12. джха̄навибхан̇го
1. суттантабха̄джанӣйам̣
508. идха бхиккху па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати, а̄ча̄рагочарасампанно, ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯ пуббаратта̄парараттам̣ джа̄гарийа̄нуйогамануйутто са̄таччам̣ непаккам̣ бодхипаккхика̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогамануйутто. со абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите [саммин̃джите (сӣ. сйа̄.)] паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти. со вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣ аппасаддам̣ аппаниггхосам̣ виджанава̄там̣ мануссара̄хассеййакам̣ [мануссара̄хасеййакам̣ (сӣ. сйа̄.)] пат̣исалла̄наса̄руппам̣. со аран̃н̃агато ва̄ руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со абхиджджхам̣ локе паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихарати, абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхети. бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа абйа̄панначитто вихарати саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ, бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхети. тхинамиддхам̣ паха̄йа вигататхинамиддхо вихарати а̄локасан̃н̃ӣ сато сампаджа̄но, тхинамиддха̄ читтам̣ парисодхети. уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа ануддхато вихарати аджджхаттам̣ вӯпасантачитто, уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхети. вичикиччхам̣ паха̄йа тин̣н̣авичикиччхо вихарати акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесу, вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхети. со име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘‘ананто а̄ка̄со’’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати; саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати; саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘‘наттхи кин̃чӣ’’ти а̄кин̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати; саббасо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати.
ма̄тика̄
509. ‘‘идха̄’’ти имисса̄ дит̣т̣хийа̄, имисса̄ кхантийа̄, имисса̄ ручийа̄, имасмим̣ а̄да̄йе, имасмим̣ дхамме, имасмим̣ винайе, имасмим̣ дхаммавинайе, имасмим̣ па̄вачане, имасмим̣ брахмачарийе, имасмим̣ саттхуса̄сане. тена вуччати ‘‘идха̄’’ти.
510. ‘‘бхиккхӯ’’ти саман̃н̃а̄йа бхиккху, пат̣ин̃н̃а̄йа бхиккху, бхиккхатӣти бхиккху, бхиккхакоти бхиккху, бхиккха̄чарийам̣ аджджхупагатоти бхиккху, бхиннапат̣адхароти бхиккху, бхиндати па̄паке акусале дхаммети бхиккху, бхиннатта̄ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ бхиккху, одхисо килеса̄нам̣ паха̄на̄ бхиккху, анодхисо килеса̄нам̣ паха̄на̄ бхиккху, секкхо бхиккху, асеккхо бхиккху, невасеккхана̄секкхо бхиккху, агго бхиккху, бхадро бхиккху, ман̣д̣о бхиккху, са̄ро бхиккху, самаггена сан̇гхена н̃аттичатуттхена каммена акуппена т̣ха̄на̄рахена упасампанно бхиккху.
511. ‘‘па̄тимоккха’’нти сӣлам̣ патит̣т̣ха̄ а̄ди чаран̣ам̣ сам̣йамо сам̣варо моккхам̣ па̄моккхам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄. сам̣вароти. ка̄йико авӣтиккамо, ва̄часико авӣтиккамо, ка̄йикава̄часико авӣтиккамо. сам̣вутоти. имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето упа̄гато самупа̄гато упапанно сампанно саманна̄гато. тена вуччати ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’ти.
512. ‘‘вихаратӣ’’ти ирийати ваттати па̄лети йапети йа̄пети чарати вихарати. тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.
513. ‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’ти аттхи а̄ча̄ро, аттхи ана̄ча̄ро.
таттха катамо ана̄ча̄ро? ка̄йико вӣтиккамо, ва̄часико вӣтиккамо, ка̄йикава̄часико вӣтиккамо – айам̣ вуччати ‘‘ана̄ча̄ро’’. саббампи дуссӣлйам̣ ана̄ча̄ро. идхекаччо вел̣уда̄нена ва̄ паттада̄нена ва̄ пуппхада̄нена ва̄ пхалада̄нена ва̄ сина̄нада̄нена ва̄ дантакат̣т̣хада̄нена ва̄ ча̄т̣укамйата̄йа ва̄ муггасӯпйата̄йа [муггасуппата̄йа (сӣ.)] ва̄ па̄рибхат̣айата̄йа ва̄ джан̇гхапесаникена ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ буддхапат̣икут̣т̣хена миччха̄а̄джӣвена джӣвикам̣ каппети – айам̣ вуччати ‘‘ана̄ча̄ро’’.
таттха катамо а̄ча̄ро? ка̄йико авӣтиккамо, ва̄часико авӣтиккамо, ка̄йикава̄часико авӣтиккамо – айам̣ вуччати ‘‘а̄ча̄ро’’. саббопи сӣласам̣варо а̄ча̄ро. идхекаччо на вел̣уда̄нена на паттада̄нена на пуппхада̄нена на пхалада̄нена на сина̄нада̄нена на дантакат̣т̣хада̄нена на ча̄т̣укамйата̄йа на муггасӯпйата̄йа на па̄рибхат̣айата̄йа на джан̇гхапесаникена на ан̃н̃атаран̃н̃атарена буддхапат̣икут̣т̣хена миччха̄а̄джӣвена джӣвикам̣ каппети – айам̣ вуччати ‘‘а̄ча̄ро’’.
514. ‘‘гочаро’’ти аттхи гочаро, аттхи агочаро.
