6. асубхакаммат̣т̣ха̄наниддесаван̣н̣ана̄

уддхума̄така̄дипадаттхаван̣н̣ана̄

102. ‘‘авин̃н̃а̄н̣ака̄субхесӯ’’ти идам̣ уддхума̄така̄дӣнам̣ сабха̄вадассанавасена вуттам̣. тасма̄ бхӯтакатханаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣, на савин̃н̃а̄н̣акаасубхасса акаммат̣т̣ха̄набха̄вато. татха̄ хи ваккхати ‘‘на кевалам̣ матасарӣра’’нтиа̄ди (висуддхи. 1.122). уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ти джӣвитаккхайато упари маран̣ато парам̣. самуггатена̄ти ут̣т̣хитена. уддхума̄татта̄ти уддхам̣ уддхам̣ дхума̄татта̄ сӯнатта̄. уддхума̄тамева уддхума̄таканти ка-ка̄рена падавад̣д̣ханама̄ха анаттхантарато йатха̄ ‘‘пӣтакам̣ лохитака’’нти. пат̣иккӯлатта̄ти джигуччханӣйатта̄. куччхитам̣ уддхума̄там̣ уддхума̄таканти куччханаттхе ва̄ айам̣ ка-ка̄роти дассетум̣ вуттам̣ йатха̄ ‘‘па̄пако киттисаддо аббхуггаччхатӣ’’ти (маха̄ва. 285; пари. 325; дӣ. ни. 2.149; а. ни. 5.213). татха̄рӯпасса̄ти ‘‘бхаста̄ вийа ва̄йуна̄’’тиа̄дина̄ йатха̄рӯпам̣ вуттам̣, татха̄рӯпасса.

сетараттехи парибхиннам̣ вимисситам̣ нӣлам̣ винӣлам̣, пуримаван̣н̣авипарин̣а̄мабхӯтам̣ ва̄ нӣлам̣ винӣлам̣.

парибхиннат̣т̣ха̄несу ка̄какан̇ка̄дӣхи. виссандама̄напуббанти виссавантапуббам̣, тахам̣ тахам̣ паггхарантапуббанти аттхо.

ападха̄ританти виват̣ам̣ уггха̄т̣итам̣. кхиттанти чхад̣д̣итам̣, сон̣асин̇га̄ла̄дӣхи висум̣ катва̄ кха̄данена сарӣрасан̇гха̄тато лун̃читва̄ тахам̣ тахам̣ чхад̣д̣итам̣. вивидхам̣ кхиттанти виккхиттам̣.

пуриманайена̄ти ‘‘вивидхам̣ кхитта’’нтиа̄дина̄ пуббе вуттанайена. саттхена ханитва̄ти верӣхи кхаггакарава̄ла̄дина̄ саттхена пахаритва̄. вуттанайена̄ти ‘‘ан̃н̃ена хаттха’’нтиа̄дина̄ пуббе вуттанайена.

аббхантарато никкхамантехи кимӣхи паггхарантакимикулам̣ пул̣аваканти а̄ха ‘‘кимипарипун̣н̣асса̄’’ти.

уддхума̄така̄дӣни а̄макасуса̄на̄дӣсу чхад̣д̣ита̄субха̄ни. нисса̄йа̄ти пат̣ичча та̄нипи а̄раббха. нимитта̄нанти уггахапат̣ибха̄ганимитта̄нам̣. ета̄нева уддхума̄така̄дӣнева на̄ма̄ни.

уддхума̄такакаммат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄

103. бха̄ветука̄мена̄ти уппа̄детука̄мена. тена̄ти а̄чарийена. асса̄ти йогино. асубханимиттаттха̄йа̄ти асубханимиттасса угган̣ханаттха̄йа, асубхе ва̄ уггаханимиттасса аттха̄йа. гаманавидха̄нанти гаманавидхи. йена видхина̄ гантаббам̣, со видхи. уггаханимиттасса уппаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа патхавӣкасин̣е вуттам̣ пат̣ипаджджанавидхим̣ сандха̄йа̄ха ‘‘аппана̄видха̄напарийоса̄на’’нти.

104. та̄вадева̄ти сутаккхан̣ейева. атиттхена пун̣н̣анадӣа̄дим̣ паккхандантена вийа анупависантена вийа. кеда̄ракот̣ийа̄ти кеда̄рамарийа̄да̄йа. висабха̄гарӯпанти кхеттараккхика̄дивисабха̄гаваттхурӯпам̣. сарӣранти уддхума̄такакал̣еварам̣. адхуна̄матанти ачираматам̣ уддхума̄такабха̄вам̣ аппаттам̣. таккайатӣти самбха̄вети бха̄рийам̣ катва̄ на ман̃н̃ати.

105. рӯпасадда̄дӣти еттха аманусса̄нам̣ рӯпехи, сӣхабйаггха̄дӣнам̣ садда̄дӣхи, аманусса̄нампи ва̄ рӯпасадда̄дӣхи. татха̄ сӣхабйаггха̄дӣнанти йатха̄рахам̣ йоджетаббам̣. анит̣т̣ха̄рамман̣а̄бхибхӯтасса̄ти бхерава̄дибха̄вена анит̣т̣хехи а̄рамман̣ехи абхибхӯтасса аджджхоттхат̣асса. на пат̣исан̣т̣ха̄тӣти вида̄хавасена а̄сайе на тит̣т̣хати, уччхад̣д̣етаббам̣ хотӣти аттхо. ан̃н̃оти аманусса̄дӣнам̣ васена ва̄ ан̃н̃атха̄ ва̄ вуттаппака̄рато ан̃н̃о а̄ба̄дхо хоти. соти сан̇гхаттхеро, абхин̃н̃а̄табхиккху ва̄. йасса̄нена а̄рочитам̣, со. катакамма̄ти кататхеййакамма̄. акатакамма̄ти тхеййакаммам̣ ка̄тука̄ма̄. катакамма̄ пана идха̄дхиппета̄. тасма̄ тети катакамма̄ чора̄. саха од̣д̣хена̄ти саход̣д̣хам̣, тхенетва̄ гахийама̄набхан̣д̣ена саддхинти аттхо. йаджама̄ноти йан̃н̃ам̣ йаджанто йан̃н̃аса̄мико. ‘‘аддха̄ има̄йа пат̣ипаттийа̄ джара̄маран̣ато муччисса̄мӣ’’ти пӣтисоманассам̣ уппа̄детва̄.

евам̣ гаманавидха̄нам̣ екадесена ватва̄ ида̄ни ат̣т̣хакатха̄су а̄гатанайена там̣ дассетум̣ ‘‘ат̣т̣хакатха̄су вуттена видхина̄’’тиа̄дима̄ха. таттха угган̣хантоти угган̣ханахету. екоти айам̣ ека-саддо асаха̄йаттхо, на ан̃н̃а̄диаттхоти ‘‘адутийо’’ти вуттам̣. йатха̄ ван̣н̣а̄дито ваваттха̄нам̣ екам̣сато самудитамева иччхитаббам̣ саббаттхакабха̄вато, на татха̄ сандхиа̄дитоти дассанаттхам̣ ‘‘ван̣н̣атопӣ’’тиа̄дина̄ чхасу т̣ха̄несу сампин̣д̣анаттхо пи-саддо гахито. пуна еко адутийотиа̄ди гахитанимиттасса йогино ниваттитва̄ васанат̣т̣ха̄нагаманам̣ сандха̄йа вуттам̣. таббха̄гийан̃н̃ева̄ти таппаккхийам̣йева асубханимиттаманасика̄расахитамева. а̄санам̣ пан̃н̃апетӣти нисаджджам̣ каппети. йам̣ пана ‘‘асубханимиттадиса̄бхимукхе бхӯмиппадесе’’ти (висуддхи. 1.113) ваккхати, тампи имамеваттхам̣ сандха̄йа вуттам̣. на хи кевалена диса̄бхимукхабха̄вена кин̃чи иджджхати.

