4. аттха̄лан̇ка̄ра̄вабодхапариччхеда
164. аттха̄лан̇ка̄расахита̄, сагун̣а̄ бандхападдхати;
аччантаканта̄ канта̄ва [йатоаччантаканта̄ва (ка.)], вуччантете тато’дхуна̄.
164. евам̣ садда̄лан̇ка̄ре париччхиджджа сампатйаттха̄лан̇ка̄рам̣ бодхайитума̄ха ‘‘аттха̄лан̇ка̄ра’’ичча̄ди. сагун̣а̄ йатха̄вуттехи паса̄да̄дӣхи саддагун̣ехи сахита̄ бандхападдхати каббарачанам̣. алан̇карӣйати кантим̣ нӣйати бандхо етехи сарӣрамива ха̄ра̄дӣхӣти алан̇ка̄ра̄, техи аттха̄лан̇ка̄рехи джа̄тйа̄дилаккхан̣ехи сахита̄ сам̣йутта̄ сатӣ сагун̣а̄ патиббата̄дигун̣опета̄ аттхена дханена алан̇ка̄рена а̄бхаран̣ена сахита̄ йутта̄ канта̄ва ан̇гана̄ вийа. йато аччантаканта̄ атисайараман̣ӣйа̄ сийа̄, тато тена ка̄ран̣ена йе аттха̄лан̇ка̄ра̄ авасарам̣ патта̄, те адхуна̄ ида̄ни вуччанте катхӣйанти.
164. евам̣ садда̄лан̇ка̄равибха̄гам̣ дассетва̄ ида̄ни танниссайам̣йева аттха̄лан̇ка̄рабандхама̄рабханто ‘‘аттха̄лан̇ка̄ри’’чча̄дима̄ха. сагун̣а̄ йатха̄вуттапаса̄да̄дисаддагун̣айутта̄ бандхападдхати паджджагаджджа̄дипабхеда̄ рачана̄вали аттха̄лан̇ка̄расахита̄ сабха̄вавуттиван̇кавуттисан̇кха̄тена аттха̄лан̇ка̄рена сам̣йутта̄ сагун̣а̄ аттха̄лан̇ка̄расахита̄ канта̄ ива патиббата̄дӣхи гун̣ехи йутта̄ суван̣н̣араджатаман̣имутта̄дидханехи гӣвеййакат̣аканӯпура̄дӣхи а̄бхаран̣ехи ча йутта̄ ан̇гана̄ва аччантаканта̄ йато атисайена раман̣ӣйа̄, тато тасма̄ те аттха̄лан̇ка̄ра̄ адхуна̄ да̄ни вуччанте. алан̇каронти бандхам̣ сарӣрам̣ ва̄ етехӣти ча, аттхасса алан̇ка̄ра̄ти ча, техи сахита̄ти ча, гун̣ехи саха ваттатӣти ча, бандхасса паддхатӣти ча, аччантам̣ атисайена канта̄ти ча виггахо.
165. сабха̄ваван̇кавуттӣнам̣, бхеда̄ двидха̄ алам̣крийа̄;
пат̣хама̄ таттха ваттхӯнам̣, на̄на̄ваттха̄вибха̄винӣ.
165. катиппабхеда̄ те ичча̄ха ‘‘сабха̄ва’’ичча̄ди. сабха̄вавутти ван̇кавуттӣти имесам̣ бхеда̄ пабхедена алам̣крийа̄ аттха̄лан̇ка̄ра̄двидха̄двиппака̄ра̄. тесу сабха̄вавутти кӣдисӣти а̄ха ‘‘пат̣хама̄’’тиа̄ди. таттха та̄су пат̣хама̄ сабха̄вавутти ваттхӯнам̣ падаттха̄нам̣ джа̄тигун̣акрийа̄даббасабха̄ва̄нам̣ на̄на̄ вичитта̄, на двека̄ва аваттха̄ авасара̄ вибха̄винӣ пака̄сика̄ вин̃н̃еййа̄. джа̄тйа̄дӣнам̣ падаттха̄нам̣ йатха̄сабха̄ваманекаппака̄рам̣ саммадева виварантӣ сабха̄вам̣ падаттха̄нам̣ вичиттам̣ вадатӣти сабха̄вавутти на̄ма̄ти адхиппа̄йо, са̄ва джа̄тийа̄ падаттхасарӯпасса татха̄татха̄пат̣ипа̄дакаттена вуттийа̄ [даттийа̄ (ка.)] джа̄типи вуччати.
165. пасаттха̄лан̇ка̄ра̄ [пасаттха̄диалан̇ка̄ра̄ (ка.)] пабхедато еттака̄ти дассенто ‘‘сабха̄ви’’чча̄дима̄ха. алам̣крийа̄ аттха̄лан̇ка̄ра̄ сабха̄ваван̇кавуттӣнам̣ бхеда̄ пабхедато двидха̄ двиппака̄ра̄ хонти. таттха та̄судвӣсу пат̣хама̄ сабха̄вавутти ваттхӯнам̣ джа̄тигун̣акрийа̄даббалаккхан̣а̄нам̣ падаттха̄нам̣ на̄на̄ваттха̄вибха̄винӣ анекаппака̄расса пака̄синӣ хоти. еттха джа̄тйа̄дӣнам̣ падаттха̄нам̣ анекаппака̄расабха̄вапака̄синӣ сабха̄вавутти на̄ма. еса̄ва джа̄ти гун̣а̄дичатуббидхападаттха̄нам̣ сарӯпасан̇кха̄таджа̄тийа̄ техи а̄ка̄рехи пат̣ипа̄данато упача̄рато джа̄ти на̄ма хоти. джа̄тйа̄дипадаттха̄нам̣йева йатха̄сабха̄вам̣ хитва̄ ваттхупарикаппитаатисайопама̄рӯпака̄дисарӯпасан̇кха̄там̣ ван̇касабха̄вам̣ пака̄сентӣ ван̇кавутти на̄ма. йабха̄во ча ван̇ко ча̄ти ча, тесам̣ вуттӣти ча, алам̣каронти ета̄хӣти ча, на̄на̄ анека̄ ча са̄ аваттха̄ ча̄ти ча ва̄кйам̣.
йатха̄ –
166. лӣла̄викантисубхаго,
диса̄тхиравилокано;
бодхисаттан̇куро бха̄сам̣,
вирочи ва̄чама̄сабхим̣.
166. ‘‘йатхе’’ти там̣ уда̄харати. лӣла̄йа вила̄сена вихита̄йа викантийа̄ гаманена саттападавӣтиха̄расан̇кха̄тена субхаго сундаро диса̄су дасасу тхирамачалам̣ вилоканам̣ йасса со бодхисаттан̇куро тадахуджа̄то маха̄бодхисатто а̄сабхим̣ ва̄чам̣ ‘‘аггохамасмӣ’’тиа̄дикамуттамам̣ ниббхайавачанам̣ бха̄сам̣ ваданто вирочи висесена раман̣ӣйаттам̣ патто. айам̣ сабха̄вавутти. евам̣ джа̄тисабха̄вавутйа̄дайопи парикаппанӣйа̄.
166. ида̄ни сабха̄вавуттийа̄ уда̄харан̣ам̣ а̄ха ‘‘йатха̄ – лӣла̄виканти’’чча̄ди. лӣла̄викантисубхаго вила̄сагаманена саттападавӣтиха̄рена сундаро диса̄тхиравилокано дасадиса̄су ачалаолокано бодхисаттан̇куро маха̄бодхисаттан̇куро а̄сабхим̣ ва̄чам̣ ‘‘аггохамасмӣ’’тиа̄дина̄ абхӣтавачанам̣ бха̄сам̣ ваданто вирочи асобхӣти. иха бодхисаттасан̇кха̄тасса даббасса лӣла̄викантидиса̄тхиравилоканавачониччха̄ран̣асан̇кхата̄нам̣ аваттха̄нам̣ пака̄ситатта̄ даббасабха̄вавуттӣти н̃а̄табба̄. еса̄йева даббагатагатйа̄дивичитрасарӯпам̣ алан̇каран̣ато алан̇ка̄ро на̄ма, даббагатагатйа̄дайо пана алам̣кирийама̄натта̄ алам̣кирийа̄ на̄ма. джа̄тигун̣акрийа̄сабха̄вавуттийопи евамева дат̣т̣хабба̄. лӣла̄йа йутта̄ викантӣти ча, та̄йа субхаготи ча, диса̄су тхирам̣ вилоканам̣ йассети ча, бодхийа̄ пан̃н̃а̄йа саттоти ча, сойева ан̇куроти ча, усабхасса бха̄воти ча ва̄кйам̣. усабхасса бха̄васан̇кха̄та̄ акампанӣйа̄ т̣хити а̄сабхам̣ на̄ма, акампабха̄вато тена сама̄пи ва̄ча̄ упача̄рато а̄сабхӣ на̄ма хоти.