таттха катамо агочаро? идхекаччо весийа̄гочаро ва̄ хоти видхава̄гочаро ва̄ тхуллакума̄ригочаро ва̄ пан̣д̣акагочаро ва̄ бхиккхунигочаро ва̄ па̄на̄га̄рагочаро ва̄, сам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхи ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи анануломикена сам̣саггена; йа̄ни ва̄ пана та̄ни кула̄ни ассаддха̄ни аппасанна̄ни анопа̄набхӯта̄ни аккосакапарибха̄сака̄ни анаттхака̄ма̄ни ахитака̄ма̄ни апха̄сукака̄ма̄ни айогаккхемака̄ма̄ни бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣, татха̄рӯпа̄ни кула̄ни севати бхаджати пайирупа̄сати – айам̣ вуччати ‘‘агочаро’’.
таттха катамо гочаро? идхекаччо на весийа̄гочаро хоти на видхава̄гочаро на тхуллакума̄ригочаро на пан̣д̣акагочаро на бхиккхунигочаро на па̄на̄га̄рагочаро, асам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхи ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи анануломикена сам̣саггена; йа̄ни ва̄ пана та̄ни кула̄ни саддха̄ни пасанна̄ни опа̄набхӯта̄ни ка̄са̄вападжджота̄ни исива̄тапат̣ива̄та̄ни аттхака̄ма̄ни хитака̄ма̄ни пха̄сукака̄ма̄ни йогаккхемака̄ма̄ни бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣, татха̄рӯпа̄ни кула̄ни севати бхаджати пайирупа̄сати – айам̣ вуччати ‘‘гочаро’’. ити имина̄ ча а̄ча̄рена имина̄ ча гочарена упето хоти…пе… саманна̄гато. тена вуччати ‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’ти.
515. ‘‘ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ’’ти таттха катаме ан̣уматта̄ ваджджа̄? йа̄ни та̄ни ваджджа̄ни аппаматтака̄ни ораматтака̄ни лахуса̄ни лахусаммата̄ни сам̣йамакаран̣ӣйа̄ни сам̣варакаран̣ӣйа̄ни читтуппа̄дакаран̣ӣйа̄ни манасика̄рапат̣ибаддха̄ни – име вуччанти ‘‘ан̣уматта̄ ваджджа̄’’. ити имесу ан̣уматтесу ваджджесу ваджджадасса̄вӣ ча хоти бхайадасса̄вӣ ча а̄дӣнавадасса̄вӣ ча ниссаран̣адасса̄вӣ ча. тена вуччати ‘‘ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ’’ти.
516. ‘‘сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯ’’ти таттха катама̄ сиккха̄? чатассо сиккха̄ – бхиккхӯнам̣ бхиккхусиккха̄, бхиккхунӣнам̣ бхиккхунисиккха̄, упа̄сака̄нам̣ упа̄сакасиккха̄, упа̄сика̄нам̣ упа̄сикасиккха̄. има̄ вуччанти ‘‘сиккха̄йо’’. ити има̄су сиккха̄су саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣ сама̄да̄йа ваттати. тена вуччати ‘‘сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯ’’ти.
517. ‘‘индрийесу гуттадва̄ро’’ти аттхи индрийесу гуттадва̄рата̄, аттхи агуттадва̄рата̄.
таттха катама̄ индрийесу агуттадва̄рата̄? идхекаччо чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нимиттагга̄хӣ хоти анубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа на пат̣ипаджджати, на раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе на сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа нимиттагга̄хӣ хоти анубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа на пат̣ипаджджати, на раккхати маниндрийам̣, маниндрийе на сам̣варам̣ а̄паджджати. йа̄ имесам̣ чханнам̣ индрийа̄нам̣ агутти агопана̄ ана̄раккхо асам̣варо – айам̣ вуччати ‘‘индрийесу агуттадва̄рата̄’’.
таттха катама̄ индрийесу гуттадва̄рата̄? идхекаччо чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. н̃атва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. йа̄ имесам̣ чханнам̣ индрийа̄нам̣ гутти гопана̄ а̄раккхо сам̣варо – айам̣ вуччати ‘‘индрийесу гуттадва̄рата̄’’. има̄йа индрийесу гуттадва̄рата̄йа упето хоти самупето…пе… саманна̄гато. тена вуччати ‘‘индрийесу гуттадва̄ро’’ти.
518. ‘‘бходжане маттан̃н̃ӯ’’ти аттхи бходжане маттан̃н̃ута̄, аттхи бходжане аматтан̃н̃ута̄.
таттха катама̄ бходжане аматтан̃н̃ута̄? идхекаччо аппат̣исан̇кха̄ айонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети дава̄йа мада̄йа ман̣д̣ана̄йа вибхӯсана̄йа. йа̄ таттха асантут̣т̣хита̄ аматтан̃н̃ута̄ аппат̣исан̇кха̄ бходжане – айам̣ вуччати ‘‘бходжане аматтан̃н̃ута̄’’ти.
таттха катама̄ бходжане маттан̃н̃ута̄? идхекаччо пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – ‘‘нева дава̄йа на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа, йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа, ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄ми йа̄тра̄ ча ме бхависсати анаваджджата̄ ча пха̄су виха̄ро ча̄’’ти. йа̄ таттха сантут̣т̣хита̄ маттан̃н̃ута̄ пат̣исан̇кха̄ бходжане – айам̣ вуччати ‘‘бходжане маттан̃н̃ута̄’’. има̄йа бходжане маттан̃н̃ута̄йа упето хоти…пе… саманна̄гато. тена вуччати ‘‘бходжане маттан̃н̃ӯ’’ти.