саманта̄ нимиттупалаккхан̣а̄ти уддхума̄такасса саманта̄ па̄са̄н̣а̄динимиттасаллаккхан̣а̄. асаммохаттха̄ти уггаханимитте упат̣т̣хите уппаджджанакасаммохавигаматтха̄. ека̄дасавидхена̄ти ван̣н̣а̄дивасена ека̄дасавидхена. упанибандханаттхоти асубха̄рамман̣е читтам̣ упанетва̄ нибандханаттхо. вӣтхисампат̣ипа̄данаттха̄ти каммат̣т̣ха̄навӣтхийа̄ саммадева пат̣ипа̄данаттха̄. пун̃н̃акирийаваттху адхигатам̣ хотӣти самбандхо.

106. тасма̄ти йасма̄ асубханимиттасса угган̣ханам̣ арийамаггападат̣т̣ха̄насса пат̣хамаджджха̄насса адхигамупа̄йо, йасма̄ ва̄ ‘‘асубханимиттам̣ угган̣ханто еко адутийо гаччхатӣ’’ти вуттам̣, тасма̄. читтасан̃н̃аттаттха̄йа̄ти сарӣрасабха̄васаллаккхан̣ена, сам̣вегаджананена ча аттано читтасса сан̃н̃аттиаттхам̣ сан̃н̃а̄панаттхам̣. ‘‘читтасан̃н̃ататтха̄йа̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, килесавасена асам̣йатасса читтасса сам̣йаманаттхам̣ даманаттхам̣, на каммат̣т̣ха̄наттханти аттхо. каммат̣т̣ха̄насӣсена̄ти каммат̣т̣ха̄нена сӣсабхӯтена, там̣ уттаман̇гам̣ падха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ катва̄. мӯлакаммат̣т̣ха̄нанти пакатийа̄ аттана̄ ка̄лена ка̄лам̣ парихарийама̄нам̣ буддха̄нуссатиа̄дисаббаттхакакаммат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘каммат̣т̣ха̄насӣсена гаччха̄мӣ’’ти там̣ ависсаджджетва̄. тена̄ха ‘‘там̣ манасикаронтенева̄’’ти. сӯпат̣т̣хитабха̄васампа̄данена̄ти мӯлакаммат̣т̣ха̄не сут̣т̣ху упат̣т̣хитабха̄васса сампа̄данена. евам̣ хи сати асаммут̣т̣ха̄ на̄ма хоти. бахиддха̄ путхутта̄рамман̣е аппаваттитва̄ каммат̣т̣ха̄нейева паваттама̄нам̣ ма̄насам̣ абахигатам̣ на̄ма. татха̄бхӯтена ча̄нена рӯпиндрийа̄ни аппаваттакичча̄ни ката̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘маначчхат̣т̣ха̄нам̣…пе… гантабба’’нти.

два̄рам̣ саллаккхетаббанти виха̄ре пураттхима̄дӣсу диса̄су асукадиса̄йа идам̣ два̄рам̣, тато ева та̄йа диса̄йа саллаккхитена асукадва̄рена никкхантомхӣти два̄рам̣ упадха̄ретаббам̣. татоти два̄расаллаккхан̣ато паччха̄. йена маггена гаччхати сайам̣. нимиттат̣т̣ха̄нанти асубханимиттасса ган̣ханат̣т̣ха̄нам̣. а̄ха̄рам̣ чхад̣д̣а̄пеййа̄ти ваманам̣ ка̄ра̄пеййа. кан̣т̣акат̣т̣ха̄нанти кан̣т̣акавантам̣ т̣ха̄нам̣.

107. диса̄ ваваттхапетабба̄ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘екасмим̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. кха̄йатӣти упат̣т̣ха̄ти. камманийанти бха̄вана̄йа каммаккхамам̣. убба̄л̣хасса̄ти ба̄дхитасса. видха̄ватӣти на̄на̄рамман̣е висарати. уккамма̄ти уджукам̣ анува̄тато апаккамма. матакал̣еварам̣ путхуджджанасса йебхуййена бхайато упат̣т̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘ачча̄санне бхайамуппаджджатӣ’’ти. анупа̄данти па̄дасамӣпам̣. йаттха т̣хитасса сукхена олокетум̣ сакка̄, там̣ олокентасса пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣.

108. саманта̄ти самантато. пуна саманта̄ти са̄манта̄ самӣпе. каччхакоти ка̄л̣акаччхако, ‘‘пилаккхо’’типи ваданти. капӣтаноти пиппалируккхо. синдӣти кхуддакакхаджджурӣ. караманда̄дайо па̄кат̣а̄ ева. са̄ма̄ти са̄малата̄. ка̄л̣аваллӣти ка̄л̣аван̣н̣а̄ апаттика̄ ека̄ лата̄джа̄ти. пӯтилата̄ти джӣванавалли, йа̄ ‘‘галочӣ’’ти вуччати.

109. там̣ нимиттакаран̣а̄ди идхева йатха̄вутте па̄са̄н̣а̄динимиттакаран̣е ева антогадхам̣ парийа̄паннам̣. санимиттам̣ каротӣти саха нимиттам̣ кароти, асубхам̣ па̄са̄н̣а̄динимиттена саха кароти ваваттхапети. атха ва̄ асубханимиттам̣, па̄са̄н̣а̄динимиттан̃ча саха екаджджхам̣ каронто ваваттхапенто ‘‘санимиттам̣ каротӣ’’ти вутто. сама̄нака̄лата̄дӣпакена хи саха-саддена айам̣ сама̄со йатха̄ ‘‘сачаккам̣ дехӣ’’ти. тайидам̣ нимиттакаран̣ам̣ апара̄парам̣ саллаккхан̣ена хоти, на екава̄рамева̄ти а̄ха ‘‘пунаппунам̣ ваваттхапенто хи санимиттам̣ каротӣ’’ти. двети па̄са̄н̣а̄субханимитта̄ни. сама̄сетва̄ сан̇гахетва̄ екаджджхам̣ катва̄. са̄рамман̣анти асубха̄рамман̣ена саддхим̣ па̄са̄н̣а̄дим̣ сама̄на̄рамман̣ам̣ кароти, саха ва̄ а̄рамман̣ам̣ кароти, ека̄рамман̣ам̣ вийа убхайам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, екаджджхам̣ вийа ча апара̄парам̣ саллаккхенто па̄са̄н̣а̄дим̣, асубханимиттан̃ча̄ти двайам̣ а̄рамман̣ам̣ каротӣти аттхо.

аттанийоти сако. ван̣итанти сӯнам̣. сабха̄вена сарасена̄ти уддхума̄такабха̄васан̇кха̄тена аттано лаккхан̣ена, паресам̣ джигуччхуппа̄данасан̇кха̄тена аттано киччена ча, сабха̄во ева ва̄ татха̄ ниппхаджджанато ‘‘расо’’ти вутто.

