха̄санти. вирочана̄ти вирочама̄на̄. етта̄вата̄ екачаккава̄л̣ам̣ париччхиндитва̄ дасситам̣ хоти. ида̄ни там̣ сахассагун̣ам̣ катва̄ дассенто та̄ва сахассадха̄ локоти а̄ха. тасмим̣ сахассадха̄ локети тасмим̣ сахассачаккава̄л̣е. сахассам̣ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нанти сахассам̣ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ девалока̄нам̣. йасма̄ пана екекасмим̣ чаккава̄л̣е чатта̄ро чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но, тасма̄ чатта̄ри маха̄ра̄джасахасса̄нӣти вуттам̣. имина̄ упа̄йена саббаттха аттхо ведитаббо. чӯл̣аника̄ти кхуддика̄. айам̣ са̄вака̄нам̣ висайо. касма̄ панеса̄ а̄нӣта̄ти? маджджхимика̄йа локадха̄туйа̄ париччхедадассанаттхам̣.

йа̄вата̄ти йаттака̄. та̄ва сахассадха̄ти та̄ва сахассабха̄гена. двисахассӣ маджджхимика̄ локадха̄тӯти айам̣ сахассачаккава̄л̣а̄ни сахассабха̄гена ган̣етва̄ дасасатасахассачаккава̄л̣апарима̄н̣а̄ двисахассӣ маджджхимика̄ на̄ма локадха̄ту. айам̣ са̄вака̄нам̣ ависайо, буддха̄намева висайо. еттакепи хи т̣ха̄не татха̄гата̄ андхака̄рам̣ видхаметва̄ сарӣробха̄сам̣ дассетва̄ сарена вин̃н̃а̄петум̣ сакконтӣти дӣпети. еттакена буддха̄нам̣ джа̄тиккхеттам̣ на̄ма дасситам̣. бодхисатта̄нан̃хи паччхимабхаве девалокато чавитва̄ ма̄тукуччхийам̣ пат̣исандхиггахан̣адивасе ча куччхито никкхаманадивасе ча маха̄бхиниккхаманадивасе ча самбодхидхаммачаккаппаваттанаа̄йусан̇кха̄равоссаджджанапаринибба̄надивасесу ча еттакам̣ т̣ха̄нам̣ кампати.

тисахассӣ маха̄сахассӣти сахассито пат̣т̣ха̄йа татийа̄ти тисахассӣ, сахассам̣ сахассадха̄ катва̄ ган̣итам̣ маджджхимикам̣ сахассадха̄ катва̄ ган̣итатта̄ махантехи сахассехи ган̣ита̄ти маха̄сахассӣ. етта̄вата̄ кот̣исатасахассачаккава̄л̣апарима̄н̣о локо дассито хоти. бхагава̄ а̄кан̇кхама̄но еттаке т̣ха̄не андхака̄рам̣ видхаметва̄ сарӣробха̄сам̣ дассетва̄ сарена вин̃н̃а̄пеййа̄ти. ган̣акапуттатиссаттхеро пана евама̄ха – ‘‘на тисахассимаха̄сахассилокадха̄туйа̄ евам̣ парима̄н̣ам̣. идан̃хи а̄чарийа̄нам̣ саджджха̄йамул̣хакам̣ ва̄ча̄йа парихӣнат̣т̣ха̄нам̣, дасакот̣исатасахассачаккава̄л̣апарима̄н̣ам̣ пана т̣ха̄нам̣ тисахассимаха̄сахассилокадха̄ту на̄ма̄’’ти. етта̄вата̄ хи бхагавата̄ а̄н̣а̄ккхеттам̣ на̄ма дасситам̣. етасмин̃хи антаре а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттаисигилипариттадхаджаггапариттабоджджхан̇гапариттакхандхапаритта- морапариттаметтапариттаратанапаритта̄нам̣ а̄н̣а̄ пхарати. йа̄вата̄ пана а̄кан̇кхеййа̄ти йаттакам̣ т̣ха̄нам̣ иччхеййа, имина̄ висайаккхеттам̣ дассети. буддха̄нан̃хи висайаккхеттасса пама̄н̣апариччхедо на̄ма наттхи, наттхикабха̄ве часса имам̣ опаммам̣ а̄харанти – кот̣исатасахассачаккава̄л̣амхи йа̄ва брахмалока̄ са̄сапехи пӯретва̄ саче кочи пураттхима̄йа диса̄йа екачаккава̄л̣е екам̣ са̄сапам̣ паккхипанто а̄гаччхеййа, саббепи те са̄сапа̄ париккхайам̣ гаччхеййум̣, на твева пураттхима̄йа диса̄йа чаккава̄л̣а̄ни. даккхин̣а̄дӣсупи есева найо. таттха буддха̄нам̣ ависайо на̄ма наттхи.

