7. вӣрийа̄рамбха̄диваггаван̣н̣ана̄
61. саттамасса пат̣хаме вӣрийа̄рамбхоти чатукиччасса саммаппадха̄навӣрийасса а̄рамбхо, а̄раддхапаггахитапарипун̣н̣авӣрийата̄ти аттхо.
62. дутийе махиччхата̄ти маха̄лобхо. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘таттха катама̄ махиччхата̄? итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рехи пан̃чахи ва̄ ка̄магун̣ехи асантут̣т̣хасса бхиййокамйата̄, йа̄ еварӯпа̄ иччха̄ иччха̄гата̄ махиччхата̄ ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го. айам̣ вуччати махиччхата̄’’ти (вибха. 850).
63. татийе аппиччхата̄ти алобхо. аппиччхасса̄ти аниччхасса. еттха хи бйан̃джанам̣ са̄васесам̣ вийа, аттхо пана ниравасесо. на хи аппаматтика̄йа иччха̄йа аттхибха̄вена со аппиччхоти вутто, иччха̄йа пана абха̄вена пунаппунам̣ а̄севитасса алобхассева бха̄вена аппиччхоти вутто.
апичеттха атриччхата̄, па̄пиччхата̄, махиччхата̄ аппиччхата̄ти айам̣ бхедо ведитаббо. таттха сакала̄бхе атиттасса парала̄бхе паттхана̄ атриччхата̄ на̄ма, йа̄йа саманна̄гатасса екабха̄джане паккапӯвепи аттано патте патите на супакко вийа кхуддако ча вийа кха̄йати, свева пана парасса патте паккхитто супакко вийа маханто вийа ча кха̄йати. асантагун̣асамбха̄ваната̄ пана пат̣иггахан̣е ча аматтан̃н̃ута̄ па̄пиччхата̄ на̄ма, са̄ ‘‘идхекаччо ассаддхо сама̄но саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме а̄гата̄йева, та̄йа саманна̄гато пуггало кохан̃н̃е патит̣т̣ха̄ти. сантагун̣асамбха̄ваната̄ пана пат̣иггахан̣е ча аматтан̃н̃ута̄ махиччхата̄ на̄ма, са̄пи ‘‘идхекаччо саддхо сама̄но саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯти иччхати, сӣлава̄ сама̄но сӣлава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти имина̄ найена а̄гата̄йева. та̄йа саманна̄гато пуггало дуссантаппайо хоти, виджа̄тама̄та̄писса читтам̣ гахетум̣ на саккоти. тенетам̣ вуччати –
‘‘аггиккхандхо самуддо ча, махиччхо ча̄пи пуггало;
сакат̣ена паччайе денту, тайопете атаппайа̄’’ти.
сантагун̣анигӯханата̄ пана пат̣иггахан̣е ча маттан̃н̃ута̄ аппиччхата̄ на̄ма, та̄йа саманна̄гато пуггало аттани виджджама̄нампи гун̣ам̣ пат̣иччха̄детука̄мата̄йа саддхо сама̄но ‘‘саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти на иччхати. сӣлава̄, павивитто, бахуссуто, а̄раддхавӣрийо, сама̄дхисампанно, пан̃н̃ава̄, кхӣн̣а̄саво сама̄но ‘‘кхӣн̣а̄савоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти на иччхати сеййатха̄пи маджджхантикаттхеро.
тхеро кира маха̄кхӣн̣а̄саво ахоси, паттачӣварам̣ панасса па̄даматтамева аггхати. со асокасса дхаммаран̃н̃о виха̄рамахадивасе сан̇гхаттхеро ахоси. атхасса атилӯкхабха̄вам̣ дисва̄ манусса̄, ‘‘бханте, тхокам̣ бахи хотха̄’’ти а̄хам̣су. тхеро ‘‘ма̄дисе кхӣн̣а̄саве ран̃н̃о сан̇гахам̣ акаронте ан̃н̃о ко кариссатӣ’’ти патхавийам̣ нимуджджитва̄ сан̇гхаттхерасса уккхиттапин̣д̣ам̣ ган̣хантойева уммуджджи. евам̣ кхӣн̣а̄саво сама̄но ‘‘кхӣн̣а̄савоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти на иччхати. евам̣ аппиччхо ча пана бхиккху ануппаннам̣ ла̄бхам̣ уппа̄дети, уппаннам̣ тха̄варам̣ кароти, да̄йака̄нам̣ читтам̣ а̄ра̄дхети. йатха̄ йатха̄ хи со аттано аппиччхата̄йа аппам̣ ган̣ха̄ти, татха̄ татха̄ тасса ватте пасанна̄ манусса̄ бахӯ денти.