110. чхаббидхена нимиттам̣ гахетаббанти ван̣н̣а̄дина̄ чхаппака̄рена та̄ва уддхума̄такаасубханимиттам̣ гахетаббам̣. кечи ‘‘кал̣еварасса дӣгхарасса̄диппама̄н̣ена саддхим̣ саттавидхена̄’’ти ваданти, там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ наттхи. лин̇гатоти еттха лин̇гам̣ на̄ма вайо лин̇гам̣, на тханамассуа̄ди иттхипурисалин̇ганти дассентена ‘‘иттхилин̇гам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. т̣хитасса саттасса идам̣ сарӣранти самбандхо. уддхума̄такасан̣т̣ха̄навасенева, на па̄катикасан̣т̣ха̄навасена. етена йади таттха кочи ануддхума̄такабха̄ваппатто падесо сийа̄, со на гахетабботи дассети. ол̣а̄рика̄вайававасена идам̣ сан̣т̣ха̄нававаттха̄нам̣, на сукхума̄вайававасена̄ти сӣсасан̣т̣ха̄на̄дикам̣ нававидхамева сан̣т̣ха̄нам̣ гахитам̣.

имисса̄ диса̄йа̄ти имисса̄ пураттхима̄йа, даккхин̣апаччхимауттара̄йа диса̄йа, анудиса̄йа ва̄ т̣хитоти йоджана̄. имасмим̣ на̄ма ока̄се хаттха̄ти имасмим̣ на̄ма бхӯмиппадесе имасса кал̣еварасса хаттха̄ т̣хита̄ти ваваттхапетаббанти йоджана̄.

адхо па̄даталена̄тиа̄ди на̄бхийа̄ хет̣т̣ха̄ адхо, тато уддхам̣ упарӣти имасса ваваттха̄насса васена вуттам̣. хаттхапариччхедо хет̣т̣ха̄ ан̇гулиаггена упари ам̣сакӯт̣асандхина̄ тирийам̣ тачапарийантена гахетаббо. еса найо па̄дапариччхеда̄дӣсупи. йаттакам̣ ва̄ пана т̣ха̄нам̣ ган̣хатӣти саче саббам̣ сарӣрам̣ париччхиндитва̄ гахетум̣ на саккоти, падесо тасса уддхума̄то, со йаттакам̣ сарӣраппадесам̣ уддхума̄такавасена н̃а̄н̣ена паригган̣ха̄ти, таттакамева йатха̄париггахитамева. идам̣ ӣдисанти идам̣ хаттха̄дикам̣ ӣдисам̣ евама̄ка̄рам̣. уддхума̄таканти йатха̄сабха̄вато париччхиндитаббам̣. висабха̄ге сарӣре а̄рамман̣анти каммат̣т̣ха̄нам̣ пат̣иккӯла̄ка̄ро на упат̣т̣ха̄ти на кха̄йати, субхато упат̣т̣хахеййа. тена̄ха ‘‘виппханданассева паччайо хотӣ’’ти, килесапариппханданассева нимиттам̣ хотӣти аттхо. уггха̄т̣ита̄пӣти уддхума̄табха̄ваппатта̄пи, саббасо кутхитасарӣра̄пӣти ва̄ аттхо. сва̄йаматтхо пат̣хамапа̄ра̄джике (па̄ра̄. 67 а̄дайо) винӣтаваттхӯхи дӣпетаббо.

111. а̄севитакаммат̣т̣ха̄ноти асубхакаммат̣т̣ха̄не катапаричайо. соса̄никан̇га̄дӣнам̣ васена парихатадхутан̇го. чатудха̄туваваттха̄навасена паримаддитамаха̄бхӯто. салаккхан̣ато н̃а̄н̣ена париггахитасан̇кха̄ро. паччайапариггахавасена ваваттха̄питана̄марӯпо. салаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄йа уккам̣санена сун̃н̃ата̄нупассана̄балена уггха̄т̣итасаттасан̃н̃о. випассана̄йа пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхисампа̄панена катасаман̣адхаммо. тато ева саббасо кусалава̄сана̄йа, кусалабха̄вана̄йа ча пӯран̣ена ва̄ситава̄сано бха̄витабха̄вано. виват̣т̣ӯпаниссайакусалабӣджена сабӣджо. н̃а̄н̣асса парипаккабха̄вена н̃а̄н̣уттаро. йатха̄вутта̄йа пат̣ипаттийа̄ килеса̄нам̣ танукаран̣ена аппакилесо. олокитолокитат̣т̣ха̄нейева̄ти уддхума̄така̄диасубхасса йаттха йаттха олокитолокитат̣т̣ха̄не ева, та̄дисасса ка̄лависесо, асубхасса падесависесо ва̄ апеккхитаббо наттхӣти аттхо. но че евам̣ упат̣т̣ха̄тӣти евам̣ йатха̄вуттапурисависесасса вийа пат̣ибха̄ганимиттам̣ но че упат̣т̣ха̄ти. евам̣ чхаббидхена̄ти евам̣ вутта̄ка̄рена ван̣н̣а̄дивасена чхаббидхена. пунапӣти пи-саддо сампин̣д̣анаттхо. тена нимиттаггахан̣авидхим̣ сампин̣д̣ети, на пан̃чавидхатам̣. чхаббидхена хи пуббе нимиттаггахан̣ам̣ вихитам̣.

112. асӣтисатасандхитоти саббепи сандхайо тада̄пи аттхева̄ти дассанаттхам̣ ватва̄ уддхума̄табха̄вена йебхуййена на пан̃н̃а̄йанти. йе пана пан̃н̃а̄йанти, те ваваттхапетабба̄ти дассетум̣ ‘‘уддхума̄таке пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тайо даккхин̣ахаттхасандхӣти ам̣сакаппараман̣ибандха̄нам̣ васена тайо даккхин̣ахаттхасандхайо. татха̄ ва̄махаттхасандхайо. кат̣иджан̣н̣угоппхака̄нам̣ васена тайо даккхин̣апа̄дасандхайо. татха̄ ва̄мапа̄дасандхайо. еко кат̣исандхӣти кат̣ийа̄ саддхим̣ пит̣т̣хикан̣т̣акасандхим̣ сандха̄йа вадати. хаттхантаранти даккхин̣ахаттхадаккхин̣апасса̄нам̣, ва̄махаттхава̄мапасса̄нан̃ча антарам̣ виварам̣. па̄дантаранти убхиннам̣ па̄да̄нам̣ вемаджджхам̣. ударантаранти на̄бхит̣т̣ха̄насан̃н̃итам̣ куччхивемаджджхам̣, ударасса ва̄ аббхантарам̣. кан̣н̣антаранти кан̣н̣ачхиддам̣. ити-саддо а̄диаттхо, тена на̄саччхидда̄дӣнампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. аккхӣнам̣, мукхасса ча васена̄пи виварам̣ лаббхатева̄ти дассетум̣ ‘‘аккхӣнампӣ’’тиа̄ди вуттам̣. самантатоти евам̣ сандхиа̄дито уддхума̄такам̣ ваваттхапентасса че нимиттам̣ упатит̣т̣хати, иччетам̣ кусалам̣. но че, самантато ваваттхапетаббанти ваваттха̄панавидхим̣ дассетум̣ ‘‘сакаласарӣре’’тиа̄ди вуттам̣. таттха н̃а̄н̣ам̣ ча̄ретва̄ти саббаттхакамева сарӣрам̣ а̄ваджджетва̄ таттха пат̣иккӯла̄ка̄расахитам̣ уддхума̄такабха̄вам̣ а̄раббха нирантарам̣ бха̄вана̄н̃а̄н̣ам̣ паваттетва̄. йам̣ т̣ха̄нанти евам̣ пана н̃а̄н̣ам̣ ча̄рентасса тасмим̣ сарӣре йо падесо вибхӯто хутва̄ уддхума̄така̄ка̄рена вибхӯтабха̄вена упат̣т̣ха̄ти. ударапарийоса̄нам̣ упаримасарӣрам̣.