167. вутти ваттхусабха̄васса, йа̄’н̃н̃атха̄ са̄ пара̄бхаве;
тасса̄’нантавикаппатта̄, хоти бӣджопадассанам̣.
167. дутийама̄ха ‘‘вутти’’чча̄дина̄. ваттхуно джа̄тйа̄дирӯпасса падаттхасса сабха̄во йассам̣ аваттха̄йам̣ йа̄дисам̣ рӯпам̣ тасса ан̃н̃атха̄бха̄вена тасса рӯпасса татхетам̣ дабба̄панена вутти вачанам̣. пара̄ бхаве ан̃н̃а̄ ван̇кавутти на̄ма сийа̄. ким̣ са̄ са̄каллена ваттум̣ сакка̄ти а̄ха ‘‘тасса̄’’ичча̄ди. тасса̄ ван̇кавуттийа̄ анантавикаппатта̄ апаримитабхедакатта̄ бӣджасса ка̄ран̣атта̄ сакалабйаттибйа̄писа̄ман̃н̃арӯпасса йато паре вичитта̄лан̇ка̄ра̄ пасаванти, упадассанам̣ катханам̣ хоти ниравасеса̄бхидха̄насса кена̄пйасаккун̣еййатта̄.
167. ида̄ни ван̇кавуттим̣ дассети ‘‘вутти’’чча̄дина̄. ваттхусабха̄васса джа̄тйа̄дипадаттхасамбандхино та̄су та̄су аваттха̄су йо сабха̄во виджджати, тасса сабха̄васса ан̃н̃атха̄ виджджама̄на̄ка̄рам̣ хитва̄ ваттупарикаппитена атисайаупама̄рӯпака̄диан̃н̃апака̄рена йа̄ вутти йам̣ катханам̣ аттхи, са̄ пара̄бхаве сабха̄вавуттито ан̃н̃а̄ ван̇кавутти на̄ма сийа̄. тасса̄ ван̇кавуттийа̄ анантавикаппатта̄ аппама̄н̣апаккхатта̄ катханена парисама̄петум̣ асаккун̣еййатта̄ найато тасса анантапаккхасса париггахан̣аттхам̣ бӣджопадассанам̣ ка̄ран̣аматтасса нидассанам̣ хоти. ваккхама̄набхедато екамекампи аттана̄ садисам̣ анантабхедапариггахаджа̄нанаттхам̣ пахотӣти адхиппа̄йо. ваттхӯнам̣ сабха̄воти ча, ананта̄ викаппа̄ йасса сабха̄вассети ча, тасса бха̄воти ча, бӣджасса упадассананти ча виггахо.
ван̇кавуттиаттха̄лан̇ка̄рауддесаван̣н̣ана̄
168. таттха̄’тисайаупама̄-
рӯпака̄вуттидӣпакам̣;
аккхепо’ттхантаранйа̄со,
бйатиреко вибха̄вана̄.
169. хетуккамо пийатарам̣, сама̄сапарикаппана̄;
сама̄хитам̣ парийа̄йа-вуттибйа̄джопаван̣н̣анам̣.
170. висеса рул̣ха̄хан̇ка̄ра̄,
силесо тулйайогита̄;
нидассанам̣ махантаттам̣,
ван̃чана̄’ппакататтхути.
171. ека̄вали ан̃н̃аман̃н̃ам̣, сахавутти виродхита̄;
паривуттиббхамобха̄во, мисса’ма̄сӣ расӣ ити.
172. ете бхеда̄ самуддит̣т̣ха̄, бха̄во джӣвитамуччате;
ван̇кавуттӣсу посети, силесо ту сирим̣ парам̣.
168-172. йатходдесам̣ ниддиситука̄мо уддисати ‘‘таттхе’’чча̄ди. таттха̄ти тассам̣ ван̇кавуттийам̣ ‘‘ете бхеда̄ самуддит̣т̣ха̄’’ти имина̄ самбандхо. самуддит̣т̣ха̄ти сан̇кхепанайена вутта̄. атисайо упама̄ рӯпакам̣ а̄вутти дӣпакан̃ча, сама̄со сама̄савутти парикаппана̄ ча, висесо рул̣ха̄хан̇ка̄ро ча, джӣвитамуччатети тадабха̄ве бандхасса чхавассева хеййатта̄ вуттам̣, силесо ту ван̇кавуттӣсу сабха̄вавуттим̣ хитва̄ ваттхусабха̄вато ан̃н̃атха̄ йатха̄ татха̄ парикаппанарӯпа̄су атисайа̄дӣсу вуттӣсу парам̣ сирим̣ кантим̣ посети там̣ пӯрети а̄вахатӣти.
168-172. бхедаванта̄нам̣ падаттха̄нам̣ сабха̄вакатханам̣ уддесаккамена па̄кат̣ам̣ хотӣти ваттама̄нехи алан̇ка̄рехи уддисанто ‘‘таттха̄тисайа…пе… расӣ’’ти га̄тха̄чатуккама̄ха. таттха таттха̄ти тиссам̣ ван̇кавуттийам̣ ити евам̣ ете пан̃чатим̣са бхеда̄ самуддит̣т̣ха̄ сан̇кхепена вутта̄ти. етесам̣ пана пада̄нам̣ аттхо ниддесе а̄вибхависсати. имина̄ бха̄во ча силесо ча атиппасаттхоти дӣпети. бха̄во бха̄ва̄лан̇ка̄ро джӣвитам̣ бандхасса па̄н̣абхӯтоти вуччате, бха̄варахитасса бандхасса чхавасарӣрасса вийа анупа̄деййатта̄, силесо ту силеса̄лан̇ка̄ро пана ван̇кавуттӣсу атисайопама̄диван̇кавуттӣсу парамуккам̣сабхӯтам̣ сирим̣ собхам̣ посети пӯрети.
ниддесаван̣н̣ана̄
173. пака̄сика̄ висесасса,
сийа̄’тисайавутти йа̄;
лока̄тиккантависайа̄,
локийа̄ти ча са̄ двидха̄.
173. таттха̄тисайавуттӣнам̣ та̄ва ниддисанто а̄ха ‘‘пака̄сика̄’’ичча̄ди. висесасса ваттхугатасса̄тиматтасса пака̄сика̄йа̄ти анувадитва̄ са̄ атисайавутти сийа̄ти видхӣйате, атисайасса ваттхуно уккам̣сасса пат̣ипа̄дика̄ вутти атисайавутти. са̄ ча дувидха̄ти а̄ха ‘‘лока’’ичча̄ди. локам̣ локаппатӣтим̣ атикканто висайо гочаро йасса̄ са̄ лока̄тиккантависайа̄ ча локе бхава̄ локат̣хитиманатиккантатта̄ти локийа̄ ча̄ти атисайавутти двидха̄ двиппака̄ра̄ бхавати.
173. ида̄ни уддесаккамена атисайавуттим̣ дассети ‘‘пака̄си’’чча̄дина̄. висесасса джа̄тйа̄дипадаттхагатаадхикависесасса йа̄ вутти пака̄сика̄, са̄ атисайавутти на̄ма сийа̄, са̄ атисайавутти лока̄тиккантависайа̄ ча джа̄тйа̄дипадаттха̄нам̣ йатха̄сабха̄васан̇кхаталокат̣хитйа̄тиккантависайатта̄ лока̄тикканта висайа̄ти ча локийа̄ти ча йатха̄вутталокаманатиккамма паваттанато локийа̄ти чевам̣ двидха̄ двиппака̄ра̄ хонти. вадатӣти вутти, атисайасса вуттӣти ча, локам̣ атикканто висайо етисса̄ти ча, локе бхава̄ти ча виггахо. ‘‘висесасса пака̄сика̄’’ти пасиддхагун̣а̄нува̄дена са̄ атисайавутти сийа̄ти апасиддхам̣ атисайавуттивидха̄нам̣ кароти, йатха̄ ‘‘йо кун̣д̣алӣ, со девадатто’’ти. анува̄дакаанува̄данӣйабхедо упарипйевамева дат̣т̣хаббо.
