13. аппаман̃н̃а̄вибхан̇го

1. суттантабха̄джанӣйам̣

642. чатассо аппаман̃н̃а̄йо – идха бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣ [чатуттхим̣ (сӣ.)]. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена [абйа̄паджджхена (сӣ. сйа̄.)] пхаритва̄ вихарати. карун̣а̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ карун̣а̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати. мудита̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ мудита̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати. упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати.

1. метта̄

643. катхан̃ча бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати? сеййатха̄пи на̄ма екам̣ пуггалам̣ пийам̣ мана̄пам̣ дисва̄ метта̄йеййа, евамева саббе сатте метта̄йа пхарати.

таттха катама̄ метта̄? йа̄ саттесу метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’.

таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣ хадайам̣ пан̣д̣арам̣ мано мана̄йатанам̣ маниндрийам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ има̄йа метта̄йа сахагатам̣ хоти сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. тена вуччати ‘‘метта̄сахагатена четаса̄’’ти.

644. ‘‘екам̣ диса’’нти пураттхимам̣ ва̄ дисам̣ паччхимам̣ ва̄ дисам̣ уттарам̣ ва̄ дисам̣ даккхин̣ам̣ ва̄ дисам̣ уддхам̣ ва̄ адхо ва̄ тирийам̣ ва̄ видисам̣ ва̄.

645. ‘‘пхаритва̄’’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄.

646. ‘‘вихаратӣ’’ти ирийати ваттати па̄лети йапети йа̄пети чарати вихарати. тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.

647. ‘‘татха̄ дутийа’’нти йатхева екам̣ дисам̣ татха̄ дутийам̣ дисам̣ татха̄ татийам̣ дисам̣ татха̄ чатуттхам̣ дисам̣ татха̄ уддхам̣ татха̄ адхо татха̄ тирийам̣ татха̄ видисам̣.

648. ‘‘саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ лока’’нти саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣. парийа̄да̄йавачанаметам̣ – ‘‘саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ лока’’нти.

649. ‘‘метта̄сахагатена четаса̄’’ти таттха катама̄ метта̄? йа̄ саттесу метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’.

таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ има̄йа метта̄йа сахагатам̣ хоти сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. тена вуччати ‘‘метта̄сахагатена четаса̄’’ти.

650. ‘‘випулена̄’’ти йам̣ випулам̣ там̣ махаггатам̣, йам̣ махаггатам̣ там̣ аппама̄н̣ам̣, йам̣ аппама̄н̣ам̣ со аверо, йо аверо со абйа̄паджджо [абйа̄паджджхо (сӣ. сйа̄.)].

651. ‘‘пхаритва̄’’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄.

652. ‘‘вихаратӣ’’ти…пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.

2. карун̣а̄

653. катхан̃ча бхиккху карун̣а̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати? сеййатха̄пи на̄ма екам̣ пуггалам̣ дуггатам̣ дурӯпетам̣ дисва̄ карун̣а̄йеййа, евамева саббе сатте карун̣а̄йа пхарати.

таттха катама̄ карун̣а̄? йа̄ саттесу карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’.

таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ има̄йа карун̣а̄йа сахагатам̣ хоти сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. тена вуччати ‘‘карун̣а̄сахагатена четаса̄’’ти.

654. ‘‘екам̣ диса’’нти пураттхимам̣ ва̄ дисам̣ паччхимам̣ ва̄ дисам̣ уттарам̣ ва̄ дисам̣ даккхин̣ам̣ ва̄ дисам̣ уддхам̣ ва̄ адхо ва̄ тирийам̣ ва̄ видисам̣ ва̄.

655. ‘‘пхаритва̄’’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄.

656. ‘‘вихаратӣ’’ти ирийати ваттати па̄лети йапети йа̄пети чарати вихарати. тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.

657. ‘‘татха̄ дутийа’’нти йатхева екам̣ дисам̣ татха̄ дутийам̣ дисам̣ татха̄ татийам̣ дисам̣ татха̄ чатуттхам̣ дисам̣ татха̄ уддхам̣ татха̄ адхо татха̄ тирийам̣ татха̄ видисам̣.

658. ‘‘саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ лока’’нти саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣. парийа̄да̄йавачанаметам̣ – ‘‘саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ лока’’нти.

659. ‘‘карун̣а̄сахагатена четаса̄’’ти таттха катама̄ карун̣а̄? йа̄ саттесу карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’.

таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ има̄йа карун̣а̄йа сахагатам̣ хоти сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. тена вуччати ‘‘карун̣а̄сахагатена четаса̄’’ти.

660. ‘‘випулена̄’’ти йам̣ випулам̣ там̣ махаггатам̣, йам̣ махаггатам̣ там̣ аппама̄н̣ам̣, йам̣ аппама̄н̣ам̣ со аверо, йо аверо со абйа̄паджджо.

661. ‘‘пхаритва̄’’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄.

662. ‘‘вихаратӣ’’ти…пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.

3. мудита̄

663. катхан̃ча бхиккху мудита̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати? сеййатха̄пи на̄ма екам̣ пуггалам̣ пийам̣ мана̄пам̣ дисва̄ мудито асса, евамева саббе сатте мудита̄йа пхарати.

таттха катама̄ мудита̄? йа̄ саттесу мудита̄ мудита̄йана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’.

таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ има̄йа мудита̄йа сахагатам̣ хоти сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. тена вуччати ‘‘мудита̄сахагатена четаса̄’’ти.

664. ‘‘екам̣ диса’’нти пураттхимам̣ ва̄ дисам̣ паччхимам̣ ва̄ дисам̣ уттарам̣ ва̄ дисам̣ даккхин̣ам̣ ва̄ дисам̣ уддхам̣ ва̄ адхо ва̄ тирийам̣ ва̄ видисам̣ ва̄.

665. ‘‘пхаритва̄’’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄.

666. ‘‘вихаратӣ’’ти…пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.

667. ‘‘татха̄ дутийа’’нти йатхева екам̣ дисам̣ татха̄ дутийам̣ дисам̣ татха̄ татийам̣ дисам̣ татха̄ чатуттхам̣ дисам̣ татха̄ уддхам̣ татха̄ адхо татха̄ тирийам̣ татха̄ видисам̣.

668. ‘‘саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ лока’’нти саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣. парийа̄да̄йавачанаметам̣ – ‘‘саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ лока’’нти.

669. ‘‘мудита̄сахагатена четаса̄’’ти таттха катама̄ мудита̄? йа̄ саттесу мудита̄ мудита̄йана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’.

таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ има̄йа мудита̄йа сахагатам̣ хоти сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. тена вуччати ‘‘мудита̄сахагатена четаса̄’’ти.

670. ‘‘випулена̄’’ти йам̣ випулам̣ там̣ махаггатам̣, йам̣ махаггатам̣ там̣ аппама̄н̣ам̣, йам̣ аппама̄н̣ам̣ со аверо, йо аверо со абйа̄паджджо.

671. ‘‘пхаритва̄’’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄.

672. ‘‘вихаратӣ’’ти …пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.

4. упеккха̄

673. катхан̃ча бхиккху упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати? сеййатха̄пи на̄ма екам̣ пуггалам̣ нева мана̄пам̣ на амана̄пам̣ дисва̄ упеккхако асса, евамева саббе сатте упеккха̄йа пхарати.

таттха катама̄ упеккха̄? йа̄ саттесу упеккха̄ упеккха̄йана̄ упеккха̄йитаттам̣ упеккха̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘упеккха̄’’.

таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ има̄йа упеккха̄йа сахагатам̣ хоти сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. тена вуччати ‘‘упеккха̄сахагатена четаса̄’’ти.

674. ‘‘екам̣ диса’’нти пураттхимам̣ ва̄ дисам̣ паччхимам̣ ва̄ дисам̣ уттарам̣ ва̄ дисам̣ даккхин̣ам̣ ва̄ дисам̣ уддхам̣ ва̄ адхо ва̄ тирийам̣ ва̄ видисам̣ ва̄.

675. ‘‘пхаритва̄’’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄.

676. ‘‘вихаратӣ’’ти…пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.

677. ‘‘татха̄ дутийа’’нти йатхева екам̣ дисам̣ татха̄ дутийам̣ дисам̣ татха̄ татийам̣ дисам̣ татха̄ чатуттхам̣ дисам̣ татха̄ уддхам̣ татха̄ адхо татха̄ тирийам̣ татха̄ видисам̣.

678. ‘‘саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ лока’’нти саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣. парийа̄да̄йавачанаметам̣ – ‘‘саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ лока’’нти.

679. ‘‘упеккха̄сахагатена четаса̄’’ти, таттха катама̄ упеккха̄? йа̄ саттесу упеккха̄ упеккха̄йана̄ упеккха̄йитаттам̣ упеккха̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘упеккха̄’’.

таттха катамам̣ читтам̣? йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ вуччати ‘‘читтам̣’’. идам̣ читтам̣ има̄йа упеккха̄йа сахагатам̣ хоти сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. тена вуччати ‘‘упеккха̄сахагатена четаса̄’’ти.

680. ‘‘випулена̄’’ти йам̣ випулам̣ там̣ махаггатам̣, йам̣ махаггатам̣ там̣ аппама̄н̣ам̣, йам̣ аппама̄н̣ам̣ со аверо, йо аверо со абйа̄паджджо.

681. ‘‘пхаритва̄’’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄.

682. ‘‘вихаратӣ’’ти…пе… тена вуччати ‘‘вихаратӣ’’ти.

суттантабха̄джанӣйам̣.

2. абхидхаммабха̄джанӣйам̣

683. чатассо аппаман̃н̃а̄йо – метта̄, карун̣а̄, мудита̄, упеккха̄.

684. таттха катама̄ метта̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

таттха катама̄ метта̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

таттха катама̄ метта̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

685. идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи авитаккам̣ вича̄раматтам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

686. таттха катама̄ карун̣а̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’. авасеса̄ дхамма̄ карун̣а̄йа сампайутта̄.

таттха катама̄ карун̣а̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’. авасеса̄ дхамма̄ карун̣а̄йа сампайутта̄.

таттха катама̄ карун̣а̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’. авасеса̄ дхамма̄ карун̣а̄йа сампайутта̄.

687. идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’. авасеса̄ дхамма̄ карун̣а̄йа сампайутта̄.

идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи авитаккам̣ вича̄раматтам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’. авасеса̄ дхамма̄ карун̣а̄йа сампайутта̄.

идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’. авасеса̄ дхамма̄ карун̣а̄йа сампайутта̄.

идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’. авасеса̄ дхамма̄ карун̣а̄йа сампайутта̄.

688. таттха катама̄ мудита̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе мудита̄ мудита̄йана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’. авасеса̄ дхамма̄ мудита̄йа сампайутта̄.

таттха катама̄ мудита̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе мудита̄ мудита̄йатана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’. авасеса̄ дхамма̄ мудита̄йа сампайутта̄.

таттха катама̄ мудита̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе мудита̄ мудита̄йана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’. авасеса̄ дхамма̄ мудита̄йа сампайутта̄.

689. идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе мудита̄ мудита̄йана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’. авасеса̄ дхамма̄ мудита̄йа сампайутта̄.

идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи авитаккам̣ вича̄раматтам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе мудита̄ мудита̄йана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’. авасеса̄ дхамма̄ мудита̄йа сампайутта̄.

идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе мудита̄ мудита̄йана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’. авасеса̄ дхамма̄ мудита̄йа сампайутта̄.

идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе мудита̄ мудита̄йана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’. авасеса̄ дхамма̄ мудита̄йа сампайутта̄.

690. таттха катама̄ упеккха̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети сукхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати упеккха̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе упеккха̄ упеккха̄йана̄ упеккха̄йитаттам̣ упеккха̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘упеккха̄’’. авасеса̄ дхамма̄ упеккха̄йа сампайутта̄.

691. чатассо аппаман̃н̃а̄йо – метта̄, карун̣а̄, мудита̄, упеккха̄.

692. таттха катама̄ метта̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, тасмим̣ самайе пхассо хоти…пе… авиккхепо хоти. име дхамма̄ кусала̄. тассева рӯпа̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

таттха катама̄ метта̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, тасмим̣ самайе пхассо хоти…пе… авиккхепо хоти. име дхамма̄ кусала̄. тассева рӯпа̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

693. таттха катама̄ карун̣а̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, тасмим̣ самайе пхассо хоти…пе… авиккхепо хоти. име дхамма̄ кусала̄. тассева рӯпа̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’. авасеса̄ дхамма̄ карун̣а̄йа сампайутта̄.

таттха катама̄ карун̣а̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, тасмим̣ самайе пхассо хоти…пе… авиккхепо хоти. име дхамма̄ кусала̄. тассева рӯпа̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати карун̣а̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘карун̣а̄’’. авасеса̄ дхамма̄ карун̣а̄йа сампайутта̄.