виниччхайакатха̄ван̣н̣ана̄

113. виниччхайакатха̄ти виниччхайасахита̄ аттхаван̣н̣ана̄. йатха̄вуттанимиттагга̄хавасена̄ти ван̣н̣а̄дито, сандхиа̄дито ча вуттаппака̄рауддхума̄таканимиттаггахан̣авасена. сут̣т̣ху нимиттам̣ ган̣хитаббанти йатха̄ уггаханимиттам̣ упат̣т̣хахати, евам̣ саммадева асубханимиттам̣ гахетаббам̣. ида̄ни тамева нимиттасса сут̣т̣ху гахан̣а̄ка̄рам̣ упадисанто ‘‘сатим̣ сӯпат̣т̣хитам̣ катва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха евам̣ пунаппунам̣ каронтена̄ти йатха̄ ‘‘има̄йа пат̣ипада̄йа джара̄маран̣ато муччисса̄мӣ’’ти сан̃джа̄та̄дарена сатисампаджан̃н̃ан̃ча сут̣т̣ху упат̣т̣хапетва̄ уддхума̄такаасубхам̣ пат̣хамам̣ а̄ваджджитам̣, евам̣ пунаппунам̣ таттха а̄ваджджанам̣ каронтена. са̄дхукам̣ упадха̄ретаббан̃чева ваваттхапетаббан̃ча̄ти саккаччам̣ сатийа̄ саллаккхетаббан̃чева пан̃н̃а̄йа ниччхетаббан̃ча. сати хи ‘‘дха̄ран̣а̄’’ти ниддит̣т̣ха̄, дха̄ран̣ан̃четтха саллаккхан̣ам̣. пан̃н̃а̄ ‘‘павичайо’’ти (дха. са. 16) ниддит̣т̣ха̄, павичайо четтха ниччхайоти. атха ва̄ упадха̄ретаббанти сатипуббан̇гама̄йа пан̃н̃а̄йа упалаккхетаббам̣. на хи када̄чи сатирахита̄ пан̃н̃а̄ аттхи. ваваттхапетаббанти пан̃н̃а̄пуббан̇гама̄йа сатийа̄ ниччхинитаббам̣. пан̃н̃а̄сахита̄ ева хи сати идха̄дхиппета̄, на таббирахита̄. аддхаккхиапан̇га̄дивасена̄пи олоканам̣ аттхӣти ‘‘уммӣлетва̄ олокетва̄’’ти вуттам̣. тена парибйаттамева олоканам̣ дассети. евам̣ пунаппунам̣ каронтасса̄ти вуттаппака̄рена чаккхум̣ уммӣлетва̄ олоканам̣, ниммӣлетва̄ а̄ваджджанан̃ча апара̄парам̣ анекава̄рам̣ каронтасса. уггаханимиттанти уддхума̄таке угган̣хананимиттам̣. суггахитанти сут̣т̣ху гахитам̣. йатха̄ на винассати на памут̣т̣хам̣ хоти, евам̣ гахитам̣. екасадисанти сама̄насадисам̣. сама̄наттхо хи айам̣ ека-саддо, йатха̄ ‘‘арийавинайети ва̄, саппурисавинайети ва̄, есесе еке екат̣т̣хе саме самабха̄ге таджджа̄те тан̃н̃е ва̄’’ти.

а̄гаманака̄лети виха̄рато суса̄нам̣ уддисса а̄гаманака̄ле. вуттанайенева̄ти атидесавасена дӣпитампи аттхам̣ ‘‘екакена̄’’тиа̄дина̄ сарӯпато дассети. таттха тадева каммат̣т̣ха̄нанти уддхума̄такакаммат̣т̣ха̄нам̣. мӯлакаммат̣т̣ха̄нанти еке, тадайуттам̣. упат̣т̣хитанимиттам̣ хи каммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ каммат̣т̣ха̄нантараманасика̄ро ран̃н̃о раджджам̣ чхад̣д̣етва̄ видесагаманам̣ вийа̄ти. а̄гатена̄ти аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатена.

114. авела̄йанти сан̃джха̄вела̄диайуттавела̄йам̣. бӣбхаччханти вирӯпам̣. бхерава̄рамман̣анти вета̄л̣асадисам̣ бхайа̄накам̣ висайам̣. виккхиттачиттоти бхӣрукапурисо вийа писа̄ча̄дим̣ дисва̄ читтавиккхепам̣ патто. умматтако вийа̄ти йаккхумматтако вийа екаччо хоти. джха̄навиббхантакоти джха̄нато виччутако сӣлавиббхантакамантавиббхантака̄ вийа. сантхамбхетва̄ти уппаннапаритта̄савӯпасаманена вигатакампата̄йа ниччало хутва̄. сатим̣ сӯпат̣т̣хитантиа̄ди сантхамбханасса упа̄йадассанам̣. матасарӣрам̣ ут̣т̣хахитва̄ анубандханакам̣ на̄ма наттхи асати та̄дисе мантаппайоге. сопи уддхума̄така̄дибха̄вамаппатте авинат̣т̣харӯпе ева иджджхати, татха̄ девата̄дхиггахо, на еварӯпети адхиппа̄йо. сан̃н̃аджоти бха̄вана̄парикаппасан̃н̃а̄йа джа̄то. тато ева сан̃н̃а̄самбхаво сан̃н̃а̄маттасамут̣т̣ха̄но. та̄сам̣ винодетва̄ти нимиттупат̣т̣ха̄нанимиттам̣ уппанначиттасанта̄сам̣ вуттаппака̄рена винодетва̄ вӯпасаметва̄. ‘‘ида̄ни тава париссамо саппхало джа̄то’’ти ха̄сам̣ пӣтим̣ памоданам̣ уппа̄детва̄. читтам̣ сан̃чара̄петаббанти бха̄вана̄читтам̣ паваттетаббам̣ манасика̄таббам̣.

нимиттагга̄ханти нимиттасса угган̣ханам̣, уггаханимиттам̣. сампа̄дентоти са̄дхенто ниппха̄денто. каммат̣т̣ха̄нам̣ упанибандхатӣти бха̄ванам̣ йатха̄вутте нимитте упаненто нибандхати. йогакаммам̣ хи йогино сукхависеса̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вато ‘‘каммат̣т̣ха̄на’’нти адхиппетам̣, йогакаммасса ва̄ паваттит̣т̣ха̄ната̄йа йатха̄упат̣т̣хитанимиттам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣, там̣ бха̄вана̄читте упанибандхати. там̣ панасса упанибандханам̣ сандха̄йа читтам̣ сан̃чара̄петаббам̣. евам̣ ‘‘висесамадхигаччхатӣ’’ти вуттанти дассенто ‘‘тасса хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха тасса̄ти йогино, тасса ва̄ уддхума̄така̄субхасса. ма̄насам̣ ча̄рентасса̄ти бха̄вана̄читтам̣ апара̄парам̣ паваттентасса, уггаханимиттам̣ пунаппунам̣ манаси каронтасса̄ти аттхо.