519. катхан̃ча бхиккху пуббаратта̄парараттам̣ джа̄гарийа̄нуйогамануйутто хоти? идха бхиккху дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети, раттийа̄ пат̣хамайа̄мам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети, раттийа̄ маджджхимайа̄мам̣ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппети па̄де па̄дам̣ [па̄дена па̄дам̣ (сйа̄.)] ачча̄дха̄йа сато сампаджа̄но ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манасикаритва̄, раттийа̄ паччхимайа̄мам̣ паччут̣т̣ха̄йа чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети. евам̣ бхиккху пуббаратта̄парараттам̣ джа̄гарийа̄нуйогамануйутто.
520. ‘‘са̄тачча’’нти. йо четасико вӣрийа̄рамбхо…пе… самма̄ва̄йа̄мо.
521. ‘‘непакка’’нти. йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи.
522. ‘‘бодхипаккхика̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогамануйутто’’ти. таттха катаме бодхипаккхика̄ дхамма̄? сатта боджджхан̇га̄ – сатисамбоджджхан̇го, дхаммавичайасамбоджджхан̇го, вӣрийасамбоджджхан̇го, пӣтисамбоджджхан̇го, пассаддхисамбоджджхан̇го, сама̄дхисамбоджджхан̇го, упеккха̄самбоджджхан̇го. име вуччанти ‘‘бодхипаккхика̄ дхамма̄’’. ити те бодхипаккхике дхамме а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тена вуччати ‘‘бодхипаккхика̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогамануйутто’’ти.
523. катхан̃ча бхиккху абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти; гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти? идха бхиккху сато сампаджа̄но абхиккамати, сато сампаджа̄но пат̣иккамати, сато сампаджа̄но а̄локети, сато сампаджа̄но вилокети, сато сампаджа̄но самин̃джети, сато сампаджа̄но паса̄рети, сато сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сато сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сато сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сато сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сато сампаджа̄нака̄рӣ хотӣти.
524. таттха катама̄ сати? йа̄ сати ануссати пат̣иссати сати саран̣ата̄ дха̄ран̣ата̄ апила̄паната̄ асаммусаната̄ сати сатиндрийам̣ сатибалам̣ самма̄сати – айам̣ вуччати ‘‘сати’’.
525. ‘‘сампаджа̄но’’ти таттха катамам̣ сампаджан̃н̃ам̣? йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄ вичайо павичайо дхаммавичайо саллаккхан̣а̄ упалаккхан̣а̄ паччупалаккхан̣а̄ пан̣д̣иччам̣ косаллам̣ непун̃н̃ам̣ вебхабйа̄ чинта̄ упапариккха̄ бхӯрӣмедха̄ парин̣а̄йика̄ випассана̄ сампаджан̃н̃ам̣ патодо пан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄балам̣ пан̃н̃а̄саттхам̣ пан̃н̃а̄па̄са̄до пан̃н̃а̄а̄локо пан̃н̃а̄обха̄со пан̃н̃а̄паджджото пан̃н̃а̄ратанам̣ амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи – идам̣ вуччати ‘‘сампаджан̃н̃ам̣’’. ити има̄йа ча сатийа̄ имина̄ ча сампаджан̃н̃ена упето хоти…пе… саманна̄гато. евам̣ бхиккху сато сампаджа̄но абхиккамати, сато сампаджа̄но пат̣иккамати, сато сампаджа̄но а̄локети, сато сампаджа̄но вилокети, сато сампаджа̄но самин̃джети, сато сампаджа̄но паса̄рети, сато сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сато сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сато сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сато сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти.
526. ‘‘вивитта’’нти сантике чепи сена̄санам̣ хоти, тан̃ча ана̄кин̣н̣ам̣ гахат̣т̣хехи паббаджитехи. тена там̣ вивиттам̣. дӯре чепи сена̄санам̣ хоти, тан̃ча ана̄кин̣н̣ам̣ гахат̣т̣хехи паббаджитехи. тена там̣ вивиттам̣.
527. ‘‘сена̄сана’’нти ман̃чопи сена̄санам̣, пӣт̣хампи сена̄санам̣, бхисипи сена̄санам̣, биббоханампи [бимбоханампи (сӣ. сйа̄.)] сена̄санам̣, виха̄ропи сена̄санам̣, ад̣д̣хайогопи сена̄санам̣, па̄са̄допи сена̄санам̣, ат̣т̣опи сена̄санам̣, ма̄л̣опи сена̄санам̣, лен̣ампи сена̄санам̣, гуха̄пи сена̄санам̣, руккхамӯлампи сена̄санам̣, вел̣угумбопи сена̄санам̣. йаттха ва̄ пана бхиккхӯ пат̣иккаманти саббаметам̣ сена̄санам̣.
528. ‘‘вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджатӣ’’ти имам̣ вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати самбхаджати севати нисевати сам̣севати. тена вуччати ‘‘вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджатӣ’’ти.
529. ‘‘аран̃н̃а’’нти никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃ам̣.
530. ‘‘руккхамӯла’’нти руккхамӯлам̣йева руккхамӯлам̣. паббатойева паббато. кандара̄йева кандара̄. гиригуха̄йева гиригуха̄. суса̄нам̣йева суса̄нам̣. аббхока̄сойева аббхока̄со. пала̄лапун̃джойева пала̄лапун̃джо.
