3. гун̣а̄вабодхапариччхеда
анусандхиван̣н̣ана̄
116. самбхаванти гун̣а̄ йасма̄,
доса̄не’ва’матиккаме;
дассессам̣ те тато да̄ни,
садде самбхӯсайанти йе.
116. евам̣ досапариха̄ропадесам̣ дассетва̄ ида̄ни досапариха̄ра̄ самупагатагун̣ам̣ упадасситумадхика̄рам̣ вирачайанто а̄ха ‘‘самбхаванти’’ичча̄ди. доса̄нам̣ йатха̄вутта̄нам̣ пададоса̄дӣнам̣ евам̣ йатха̄вуттанайена атиккаме сати гун̣а̄ дхамма̄ садда̄лан̇ка̄расабха̄ва̄ паса̄да̄дайо йасма̄ ка̄ран̣а̄ самбхаванти сиджджханти, тан̃ча ‘‘паса̄до килит̣т̣ха̄дӣнам̣ ваджджана̄ самбхаватӣ’’тйа̄дина̄ йатха̄йогам̣ вин̃н̃еййам̣, тато тасма̄ ка̄ран̣а̄ йе гун̣а̄ садде самбхӯсайанти алан̇каронти, те садда̄лан̇ка̄расан̇кха̄те гун̣е ида̄ни дассессам̣ упадисисса̄ми.
116. евам̣ досапариха̄рапавесопа̄йам̣ дассетва̄ ида̄ни йатха̄вуттадоса̄нам̣ париха̄рена ‘‘бандханисситагун̣а̄ ете’’ти дассетум̣ пубба̄парапариччхеда̄нам̣ самбандхам̣ гхат̣енто ‘‘самбхаванти’’чча̄дига̄тхама̄ха. доса̄нам̣ ниддит̣т̣хапададоса̄дӣнам̣ евам̣ анантарапариччхеде ниддит̣т̣хаккамена атиккаме сати гун̣а̄ паса̄да̄дисадда̄лан̇ка̄расан̇кха̄та̄ паса̄да̄дайо саддадхамма̄ йасма̄ самбхаванти, тато йе саддадхамма̄ садде самбхӯсайанти саджджанти, те саддадхамме дассессам̣ пака̄сисса̄мӣти. еттха килит̣т̣хадосабйа̄кин̣н̣адосапариха̄рехи паса̄да̄лан̇ка̄ро сиджджхати, сеса̄пи йатха̄ла̄бхато н̃а̄табба̄.
садда̄лан̇ка̄рауддесаван̣н̣ана̄
117. паса̄до’джо мадхурата̄,
самата̄ сукхума̄лата̄;
силесо’да̄рата̄ канти,
аттхабйаттисама̄дхайо.
117. ида̄ни те вибхаджати ‘‘паса̄до’’ичча̄дина̄ пасаттхи паса̄до пака̄саттхата̄, оджо сама̄савуттиба̄хуллам̣ аттхапа̄рин̣атйан̃ча, мадхурата̄ садда̄нам̣ расавантата̄, самата̄ паджджа̄пеккха̄йа чатуннам̣ па̄да̄намекаджа̄тийасамбандхата̄, гаджджа̄пеккха̄йа ту пада̄нам̣, сукхума̄лата̄ апхарусаккхараба̄хуллам̣, силесанам̣ силесо бандхага̄равам̣, уда̄рата̄ уккам̣сата̄ кеначи аттхена сана̄тхата̄ висит̣т̣хависесанайуттата̄ ча, канти саббалокаманохарата̄, аттхабйатти сиддхена н̃а̄йена ва̄ абхидхеййасса гахан̣ам̣, сама̄дхи локаппатӣтйануса̄риамукхйаттхата̄, тесу оджауда̄рата̄ саддаттхагун̣а̄, сама̄дхи аттхагун̣о, аттха̄нуга̄митта̄ еттха садда̄нам̣, ан̃н̃е ту саддагун̣а̄ва.