115. ‘‘вӣтхисампат̣ипа̄данаттха̄’’ти падасса ‘‘каммат̣т̣ха̄навӣтхийа̄ сампат̣ипа̄данаттха̄’’ти аттхам̣ ватва̄ там̣ пана каммат̣т̣ха̄навӣтхим̣, тасса̄ ча сампат̣ипа̄данавидхим̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха катимӣти паккхасса катамӣ, ким̣ дутийа̄, татийа̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атара̄ти аттхо. тун̣хӣбхӯтена гантум̣ на ват̣т̣ати пуччханта̄нам̣ читтасса ан̃н̃атхаттапарихаран̣аттхам̣. аппасанна̄нан̃хи паса̄да̄йа, пасанна̄нан̃ча бхиййобха̄ва̄йа са̄санасампат̣ипатти. нассатӣти на диссати, на упат̣т̣ха̄тӣти аттхо. ‘‘а̄гантукапат̣исантха̄ро ка̄таббо’’ти имина̄ а̄гантукаваттам̣ екадесена дасситанти ‘‘авасеса̄нипӣ’’ти ватва̄ а̄гантукаваттам̣ парипун̣н̣ам̣ гахетум̣ пуна а̄гантукаггахан̣ам̣ катам̣. гамикаватта̄дӣнӣти а̄ди-саддена а̄ва̄сикаанумоданапин̣д̣ача̄рикаанумоданапин̣д̣ача̄рикаа̄ран̃н̃икасена̄санаваччакут̣иватта̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. ваттаккхандхаке (чӯл̣ава. 356) хи а̄гата̄ни маха̄ватта̄ни идха ‘‘кхандхакаватта̄нӣ’’ти вутта̄ни. таджджанӣйакаммаката̄дика̄ле пана па̄рива̄сика̄дика̄ле ча чаритабба̄ни имасса бхиккхуно асамбхавато идха на̄дхиппета̄ни. нимиттам̣ ва̄ антарадха̄йатӣти суса̄не т̣хитам̣ асубханимиттам̣ уддхума̄такабха̄ва̄пагамена антарадха̄йати. тена̄ха ‘‘уддхума̄така’’нтиа̄ди. тасма̄ти тена ка̄ран̣ена, имасса каммат̣т̣ха̄насса дуллабхатта̄ти аттхо. нисӣдитва̄ паччавеккхитабботи самбандхо.

нимиттам̣ гахетум̣ гамане вийа нимиттам̣ гахетва̄ ниваттанепи йатха̄саллаккхитадиса̄дипаччавеккхан̣ам̣ йа̄ва нимиттавина̄са̄ паваттитакирийа̄йа авиччхедена упадха̄ран̣аттхам̣. сати хи тасса нирантарӯпадха̄ран̣е виха̄рам̣ пависитва̄ нисиннака̄ле каммат̣т̣ха̄насса упат̣т̣хита̄ка̄ро саматханимиттасса гахан̣е читтасса сама̄хита̄ка̄ро вийа па̄кат̣о хутва̄ упатит̣т̣хеййа̄ти. тена̄ха ‘‘тассевам̣…пе… вӣтхим̣ пат̣ипаджджатӣ’’ти. пурима̄ка̄рена нимиттасса па̄кат̣абха̄вена упат̣т̣хитатта̄ пурима̄ка̄ренева каммат̣т̣ха̄наманасика̄ро бха̄вана̄вӣтхим̣ пат̣ипаджджати.

116. уддхума̄такам̣ на̄ма ативийа асучидуггандхаджегуччхапат̣иккӯлам̣ бӣбхаччхам̣ бхайа̄накан̃ча, еварӯпе а̄рамман̣е бха̄ванамануйун̃джантасса евам̣ а̄баддхапарикаммасса тхирӣбхӯтассева йогино адхиппа̄йо самиджджхатӣти дассетум̣ ‘‘а̄нисам̣садасса̄вӣ’’тиа̄ди вуттам̣. еванти евамева вуттаппака̄ренева а̄нисам̣садасса̄вина̄. там̣ раккхеййа̄ти ‘‘аддха̄ имина̄ сукхам̣ джӣвисса̄мӣ’’ти аттано джӣвитам̣ вийа там̣ ман̣иратанам̣ раккхеййа. чатудха̄тукаммат̣т̣ха̄никотиа̄ди несам̣ каммат̣т̣ха̄на̄нам̣ сулабхата̄дассанам̣. таттха чатудха̄тукаммат̣т̣ха̄никоти чатудха̄тукаммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ таттха ва̄ нийутто, чатудха̄тукаммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ парихаранто. итара̄нӣти вутта̄васит̣т̣ха̄ни ануссатибрахмавиха̄ра̄дӣни. там̣ нимиттанти там̣ йатха̄ладдхам̣ уггаханимиттам̣. ‘‘раккхитабба’’нти ватва̄ раккхан̣авидхим̣ пуна дассетум̣ ‘‘раттит̣т̣ха̄не’’тиа̄ди вуттам̣.

117. на̄на̄ карӣйати етена̄ти на̄на̄каран̣ам̣, бхедо. бӣбхаччхам̣ бхеравадассанам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти манасика̄расса анул̣а̄рата̄йа, анупасантата̄йа ча а̄рамман̣асса. таббипарийа̄йато ‘‘пат̣ибха̄ганимиттам̣ тхӯлан̇гапаччан̇гапурисо вийа упат̣т̣ха̄тӣ’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. бахиддха̄ти гочараджджхаттато бахиддха̄. ка̄ма̄нам̣ аманасика̄ра̄ти асубхабха̄вана̄нубха̄вена ка̄масан̃н̃а̄йа дӯрасамусса̄ритатта̄ ка̄магун̣е а̄раббха манасика̄рассева абха̄ва̄. аманасика̄ра̄ти ва̄ манасика̄рапат̣ипаккхахету. йа̄йа хи ка̄масан̃н̃а̄йа васена сатта̄ ка̄ме манаси каронти, тасса̄ пат̣ипаккхабхӯта̄ асубхасан̃н̃а̄ ка̄ма̄нам̣ аманасика̄ро, таннимиттанти аттхо. тена̄ха ‘‘виккхамбханавасена ка̄маччхандо пахӣйатӣ’’ти. пат̣ибха̄ганимитта̄рамман̣а̄йа хи асубхасан̃н̃а̄йа саддхим̣ балаппатто сама̄дхи уппаджджама̄нова ка̄маччхандам̣ виккхамбхети, ануродхамӯлако а̄гха̄то мӯлака̄ран̣е виккхамбхите виккхамбхитойева хотӣти а̄ха ‘‘анунайа…пе… пахӣйатӣ’’ти. на хи када̄чи пахӣна̄нунайасса бйа̄па̄до самбхавати. йатха̄вуттаасубхасан̃н̃а̄сахагата̄ хи пӣти са̄тисайа̄ паваттама̄на̄ва бйа̄па̄дам̣ виккхамбхентӣ паваттати. татха̄ а̄раддхавӣрийата̄йа̄ти йатха̄ упача̄раджджха̄нам̣ уппаджджати, татха̄ каммат̣т̣ха̄наманасика̄равасена паггахитавӣрийата̄йа. вӣрийан̃хи пагган̣хантасса самма̄сан̇каппо миччха̄сан̇каппам̣ вийа савиппха̄рата̄йа тхинамиддхам̣ виккхамбхентамева уппаджджати.