евам̣ вутте тхеро чинтеси – ‘‘саттха̄ евама̄ха – ‘а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, татха̄гато тисахассимаха̄сахассилокадха̄тум̣ сарена вин̃н̃а̄пеййа, йа̄вата̄ пана а̄кан̇кхеййа̄’ти. висамо кхо пана̄йам̣ локо, ананта̄ни чаккава̄л̣а̄ни, екасмим̣ т̣ха̄не сӯрийо уггато хоти, екасмим̣ т̣ха̄не маджджхе т̣хито, екасмим̣ т̣ха̄не аттхан̇гато. екасмим̣ т̣ха̄не пат̣хамайа̄мо хоти, екасмим̣ т̣ха̄не маджджхимайа̄мо, екасмим̣ т̣ха̄не паччхимайа̄мо. сатта̄пи каммаппасута̄, кхид̣д̣а̄пасута̄, а̄ха̄раппасута̄ти евам̣ техи техи ка̄ран̣ехи виккхитта̄ ча паматта̄ ча хонти. катхам̣ ну кхо те саттха̄ сарена вин̃н̃а̄пеййа̄’’ти. со евам̣ чинтетва̄ виматиччхеданаттхам̣ татха̄гатам̣ пуччханто йатха̄ катхам̣ пана̄тиа̄дима̄ха.

атхасса саттха̄ бйа̄каронто идха̄нанда, татха̄гатотиа̄дима̄ха. таттха обха̄сена пхареййа̄ти сарӣробха̄сена пхареййа. пхарама̄но панеса ким̣ кареййа̄ти? йасмим̣ т̣ха̄не сӯрийо пан̃н̃а̄йати, таттха нам̣ аттано а̄нубха̄вена аттхам̣ гамеййа. йаттха пана на пан̃н̃а̄йати, таттха нам̣ ут̣т̣ха̄петва̄ маджджхе т̣хапеййа. тато йаттха сӯрийо пан̃н̃а̄йати, таттха манусса̄ ‘‘адхуна̄ва сӯрийо пан̃н̃а̄йиттха, со ида̄нева аттхан̇гамито, на̄га̄ват̣т̣о ну кхо айам̣, бхӯта̄ват̣т̣айаккха̄ват̣т̣адевата̄ват̣т̣а̄нам̣ ан̃н̃атаро’’ти виттаккам̣ уппа̄деййум̣. йаттха пана на пан̃н̃а̄йати, таттха манусса̄ ‘‘адхуна̄ва сӯрийо аттхан̇гамито, сва̄йам̣ ида̄нева ут̣т̣хито, ким̣ ну кхо айам̣ на̄га̄ват̣т̣абхӯта̄ват̣т̣айаккха̄ват̣т̣адевата̄ват̣т̣а̄нам̣ ан̃н̃атаро’’ти витаккам̣ уппа̄деййум̣. тато тесу мануссесу а̄локан̃ча андхака̄ран̃ча а̄ваджджитва̄ ‘‘ким̣ паччайа̄ ну кхо ида’’нти парийесама̄несу саттха̄ нӣлакасин̣ам̣ сама̄паджджитва̄ бахаландхака̄рам̣ паттхареййа. касма̄? тесам̣ камма̄диппасута̄нам̣ сатта̄нам̣ санта̄саджананаттхам̣. атха несам̣ санта̄сам̣ а̄паннабха̄вам̣ н̃атва̄ ода̄такасин̣асама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ пан̣д̣арам̣ гханабуддхарасмим̣ виссадждженто чандасахассасӯрийасахассаут̣т̣ха̄нака̄ло вийа екаппаха̄ренева саббам̣ ека̄локам̣ кареййа. тан̃ча кхо тилабӣджаматтена ка̄йаппадесена обха̄сам̣ мун̃чанто. йо хи чаккава̄л̣апатхавим̣ дӣпакапаллакам̣ катва̄ маха̄самудде удакам̣ телам̣ катва̄ синерум̣ ват̣т̣им̣ катва̄ ан̃н̃асмим̣ синерумуддхани т̣хапетва̄ джа̄леййа, со екачаккава̄л̣ейева а̄локам̣ кареййа. тато парам̣ видаттхимпи обха̄сетум̣ на саккун̣еййа. татха̄гато пана тилапхалаппама̄н̣ена сарӣраппадесена обха̄сам̣ мун̃читва̄ тисахассимаха̄сахассилокадха̄тум̣ екобха̄сам̣ кареййа тато ва̄ пана бхиййо. евам̣ маханта̄ хи буддхагун̣а̄ти.