531. ‘‘ванапаттха’’нти дӯра̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачанам̣. ‘‘ванапаттха’’нти ванасан̣д̣а̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачанам̣. ‘‘ванапаттха’’нти бхӣсанака̄наметам̣ [бхим̣санака̄наметам̣ (сӣ. сйа̄.)] сена̄сана̄нам̣ адхивачанам̣. ‘‘ванапаттха’’нти саломахам̣са̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачанам̣. ‘‘ванапаттха’’нти парийанта̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачанам̣. ‘‘ванапаттха’’нти на мануссӯпача̄ра̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачанам̣. ‘‘ванапаттха’’нти дурабхисамбхава̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачанам̣.
532. ‘‘аппасадда’’нти сантике чепи сена̄санам̣ хоти, тан̃ча ана̄кин̣н̣ам̣ гахат̣т̣хехи паббаджитехи. тена там̣ аппасаддам̣. дӯре чепи сена̄санам̣ хоти, тан̃ча ана̄кин̣н̣ам̣ гахат̣т̣хехи паббаджитехи. тена там̣ аппасаддам̣.
533. ‘‘аппаниггхоса’’нти йадева там̣ аппасаддам̣ тадева там̣ аппаниггхосам̣. йадева там̣ аппаниггхосам̣ тадева там̣ виджанава̄там̣. йадева там̣ виджанава̄там̣ тадева там̣ мануссара̄хассеййакам̣. йадева там̣ мануссара̄хассеййакам̣ тадева там̣ пат̣исалла̄наса̄руппам̣.
534. ‘‘аран̃н̃агато ва̄ руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄’’ти аран̃н̃агато ва̄ хоти руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄.
535. ‘‘нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄’’ти нисинно хоти паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄.
536. ‘‘уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄’’ти уджуко хоти ка̄йо т̣хито пан̣ихито.
537. ‘‘паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти таттха катама̄ сати? йа̄ сати ануссати пат̣иссати…пе… самма̄сати – айам̣ вуччати ‘‘сати’’. айам̣ сати упат̣т̣хита̄ хоти супат̣т̣хита̄ на̄сикагге ва̄ мукханимитте ва̄. тена вуччати ‘‘паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти.
538. ‘‘абхиджджхам̣ локе паха̄йа̄’’ти таттха катама̄ абхиджджха̄? йо ра̄го са̄ра̄го…пе… читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘абхиджджха̄’’.
таттха катамо локо? пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ локо – айам̣ вуччати ‘‘локо’’. айам̣ абхиджджха̄ имамхи локе санта̄ хоти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘абхиджджхам̣ локе паха̄йа̄’’ти.
539. ‘‘вигата̄бхиджджхена четаса̄’’ти таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ вигата̄бхиджджхам̣ хоти. тена вуччати ‘‘вигата̄бхиджджхена четаса̄’’ти.
540. ‘‘вихаратӣ’’ти ирийати ваттати па̄лети йапети йа̄пети чарати вихарати. тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.
541. ‘‘абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхетӣ’’ти таттха катама̄ абхиджджха̄? йо ра̄го са̄ра̄го…пе… читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘абхиджджха̄’’.
таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ има̄йа абхиджджха̄йа содхети висодхети парисодхети мочети вимочети паримочети. тена вуччати ‘‘абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхетӣ’’ти.
542. ‘‘бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа̄’’ти аттхи бйа̄па̄до, аттхи падосо.
таттха катамо бйа̄па̄до? йо читтасса а̄гха̄то пат̣игха̄то пат̣игхам̣ пат̣ивиродхо копо пакопо сампакопо досо падосо сампадосо читтасса бйа̄патти манопадосо кодхо куджджхана̄ куджджхитаттам̣ досо дуссана̄ дусситаттам̣ [дӯсана̄ дӯситаттам̣ (сйа̄.)] бйа̄патти бйа̄паджджана̄ бйа̄паджджитаттам̣ виродхо пат̣ивиродхо чан̣д̣иккам̣ асуропо анаттаманата̄ читтасса – айам̣ вуччати ‘‘бйа̄па̄до’’.
таттха катамо падосо? йо бйа̄па̄до со падосо, йо падосо со бйа̄па̄до. ити айан̃ча бйа̄па̄до айан̃ча падосо санта̄ хонти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа̄’’ти.
543. ‘‘абйа̄панначитто’’ти таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ абйа̄паннам̣ хоти. тена вуччати ‘‘абйа̄панначитто’’ти.
544. ‘‘вихаратӣ’’ти…пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.
545. ‘‘бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхетӣ’’ти. аттхи бйа̄па̄до аттхи падосо.
таттха катамо бйа̄па̄до? йо читтасса а̄гха̄то…пе… чан̣д̣иккам̣ асуропо анаттаманата̄ читтасса – айам̣ вуччати ‘‘бйа̄па̄до’’.
таттха катамо падосо? йо бйа̄па̄до со падосо, йо падосо со бйа̄па̄до.
таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ имамха̄ бйа̄па̄дападоса̄ содхети висодхети парисодхети мочети вимочети паримочети. тена вуччати ‘‘бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхетӣ’’ти.
546. ‘‘тхинамиддхам̣ паха̄йа̄’’ти аттхи тхинам̣ [тхӣнам̣ (сӣ. сйа̄.)], аттхи миддхам̣.
таттха катамам̣ тхинам̣? йа̄ читтасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄ олӣйана̄ саллӣйана̄ лӣнам̣ лӣйана̄ лӣйитаттам̣ тхинам̣ тхийана̄ тхийитаттам̣ [тхӣйана̄ тхӣйитаттам̣ (сӣ. сйа̄.)] читтасса – идам̣ вуччати ‘‘тхинам̣’’.