694. таттха катама̄ мудита̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, тасмим̣ самайе пхассо хоти…пе… авиккхепо хоти. име дхамма̄ кусала̄. тассева рӯпа̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе мудита̄ мудита̄йана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’. авасеса̄ дхамма̄ мудита̄йа сампайутта̄.

таттха катама̄ мудита̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, тасмим̣ самайе пхассо хоти…пе… авиккхепо хоти. име дхамма̄ кусала̄. тассева рӯпа̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати мудита̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе мудита̄ мудита̄йана̄ мудита̄йитаттам̣ мудита̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘мудита̄’’. авасеса̄ дхамма̄ мудита̄йа сампайутта̄.

695. таттха катама̄ упеккха̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети сукхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати упеккха̄сахагатам̣, тасмим̣ самайе пхассо хоти…пе… авиккхепо хоти. име дхамма̄ кусала̄. тассева рӯпа̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати упеккха̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе упеккха̄ упеккха̄йана̄ упеккха̄йитаттам̣ упеккха̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘упеккха̄’’. авасеса̄ дхамма̄ упеккха̄йа сампайутта̄.

696. чатассо аппаман̃н̃а̄йо – метта̄, карун̣а̄, мудита̄, упеккха̄.

697. таттха катама̄ метта̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпа̄вачарам̣ джха̄нам̣ бха̄вети кирийам̣ нева кусалам̣ на̄кусалам̣ на ча каммавипа̄кам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

таттха катама̄ метта̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпа̄вачарам̣ джха̄нам̣ бха̄вети кирийам̣ нева кусалам̣ на̄кусалам̣ на ча каммавипа̄кам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати метта̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘метта̄’’. авасеса̄ дхамма̄ метта̄йа сампайутта̄.

698. таттха катама̄ карун̣а̄…пе… таттха катама̄ мудита̄…пе… таттха катама̄ упеккха̄? идха бхиккху йасмим̣ самайе рӯпа̄вачарам̣ джха̄нам̣ бха̄вети кирийам̣ нева кусалам̣ на̄кусалам̣ на ча каммавипа̄кам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати упеккха̄сахагатам̣, йа̄ тасмим̣ самайе упеккха̄ упеккха̄йана̄ упеккха̄йитаттам̣ упеккха̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘упеккха̄’’. авасеса̄ дхамма̄ упеккха̄йа сампайутта̄.

абхидхаммабха̄джанӣйам̣.

3. пан̃ха̄пуччхакам̣

699. чатассо аппаман̃н̃а̄йо – идха бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣, ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати; карун̣а̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣, ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ карун̣а̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати; мудита̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣, ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ мудита̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати; упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣, ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати.

700. чатуннам̣ аппаман̃н̃а̄нам̣ кати кусала̄, кати акусала̄, кати абйа̄ката̄…пе… кати саран̣а̄, кати аран̣а̄?

1. тикам̣

701. сийа̄ кусала̄, сийа̄ абйа̄ката̄. тиссо аппаман̃н̃а̄йо сукха̄йа ведана̄йа сампайутта̄, упеккха̄ адуккхамасукха̄йа ведана̄йа сампайутта̄. сийа̄ випа̄ка̄, сийа̄ випа̄кадхаммадхамма̄, сийа̄ невавипа̄канавипа̄кадхаммадхамма̄. сийа̄ упа̄диннупа̄да̄нийа̄, сийа̄ анупа̄диннупа̄да̄нийа̄. асам̣килит̣т̣хасам̣килесика̄. тиссо аппаман̃н̃а̄йо сийа̄ савитаккасавича̄ра̄, сийа̄ авитаккавича̄раматта̄, сийа̄ авитаккаавича̄ра̄; упеккха̄ авитаккаавича̄ра̄. тиссо аппаман̃н̃а̄йо сийа̄ пӣтисахагата̄, сийа̄ сукхасахагата̄, на упеккха̄сахагата̄, сийа̄ на ваттабба̄ пӣтисахагата̄ти; упеккха̄ упеккха̄сахагата̄. нева дассанена на бха̄вана̄йа паха̄табба̄. нева дассанена на бха̄вана̄йа паха̄таббахетука̄. сийа̄ а̄чайага̄мино, сийа̄ нева̄чайага̄мина̄пачайага̄мино, невасеккхана̄секкха̄, махаггата̄, на ваттабба̄ паритта̄рамман̣а̄типи, махаггата̄рамман̣а̄типи, аппама̄н̣а̄рамман̣а̄типи. маджджхима̄, анийата̄, на ваттабба̄ магга̄рамман̣а̄типи, маггахетука̄типи, магга̄дхипатинотипи. сийа̄ уппанна̄, сийа̄ ануппанна̄, сийа̄ уппа̄дино. сийа̄ атӣта̄, сийа̄ ана̄гата̄, сийа̄ паччуппанна̄. на ваттабба̄ атӣта̄рамман̣а̄типи, ана̄гата̄рамман̣а̄типи, паччуппанна̄рамман̣а̄типи. сийа̄ аджджхатта̄, сийа̄ бахиддха̄, сийа̄ аджджхаттабахиддха̄, бахиддха̄рамман̣а̄, анидассанааппат̣игха̄.