174. локийа̄тисайассе’те,
бхеда̄ йе джа̄тиа̄дайо;
пат̣ипа̄дӣйате тва’джджа,
лока̄тиккантагочара̄.
174. айам̣ двиппака̄ра̄ атисайавутти сабха̄вавутйа̄дӣхи бхинна̄ти че? а̄ха ‘‘лока’’ичча̄ди. джа̄тиа̄дайо йато падаттхасса вичиттам̣ сарӯпам̣ вадатӣти вичиттасарӯпапат̣ипа̄дика̄ сабха̄вавуттипи алан̇ка̄ро, алан̇ка̄рийам̣ ту ваттхуматтам̣, тато сабха̄вавутйа̄дайо йе бхеда̄ висеса̄, ете локийа̄тисайасса бхеда̄, йатха̄ сарӣре йам̣ сахаджам̣ сундараттам̣, тасса посака̄пи мутта̄валиппабхути алан̇ка̄роти вуччати, евам̣ бандхепйалан̇ка̄рийаваттхунимиттам̣ дхамматтам̣ йа̄йа уккам̣сӣйати, са̄ уккам̣соти вуччати. са̄ ча вутти алан̇ка̄расаддена вуччате. са̄ пана атисайавуттийева. тенева̄ха ‘‘локийа̄тисайассете, бхеда̄ йе джа̄тиа̄дайо’’ти. йато евам̣, тато лока̄тиккантависайа̄ ча висум̣ дассанӣйа̄ти а̄ха ‘‘пат̣ӣ’’тиа̄ди. тусаддо бхеде. аджджа ту ида̄ни пана лока̄тиккантагочара̄ пат̣ипа̄дӣйатети самбандхо.
174. ида̄ни еса̄ двиппака̄ра̄пи атисайавуттисабха̄вавутйа̄дӣхи анан̃н̃а̄ти дассетум̣ ‘‘локийе’’чча̄дима̄ха. джа̄тиа̄дайо джа̄тигун̣а̄дипадаттхагатавичиттасарӯпасса пака̄санато ниссайавоха̄рена ‘‘джа̄тйа̄дайо’’ти ниддит̣т̣ха̄ джа̄тисабха̄вавуттигун̣асабха̄вавутйа̄дайо йе бхеда̄ висеса̄, ете локийа̄тисайасса локийа̄тисайавуттийа̄йева бхеда̄ авайава̄. таттха локийа̄тисайавутти на̄ма джа̄тисабха̄вавуттигун̣асабха̄вавутйа̄дайойева̄ти. еса̄йева вичитрарӯпапат̣ипа̄дика̄ уккам̣са̄ти ча вуччати. евам̣ локийа̄тисайавуттийа̄ ‘‘лӣла̄викантисубхаго’’ти уда̄харан̣асса гамйама̄натта̄ ваккхама̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти ‘‘пат̣ипа̄дӣйате’’чча̄дина̄. аджджа ту ида̄ни пана лока̄тиккантагочара̄ атисайавутти пат̣ипа̄дӣйате уда̄харан̣ато ниппха̄дӣйати. локе бхавоти ча, тасса атисайо а̄дхиккамити ча ва̄кйам̣.
175. пиванти дехакантӣ йе,
неттан̃джалипут̣ена те;
на̄’лам̣ хантум̣ джине’сам̣ твам̣,
тан̣хам̣ тан̣ха̄харопи ким̣.
175. тамуда̄харати ‘‘пиванти’’чча̄дина̄. джина те дехакантӣ сарӣрасобха̄йо йе джана̄ неттан̃джалипут̣ена аттано найанадвандасан̇кха̄тена ан̃джалипут̣ена пиванти, есам̣ джана̄нам̣ тан̣хам̣ пипа̄сам̣ лобхамева ва̄ харати анупатати [апанайати (?)]. тан̣ха̄харопи сама̄но твам̣ хантум̣ ниваттитум̣ ким̣ на̄лам̣ касма̄ асаматтхоси. тан̣ха̄хара̄ на̄ма тан̣хамева нуданти. атра хананта̄мапиха сампанудати локат̣хитим̣ атиккамма дехакантийа̄ бахуттанадхаммо вутто.
175. ида̄ни пат̣ин̃н̃а̄та̄нуса̄рена пат̣ипа̄дети ‘‘пиванти’’чча̄дина̄. бхо джина те туйхам̣ дехакантӣ сарӣрасобха̄йо йе джана̄ неттан̃джалипут̣ена неттасан̇кха̄тена хаттхапут̣ена пиванти, есам̣ са̄дхуджана̄нам̣ тан̣хам̣ пипа̄сам̣ лобхамева ва̄ тан̣ха̄харопи твам̣ саббесам̣ тан̣ха̄вина̄сакопи хантум̣ нива̄ретум̣ ким̣ на̄лам̣ касма̄ асаматтхосӣти. еттха пиванам̣ на̄ма пипа̄сам̣ винетӣти локасабха̄во. тан̣хам̣ хантум̣ на̄ламити локасабха̄ваматиккантаттхо. кантӣнам̣ адхикапийата̄ атисайадхаммо, тасса вутти пана тан̣хам̣ хантум̣ на̄ламити лока̄тиккантааттхам̣ висайам̣ катва̄ паватто хоти. са̄ пана катхетумиччхитам̣ кантӣнам̣ адхикапийатам̣ тан̣ха̄ханане асаматтхам̣ ватва̄ дӣпетӣти ван̇кавутти на̄ма. вуччама̄на̄нам̣ упама̄рӯпака̄дӣнампи ван̇кавуттита̄ иччхитаттхасса пака̄рантарена пака̄санатойева. йатха̄ на̄ма сарӣрасахаджам̣ пӣнатта̄дисундараттам̣ уддӣпана̄ка̄рена т̣хита̄ кат̣акаун̣хӣсаха̄ра̄дайо алан̇ка̄ра̄ на̄ма бхаванти, евам̣ бандхасарӣрасан̇кха̄те алан̇каран̣ӣйаваттхумхи виджджама̄наатипийата̄димева уддӣпетва̄ алан̇курума̄на̄ ‘‘тан̣ха̄хароси твам̣ есам̣ кантӣ пиванта̄нам̣ тан̣хам̣ хантум̣ на̄ла’’мити ва̄ча̄бхан̇гӣ алан̇ка̄ро на̄ма. алан̇ка̄рийам̣ на̄ма алан̇ка̄таббакантипийата̄йа бахуттанти. уттарипи алан̇ка̄раалан̇ка̄рийавибха̄го ча анурӯпато йоджанаккамо ча евамева дат̣т̣хаббо. дехе кантӣти ча, ан̃джалӣйева пут̣оти ча, нетта̄нийева ан̃джалипут̣оти ча, тан̣хам̣ харатӣти ча виггахо.
176. упама̄нопамеййа̄нам̣, садхамматтам̣ сийо’пама̄;
саддаттхагамма̄ ва̄кйаттха-висайа̄ти ча са̄ тидха̄.
176. упамам̣ ниддисати ‘‘упама̄не’’чча̄дина̄. упамӣйате анена̄ти упама̄нам̣, падума̄дикаваттху. падума̄дико ту саддо упама̄нава̄чако. упамӣйатӣти упамеййам̣, мукха̄дикаваттху. мукха̄дико саддо ту упамеййава̄чако. тесам̣ упама̄нопамеййа̄нам̣ падума̄димукха̄диваттхӯнан̃ча. садхамматтанти сама̄но дхаммо кантимантата̄ йасса со садхаммо, тасса бха̄во садхаммасаддасса паваттинимиттасама̄нена дхаммена саха самбандхо садхамматтам̣ упама̄нопамеййапатит̣т̣хитам̣ упама̄ сийа̄, упамӣйати йатха̄вутто самбандхоти катва̄. са̄ пана̄лан̇ка̄рийасса дхаммасса̄тисайапат̣ипа̄данаппака̄ро. кативидха̄ са̄ти а̄ха ‘‘садда’’ичча̄ди. саддо ча аттхо ча, техи гамма̄ патӣйама̄на̄ саддаттхагамма̄. ва̄кйам̣ падасамуда̄йо. тасса аттхо висайо гочаро йасса̄ ва̄кйаттхависайа̄ти ча са̄ упама̄ тивидха̄ саддагаммааттхагаммава̄кйаттхависайа̄ти тидха̄ хоти.