виппат̣иса̄ро паччха̄нута̄по, таппат̣ипаккхато авиппат̣иса̄ро даратхапарил̣а̄ха̄бха̄вена читтасса ниббутата̄. тасса авиппат̣иса̄расса паччайабхӯтам̣ сӣлам̣, там̣сахагата̄ тадупаниссайа̄ ча пӣтипассаддхисукха̄дайо сабха̄вато, хетуто ча сантасабха̄ва̄, тесам̣ ануйун̃джанена авӯпасантасабха̄вам̣ уддхаччакуккуччам̣ пахӣйатӣти а̄ха ‘‘авиппат̣иса̄ракарасантадхамма̄нуйогавасена уддхаччакуккуччам̣ пахӣйатӣ’’ти. бха̄вана̄йа хи пуббена̄парам̣ висесам̣ а̄вахантийа̄ йам̣ са̄тисайам̣ сукхам̣ лаббхати, там̣ анупасантасабха̄вам̣ уддхаччакуккуччам̣ виккхамбхентамева уппаджджати. адхигатависесасса̄ти йатха̄дхигатасса бха̄вана̄висесасса. паччаккхата̄йа̄ти пат̣ипаджджантасса йогино паччаккхабха̄вато ‘‘самма̄самбуддхо вата со бхагава̄, йо еварӯпим̣ самма̄пат̣ипаттим̣ десетӣ’’ти пат̣ипаттидесаке саттхари. пат̣ипаттийанти пат̣ипаджджама̄наджджха̄напат̣ипаттийам̣. пат̣ипаттипхалети та̄йа са̄дхетаббе локийалокуттарапхале. вичикиччха̄ пахӣйати дхамманвайавича̄ра̄хитабалена вича̄рабалена. ити пан̃ча нӣваран̣а̄ни пахӣйантӣти евам̣ пат̣ибха̄ганимиттапат̣ила̄бхасамака̄ламева хет̣т̣ха̄ паваттабха̄вана̄нубха̄ваниппханнехи сама̄дхиа̄дӣхи ка̄маччханда̄дӣни пан̃ча нӣваран̣а̄ни виккхамбханавасена пахӣйанти. на хи пат̣ипаккхена вина̄ паха̄таббасса паха̄нам̣ самбхавати, пат̣ипаккха̄ ча сама̄дхиа̄дайо ка̄маччханда̄дӣнам̣. йатха̄ха пет̣аке ‘‘сама̄дхи ка̄маччхандасса пат̣ипаккхо’’тиа̄ди.

тенева ча ‘‘имехи тесам̣ нӣваран̣а̄нам̣ паха̄на’’нти паха̄напаридӣпанамукхена джха̄нан̇га̄ни сарӯпато дассетум̣ ‘‘тасмин̃н̃ева ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тасмин̃н̃ева ча̄ти йам̣ там̣ йатха̄упат̣т̣хитам̣ уггаханимиттам̣ бхиндитва̄ вийа упат̣т̣хитам̣, тасса пат̣иччханнабхӯтам̣ пат̣ибха̄ганимиттам̣, тасмин̃н̃ева нимитте. четасоти аттана̄ сампайуттачиттасса. абхиниропаналаккхан̣оти а̄ропаналаккхан̣о, аппана̄сабха̄воти аттхо. нимитта̄нумаджджанам̣ пат̣ибха̄ганимитте анувичаран̣ам̣. а̄рамман̣е хи бхамарасса падумассӯпари анупариббхаманам̣ вийа вича̄расса анувича̄ран̣а̄ка̄рена паватти анумаджджанакиччам̣. висесо ева адхигантаббато висеса̄дхигамо, пат̣иладдхо ча со висеса̄дхигамо ча̄ти пат̣и…пе… гамо, таппаччайа̄ там̣хетука̄ пат̣иладдхависеса̄дхигамапаччайа̄ пӣти. пӣтиманасса пӣтисахитачиттасса. пассаддхисамбхаватоти ка̄йачиттапассаддхӣнам̣ сам̣сиджджханато. ‘‘пӣтиманасса ка̄йо пассамбхатӣ’’ти хи вуттам̣. пассаддхинимиттам̣ пассаддхихетукам̣ сукхам̣ ‘‘пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийатӣ’’ти вачанато. сукханимитта̄ сукхапаччайа̄ екаггата̄. ‘‘сукхино читтам̣ сама̄дхийатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.466; а. ни. 3.96; 11.12) хи вуттам̣. ити джха̄нан̇га̄ни па̄тубхавантӣти евам̣ ета̄ни витакка̄дӣни джха̄нан̇га̄ни тасмим̣йева нимитте уппаджджанти. пат̣хамаджджха̄напат̣ибимбабхӯтанти пат̣хамаджджха̄насса пат̣иччханнабхӯтам̣. тан̇кхан̣ан̃н̃ева пат̣ибха̄ганимиттапат̣ила̄бхасамака̄ламева упача̄раджджха̄нампи ниббаттати, на нӣваран̣аппаха̄намева̄ти адхиппа̄йо.

винӣлака̄дикаммат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄

118. винӣлака̄дӣсупи каммат̣т̣ха̄несу. лаккхан̣ам̣ вуттанти йам̣ там̣ нимиттаггахан̣алаккхан̣ам̣ вуттам̣. вуттанайенева̄ти уддхума̄таке вуттанайенева. саха виниччхайена, адхиппа̄йена ча̄ти савиниччхайа̄дхиппа̄йам̣. там̣ саббам̣ лаккхан̣ам̣ ведитаббанти самбандхо.

кабаракабараван̣н̣анти йебхуййена сабалаван̣н̣ам̣. уссадавасена̄ти раттасетанӣлаван̣н̣есу уссадасса ван̣н̣асса васена.

саннисиннанти ниччалабха̄венева саббасо тхиратам̣.

чора̄т̣авийанти чорехи парийут̣т̣хитааран̃н̃е. йаттха̄ти йасмим̣ а̄гха̄тане. чхиннапурисат̣т̣ха̄нети чхиннапурисаванте т̣ха̄не. на̄на̄диса̄йам̣ патитампӣти чхиннам̣ хутва̄ сарӣрасса кхан̣д̣адвайам̣ висум̣ диса̄су патитампи. ека̄ваджджанена̄ти екасаманна̄ха̄рена. а̄па̄тхама̄гаччхатӣти екаджджхам̣ а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати. висса̄сам̣ а̄паджджатӣти аджегуччхитам̣ упагаччхеййа сеййатха̄пи чхавад̣а̄хако. сахаттха̄ апара̄масане джигуччха̄ сан̣т̣ха̄тийева̄ти а̄ха ‘‘каттарайат̣т̣хийа̄ ва̄ дан̣д̣акена ва̄…пе… упана̄метабба’’нти. виччхиддакабха̄вапан̃н̃а̄йанаттхам̣ екан̇гулантаракаран̣ам̣. упана̄метаббанти упанетаббам̣.

кха̄йитасадисамева̄ти кха̄йита̄субхасадисамева. ан̇гулан̇гулантаранти вивидхам̣ кхиттам̣ сарӣра̄вайавам̣ ан̇гулантарам̣ ан̇гулантарам̣. катва̄ ва̄ти каттарайат̣т̣хийа̄ ва̄ дан̣д̣акена ва̄ сайам̣ катва̄ ва̄.

ладдхаппаха̄ра̄нанти ладдха̄вудхаппаха̄ра̄нам̣ мукхатоти самбандхо. мукхатоти паха̄ра̄димукхато. паггхарама̄нака̄лети лохитам̣ паггхарама̄нака̄ле. лохитакам̣ лаббхатӣти йоджана̄.

танти пул̣авакам̣. тесӯти сон̣а̄дисарӣресу. ат̣т̣хиканти ат̣т̣хикаасубхам̣ на̄наппака̄рато вуттанти самбандхо. пуриманайенева̄ти пуббе уддхума̄таке вуттанайенева.