апаропи чатуббидхо аппиччхо – паччайааппиччхо, дхутан̇гааппиччхо, парийаттиаппиччхо, адхигамааппиччхоти. таттха чатӯсу паччайесу аппиччхо паччайааппиччхо на̄ма. со да̄йакасса васам̣ джа̄на̄ти, деййадхаммасса васам̣ джа̄на̄ти, аттано тха̄мам̣ джа̄на̄ти. йади хи деййадхаммо баху хоти, да̄йако аппаматтакам̣ да̄тука̄мо, да̄йакасса васена аппам̣ ган̣ха̄ти. деййадхаммо аппо, да̄йако бахум̣ да̄тука̄мо, деййадхаммасса васена аппам̣ ган̣ха̄ти. деййадхаммопи баху, да̄йакопи бахум̣ да̄тука̄мо, аттано тха̄мам̣ н̃атва̄ пама̄н̣енева ган̣ха̄ти.
дхутан̇гасама̄да̄насса аттани аттхибха̄вам̣ наджа̄на̄петука̄мо дхутан̇гааппиччхо на̄ма. тасса вибха̄ванаттхам̣ има̄ни ваттхӯни – соса̄никамаха̄кума̄раттхеро кира сат̣т̣хи васса̄ни суса̄не васи, ан̃н̃о екабхиккхупи на ан̃н̃а̄си. тенева̄ха –
‘‘суса̄не сат̣т̣хи васса̄ни, аббокин̣н̣ам̣ васа̄махам̣;
дутийо мам̣ на джа̄неййа, ахо соса̄никуттамо’’ти.
четийапаббате две бха̄тикаттхера̄ васим̣су. канит̣т̣хо упат̣т̣ха̄кена песитам̣ уччхукхан̣д̣икам̣ гахетва̄ джет̣т̣хасса сантикам̣ агама̄си ‘‘парибхогам̣, бханте, каротха̄’’ти. тхерасса ча бхаттакиччам̣ катва̄ мукхавиккха̄ланака̄ло ахоси. со ‘‘алам̣, а̄вусо’’ти а̄ха. каччи, бханте, ека̄саникаттха̄ти? а̄хара̄вусо, уччхукхан̣д̣иканти пан̃н̃а̄са васса̄ни ека̄санико сама̄нопи дхутан̇гам̣ нигӯхама̄но парибхогам̣ катва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ пуна дхутан̇гам̣ адхит̣т̣ха̄йа гато.
йо пана са̄кетатиссаттхеро вийа бахуссутабха̄вам̣ джа̄на̄петум̣ на иччхати, айам̣ парийаттиаппиччхо на̄ма. тхеро кира ‘‘кхан̣о наттхӣти уддесапарипуччха̄су ока̄сам̣ акаронто када̄ маран̣аккхан̣ам̣, бханте, лабхиссатха̄’’ти чодито ган̣ам̣ виссаджджетва̄ кан̣ика̄рава̄ликасамуддавиха̄рам̣ гато. таттха антовассам̣ тхеранавамаджджхима̄нам̣ упака̄ро хутва̄ маха̄пава̄ран̣а̄йа упосатхадивасе дхаммакатха̄йа джанападам̣ кхобхетва̄ гато.