176. ида̄ни упама̄лан̇ка̄рам̣ ниддисати ‘‘упама̄но’’чча̄дина̄. упама̄нопамеййа̄нам̣ чанданӣлуппаладала̄бха̄дӣнам̣ а̄нананайана̄дӣнан̃ча падаттха̄нам̣ садхамматтам̣ кантимантата̄пӣната̄дитулйадхаммасамбандхо упама̄ на̄ма сийа̄, са̄ алан̇каран̣ӣйаваттхуно а̄дхиккапат̣ипа̄данаппака̄ра̄ упама̄ саддаттхагамма̄ саддагамма̄ ча аттхагамма̄ ча ва̄кйаттхависайа̄ ча, ити евам̣ тидха̄ типпака̄ра̄ хоти. еттха упама̄нопамеййабхӯта̄нам̣ чанда̄нана̄дипадаттха̄нам̣ садхаммасан̇кхато ан̃н̃аман̃н̃атулйакантимантата̄пӣната̄дидхаммайого падаттха̄нам̣ упаматтхасса патит̣т̣хитатта̄ упат̣т̣ха̄ната̄йа упама̄ на̄ма хоти, танниссайачанда̄дайо пана нисситавоха̄рена упама̄ на̄ма хоти, упама̄набхӯтачанда̄диаттхапат̣ипа̄дако чандима̄дисаддопи тадаттхена упама̄ на̄ма хоти, упамеййупамеййаниссайатаппат̣ипа̄дака̄нампи упамеййабха̄во евамева дат̣т̣хаббо. упамӣйате анена̄ти упама̄нанти катва̄ чанда̄ди упама̄нам̣ вуччати, упамӣйатӣти упамеййам̣, а̄нана̄ди, упама̄нан̃ча упамеййан̃ча̄ти ча, сама̄но ча со дхаммо чети ча, тасса бха̄воти ча, саддо ча аттхо ча̄ти ча, техи гамма̄ти ча, ва̄кйасса аттхоти ча, со висайо йасса̄ упама̄йа̄ти ча ва̄кйам̣.
177. сама̄сапаччайева̄дӣ, садда̄ тесам̣ васа̄ тидха̄;
саддагамма̄ сама̄сена, муниндо чандима̄нано.
177. таттха саддагамма̄пи тидха̄ сийа̄ти дассетума̄ха ‘‘сама̄са’’ичча̄ди. сама̄со ча паччайо ча ива̄ди ча, те садда̄ на̄ма, саддасаддена сама̄са̄дайо ваттумадхиппета̄ти аттхо. тесам̣ сама̄са̄дӣнам̣ васа̄ саддагамма̄ тидха̄ хоти сама̄сасаддагамма̄ паччайасаддагамма̄ ива̄дисаддагамма̄ти, сама̄сена сама̄сасаддена гамма̄ упама̄ вуччатӣти сесо. уда̄харати ‘‘муниндо чандима̄нано’’ти, чандима̄ вийа ручирама̄нанам̣ мукхам̣ йасса со чандима̄нано. еттха ча чандимам̣ упама̄нам̣, а̄нанам̣ упамеййам̣, ручираттам̣ дхаммо, чандима̄нана̄нам̣ сама̄надхаммасамбандхиджотако вийасаддо, тесу са̄дха̄ран̣адхаммава̄чакасса вийасаддасса чопама̄джотакасса̄ппайого сама̄сенева вуттатта̄, еттха пана вийасаддо чандима̄саддена упама̄нава̄чакена самбандхамупагато чандагатамева садисаттам̣ вадати, мукхагатам̣ пана са̄маттхийа̄ падӣйате, евамӣдисам̣ дат̣т̣хаббам̣.
177. тесу йатха̄вуттесу саддагаммасса тивидхаттам̣ дассетум̣ а̄ха ‘‘сама̄се’’чча̄ди. сама̄сапаччайева̄дӣ сама̄со, а̄йа̄дипаччайа̄, ива̄дайо ча садда̄ на̄ма, тесам̣ сама̄са̄дӣнам̣ васа̄ бхедена саддагамма̄ тидха̄ сама̄сасаддагамма̄ паччайасаддагамма̄ ива̄дисаддагамма̄ти тивидха̄ хоти. сама̄сена сама̄сасаддена гаммопама̄ вуччати ‘‘муниндо чандима̄нано’’ти. муниндо самма̄самбуддхо чандима̄нано чандасама̄наманохарамукхаман̣д̣алена йутто хоти, сама̄со ча паччайо ча иваити идам̣ а̄ди йесам̣ ва̄дӣнанти ча, саддена гамма̄ти ча, мунӣнам̣ индоти ча, чандима̄ вийа ручирам̣ а̄нанам̣ мукхам̣ йассети ча виггахо. еттха ‘‘чандима̄’’ти упама̄нам̣, ‘‘а̄нана’’нти упамеййам̣, ручираттам̣ упама̄нопамеййа̄нам̣ са̄дха̄ран̣адхаммо, ‘‘вийа̄’’ти саддо чанда̄нана̄нам̣ двиннам̣ а̄нанагатаручираттам̣ чанде ча, чандагатаручираттам̣ а̄нане ча аттхӣти сама̄надхаммасамбандхам̣ джотети, иха са̄дха̄ран̣адхаммава̄чакасса ручирасаддасса, тулйадхаммасан̇кха̄топама̄джотакасса вийасаддасса ча аппайого тесам̣ аттха̄нам̣ сама̄сена вуттатта̄. еттха упама̄нава̄чакена чандима̄саддена йутто вийа саддо чандагатасадисаттам̣ джотети, мукхагатасадисаттам̣ пана са̄маттхийа̄ патӣйате. татха̄ хи мукхам̣ чандасама̄нама̄гаччхантам̣ чандасса мукхасадисаттам̣ вина̄ на бхаватӣти ан̃н̃атха̄нупапатти са̄маттхийанти.
178. а̄йа̄дӣ паччайа̄ техи, ваданам̣ пан̇каджа̄йате;
мунинданайанадвандам̣, нӣлуппаладалӣйати.
178. ида̄ни паччайасаддагаммам̣ дассети ‘‘а̄йа̄ди’’чча̄дина̄. а̄йа̄дӣти а̄йаӣйакапаччайа̄дайо паччайа̄ паччайасадда̄ на̄ма, техи паччайасаддехи гамма̄ упама̄ вуччати. уда̄харати ‘‘вадана’’мичча̄ди. пан̇каджамива ручирама̄чарати пан̇каджа̄йате. еттха̄пи пан̇каджамупама̄нам̣, а̄чаран̣акрийа̄йа каттубхӯтам̣ а̄нанамупамеййам̣, ручираттам̣ садхаммо, пан̇каджа̄нана̄нам̣ сама̄надхаммасамбандхаджотако ивасаддо. таттха ручира ивасадда̄нам̣ пуббе вийа̄ппайого паччайена вуттатта̄ти саббаттха вин̃н̃еййам̣. евамупарипи.
178. ида̄ни паччайасаддагаммопамам̣ нидассети ‘‘а̄йа̄ди’’чча̄дина̄. а̄йа̄дӣ ‘‘а̄йа ӣйа ка’’итиа̄дайо паччайа̄ паччайасадда̄ на̄ма, техи паччайасаддехи гаммопама̄ вуччати ‘‘ваданам̣…пе… далӣйатӣ’’ти. ваданам̣ мукхам̣ пан̇каджа̄йате падумамива ручирам̣ а̄чарати. мунинданайанадвандам̣ саббан̃н̃уно неттайугал̣ам̣ нӣлуппаладалӣйати нӣлуппалапаттамива ручирама̄чарати. а̄йо а̄ди йесам̣ ӣйа̄дӣнанти ча, пан̇каджамива ручирама̄чарати паваттатӣти ча, муниндасса найанадвандамити ча, нӣлуппаласса даламити ча, тамива ручирама̄чаратӣти ча ва̄кйам̣. еттха ‘‘пан̇каджа’’мити ча ‘‘нӣлуппала’’мити ча упама̄нам̣, а̄чаран̣акрийа̄йа каттубхӯтам̣ ваданам̣ найанадвандан̃ча упамеййам̣, ручираттам̣ упама̄нопамеййа̄нам̣ садхаммо, упама̄нопамеййа̄нам̣ сама̄надхаммаджотако ивасаддо, тесам̣ аттха̄нам̣ паччайена вуттатта̄ тесамаппайого. еварӯпесу ан̃н̃есупи евамева ведитаббо.