119. танти ат̣т̣хикам̣. на упат̣т̣ха̄тӣти сабха̄вато на упат̣т̣ха̄ти, пат̣иккӯлавасена на упат̣т̣ха̄тӣти аттхо. тена̄ха ‘‘ода̄такасин̣асамбхедо хотӣ’’ти. ат̣т̣хике пат̣хамавайа̄дисам̣лаккхан̣ам̣ на сакка̄ти ‘‘лин̇ганти идха хаттха̄дӣнам̣ на̄ма’’нти вуттам̣. ат̣т̣хикасан̇кхалика̄ пана ‘‘айам̣ дахарасса, айам̣ йоббане т̣хитасса, айам̣ авайавехи вуддхипаттисса̄’’ти евам̣ вайавасена ваваттхапетум̣ саккун̣еййа̄ва, абйа̄пита̄йа пана на гахитанти ведитаббам̣. йадипи ат̣т̣хикасан̇кхалика̄йам̣ сандхито ваваттха̄панам̣ лаббхати, ат̣т̣хике пана на лаббхатӣти тасса анийатабха̄вадӣпанаттхам̣ камавилан̇гханам̣ катва̄ ‘‘тасса тасса ат̣т̣хино ниннат̣т̣ха̄натхалат̣т̣ха̄навасена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ниннат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма ат̣т̣хино винатаппадесо. тхалат̣т̣ха̄нам̣ уннатаппадесо. гхат̣итагхат̣итат̣т̣ха̄навасена̄ти анупагатанха̄рубандха̄нам̣, итаресан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣килит̣т̣хасам̣килит̣т̣хат̣т̣ха̄навасена. антаравасена̄ти ан̃н̃аман̃н̃асса антаравасена, сусиравасена ча. саббаттхева̄ти сакала̄йа ат̣т̣хисан̇кхалика̄йа, саббасмим̣ ва̄ ат̣т̣хике.

120. еттха̄ти етасмим̣ ат̣т̣хика̄субхе. йуджджама̄навасена саллаккхетаббанти йам̣ нимиттаггахан̣ам̣ йаттха йуджджати, там̣ таттха угган̣ханаттхам̣ нимиттаггахан̣авасена упалаккхетаббам̣. сакала̄йа̄ти анавасесабха̄га̄йа парипун̣н̣а̄вайава̄йа. сампаджджати нимиттупат̣т̣ха̄навасена. тесӯти ат̣т̣хикасан̇кхаликат̣т̣хикесу. вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣. танти ‘‘екасадисамева̄’’ти вачанам̣. екасмим̣ ат̣т̣хике йуттанти идам̣ йатха̄ винӣлака̄дӣсу убхиннам̣ нимитта̄нам̣ йатха̄рахам̣ ван̣н̣ависесато, парипун̣н̣а̄парипун̣н̣ато, савивара̄виварато, чала̄чалато ча висесо лаббхати, на еваметасса̄ти катва̄ вуттам̣, на пана саббена саббам̣ висеса̄бха̄вато. тенева̄ха ‘‘екат̣т̣хикепи ча̄’’тиа̄ди. таттха бӣбхаччхена̄ти сувибхӯтаат̣т̣хирӯпатта̄ ат̣т̣хибха̄венева вирӯпена. бхайа̄накена̄ти тенева па̄катикасатта̄нам̣ бхайа̄вахена. пӣтисоманассаджанакена̄ти сан̣хамат̣т̣хабха̄вена упат̣т̣ха̄нато, бха̄вана̄йа ча сависесатта̄ пӣтийа̄, соманассасса ча уппа̄дакена. тенева̄ха ‘‘упача̄ра̄вахатта̄’’ти.

имасмим̣ ока̄сети уггахапат̣ибха̄ганимитта̄нам̣ вуттат̣т̣ха̄не. два̄рам̣ датва̄ ва̄ти ‘‘пат̣иккӯлабха̄вейева дит̣т̣хе нимиттам̣ на̄ма хотӣ’’ти еттаке ева ат̣т̣хатва̄ анантарамева ‘‘дувидхам̣ идха нимитта’’нтиа̄дина̄ уггахапат̣ибха̄ганимитта̄ни вибхаджитва̄ вачанена йатха̄вуттасса нимиттавибха̄гасса два̄рам̣ датва̄ва вуттам̣. ниббикаппанти ‘‘субха’’нти викаппена ниббикаппам̣, асубхантвева̄ти аттхо. вича̄ретва̄ти ‘‘екасмим̣ ат̣т̣хике йутта’’нтиа̄дина̄ вича̄ретва̄.

маха̄тиссаттхерасса̄ти четийапаббатава̄сӣмаха̄тиссаттхерасса. нидассана̄нӣти дантат̣т̣хикаматтадассанена сакаласса̄пи тасса̄ иттхийа̄ сарӣрасса ат̣т̣хисан̇гха̄табха̄вена упат̣т̣ха̄на̄дӣни еттха ат̣т̣хикакаммат̣т̣ха̄не уггахапат̣ибха̄ганимитта̄нам̣ висесавибха̄вана̄ни уда̄харан̣а̄ни.

субхагун̣оти сава̄сана̄нам̣ килеса̄нам̣ пахӣнатта̄ супарисуддхагун̣о. дасасаталочанена̄ти сахассаккхена дева̄наминдена. со хи ека̄саненева сахассааттха̄нам̣ вича̄ран̣асаматтхена пан̃н̃а̄чаккхуна̄ саманна̄гататта̄ ‘‘сахассаккхо’’ти вуччати. тхутакиттӣти ‘‘йо дхӣро саббадхи данто’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 58) абхиттхутакиттисаддо.

пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄

121. уджупат̣ипаккхена пахӣнабха̄вам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сувиккхамбхитара̄гатта̄’’ти. асубхаппабхедоти уддхума̄така̄диасубхавибха̄го. сарӣрасабха̄ваппаттивасена̄ти сарӣрасса аттано сабха̄вӯпагаманавасена. сарӣран̃хи винассама̄нам̣ ан̃н̃арӯпена т̣хитасса раккхасасса вийа сабха̄ваппаттивасенева винассати. ра̄гачаритабхедавасена̄ти ра̄гачаритавибха̄гавасена. йади сарӣрасабха̄ваппаттивасена айамасубхаппабхедо вутто, маха̄сатипат̣т̣ха̄на̄дӣсу (дӣ. ни. 2.372 а̄дайо; ма. ни. 1.105 а̄дайо) катхам̣ наваппабхедоти? со сарасато ева сабха̄ваппаттивасена вутто, айам̣ пана парӯпаккамена̄пи. таттха ча идха̄гатесу дасасу асубхесу екачча̄нева гахита̄ни, ат̣т̣хикан̃ча пан̃чавидха̄ вибхаттам̣. та̄ни ча випассана̄васена, има̄ни саматхавасена̄ти па̄кат̣ойам̣ бхедоти.