там̣ а̄локам̣ сан̃джа̄неййунти там̣ а̄локам̣ дисва̄ ‘‘йена сӯрийо аттхан̃чева гамито ут̣т̣ха̄пито ча, бахаландхака̄ран̃ча виссат̣т̣хам̣, еса со пурисо ида̄ни а̄локам̣ катва̄ т̣хито, ахо аччхарийапурисо’’ти ан̃джалим̣ паггайха намассама̄на̄ нисӣдеййум̣. саддаманусса̄веййа̄ти дхаммакатха̄саддаманусса̄веййа. йо хи екам̣ чаккава̄л̣апаббатам̣ бхерим̣ катва̄ маха̄патхавим̣ бхеричаммам̣ катва̄ синерум̣ дан̣д̣ам̣ катва̄ ан̃н̃асмим̣ синеруматтхаке т̣хапетва̄ а̄кот̣еййа, со екачаккава̄л̣ейева там̣ саддам̣ са̄веййа, парато видаттхимпи атикка̄метум̣ на саккун̣еййа. татха̄гато пана паллан̇ке ва̄ пӣт̣хе ва̄ нисӣдитва̄ тисахассимаха̄сахассилокадха̄тум̣ сарена вин̃н̃а̄пети, тато ва̄ пана бхиййо, евам̣ маха̄нубха̄ва̄ татха̄гата̄ти. ити бхагава̄ имина̄ еттакена висайаккхеттамева дассети.

иман̃ча пана буддхасӣхана̄дам̣ сутва̄ тхерасса аббхантаре балавапӣти уппанна̄, со пӣтивасена уда̄нам̣ уда̄ненто ла̄бха̄ вата метиа̄дима̄ха. таттха йасса ме саттха̄ евам̣махиддхикоти йасса майхам̣ саттха̄ евам̣махиддхико, тасса майхам̣ евам̣махиддхикасса саттху пат̣ила̄бхо ла̄бха̄ чева суладдхан̃ча̄ти аттхо. атха ва̄ йва̄хам̣ еварӯпасса саттхуно паттачӣварам̣ гахетва̄ вичаритум̣, па̄дапарикаммам̣ пит̣т̣хипарикаммам̣ ка̄тум̣, мукхадхованаудаканха̄нодака̄ни да̄тум̣, гандхакут̣ипаривен̣ам̣ саммаджджитум̣, уппанна̄йа кан̇кха̄йа пан̃хам̣ пуччхитум̣, мадхурадхаммакатхан̃ча сотум̣ лабха̄ми, ете саббепи майхам̣ ла̄бха̄ чева суладдхан̃ча̄типи сандха̄йа евама̄ха. еттха ча бхагавато андхака̄ра̄локасаддасаванасан̇кха̄та̄нам̣ иддхӣнам̣ махантата̄йа махиддхиката̄, та̄сам̣йева анупхаран̣ена маха̄нубха̄вата̄ ведитабба̄. уда̄йӣти ла̄л̣уда̄йиттхеро. со кира пуббе упат̣т̣ха̄каттхере а̄гха̄там̣ бандхитва̄ чарати. тасма̄ ида̄ни ока̄сам̣ лабхитва̄ имасмим̣ буддхасӣхана̄дапарийоса̄не джалама̄нам̣ дӣпасикхам̣ нибба̄пенто вийа чарантасса гон̣асса тун̣д̣е паха̄рам̣ денто вийа бхаттабхаритам̣ па̄тим̣ авакуджджанто вийа тхерасса паса̄дабхан̇гам̣ каронто евама̄ха.

евам̣ вутте бхагава̄ти евам̣ уда̄йиттхерена вутте бхагава̄ йатха̄ на̄ма папа̄татат̣е т̣хатва̄ паведхама̄нам̣ пурисам̣ екаманте т̣хито хитесӣ пурисо ‘‘ито ехи ито ехӣ’’ти пунаппунам̣ вадеййа, евамевам̣ уда̄йиттхерам̣ тасма̄ вачана̄ нива̄ренто ма̄ хевам̣ уда̄йи, ма̄ хевам̣ уда̄йӣти а̄ха. таттха хӣти нипа̄таматтам̣, ма̄ евам̣ авача̄ти аттхо. маха̄раджджанти чаккаваттираджджам̣. нану ча саттха̄ екасса са̄вакасса дхаммадесана̄йа уппаннапаса̄дасса маха̄нисам̣сам̣ апариччхиннам̣ ака̄си, со касма̄ имасса буддхасӣхана̄дам̣ а̄раббха уппаннасса паса̄дасса а̄нисам̣сам̣ париччхиндатӣти? арийаса̄вакасса еттакааттабха̄вапарима̄н̣атта̄. дандхапан̃н̃опи хи сота̄панно саттаккхаттум̣ девесу ча мануссесу ча аттабха̄вам̣ пат̣илабхати, тенасса гатим̣ париччхинданто евама̄ха. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве т̣хатва̄. паринибба̄йиссатӣти аппаччайапаринибба̄нена паринибба̄йиссати. ити нибба̄нена кӯт̣ам̣ ган̣ханто имам̣ сӣхана̄дасуттам̣ нит̣т̣ха̄песӣти.

а̄нандавагго татийо.