179. ива̄дӣ ива ва̄ тулйа-сама̄на нибха саннибха̄;
йатха̄сан̇ка̄са тулита-ппака̄са патирӯпака̄.
180. сарӣсариккха сам̣ва̄дӣ, виродхӣ садиса̄ вийа;
пат̣ипаккхапаччанӣка-сапаккхо’памито’пама̄.
181. пат̣ибимба пат̣иччханна-сарӯпа сама саммита̄;
саван̣н̣а̄’бха̄ пат̣инидхи, садхамма̄ди салаккхан̣а̄.
182. джайатйа’ккосати хасати, патигаджджати дӯбхати;
усӯйатйа’ваджа̄на̄ти, ниндати’ссати рундхати.
183. тасса чорети собхаггам̣, тасса кантим̣ вилумпати;
тена саддхим̣ вивадати, тулйам̣ тена̄дхирохати.
184. каччхам̣вига̄хате тасса, таманветйа’нубандхати;
там̣сӣлам̣, там̣ ниседхети, тасса ча̄нукароти’ме.
179-184. ива̄дӣ ива̄дайо на̄ма имети самбандхо. иво ча ва̄ ча тулйо ча сама̄но ча нибхо ча саннибхо ча̄ти дванде ива…пе… саннибха̄. саддамапеккхийа пуллин̇гата̄. евамупарипи йатха̄йогам̣. ‘‘садхамма̄дӣ’’ти а̄дисаддена са̄дха̄ран̣асаччха̄йа̄дӣнам̣ париггахо. джайатичча̄дӣсу каммам̣.
179-. 184. ива̄дисаддагаммопама̄дхика̄ре пат̣хамам̣ та̄ва ‘‘ива̄дайо на̄ма ете’’ти дассети ‘‘ива̄ди’’чча̄дина̄. ива̄дӣти падасса чхат̣т̣хамага̄тха̄йа имети имина̄ самбандхо, тасса ча̄ти часаддам̣ йуджджанат̣т̣ха̄не йоджетва̄ саннибха̄ ча̄тиа̄дайо йоджетабба̄. ‘‘садхамма̄дӣ’’тиа̄дисаддена са̄дха̄ран̣асаччха̄йа̄дайо гахита̄. ниндати иссатӣти падаччхедо, име двепан̃н̃а̄са ива̄дайо на̄ма. ‘‘джайати аккосати хасати’’ичча̄дикам̣ там̣там̣крийа̄падасан̇кхатаанука̄рийа̄нам̣ анукаран̣анти катва̄ двандойева, ‘‘сандхисама̄са̄ аддхасса̄’’ти [сандхисама̄со тададдхасса̄ти (ка.)] вуттатта̄ сандхисама̄са̄нам̣ га̄тхаддхасса вина̄ убхайаддхамаджджхе алаббханато дӯбхатипадато пуббейева сама̄со ка̄таббо, но че, асама̄соти гахетаббо. тасса чорети собхаггамичча̄дикампи ва̄кйа̄нукаран̣анти катва̄ таттха сама̄со, ва̄кйе кевалапада̄нӣти ва̄ гахетаббо. имесам̣ саббесампи ива саддапарийа̄йатта̄ садисаттха̄ти саббаттха бха̄ваттхо, авайаваттхо пана па̄кат̣ойева.
185. упама̄нопамеййа̄нам̣, садхамматтам̣ вибха̄вихи;
имехи упама̄бхеда̄, кечи ниййанти сампати.
185. ива̄дӣнам̣ винийогависайам̣ дассетва̄ упама̄бхедам̣ дассетум̣ пат̣иджа̄на̄ти ‘‘упама̄на’’ичча̄ди. кечӣти имина̄ апарийантаттамесам̣ [апарийантапабхедам̣ (ка.)] дассети. татха̄ ча ваккхати ‘‘парийанто викаппа̄на’’нтиа̄ди. ниййанти уда̄харӣйанти.
185. ида̄ни ива̄дисаддагаммопамам̣ дассетум̣ пат̣иджа̄на̄ти ‘‘упама̄но’’чча̄дина̄. упама̄нопамеййа̄нам̣ садхамматтам̣ сама̄надхаммасамбандхо. вибха̄вихи пака̄сакехи. имехи ива̄дӣхи саддехи джа̄нитабба̄ кечи упама̄бхеда̄ апарийантатта̄ сампати да̄ни ладдха̄васаре ниййанти уда̄харан̣аматтена пат̣ипа̄дӣйанти.
186. вика̄сипадумам̣’ва̄’ти-сундарам̣ сугата̄нанам̣;
ити дхаммопама̄ на̄ма, тулйадхамманидассана̄.
186. ‘‘вика̄си’’чча̄ди. сугата̄нанам̣ муниндасса ваданам̣ атисундарам̣ аччантараман̣ӣйам̣. кимива? вика̄сипадумам̣ва пабуджджхама̄нападумам̣вийа. ити айамевам̣видха̄ дхаммопама̄ на̄ма хоти. касма̄? а̄нанападума̄нам̣ сама̄насса дхаммасса гун̣асса сундарасса лаккхан̣асса нидассана̄ сундараттанти пат̣ипа̄данато.
186. уда̄харан̣ама̄ха ‘‘вика̄си’’чча̄дина̄. сугата̄нанам̣ бхагавато мукхам̣ вика̄сипадумам̣ва буджджхама̄напан̇каджамива атисундарам̣ хоти. ити ӣдиса̄ упама̄ тулйадхамманидассана̄ атисундарамити сама̄нагун̣адассанена дхаммопама̄ на̄ма хоти. падума̄нана̄нам̣ са̄дха̄ран̣агун̣асса пака̄санато атисундарамити тулйадхаммо на̄ма хоти. еттха падумагататулйадхаммасамбандхасан̇кха̄та̄йа упама̄йа ивасаддена джотийама̄наттепи атисундаранти вуттатта̄ йатха̄вуттопама̄йа дхаммена йуттатта̄ дхаммопама̄ на̄ма хотӣти адхиппа̄йо.
187. дхаммахӣна̄ мукха’мбходжа-садисам̣ мунино ити;
випарӣтопама̄ тулйа-ма̄нанена’мбуджам̣ тава.
187. ‘‘дхамма’’ичча̄ди. мунино самма̄самбуддхасса мукхам̣ амбходжена падумена садисам̣ сама̄нам̣. ити айам̣ дхаммахӣнопама̄ на̄ма сундарасан̇кха̄тасса гун̣асса аниддит̣т̣хатта̄, са̄ ту аттхаваса̄ гамйате. катхаман̃н̃атха̄ йуджджатӣти? еттха пана садисасаддо упамеййасса мукхасса висесананти мукхагатамева садисаттам̣ вадати, амбходжагатам̣ ту са̄маттхийа̄ гамйате. евамӣдисам̣ н̃еййам̣. ‘‘випарӣте’’чча̄ди. мунӣти гамйате сутатта̄, бхо муни тава а̄нанена мукхена амбуджам̣ тулйанти айам̣ випарӣтопама̄. дхаммахӣнаттепи пасиддхивипарийайена̄бхихитатта̄ танна̄менева вутта̄. евамупарипи.