имесам̣ пана дассанампи асубхабха̄васа̄ман̃н̃ена сатипи ависесато ра̄гачарита̄нам̣ саппа̄йабха̄ве йам̣ вуттам̣ ‘‘ра̄гачаритабхедавасена ча̄’’ти, там̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘висесато’’тиа̄ди вуттам̣. сӯнабха̄вена сусан̣т̣хитампи сарӣрам̣ дуссан̣т̣хитамева хотӣти уддхума̄такасарӣре сан̣т̣ха̄навипаттим̣ дӣпетӣти а̄ха ‘‘сарӣрасан̣т̣ха̄навипаттиппака̄санато’’ти. сан̣т̣ха̄насампаттийам̣ ратто сан̣т̣ха̄нара̄гӣ, тасса саппа̄йам̣ сан̣т̣ха̄нара̄гасса виккхамбханупа̄йабха̄вато. ка̄йо ева ка̄йаван̣о, таттха пат̣ибаддхасса нисситасса. сусирабха̄ваппака̄санатоти сусирасса виварасса аттхибха̄ваппака̄санато. сарӣре гханабха̄вара̄гиноти сарӣре ан̇гапаччан̇га̄нам̣ тхирабха̄вам̣ пат̣ичча уппаджджанакара̄гавато. виккхепаппака̄санатоти сон̣асин̇га̄ла̄дӣхи ито чито ча виккхепасса пака̄санато ан̇гапаччан̇галӣла̄ра̄гино саппа̄йам̣. ӣдиса̄нам̣ кира анават̣т̣хитарӯпа̄нам̣ авайава̄нам̣ ко лӣл̣а̄вила̄соти вира̄гасамбхавато. сан̇гха̄табхедавика̄раппака̄санатоти сан̇гха̄тасса ан̇гапаччан̇га̄нам̣ сам̣хатабха̄васса сусамбандхата̄йа бхедо ева вика̄ро сан̇гха̄табхедавика̄ро, тасса пака̄санато. лохитам̣ маккхитам̣ хутва̄ пат̣иккӯлабха̄во лохитамаккхитапат̣иккӯлабха̄во, тасса пака̄санато. маматтара̄гиноти ‘‘мама айа’’нти уппаджджанакара̄гавато. дантасампаттира̄гиноти дантасампаттийам̣ раджджанасӣласса.

касма̄ панеттха уддхума̄така̄дике пат̣хамаджджха̄намева уппаджджати, на дутийа̄дӣнӣти ануйогам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. апарисан̣т̣хитаджала̄йа̄ти сотавасена паваттийа̄ самантато ат̣т̣хитаджала̄йа асаннисиннасалила̄йа. ариттабалена̄ти па̄джанадан̣д̣абалена. дуббалатта̄ а̄рамман̣асса̄ти пат̣иккӯлабха̄вена аттани читтам̣ т̣хапетум̣ асаматтхабха̄во а̄рамман̣асса дуббалата̄. пат̣иккӯле хи а̄рамман̣е сарасато читтам̣ паваттитум̣ на саккоти, абхиниропаналаккхан̣ена пана витаккена абхиниропийама̄намева читтам̣ екаггатам̣ лабхати. на вина̄ витаккена̄ти витаккарахита̄ни дутийа̄диджджха̄на̄ни таттха патит̣т̣хам̣ на лабханти. тена̄ха ‘‘витаккабаленева̄’’тиа̄ди.

йади пат̣иккӯлабха̄вато уддхума̄та̄диа̄рамман̣е дутийа̄диджджха̄на̄ни на паваттанти, евам̣ санте пат̣хамаджджха̄нена̄пи таттха на уппаджджитаббам̣. на хи таттха пӣтисоманасса̄нам̣ самбхаво йуттоти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пат̣иккӯлепи ча етасми’’нтиа̄ди. таттха а̄нисам̣садасса̄вита̄нӣваран̣асанта̄парогавӯпасама̄нам̣ йатха̄ккамам̣ пуппхаччхад̣д̣ака, ваманавиречанаупама̄ йоджетабба̄.

122. йатха̄вуттака̄ран̣ена дасадха̄ ваваттхитампи сабха̄вато екавидхамева̄ти дассетум̣ ‘‘дасавидхампи чета’’нтиа̄дим̣ ватва̄ сва̄йам̣ сабха̄во йатха̄ авин̃н̃а̄н̣акесу, евам̣ савин̃н̃а̄н̣акесупи лаббхатева. тасма̄ таттха̄пи йонисоманасика̄равато бха̄вана̄ иджджхатева̄ти дассенто ‘‘тадетам̣ имина̄ лаккхан̣ена̄’’тиа̄дима̄ха. еттха̄ти етасмим̣ джӣвама̄накасарӣре. алан̇ка̄рена̄ти пат̣иджагганапуббакена алан̇каран̣ена. на пан̃н̃а̄йати пачураджанасса̄ти адхиппа̄йо. атирекатисатаат̣т̣хикасамуссайам̣ дантат̣т̣хикехи саддхим̣, техи пана вина̄ ‘‘тиматта̄ни ат̣т̣хисата̄нӣ’’ти (висуддхи. 1.190) ка̄йагата̄сатийам̣ ваккхати. чхидда̄вачхидданти кхудда̄нукхуддачхиддавантам̣. медакатха̄лика̄ медабхаритабха̄джанам̣. ниччуггхаритапаггхаританти ниччака̄лам̣ упари, хет̣т̣ха̄ ча виссавантам̣. вематтанти на̄наттам̣. на̄на̄ваттхехӣти на̄на̄ван̣н̣ехи ваттхехи. хирийа̄ ладжджа̄йа копанато вина̄санато хирикопинам̣, учча̄рапасса̄вамаггам̣. йа̄тха̄васарасанти йатха̄бхӯтам̣ сабха̄вам̣. йа̄тха̄вато расӣйати н̃а̄йатӣти хи расо, сабха̄во. ратинти абхиратим̣ абхиручим̣. аттасинехасан̇кха̄тена ра̄гена ратта̄ аттасинехара̄гаратта̄. вихан̃н̃ама̄нена̄ти иччхита̄ла̄бхена вигха̄там̣ а̄паджджантена.

ким̣суканти па̄либхаддакам̣, пала̄соти кечи, симбалӣти апаре. атилолупоти ативийа лоласабха̄во. адунти етам̣. нанти кеса̄дисарӣракот̣т̣ха̄сам̣. муччхита̄ти мохита̄, муччха̄па̄пика̄йа ва̄ тан̣ха̄йа васена муччхам̣ патта̄. сабха̄ванти пат̣иккӯлабха̄вам̣.

уккарӯпамоти учча̄рапасса̄ват̣т̣ха̄насамо, ваччакӯпасамо ва̄. чаккхубхӯтехӣти чаккхум̣ паттехи пат̣иладдхапан̃н̃а̄чаккхукехи, локасса ва̄ чаккхубхӯтехи. аллачаммапат̣иччханноти аллачаммапарийонаддхо.

даббаджа̄тикена̄ти уттаримануссадхамме пат̣иладдхум̣ бхаббарӯпена. йаттха йаттха сарӣре, сарӣрасса ва̄ йаттха йаттха кот̣т̣ха̄се. нимиттам̣ гахетва̄ти асубха̄ка̄расса сут̣т̣ху саллаккхан̣авасена йатха̄ уггаханимиттам̣ уппаджджати, евам̣ угган̣ханавасена нимиттам̣ гахетва̄, уггаханимиттам̣ уппа̄детва̄ти аттхо. каммат̣т̣ха̄нам̣ аппанам̣ па̄петаббанти йатха̄ладдхе уггаханимитте каммам̣ каронтена пат̣ибха̄ганимиттам̣ уппа̄детва̄ упача̄раджджха̄не т̣хитена тамева бха̄ванам̣ уссукка̄пентена асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ аппанам̣ па̄петаббам̣. адхигатаппано хи пат̣хамаджджха̄не т̣хито тамева джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ а̄рабхитва̄ сан̇кха̄ре саммасанто начирассева сабба̄саве кхепетӣти.

асубхакаммат̣т̣ха̄наниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ити чхат̣т̣хапариччхедаван̣н̣ана̄.