117. ида̄ни ‘‘паса̄доджо’’ичча̄дина̄ те садда̄лан̇ка̄ре камена вибхаджитум̣ уддисати. паса̄до пасаннапхал̣ика̄вали аттани а̄вунитараттакамбаласуттамива садда̄нам̣ аттхасса паса̄данасан̇кха̄то паса̄да̄лан̇ка̄ро ча, оджо сама̄савуттиба̄хулйааттхапа̄рин̣атйасан̇кхато саддаттха̄нам̣ гун̣о ча, мадхурата̄ садда̄нам̣ расавантабха̄васан̇кха̄такан̣н̣амадхурата̄ ча, самата̄ падждже па̄дасса сутито садисата̄ ча, гадждже пада̄нам̣ татхева садисата̄ти евам̣ па̄да̄нам̣ пада̄нан̃ча тулйагун̣ата̄ ча, сукхума̄лата̄ ван̣н̣а̄нам̣ атипхарусаатиситхилабха̄вам̣ вина̄ самаппама̄н̣амудугун̣о ча, силесо т̣ха̄накаран̣а̄дисамбхӯтасабха̄гаван̣н̣асутӣхи аччхиддагуругун̣о ча, уда̄рата̄ уккат̣т̣хена кеначи аттхена бандхасса саджджитабха̄во ча, висит̣т̣хависесанападена йуттата̄ ча, канти саббесам̣ пийагун̣ата̄ ча, аттхабйатти иччхитаттхасса сиддхена ва̄ нйа̄йена ва̄ супа̄кат̣абха̄во ча, сама̄дхайо локаппатӣтианатиккантаан̃н̃адхамма̄ропанена амукхйаттхата̄ ча̄ти име саддаттхагун̣а̄ даса хонти. ‘‘сама̄дхайо’’ти тассева бахуттам̣ дӣпети, имесу дасасу оджода̄рата̄ти две саддаттхагун̣а̄, сама̄дхи аттхагун̣о парийа̄йена тадаттхаджотакасаддагун̣опи, сеса̄ сатта саддагун̣а̄ ева, ете саббепи алан̇каронти бандхаманена̄ти ва̄кйена алан̇ка̄ра̄ на̄ма.
садда̄лан̇ка̄рапайоджанаван̣н̣ана̄
118. гун̣ехе’техи сампанно, бандхо кавиманохаро;
сампа̄дайати каттӯнам̣, киттимаччантаниммалам̣.
118. ‘‘гун̣ехи’’чча̄ди. етехийева вуттехи дасахи гун̣ехи дхаммехи садда̄лан̇ка̄расаббха̄вехи сампанно йутто самиддхо ва̄ кавӣнам̣ мано харати савасе ваттетӣти кавиманохаро кавихадайахила̄дака̄рӣ бандхо каттӯнам̣ бандханта̄нам̣ кавӣнам̣ аччантаниммалам̣ атисайапарисуддхам̣ агун̣алесена̄па’на̄лимпатта̄ киттим̣ гун̣агхосам̣ сампа̄дайати ниппха̄дети.
118. ‘‘гун̣е’’чча̄ди. етехи гун̣ехи имехи садда̄лан̇ка̄расан̇кха̄тадасавидхасаддадхаммехи сампанно саманна̄гато самиддхо ва̄ бандхо паджджа̄дибандхо кавиманохаро аттано нираваджджатта̄ кавӣнам̣ читтам̣ пӣн̣енто каттӯнам̣ рачайанта̄нам̣ аччантаниммалам̣ аппакадосена̄пи асаммиссатта̄ атипарисуддхам̣ киттим̣ бандханависайабхӯтайасора̄сим̣ сампа̄дайати ниппха̄детӣти. имина̄ ка̄ран̣ена бандхасса йатха̄вуттадасавидхагун̣апариггахо саусса̄хам̣ ка̄табботи адхиппа̄йо. мано харатӣти манохаро, кавӣнам̣ манохаро кавиманохароти виггахо.
садда̄лан̇ка̄раниддесаван̣н̣ана̄
119. адӯра̄хитасамбандха-субхага̄ йа̄ пада̄вали;
супасиддха̄бхидхеййа̄’йам̣, паса̄дам̣ джанайе йатха̄.
119. ида̄ни йатходдеса̄намесам̣ ниддесам̣ сода̄харан̣ам̣ каронто а̄ха ‘‘адӯра’’ичча̄ди. адӯре а̄санне адӯрена ва̄ адӯра̄хитакрийа̄каттукамма̄дипадавасена а̄хито т̣хапито като самбандхо анвайо, тена субхага̄ манохара̄ супасиддхо суппака̄со сугаммо абхидхеййо аттхо йасса̄ са̄ти татха̄, на ту бха̄ваттхо тасса сабха̄вагамбхӣратта̄. вуттан̃хи –
‘‘кавӣна’дхиппа̄йа’масаддагочарам̣,
паде пхурантам̣ мудукамхи кевалам̣;
висанти бха̄ва̄вагама̄ катассама̄,
пака̄сайантйа̄’катийо ту та̄диса̄’’ти.
та̄диса̄ йа̄ пада̄вали падапанти айам̣ паса̄дам̣ танна̄макам̣ гун̣ам̣ джанайе уппа̄дайати. йатха̄ти тамуда̄харати.