таттха катамам̣ миддхам̣? йа̄ ка̄йасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄ она̄хо парийона̄хо антосамородхо миддхам̣ суппам̣ пачала̄йика̄ суппам̣ суппана̄ суппитаттам̣ – идам̣ вуччати ‘‘миддхам̣’’. ити идан̃ча тхинам̣ идан̃ча миддхам̣ санта̄ хонти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘тхинамиддхам̣ паха̄йа̄’’ти.
547. ‘‘вигататхинамиддхо’’ти. тасса тхинамиддхасса чаттатта̄ вантатта̄ муттатта̄ пахӣнатта̄ пат̣иниссат̣т̣хатта̄ пахӣнапат̣иниссат̣т̣хатта̄. тена вуччати ‘‘вигататхинамиддхо’’ти.
548. ‘‘вихаратӣ’’ти…пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.
549. ‘‘а̄локасан̃н̃ӣ’’ти. таттха катама̄ сан̃н̃а̄? йа̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣ – айам̣ вуччати ‘‘сан̃н̃а̄’’. айам̣ сан̃н̃а̄ а̄лока̄ хоти виват̣а̄ парисуддха̄ парийода̄та̄. тена вуччати ‘‘а̄локасан̃н̃ӣ’’ти.
550. ‘‘сато сампаджа̄но’’ти. таттха катама̄ сати? йа̄ сати ануссати …пе… самма̄сати – айам̣ вуччати ‘‘сати’’.
таттха катамам̣ сампаджан̃н̃ам̣? йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи – идам̣ вуччати ‘‘сампаджан̃н̃ам̣’’. ити има̄йа ча сатийа̄ имина̄ ча сампаджан̃н̃ена упето хоти…пе… саманна̄гато. тена вуччати ‘‘сато сампаджа̄но’’ти.
551. ‘‘тхинамиддха̄ читтам̣ парисодхетӣ’’ти. аттхи тхинам̣, аттхи миддхам̣.
таттха катамам̣ тхинам̣…пе… идам̣ вуччати ‘‘тхинам̣’’.
таттха катамам̣ миддхам̣…пе… идам̣ вуччати ‘‘миддхам̣’’.
таттха катамам̣ читтам̣…пе… идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ имамха̄ тхинамиддха̄ содхети висодхети парисодхети мочети вимочети паримочети. тена вуччати ‘‘тхинамиддха̄ читтам̣ парисодхетӣ’’ти.
552. ‘‘уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа̄’’ти аттхи уддхаччам̣, аттхи куккуччам̣.
таттха катамам̣ уддхаччам̣? йам̣ читтасса уддхаччам̣ авӯпасамо четасо виккхепо бхантаттам̣ читтасса – идам̣ вуччати ‘‘уддхаччам̣’’.
таттха катамам̣ куккуччам̣? акаппийе каппийасан̃н̃ита̄, каппийе акаппийасан̃н̃ита̄, авадждже ваджджасан̃н̃ита̄, вадждже аваджджасан̃н̃ита̄, йам̣ еварӯпам̣ куккуччам̣ куккучча̄йана̄ куккучча̄йитаттам̣ четасо виппат̣иса̄ро мановилекха̄ – идам̣ вуччати ‘‘куккуччам̣’’. ити идан̃ча уддхаччам̣ идан̃ча куккуччам̣ санта̄ хонти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа̄’’ти.
553. ‘‘ануддхато’’ти тасса уддхаччакуккуччасса чаттатта̄ вантатта̄ муттатта̄ пахӣнатта̄ пат̣иниссат̣т̣хатта̄ пахӣнапат̣иниссат̣т̣хатта̄. тена вуччати ‘‘ануддхато’’ти.
554. ‘‘вихаратӣ’’ти …пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.
555. ‘‘вӯпасантачитто’’ти. таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ аджджхаттам̣ сантам̣ хоти самитам̣ вӯпасантам̣. тена вуччати ‘‘аджджхаттам̣ вӯпасантачитто’’ти.
556. ‘‘уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхетӣ’’ти аттхи уддхаччам̣, аттхи куккуччам̣.
таттха катамам̣ уддхаччам̣? йам̣ читтасса уддхаччам̣ авӯпасамо четасо виккхепо бхантаттам̣ читтасса – идам̣ вуччати ‘‘уддхаччам̣’’.
таттха катамам̣ куккуччам̣…пе… идам̣ вуччати ‘‘куккуччам̣’’.
таттха катамам̣ читтам̣…пе… идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ имамха̄ уддхаччакуккучча̄ содхети висодхети парисодхети мочети вимочети паримочети. тена вуччати ‘‘уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхетӣ’’ти.
557. ‘‘вичикиччхам̣ паха̄йа̄’’ти, таттха катама̄ вичикиччха̄? йа̄ кан̇кха̄ кан̇кха̄йана̄ кан̇кха̄йитаттам̣ вимати вичикиччха̄ двел̣хакам̣ двидха̄патхо сам̣сайо анекам̣сагга̄хо а̄саппана̄ парисаппана̄ апарийога̄хан̣а̄ чхамбхитаттам̣ читтасса мановилекхо – айам̣ вуччати ‘‘вичикиччха̄’’. айам̣ вичикиччха̄ санта̄ хоти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘вичикиччхам̣ паха̄йа̄’’ти.