йо пана сота̄панна̄дӣсу ан̃н̃атаро хутва̄ сота̄панна̄дибха̄вам̣ джа̄на̄петум̣ на иччхати, айам̣ адхигамаппиччхо на̄ма тайо кулапутта̄ (ма. ни. 1.325) вийа гхат̣ӣка̄ракумбхака̄ро (ма. ни. 2.282 а̄дайо) вийа ча. имасмим̣ панаттхе ладдха̄севанена балаваалобхена саманна̄гато секкхопи путхуджджанопи аппиччхоти ведитаббо.
64. чатуттхе асантут̣т̣хита̄ти асантут̣т̣хе пуггале севантасса бхаджантасса пайирупа̄сантасса уппанно асантосасан̇кха̄то лобхо.
65. пан̃чаме сантут̣т̣хита̄ти сантут̣т̣хе пуггале севантасса бхаджантасса пайирупа̄сантасса уппанно алобхасан̇кха̄то сантосо. сантут̣т̣хасса̄ти итарӣтарапаччайасантосена саманна̄гатасса. со панеса сантосо два̄дасавидхо хоти. сеййатхидам̣ – чӣваре йатха̄ла̄бхасантосо, йатха̄баласантосо, йатха̄са̄руппасантосоти тивидхо. евам̣ пин̣д̣апа̄та̄дӣсу.
тасса̄йам̣ пабхедасам̣ван̣н̣ана̄ – идха бхиккху чӣварам̣ лабхати сундарам̣ ва̄ асундарам̣ ва̄. со тенева йа̄пети ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти. айамасса чӣваре йатха̄ла̄бхасантосо. атха пана пакатидуббало ва̄ хоти а̄ба̄дхаджара̄бхибхӯто ва̄, гарум̣ чӣварам̣ па̄рупанто киламати. со сабха̄гена бхиккхуна̄ саддхим̣ там̣ париваттетва̄ лахукена йа̄пентопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса чӣваре йатха̄баласантосо. апаро пан̣ӣтапаччайала̄бхӣ хоти. со пат̣т̣ачӣвара̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ махаггхачӣварам̣ бахӯни ва̄ пана чӣвара̄ни лабхитва̄ ‘‘идам̣ тхера̄нам̣ чирапаббаджита̄нам̣, идам̣ бахуссута̄нам̣ анурӯпам̣, идам̣ гила̄на̄нам̣, идам̣ аппала̄бха̄нам̣ хотӯ’’ти датва̄ тесам̣ пура̄н̣ачӣварам̣ ва̄ сан̇ка̄ракӯт̣а̄дито ва̄ нантака̄ни уччинитва̄ техи сан̇гха̄т̣им̣ катва̄ дха̄рентопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса чӣваре йатха̄са̄руппасантосо.
идха пана бхиккху пин̣д̣апа̄там̣ лабхати лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, со тенева йа̄пети, ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти. айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана аттано пакативируддхам̣ ва̄ бйа̄дхивируддхам̣ ва̄ пин̣д̣апа̄там̣ лабхати, йенасса парибхуттена апха̄су хоти, со сабха̄гасса бхиккхуно там̣ датва̄ тасса хаттхато саппа̄йабходжанам̣ бхун̃джитва̄ саман̣адхаммам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄баласантосо. апаро бахум̣ пан̣ӣтам̣ пин̣д̣апа̄там̣ лабхати. со там̣ чӣварам̣ вийа тхерачирапаббаджитабахуссутааппала̄бхагила̄на̄нам̣ датва̄ тесам̣ ва̄ сесакам̣ пин̣д̣а̄йа ва̄ чаритва̄ миссака̄ха̄рам̣ бхун̃джантопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄са̄руппасантосо.
идха пана бхиккху сена̄санам̣ лабхати мана̄пам̣ ва̄ амана̄пам̣ ва̄, со тена нева соманассам̣ на доманассам̣ уппа̄дети, антамасо тин̣асантха̄ракена̄пи йатха̄ладдхенева туссати. айамасса сена̄сане йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана аттано пакативируддхам̣ ва̄ бйа̄дхивируддхам̣ ва̄ сена̄санам̣ лабхати, йаттхасса васато апха̄су хоти, со там̣ сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса сантаке саппа̄йасена̄сане васантопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса сена̄сане йатха̄баласантосо.