187. ‘‘дхаммахӣне’’чча̄ди. ‘‘мукхамбходжасадисам̣ мунино’’тйайам̣ упама̄. дхаммахӣна̄ тулйадхаммапака̄сакасундара̄дисаддахӣнатта̄ дхаммахӣна̄ на̄ма. ва̄чака̄бха̄ве тулйадхаммо катхам̣ патӣйатӣти че? мунино мукхам̣ ваданам̣ амбходжасадисам̣ падумасадисамити. еттха мукхасса амбходжасама̄наттам̣ мукхамбходжа̄нам̣ са̄дха̄ран̣адхамме асати катхам̣ бхаватӣти? ан̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣аса̄маттхийа̄ти, ивапарийа̄йо садисасаддо мукхасса висесанам̣ йасма̄ хоти, тасма̄ мукхагатасадисаттам̣ вадати, амбходжагатасадисаттам̣ пана са̄маттхийа̄ ева вин̃н̃а̄йате. хе муни тава туйхам̣ а̄нанена амбходжам̣ тулйам̣ сама̄нанти айам̣ випарӣтопама̄. ‘‘амбуджена а̄нанам̣ тулйа’’нти локаппасиддхийа̄ випарийайена ‘‘а̄нанена амбуджам̣ тулйа’’нти вуттатта̄ дхаммахӣнатте сатипи випарӣтопама̄ на̄ма хоти. ‘‘сута̄нумитесу сутасамбандхо балава̄’’ти [парибха̄сендусекхара 112] вуттатта̄ еттха ‘‘мунӣ’’ти авиджджама̄непи пуббаддхе ‘‘мунино’’ти сутатта̄ лаббхама̄но ‘‘тава̄’’ти тумхасаддасаннидха̄нена а̄мантанаттхо вин̃н̃а̄йати. еттха ивапарийа̄йо тулйасаддо амбуджависесанабхӯто амбуджагатасадисаттам̣ вадати, а̄нанагатасадисаттан̃ча амбуджа̄нана̄нам̣ са̄дха̄ран̣адхаммо ча са̄маттхийа̄ н̃а̄йатичча̄дикам̣ вуттанайена н̃а̄таббам̣. упарипи па̄кат̣ат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄рахам̣ йоджетаббам̣.
188. тава̄нана’мива’мбходжам̣, амбходжа’мива те мукхам̣;
ан̃н̃аман̃н̃опама̄ са̄’йам̣, ан̃н̃аман̃н̃опама̄нато.
188. ‘‘тава’’ичча̄ди. ан̃н̃аман̃н̃опама̄натоти ан̃н̃аман̃н̃асса мукхасса амбходжасса ча ан̃н̃аман̃н̃ена там̣двайена упама̄нато.
188. ‘‘тава̄нани’’чча̄ди. ‘‘амбходжам̣ тава̄нанамива, те мукхам̣ амбходжамива̄’’ти айамупама̄. ан̃н̃аман̃н̃опама̄нато ан̃н̃аман̃н̃асса упама̄натта̄ ан̃н̃аман̃н̃опама̄ на̄ма хоти. ан̃н̃аман̃н̃асса упама̄ти ча, ан̃н̃аман̃н̃асса упама̄нанти ча виггахо. виггахадвайепи пуббавибхаттилопо. сабба̄дӣнам̣ бйатиха̄ралаккхан̣ена уттаравибхаттилопо. сама̄салаккхан̣ена ан̃н̃аттхасса апеккха̄сиддхатта̄ мукха̄пеккха̄йа ан̃н̃ам̣ амбходжан̃ча, амбходжа̄пеккха̄йа ан̃н̃ам̣ мукхан̃ча камена упамеййа̄ на̄ма. амбходжа̄пеккха̄йа ан̃н̃ам̣ мукхан̃ча, мукха̄пеккха̄йа ан̃н̃ам̣ амбходжан̃ча упама̄нам̣ на̄ма.
189. йади кин̃чи бхаве’мбходжам̣,
лочанаббхамувиббхамам̣;
дха̄ретум̣ мукхасобхам̣ там̣,
таве’ти аббхутопама̄.
189. ‘‘йади’’чча̄ди. лочана̄ни ча бхамуйо ча, та̄сам̣ виббхамо йасмим̣, там̣, та̄дисамамбходжам̣ кин̃чи кимапи йади бхаве. тамӣдисамамбходжам̣ тава мукхасобхам̣ ваданакантим̣ дха̄ретум̣ нисиджджхате. ким̣ нваччхарийамӣдисанти аббхутаттхавибха̄ванена ваданамамбудженопамӣйатӣти айамаббхутопама̄ н̃а̄табба̄ти.
189. ‘‘йади’’чча̄ди. лочанаббхамувиббхамам̣ лочанабхамӯнам̣ лӣла̄вантам̣ кин̃чи амбходжам̣ кин̃чи аччхарийам̣ падумам̣ йади бхаве че сийа̄, тамамбходжам̣ тава мукхасобхам̣ ваданакантим̣ дха̄ретум̣ саматтхо хоти. ити ӣдисӣ упама̄ аббхутопама̄ аббхутадхаммапака̄сакатта̄ аббхутопама̄ на̄ма. еттха авиджджама̄нопи виджджама̄наттена парикаппито падумагато лочанаббхамувиббхамасамбандхо амбходжависесанена ‘‘лочанаббхамувиббхама’’нти имина̄ джотито. тасма̄ амбходжам̣ лочанаббхамувиббхамасамбандхасан̇кхатаупама̄йа джотакатта̄ нисситавоха̄рена упама̄, мукхам̣ упамеййанти мукхагато лочанаббхамувиббхамасамбандхо йади мукхе на бхавеййа, та̄дисам̣ мукхасобхам̣ дха̄ретум̣ катхам̣ саматтхоти са̄маттхийа̄ н̃а̄йати. лочанаббхамувиббхамасан̇кха̄таса̄дха̄ран̣адхаммо пана ‘‘лочана̄ни ча бхамуйо чети ча, та̄сам̣ виббхамо йасми’’нти ча виггахе ниппханнена бхинна̄дхикаран̣аан̃н̃ападаттхасама̄сена гун̣ӣбхӯтассапи гахитатта̄ вин̃н̃а̄йати [гахан̣асса вин̃н̃а̄йама̄натта̄ (ка.)].
190. сугандхи собхасамбандхи, сисирам̣сувиродхи ча;
мукхам̣ тава’мбуджам̣ве’ти, са̄ силесопама̄ мата̄.
190. ‘‘сугандхи’’чча̄ди. тава мукхам̣ амбходжамива сисирам̣суночандасса виродхи паччанӣкам̣, мукхам̣ там̣сама̄накантитта̄ амбуджан̃ча тадудайе сан̇кочабхаджанато. собхасамбандхи кантийуттам̣, мукхамамбуджан̃ча. сугандхо асса аттхӣти сугандхи ча двайамапӣти евам̣ силесапариггахена мукхамбуджа̄нам̣ упама̄йогато са̄ йатха̄вутта̄ силесопама̄ мата̄.
190. ‘‘сугандхи’’чча̄ди. тава мукхам̣ амбходжамива сисирам̣сувиродхи чандасса вируддхам̣ хоти тулйатта̄. падумам̣ пана чандодайена аттано сан̇кочанатта̄ тасса вируддхам̣ хоти. собхасамбандхи ча анан̃н̃аса̄дха̄ран̣амукхагатакантисамбандхайуттан̃ча хоти. падумам̣ пана падумагатакантисамбандхина̄ йуттам̣ хоти. сугандхи ча чатуджджа̄тисугандхаваханато […ваманато (ка.)] сугандхи ча хоти. амбуджам̣ пана падумасугандхенева йуттам̣ хоти. ити ӣдисӣ упама̄ силесопама̄ екапада̄тихитаубхайаттхалаккхан̣ена силесавасена вуттатта̄ силесопама̄ на̄ма хоти. сисира̄ сӣтала̄ ам̣су канти ассети ча, тасса вируджджхати сӣленети ча, паччайаса̄маттхийавасена двиннам̣ двиннам̣ аттха̄нам̣ лаббханато силиссати апаропи аттхо еттха алан̇ка̄рети ча, силесавасена вутта̄ упама̄ти ча виггахо. еттха сугандхо ча сотасамбандхо ча сисирам̣сувиродхиттан̃чети име упама̄нопамеййа̄намамбуджамукха̄нам̣ тулйадхаммо, тесу амбуджагататулйадхаммасамбандхо садхамматта̄ упама̄ на̄ма хоти, са̄ амбуджасамбандхина̄ ивасаддена джотита̄, мукхагататулйадхаммо пана ассаттхитассӣлаттхе катапаччайе сатипи са̄маттхийа̄йева гамйате.
191. сарӯпасаддава̄ччатта̄, са̄ санта̄нопама̄ йатха̄;
ба̄ла̄’ву’ййа̄нама̄ла̄’йам̣, са̄лака̄нанасобхинӣ.
191. ‘‘сарӯпа’’ичча̄ди. айамуййа̄нама̄ла̄ ба̄ла̄ва иттхӣ вийа. катхам̣? са̄лака̄нанасобхинӣ ба̄ла̄ та̄ва саха̄лакена кесасаннивесависесена ваттате са̄лакама̄нанам̣ тена собхате. са̄лака̄нанасобхинӣ уййа̄нама̄ла̄пи са̄ла̄нам̣ руккхависеса̄нам̣ ка̄нанена гаханена собхате, еварӯпа̄ са̄ та̄дисӣ санта̄нопама̄ а̄кхйа̄йате, касма̄? силесопаматтасабха̄вепи сарӯпена садисена саддена ‘‘са̄лака̄нанасобхинӣ’’твевам̣видхена саддасанта̄нена висесабхӯтена ва̄ччатта̄ пака̄сийатта̄ тасса̄ити гамйате. йатхети нидассане.