558. ‘‘тин̣н̣авичикиччхо’’ти, имам̣ вичикиччхам̣ тин̣н̣о хоти уттин̣н̣о ниттин̣н̣о па̄ран̇гато па̄рамануппатто. тена вуччати ‘‘тин̣н̣авичикиччхо’’ти.
559. ‘‘акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесӯ’’ти има̄йа вичикиччха̄йа кусалесу дхаммесу на кан̇кхати на вичикиччхати акатхам̣катхӣ хоти никкатхам̣катхӣ викатхам̣катхо. тена вуччати ‘‘акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесӯ’’ти.
560. ‘‘вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхетӣ’’ти, таттха катама̄ вичикиччха̄? йа̄ кан̇кха̄ кан̇кха̄йана̄ кан̇кха̄йитаттам̣ чхамбхитаттам̣ читтасса мановилекхо – айам̣ вуччати ‘‘вичикиччха̄’’.
таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ има̄йа вичикиччха̄йа содхети висодхети парисодхети мочети вимочети паримочети. тена вуччати ‘‘вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхетӣ’’ти.
561. ‘‘име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа̄’’ти име пан̃ча нӣваран̣а̄ санта̄ хонти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа̄’’ти.
562. ‘‘четасо упаккилесе’’ти име пан̃ча нӣваран̣а̄ читтасса упаккилеса̄.
563. ‘‘пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е’’ти имехи пан̃чахи нӣваран̣ехи ануппанна̄ чева пан̃н̃а̄ на уппаджджати уппанна̄ ча пан̃н̃а̄ нируджджхати. тена вуччати ‘‘пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е’’ти.
564. ‘‘вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехӣ’’ти таттха катаме ка̄ма̄? чхандо ка̄мо, ра̄го ка̄мо, чхандара̄го ка̄мо, сан̇каппо ка̄мо, ра̄го ка̄мо, сан̇каппара̄го ка̄мо – име вуччанти ‘‘ка̄ма̄’’.
таттха катаме акусала̄ дхамма̄? ка̄маччхандо, бйа̄па̄до, тхинам̣, миддхам̣, уддхаччам̣, куккуччам̣, вичикиччха̄ – име вуччанти ‘‘акусала̄ дхамма̄’’. ити имехи ча ка̄мехи имехи ча акусалехи дхаммехи вивитто хоти. тена вуччати ‘‘вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехӣ’’ти.
565. ‘‘савитаккам̣ савича̄ра’’нти аттхи витакко, аттхи вича̄ро.
таттха катамо витакко? йо такко витакко сан̇каппо аппана̄ бйаппана̄ четасо абхиниропана̄ самма̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘витакко’’.
таттха катамо вича̄ро? йо ча̄ро вича̄ро анувича̄ро упавича̄ро читтасса анусандханата̄ анупеккханата̄ – айам̣ вуччати вича̄ро. ити имина̄ ча витаккена имина̄ ча вича̄рена упето хоти…пе… саманна̄гато. тена вуччати ‘‘савитаккам̣ савича̄ра’’нти.
566. ‘‘вивекаджа’’нти витакко, вича̄ро, пӣти, сукхам̣, читтассекаггата̄ – те имасмим̣ вивеке джа̄та̄ хонти сан̃джа̄та̄ ниббатта̄ абхиниббатта̄ па̄тубхӯта̄. тена вуччати ‘‘вивекаджа’’нти.
567. ‘‘пӣтисукха’’нти аттхи пӣти, аттхи сукхам̣.
таттха катама̄ пӣти? йа̄ пӣти па̄моджджам̣ а̄модана̄ памодана̄ ха̄со паха̄со витти одагйам̣ аттаманата̄ читтасса – айам̣ вуччати ‘‘пӣти’’.
таттха катамам̣ сукхам̣? йам̣ четасикам̣ са̄там̣ четасикам̣ сукхам̣ четосампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ са̄та̄ сукха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘сукхам̣’’. идам̣ сукхам̣ има̄йа пӣтийа̄ сахагатам̣ хоти сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. тена вуччати ‘‘пӣтисукха’’нти.
568. ‘‘пат̣хама’’нти ган̣ана̄нупуббата̄ [ган̣ана̄нупуббато (сйа̄.) евамупарипи] пат̣хамам̣. идам̣ пат̣хамам̣ сама̄паджджатӣти пат̣хамам̣.
569. ‘‘джха̄на’’нти витакко, вича̄ро, пӣти, сукхам̣, читтассекаггата̄.
570. ‘‘упасампаджджа̄’’ти йо пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхо пат̣ила̄бхо патти сампатти пхусана̄ саччхикирийа̄ упасампада̄.
571. ‘‘вихаратӣ’’ти …пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.
572. ‘‘витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄’’ти, аттхи витакко, аттхи вича̄ро.
таттха катамо витакко? йо такко витакко…пе… самма̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘витакко’’.
таттха катамо вича̄ро? йо ча̄ро вича̄ро анувича̄ро упавича̄ро читтасса анусандханата̄ анупеккханата̄ – айам̣ вуччати ‘‘вича̄ро’’. ити айан̃ча витакко айан̃ча вича̄ро санта̄ хонти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄’’ти.
573. ‘‘аджджхатта’’нти йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣.
574. ‘‘сампаса̄дана’’нти йа̄ саддха̄ саддахана̄ окаппана̄ абхиппаса̄до.
575. ‘‘четасо екодибха̄ва’’нти йа̄ читтасса т̣хити…пе… самма̄сама̄дхи.