апаро маха̄пун̃н̃о лен̣аман̣д̣апакӯт̣а̄га̄ра̄дӣни бахӯни пан̣ӣтасена̄сана̄ни лабхати. со та̄ни чӣвара̄дӣни вийа тхерачирапаббаджитабахуссутааппала̄бхагила̄на̄нам̣ датва̄ йаттха каттхачи васантопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса сена̄сане йатха̄са̄руппасантосо. йопи ‘‘уттамасена̄санам̣ на̄ма пама̄дат̣т̣ха̄нам̣, таттха нисиннасса тхинамиддхам̣ оккамати, нидда̄бхибхӯтасса пуна пат̣ибуджджхато па̄павитакка̄ па̄тубхавантӣ’’ти пат̣исан̃чиккхитва̄ та̄дисам̣ сена̄санам̣ паттампи на сампат̣иччхати, со там̣ пат̣иккхипитва̄ аббхока̄саруккхамӯла̄дӣсу васантопи сантут̣т̣хова хоти. айамписса сена̄сане йатха̄са̄руппасантосо.
идха пана бхиккху бхесаджджам̣ лабхати лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, со йам̣ лабхати, тенева туссати, ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти. айамасса гила̄напаччайе йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана телена аттхико пха̄н̣итам̣ лабхати, со там̣ сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса хаттхато телам̣ гахетва̄ ан̃н̃адева ва̄ парийеситва̄ бхесаджджам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса гила̄напаччайе йатха̄баласантосо.
апаро маха̄пун̃н̃о бахум̣ теламадхупха̄н̣ита̄дипан̣ӣтабхесаджджам̣ лабхати. со там̣ чӣварам̣ вийа тхерачирапаббаджитабахуссутааппала̄бхагила̄на̄нам̣ датва̄ тесам̣ а̄бхатена йена кеначи йа̄пентопи сантут̣т̣хова хоти. йо пана екасмим̣ бха̄джане муттахарӣтакам̣ т̣хапетва̄ екасмим̣ чатумадхурам̣ – ‘‘ган̣хатха, бханте, йадиччхака’’нти вуччама̄но ‘‘сачасса тесу ан̃н̃атаренапи рого вӯпасаммати, атха муттахарӣтакам̣ на̄ма буддха̄дӣхи ван̣н̣ита’’нти чатумадхурам̣ пат̣иккхипитва̄ муттахарӣтакена бхесаджджам̣ каронтопи парамасантут̣т̣хова хоти. айамасса гила̄напаччайе йатха̄са̄руппасантосо. имесам̣ пана паччекапаччайесу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ сантоса̄нам̣ йатха̄са̄руппасантосова агго.
66-67. чхат̣т̣хасаттамесу айонисоманасика̄районисоманасика̄ра̄ хет̣т̣ха̄ вутталаккхан̣а̄ва. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.
68. ат̣т̣хаме асампаджан̃н̃анти асампаджа̄набха̄во, мохассетам̣ адхивачанам̣. асампаджа̄насса̄ти аджа̄нантасса саммул̣хасса.
69. наваме сампаджан̃н̃анти сампаджа̄набха̄во, пан̃н̃а̄йетам̣ на̄мам̣. сампаджа̄насса̄ти сампаджа̄нантасса.
70. дасаме па̄памиттата̄ти йасса па̄па̄ ла̄мака̄ митта̄, со па̄памитто. па̄памиттасса бха̄во па̄памиттата̄, тена̄ка̄рена паватта̄нам̣ чатуннам̣ кхандха̄намеветам̣ на̄мам̣. вуттампи четам̣ –
‘‘таттха катама̄ па̄памиттата̄? йе те пуггала̄ ассаддха̄ дуссӣла̄ аппассута̄ маччхарино дуппан̃н̃а̄. йа̄ тесам̣ севана̄ нисевана̄ сам̣севана̄ бхаджана̄ самбхаджана̄ бхатти самбхатти сампаван̇ката̄. айам̣ вуччати па̄памиттата̄’’ти (вибха. 901).
вӣрийа̄рамбха̄диваггаван̣н̣ана̄.