2. дукам̣

702. метта̄ хету, тиссо аппаман̃н̃а̄йо на хетӯ, сахетука̄, хетусампайутта̄. метта̄ хету чева сахетука̄ ча; тиссо аппаман̃н̃а̄йо на ваттабба̄ хетӯ чева сахетука̄ ча̄ти, сахетука̄ чева на ча хетӯ. метта̄ хету чева хетусампайутта̄ ча; тиссо аппаман̃н̃а̄йо на ваттабба̄ хетӯ чева хетусампайутта̄ ча̄ти, хетусампайутта̄ чева на ча хетӯ. тиссо аппаман̃н̃а̄йо на хетӯ сахетука̄; метта̄ на ваттабба̄ на хету сахетука̄типи, на хету ахетука̄типи.

саппаччайа̄, сан̇кхата̄, анидассана̄, аппат̣игха̄, арӯпа̄, локийа̄, кеначи вин̃н̃еййа̄, кеначи на вин̃н̃еййа̄, но а̄сава̄, са̄сава̄, а̄сававиппайутта̄, на ваттабба̄ а̄сава̄ чева са̄сава̄ ча̄ти, са̄сава̄ чева но ча а̄сава̄, на ваттабба̄ а̄сава̄ чева а̄савасампайутта̄ ча̄типи, а̄савасампайутта̄ чева но ча а̄сава̄типи. а̄сававиппайутта̄ са̄сава̄.

но сам̣йоджана̄…пе… но гантха̄…пе… но огха̄…пе… но йога̄…пе… но нӣваран̣а̄…пе… но пара̄ма̄са̄ …пе… са̄рамман̣а̄, но читта̄, четасика̄, читтасампайутта̄, читтасам̣сат̣т̣ха̄, читтасамут̣т̣ха̄на̄, читтасахабхуно, читта̄нупариваттино, читтасам̣сат̣т̣хасамут̣т̣ха̄на̄, читтасам̣сат̣т̣хасамут̣т̣ха̄насахабхуно, читтасам̣сат̣т̣хасамут̣т̣ха̄на̄нупариваттино, ба̄хира̄, но упа̄да̄, сийа̄ упа̄динна̄, сийа̄ анупа̄динна̄.

но упа̄да̄на̄…пе… но килеса̄…пе… на дассанена паха̄табба̄, на бха̄вана̄йа паха̄табба̄, на дассанена паха̄таббахетука̄, на бха̄вана̄йа паха̄таббахетука̄. тиссо аппаман̃н̃а̄йо сийа̄ савитакка̄, сийа̄ авитакка̄; упеккха̄ авитакка̄. тиссо аппаман̃н̃а̄йо сийа̄ савича̄ра̄, сийа̄ авича̄ра̄; упеккха̄ авича̄ра̄. тиссо аппаман̃н̃а̄йо сийа̄ саппӣтика̄, сийа̄ аппӣтика̄; упеккха̄ аппӣтика̄. тиссо аппаман̃н̃а̄йо сийа̄ пӣтисахагата̄, сийа̄ на пӣтисахагата̄; упеккха̄ на пӣтисахагата̄. тиссо аппаман̃н̃а̄йо сукхасахагата̄, упеккха̄ на сукхасахагата̄. упеккха̄ упеккха̄сахагата̄, тиссо аппаман̃н̃а̄йо на упеккха̄сахагата̄, на ка̄ма̄вачара̄, рӯпа̄вачара̄, на арӯпа̄вачара̄, парийа̄панна̄, аниййа̄ника̄, анийата̄, сауттара̄, аран̣а̄ти.

пан̃ха̄пуччхакам̣.

аппаман̃н̃а̄вибхан̇го нит̣т̣хито.