191. ‘‘сарӯпе’’чча̄ди. сарӯпасаддава̄ччатта̄ тулйасутийа̄ аччхиннасамбандхавачанама̄ла̄йа вуччама̄натта̄ са̄ упама̄ санта̄нопама̄ на̄ма хоти, силесатте сатипи катасама̄сехи падасанта̄нехи вуччама̄натта̄ санта̄нопама̄ на̄ма хотӣти адхиппа̄йо. ‘‘йатхе’’ти уда̄харати. айам̣ уййа̄нама̄ла̄ еса̄ уййа̄напанти са̄лака̄нанасобхинӣ алакасан̇кха̄такесасаннивесасахитена мукхена собхама̄на̄ ба̄ла̄ва ан̇гана̄ ива са̄лака̄нанасобхинӣ са̄лаванехи собхама̄на̄ хоти. упама̄нопамеййа̄нам̣ сама̄нам̣ рӯпам̣ йесанти ча, сарӯпа̄ ча те садда̄ чети ча, техи ва̄чча̄ упама̄ти ча, тасса̄ бха̄воти ча, санта̄нена йутта̄ упама̄ти ча, уййа̄на̄нам̣ ма̄ла̄ти ча, саха алакена ваттама̄нанти ча, тан̃ча там̣ а̄нанан̃ча̄ти ча, тена собхати сӣлена̄ти ча, са̄ла̄нам̣ ка̄нананти ча, тена собхати сӣлена̄ти ча ва̄кйам̣.
192. кхайӣ чандо бахураджам̣, падумам̣ техи те мукхам̣;
сама̄нампи самуккам̣сӣ-тйа’йам̣ ниндопама̄ мата̄.
192. ‘‘кхайӣ’’ичча̄ди. чандо кхайӣ кхайо аччайо йассети, падумам̣ бахураджам̣ бахӯни раджа̄ни пара̄га̄вайава̄ йасминти, техи евам̣бхӯтехи чандападумехи кантиа̄дина̄ сама̄нампи садисампи сантам̣ тава мукхам̣ самуккам̣си парамуккам̣савантам̣, кхайасаддасса ча раджасса ча досепи ваттанато, саддаччхалена кхайасса досарӯпасса бахураджаттасса ча таттха̄бха̄ватоти. ити еварӯпа̄ айам̣ ниндопама̄ мата̄ ниндитена чанда̄дина̄ кхайассопамитатта̄.
192. ‘‘кхайи’’чча̄ди. чандо кхайӣ па̄т̣ипадато пат̣т̣ха̄йа дине дине екамека̄йа кала̄йа сӯрийасса а̄саннахету кхӣйанасабха̄вайутто хоти, падумам̣ бахураджам̣ бахурен̣усаманна̄гатам̣ хоти, техи чандападумехи сама̄нампи кантисугандха̄дӣхи садисампи те мукхам̣ тава̄нанам̣ самуккам̣си кхайараджасаддехи досасса̄пи ва̄ччатта̄ саддаччхалехи гамйама̄насса та̄дисасса досасса мукхе авиджджама̄натта̄ адхикуккам̣сагун̣авантам̣ хоти, ити ӣдисӣ айам̣ упама̄ ниндопама̄ ниндита̄нам̣ чандападума̄нам̣ мукхасса упамита̄ти ниндопама̄ на̄ма хоти, мукхависесанена ивасаддапарийа̄йена сама̄насаддена мукхагатасадхаммо джотито хоти, упама̄сан̇кхатачандападумагатасадхаммопи двӣсу тулйадхаммопи са̄маттхийа̄ гамйате, аписаддо четтха ваттаббантарасамуччайе, самуккам̣соти ваттаббантаро.
193. асаматтхо мукхени’нду, джина те пат̣игаджджитум̣;
джал̣о калан̇кӣ’ти айам̣, пат̣иседхопама̄ сийа̄.
193. ‘‘асаматтхо’’ичча̄ди. джина те мукхена джал̣о сӣто акусало ча калан̇ко мигалан̃чханалаккхан̣о досо асса аттхӣти калан̇кӣ. саддаччхалена досакатханам̣. та̄дисо инду чандо пат̣игаджджитум̣ вивадитум̣ асаматтхо, мукханту висадам̣ алан̇катан̃чети катхаманена̄йам̣ садисоти ниседхадва̄рена садхаммата̄ва гаммате, айам̣ пат̣иседхопама̄ сийа̄.
193. ‘‘асаматтхо’’чча̄ди. хе джина те туйхам̣ мукхена пат̣игаджджитум̣ вивадитум̣ джал̣о сӣтало ависадо калан̇кӣ сасалаккхан̣о ва̄ садосо ва̄ инду чандо асаматтхо хотӣти, айам̣ едисӣ упама̄ пат̣иседхопама̄ на̄ма. калан̇ко асса аттхӣти ва̄кйам̣. еттха висадена калан̇карахитена мукхена сӣтало ависадо садосо чандо сама̄но бхавитумасаматтхоти евам̣ пат̣иседхадвайена индамукхасан̇кха̄та̄нам̣ упама̄нопамеййа̄нам̣ тулйадхаммасамбандхасса пака̄ситатта̄ сатипи ниндопама̄бха̄ве пат̣иседхопама̄ на̄ма хотӣти адхиппа̄йо. ‘‘пат̣игаджджиту’’нти идам̣ чандасса висесанатта̄ чандагатасадхаммам̣ джотети.
194. каччхам̣ чанда̄равинда̄нам̣, атиккамма мукхам̣ тава;
аттана̄ва самам̣ джа̄та-митйа’са̄дха̄ран̣опама̄.
194. ‘‘каччха’’мичча̄ди. чандасса аравиндасса ча каччхам̣ падавим̣ атиккамма аваттхарийа теса’мавакам̣сато [аваттхуйатесаман̣ам̣сато (ка.)], тава мукхам̣ аттано сарӯпенева самам̣ джа̄тамити еварӯпа̄ аса̄дха̄ран̣ата̄бхидха̄нена садисаттапатӣтийа̄ аса̄дха̄ран̣опамети нигадйате.
194. ‘‘каччха’’мичча̄ди. хе муни тава мукхам̣ чанда̄равинда̄нам̣ локапӯджита̄нам̣ сасиамбуджа̄нам̣ каччхам̣ падавим̣ аваттхам̣ ва̄ атиккамма аттано атулйаттена аттана̄ ева сама̄наттаваттхуно абха̄ва̄ самам̣ джа̄там̣, ити ӣдиса̄ упама̄ аса̄дха̄ран̣опама̄ атулйадхаммабха̄васса пака̄санато аса̄дха̄ран̣опама̄ на̄ма хоти. иха упама̄бхӯта̄нам̣ чанда̄равинда̄нам̣ мукхасса хӣнабха̄вапат̣ипа̄данадва̄рена чанда̄равиндехи мукхам̣ тулйанти пан̃н̃а̄панато чанда̄равинда̄ аса̄дха̄ран̣опама̄ на̄ма хоти. самасаддо мукхагатасса са̄дха̄ран̣адхаммам̣ джотети. сесам̣ сувин̃н̃еййам̣.
195. саббамбходжаппабха̄са̄ро, ра̄сибхӯтова каттхачи;
тава̄’нанам̣ вибха̄тӣти, хота̄’бхӯтопама̄ айам̣.
195. ‘‘сабба’’ичча̄ди. каттхачи екат̣т̣ха̄не ра̄сибхӯто саббесамамбходжа̄нам̣ пабха̄са̄рова тава̄нанам̣ вибха̄тӣти евам̣бхӯта̄ айам̣ абхӯтопама̄ хоти.
195. ‘‘сабба’’мичча̄ди. каттхачи т̣ха̄не ра̄сибхӯто саббамбходжаппабха̄са̄рова сакалападума̄нам̣ уттамакантипун̃джо вийа тава̄нанам̣ вибха̄ти висесена пабха̄ти, ити ӣдисӣ упама̄ абхӯтопама̄ авиджджама̄наваттхуно упамитатта̄ абхӯтопама̄ на̄ма хоти. ара̄си ра̄сибхӯтоти виггахо. еттха йоджана̄вибхӯто та̄дисапабха̄са̄ра̄бха̄вато авиджджама̄наттхена парикаппито.