576. ‘‘авитаккам̣ авича̄ра’’нти аттхи витакко, аттхи вича̄ро.
таттха катамо витакко? йо такко витакко…пе… самма̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘витакко’’.
таттха катамо вича̄ро? йо ча̄ро ануча̄ро вича̄ро анувича̄ро упавича̄ро читтасса анусандханата̄ анупеккханата̄ – айам̣ вуччати ‘‘вича̄ро’’. ити айан̃ча витакко айан̃ча вича̄ро санта̄ хоти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘авитаккам̣ авича̄ра’’нти.
577. ‘‘сама̄дхиджа’’нти сампаса̄до пӣтисукхам̣ – те имасмим̣ сама̄дхимхи джа̄та̄ хонти сан̃джа̄та̄ ниббатта̄ абхиниббатта̄ па̄тубхӯта̄. тена вуччати ‘‘сама̄дхиджа’’нти.
578. ‘‘пӣтисукха’’нти аттхи пӣти, аттхи сукхам̣.
таттха катама̄ пӣти…пе… айам̣ вуччати ‘‘пӣти’’.
таттха катамам̣ сукхам̣…пе… идам̣ вуччати ‘‘сукхам̣’’. идам̣ сукхам̣ има̄йа пӣтийа̄ сахагатам̣ хоти сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. тена вуччати ‘‘пӣтисукха’’нти.
579. ‘‘дутийа’’нти ган̣ана̄нупуббата̄ дутийам̣. идам̣ дутийам̣ сама̄паджджатӣти дутийам̣.
580. ‘‘джха̄на’’нти сампаса̄до, пӣтисукхам̣, читтассекаггата̄.
581. ‘‘упасампаджджа̄’’ти йо дутийасса джха̄насса ла̄бхо пат̣ила̄бхо патти сампатти пхусана̄ саччхикирийа̄ упасампада̄.
582. ‘‘вихаратӣ’’ти …пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.
583. ‘‘пӣтийа̄ ча вира̄га̄’’ти таттха катама̄ пӣти? йа̄ пӣти па̄моджджам̣ а̄модана̄ памодана̄ ха̄со паха̄со витти одагйам̣ аттаманата̄ читтасса – айам̣ вуччати ‘‘пӣти’’. айам̣ пӣти санта̄ хоти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘пӣтийа̄ ча вира̄га̄’’ти.
584. ‘‘упеккхако’’ти таттха катама̄ упеккха̄? йа̄ упеккха̄ упеккхана̄ аджджхупеккхана̄ маджджхаттата̄ читтасса – айам̣ вуччати ‘‘упеккха̄’’. има̄йа упеккха̄йа упето хоти…пе… саманна̄гато. тена вуччати ‘‘упеккхако’’ти.
585. ‘‘вихаратӣ’’ти …пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.
586. ‘‘сато ча сампаджа̄но’’ти таттха катама̄ сати? йа̄ сати ануссати…пе… самма̄сати – айам̣ вуччати ‘‘сати’’.
таттха катамам̣ сампаджан̃н̃ам̣? йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи – идам̣ вуччати ‘‘сампаджан̃н̃ам̣’’. ити има̄йа ча сатийа̄ имина̄ ча сампаджан̃н̃ена упето хоти…пе… саманна̄гато. тена вуччати ‘‘сато ча сампаджа̄но’’ти.
587. ‘‘сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведетӣ’’ти таттха катамам̣ сукхам̣? йам̣ четасикам̣ са̄там̣ четасикам̣ сукхам̣ четосампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ са̄та̄ сукха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘сукхам̣’’.
таттха катамо ка̄йо? сан̃н̃а̄ккхандхо, сан̇кха̄раккхандхо, вин̃н̃а̄н̣аккхандхо – айам̣ вуччати ‘‘ка̄йо’’. идам̣ сукхам̣ имина̄ ка̄йена пат̣исам̣ведети. тена вуччати ‘‘сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведетӣ’’ти.
588. ‘‘йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккхантӣ’’ти таттха катаме арийа̄? арийа̄ вуччанти буддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча. те имам̣ а̄чиккханти десенти пан̃н̃апенти [пан̃н̃а̄пенти (сӣ. сйа̄.)] пат̣т̣хапенти виваранти вибхаджанти утта̄ним̣ каронти пака̄сенти. тена вуччати ‘‘йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккхантӣ’’ти.
589. ‘‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’’ти таттха катама̄ упеккха̄? йа̄ упеккха̄ упеккхана̄ аджджхупеккхана̄ маджджхаттата̄ читтасса – айам̣ вуччати ‘‘упеккха̄’’.
таттха катама̄ сати? йа̄ сати ануссати…пе… самма̄сати – айам̣ вуччати ‘‘сати’’.
таттха катамам̣ сукхам̣? йам̣ четасикам̣ са̄там̣ четасикам̣ сукхам̣ четосампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ са̄та̄ сукха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘сукхам̣’’. ити има̄йа ча упеккха̄йа има̄йа ча сатийа̄ имина̄ ча сукхена саманна̄гато ирийати ваттати па̄лети йапети йа̄пети чарати вихарати. тена вуччати ‘‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’’ти.
590. ‘‘татийа’’нти ган̣ана̄нупуббата̄ татийам̣. идам̣ татийам̣ сама̄паджджатӣти татийам̣.
591. ‘‘джха̄на’’нти упеккха̄, сати, сампаджан̃н̃ам̣, сукхам̣, читтассекаггата̄.