196. патӣйате’ттхагамма̄ ту, саддаса̄маттхийа̄ квачи;
сама̄саппаччайева̄ди-саддайогам̣ вина̄ апи.
196. аттхагаммопамам̣ дассети ‘‘патӣйате’’ичча̄ди. аттхагамма̄ ту’пама̄ квачи кисмин̃чи т̣ха̄не сама̄са̄дисадда̄нам̣ йогам̣ вина̄ апи садда̄нам̣ пайогависеса̄дига̄л̣хена ан̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣ена са̄маттхийена патӣйате.
196. тивидхам̣ саддагаммопамам̣ дассетва̄ ида̄ни аттхагаммопамам̣ дассети ‘‘патӣйате’’тйа̄дина̄. аттхагамма̄ ту аттхагаммопама̄ пана квачи т̣ха̄не сама̄сапаччайева̄дисаддайогам̣ вина̄пи тесам̣ садда̄нам̣ самбандхам̣ хитва̄пи саддаса̄маттхийа̄ самбандхе пайутта̄васесасадда̄нам̣ аттхасаттийа̄ патӣйате. садда̄нам̣ са̄маттхийанти виггахо.
197. бхин̇га̄не’ма̄ни чаккхӯни, на̄’мбуджам̣ мукха’меви’дам̣;
субйаттасадисаттена, са̄ сарӯпопама̄ мата̄.
197. уда̄харати ‘‘бхин̇ге’’чча̄дина̄. на бхин̇га̄ ете, кин̃чарахи чаккхӯнима̄ни, намбуджаметам̣, кинту мукхамевиданти еварӯпа̄ са̄ сарӯпопама̄ мата̄ бхин̇га̄дӣнамавипарӣтасарӯпасса дӣпанато. тена̄ха ‘‘субйатте’’тйа̄ди. субйаттена бхин̇гачаккхӯнам̣ амбуджамукха̄нан̃ча парипхут̣ена садисаттена чан̃чалаттакантйа̄дилаккхан̣ена тенева̄бхедасан̇ка̄пуббамева вивечитам̣ ан̃н̃атра чаккха̄дӣсу йам̣ бхин̇га̄дин̃н̃а̄н̣амуппаннам̣, тасса паччаккха̄нато упама̄джотака̄намива̄дӣнамабха̄вепи бхин̇галочана̄дӣнам̣ садисаттам̣ патӣйате са̄маттхийато. евамупарипи йатха̄йогам̣.
197. ида̄ни уда̄харан̣ама̄харати ‘‘бхин̇га̄ни’’чча̄дина̄. има̄ни бхин̇га̄ни бхамара̄ на бхаванти, кин̃чарахи чаккхӯни. амбуджам̣ на идам̣ падумам̣ на хоти, кинту мукхамева̄ти. ӣдисӣ са̄ упама̄ субйаттасадисаттена супа̄кат̣ена бхин̇галочана̄нам̣ амбуджамукха̄нан̃ча тулйабха̄вена сарӯпопама̄ на̄ма хоти. еттха сама̄сапаччайаива̄дисаддапайога̄бха̄вепи ‘‘бхин̇га̄нема̄ни чаккхӯни’’чча̄дина̄ чаккхумукхесу бхин̇гаамбуджанти випарӣтапаваттабуддхим̣ пат̣иседхетва̄ чаккхумукхавидха̄нато чан̃чалаттакантиматта̄дӣсу субйаттам̣ тулйаттам̣ вина̄ чаккхумукхесу бхин̇гамбуджабуддхим̣ кӣдисамуппаджджатӣти ан̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣аса̄маттхийа̄ упама̄набхӯта̄нам̣ бхин̇гамбуджа̄нам̣ упамеййабхӯта̄нам̣ чаккхумукха̄нан̃ча садисаттам̣ н̃а̄йати. сут̣т̣ху бйаттам̣ па̄кат̣анти ча, тан̃ча там̣ садисаттан̃ча̄ти ча, сама̄нам̣ рӯпам̣ сабха̄во йасса̄ упама̄йа̄ти ча, са̄ ча са̄ упама̄ ча̄ти ча ва̄кйам̣.
198. майева мукхасобха̄’ссе-тйала’минду викаттхана̄;
йато’мбуджеписа̄’ттхӣти, парикаппопама̄ айам̣.
198. ‘‘майеви’’чча̄ди. инду чанда, асса мунино мукхасобха̄ ваданаджути майева, на̄н̃н̃атра̄ти еварӯпа̄ викаттхана̄ аттхапасам̣санена аламити пат̣иседхо. кимити? йато йасма̄ ка̄ран̣а̄ са̄ мукхасобха̄ амбуджепи на кеваламиндумхи аттхи, но наттхӣти асатопи татха̄ викаттханасса парикаппанато ваданаминдунопамӣйатӣти еварӯпа̄ айам̣ парикаппопама̄.
198. ‘‘майе’’чча̄ди. хе инду асса имасса локаса̄мино мукхасобха̄ ваданаканти екаке майи ева, ӣдисӣ викаттхана̄ аттасила̄гхена алам̣ ниппайоджанам̣. касма̄ти че? йато са̄ мукхасобха̄ амбуджепи аттхи, тасма̄ти. ити ӣдиса̄ айам̣ упама̄ парикаппопама̄ на̄ма хоти. йатоти анийаманиддит̣т̣хака̄ран̣ам̣ пана амбуджепи са̄ аттхӣти дассийама̄нам̣ падумепи тасса аттхиттамева. парикаппана̄йа вутта̄ упама̄ти виггахо. идха чандасса авиджджама̄навикаттханасса виджджама̄наттена парикаппанато садхаммаджотакасаддантаре асатипи упама̄набхӯтаиндуно ча упамеййабхӯтамукхасса ча садисаттам̣ имесам̣ двиннам̣ садисаттам̣ вина̄ ваттуно та̄дисакаппана̄ катхам̣ хотӣти има̄йа аттхасаттийа̄ гамйате.
199. ким̣ ва̄’мбуджа’нтобханта̄ли,
ким̣ лоланайанам̣ мукхам̣;
мама дола̄йате читта-
мичча’йам̣ сам̣сайопама̄.
199. ‘‘ким̣ ва̄’’ичча̄ди. анто бханта̄ алӣ бхамара̄ йасмим̣, тамӣдисамамбуджам̣ ким̣ ва̄. лола̄ни чапала̄ни найана̄ни йасмим̣, та̄дисам̣ ва̄. джина таведам̣ мукхам̣ кинти мама читтам̣ дола̄йате долева̄чарати. евам̣ паккхадвайапариггахена сам̣сайатӣти аттхо. иччайамӣдисӣ сам̣сайавесена амбуджамукха̄намопама̄вагама̄ сам̣сайопама̄.
199. ‘‘ким̣ ва̄’мбудже’’чча̄ди. антобханта̄ли аббхантаре бхамама̄набхамаравантам̣ амбуджам̣ ким̣ ва̄, туйхам̣ лоланайанам̣ чан̃чаланеттам̣ мукхам̣ ким̣ ва̄ти мама читтам̣ дола̄йате убхайасамбхамаджананато дола̄ вийа хоти. ити айам̣ еварӯпа̄ упама̄ сам̣сайопама̄ двиннам̣ садисаттасса сам̣сайена пака̄ситатта̄ сам̣сайопама̄ на̄ма хоти. анто бханта̄ алӣ йасминти ча, лола̄ни найана̄ни йасминти ча, дола̄ вийа а̄чаратӣти ча, сам̣сайена вутта̄ упама̄ти ча виггахо. иха̄пи садхаммапака̄саке саддантаре асатипи йатха̄вуттависесанадвайена висит̣т̣ха̄нам̣ двиннам̣ амбуджамукха̄нам̣ сам̣сайанимитте тулйатте асати катхам̣ сам̣сайо уппаджджатӣти имина̄ са̄маттхийенева тулйадхаммасамбандхо гамйате.
200. кин̃чи ваттхум̣ падассетва̄,
садхаммасса̄’бхидха̄нато;
са̄мйаппатӣтисаббха̄ва̄,
пативаттхӯпама̄ йатха̄.