592. ‘‘упасампаджджа̄’’ти йо татийасса джха̄насса ла̄бхо пат̣ила̄бхо патти сампатти пхусана̄ саччхикирийа̄ упасампада̄.
593. ‘‘вихаратӣ’’ти…пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.
594. ‘‘сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄’’ти, аттхи сукхам̣, аттхи дуккхам̣.
таттха катамам̣ сукхам̣? йам̣ ка̄йикам̣ са̄там̣ ка̄йикам̣ сукхам̣ ка̄йасампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайитам̣ ка̄йасампхассаджа̄ са̄та̄ сукха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘сукхам̣’’.
таттха катамам̣ дуккхам̣? йам̣ ка̄йикам̣ аса̄там̣ ка̄йикам̣ дуккхам̣ ка̄йасампхассаджам̣ аса̄там̣ дуккхам̣ ведайитам̣ ка̄йасампхассаджа̄ аса̄та̄ дуккха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘дуккхам̣’’. ити идан̃ча сукхам̣ идан̃ча дуккхам̣ санта̄ хонти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄’’ти.
595. ‘‘пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄’’ти аттхи соманассам̣, аттхи доманассам̣.
таттха катамам̣ соманассам̣? йам̣ четасикам̣ са̄там̣ четасикам̣ сукхам̣ четосампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ са̄та̄ сукха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘соманассам̣’’.
таттха катамам̣ доманассам̣? йам̣ четасикам̣ аса̄там̣ четасикам̣ дуккхам̣ четосампхассаджам̣ аса̄там̣ дуккхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ аса̄та̄ дуккха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘доманассам̣’’. ити идан̃ча соманассам̣ идан̃ча доманассам̣ пуббева санта̄ хонти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄’’ти.
596. ‘‘адуккхамасукха’’нти йам̣ четасикам̣ нева са̄там̣ на̄са̄там̣ четосампхассаджам̣ адуккхамасукхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ адуккхамасукха̄ ведана̄. тена вуччати ‘‘адуккхамасукха’’нти.
597. ‘‘упеккха̄сатипа̄рисуддхи’’нти, таттха катама̄ упеккха̄? йа̄ упеккха̄ упеккхана̄ аджджхупеккхана̄ маджджхаттата̄ читтасса – айам̣ вуччати ‘‘упеккха̄’’.
таттха катама̄ сати? йа̄ сати ануссати…пе… самма̄сати – айам̣ вуччати ‘‘сати’’. айам̣ сати има̄йа упеккха̄йа виват̣а̄ хоти парисуддха̄ парийода̄та̄. тена вуччати ‘‘упеккха̄сатипа̄рисуддхи’’нти.
598. ‘‘чатуттха’’нти ган̣ана̄нупуббата̄ чатуттхам̣, идам̣ чатуттхам̣ сама̄паджджатӣти чатуттхам̣.
599. ‘‘джха̄на’’нти упеккха̄, сати, читтассекаггата̄.
600. ‘‘упасампаджджа̄’’ти йо чатуттхасса джха̄насса ла̄бхо пат̣ила̄бхо патти сампатти пхусана̄ саччхикирийа̄ упасампада̄.
601. ‘‘вихаратӣ’’ти…пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.
602. ‘‘саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄’’ти таттха катама̄ рӯпасан̃н̃а̄? рӯпа̄вачарасама̄паттим̣ сама̄паннасса ва̄ упапаннасса ва̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рисса ва̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣ – има̄ вуччанти ‘‘рӯпасан̃н̃а̄йо’’. има̄ рӯпасан̃н̃а̄йо атикканто хоти вӣтикканто саматикканто. тена вуччати ‘‘саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄’’ти.
603. ‘‘пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄’’ти таттха катама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄? рӯпасан̃н̃а̄ саддасан̃н̃а̄…пе… пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄ – има̄ вуччанти пат̣игхасан̃н̃а̄йо. има̄ пат̣игхасан̃н̃а̄йо санта̄ хонти самита̄ вӯпасанта̄ аттхан̇гата̄ аббхаттхан̇гата̄ аппита̄ бйаппита̄ сосита̄ висосита̄ бйантӣката̄. тена вуччати ‘‘пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄’’ти.
604. ‘‘на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄’’ти таттха катама̄ на̄наттасан̃н̃а̄? асама̄паннасса манодха̄ту саман̇гисса ва̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту саман̇гисса ва̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣ – има̄ вуччанти ‘‘на̄наттасан̃н̃а̄йо’’. има̄ на̄наттасан̃н̃а̄йо на манаси кароти. тена вуччати ‘‘на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄’’ти.
605. ‘‘ананто а̄ка̄со’’ти, таттха катамо а̄ка̄со? йо а̄ка̄со а̄ка̄сагатам̣ агхам̣ агхагатам̣ виваро виварагатам̣ асампхут̣т̣хам̣ чатӯхи маха̄бхӯтехи – айам̣ вуччати ‘‘а̄ка̄со’’. тасмим̣ а̄ка̄се читтам̣ т̣хапети сан̣т̣хапети анантам̣ пхарати. тена вуччати ‘‘ананто а̄ка̄со’’ти.
606. ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана’’нти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ сама̄паннасса ва̄ упапаннасса ва̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рисса ва̄ читтачетасика̄ дхамма̄.
607. ‘‘упасампаджджа̄’’ти йо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасса ла̄бхо пат̣ила̄бхо патти сампатти пхусана̄ саччхикирийа̄ упасампада̄.