119. ида̄ни уддесаккамена етесам̣ садда̄лан̇ка̄ра̄дӣнам̣ ниддесам̣ сода̄харан̣ам̣ дассенто а̄ха ‘‘адӯра̄хите’’чча̄ди. адӯре а̄саннападесе тадупача̄рена а̄санне ва̄ а̄хито крийа̄йа, ладдхакрийа̄йогакаттукамма̄дипада̄нам̣ васена ча като, но че винйа̄савасена т̣хапито ва̄ самбандхо иччхитаттхапатӣтиккамена ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккхалаккхан̣акрийа̄ка̄ракайого тена субхага̄ манохара̄, супасиддхо пасиддхаттхависайе саддапайогато атипа̄кат̣о абхидхеййо саддаттхо йасса̄ са̄ айам̣ пада̄вали падапанти паса̄дам̣ паса̄дана̄макам̣ гун̣ам̣ джанайе уппа̄дайати. йатха̄ти лаккхийам̣ дассети. адӯре а̄хитоти ва̄, упачаритатта̄ адӯро ча со а̄хито ча̄ти ва̄, со ча со самбандхо чети ча, тена субхага̄ти ча, су атисайена пасиддхоти ча, со абхидхеййо ассети ча ва̄кйам̣. еттха супасиддхо на̄ма саддаттхо, адхиппа̄йаттхо пана пакатигамбхӣро. вуттан̃хи –
‘‘кавӣна’дхиппа̄йа’масаддагочарам̣,
паде пхурантам̣ мудукамхи кевалам̣;
висанти бха̄ва̄вагама̄ катассама̄,
пака̄сайантйа̄’катийо ту та̄диса̄’’ти.
тассаттхо – асаддагочарам̣ саддасса ависайам̣ хутва̄ мудукамхи паде кевалам̣ висум̣ пхурантам̣ ча̄пентам̣ кавӣнадхиппа̄йам̣ кавӣнамаджджха̄сайам̣ катассама̄ саддаттхависайе катапаричайа̄ пан̣д̣ита̄ бха̄ва̄вагама̄ падаттха̄вабодхена висанти пависанти, та̄диса̄ а̄катийо ту саддасаддаттха̄нам̣ а̄ка̄ра̄ пака̄сайанти адхиппа̄йаттхам̣ джотентӣти.
120. алан̇каронта̄ ваданам̣, мунино’дхарарам̣сийо;
собханте’рун̣арам̣сӣ’ва, сампатанта̄’мбуджодаре.
120. ‘‘алан̇каронта̄’’ичча̄ди. мунино самма̄самбуддхасса ваданам̣ сабха̄вамадхурапакатимукхам̣ алан̇каронта̄ саджджанта̄ собхайама̄на̄ адхара̄нам̣ рам̣сийо супаккабимбапхалопамаот̣т̣хайугал̣авиниссат̣абахутаракантиччхита̄бха̄ муниноти вин̃н̃а̄йати сутатта̄. амбуджодаре та̄ ка̄лопанатапуппхака̄сараман̣ӣйе падумаббхантаре сампатанта̄ паваттама̄на̄ арун̣арам̣сӣва ба̄ласӯрийарам̣сийо вийа собханте вира̄джанти.
120. ‘‘алан̇каронте’’чча̄ди. мунино ваданам̣ пакатисундарамукхам̣ алан̇каронта̄ саджджанта̄ адхарарам̣сийо тассева мунино от̣т̣хадвайато никкхантакантисамӯха̄ амбуджодаре викасана̄нурӯпака̄ла̄бхимукхе падумагаббхе упад̣д̣хавикаситети вуттам̣ хоти. сампатанта̄ паваттама̄на̄ арун̣арам̣сӣ ива ба̄ласӯрийарам̣сӣва собханте диббантӣти. еттха адӯрасамбандхам̣ пасиддхаттхан̃ча нисса̄йа паса̄дагун̣о па̄кат̣о. адхарарам̣сӣнам̣ мунисамбандхо сута̄нумитасамбандхесу сутасамбандхасса балаватта̄ [сута̄нумитесу сутасамбандхо балава̄ (парибха̄сендусере 112)], ка̄каккхигол̣аканайена ва̄ лаббхатӣти. адхаре рам̣сӣти ча, амбуджасса ударанти ча ва̄кйам̣.
121. оджо сама̄саба̄хулйа-
месо гаджджасса джӣвитам̣;
паджджепйа’на̄куло со’йам̣,
канто ка̄мӣйате йатха̄.
121. ‘‘оджо’’ичча̄ди. сама̄сасса екаттхавуттийа̄ ба̄хулйам̣ бхиййобха̄во итйанувадитва̄ пуна оджо видхӣйате, есо оджо сама̄саба̄хуллалаккхан̣о гаджджасса вуттирӯпасса джӣвитам̣ хадайам̣ са̄рам̣ таппадха̄натта̄ гаджджасса, на паджджасса, сойам̣ оджо ана̄куло агахано атойева канто хадайан̇гамо, паджджепи на кевалам̣ гадждже ка̄мӣйате пайуджджате. йатхетйуда̄харати.
121. ида̄ни оджагун̣ам̣ дассети ‘‘оджо’’чча̄дина̄. оджо на̄ма сама̄саба̄хулйам̣ бхиннаттхесу паваттасадда̄нам̣ екаттхапаваттилаккхан̣асса сама̄сасса бахулата̄, есо оджо гаджджасса гаджджабандхасса джӣвитам̣ хадайам̣, джӣвитасӣсена хадайасан̇кхатам̣ читтам̣ вуттанти ведитаббам̣. со айам̣ оджо ана̄куло нибйа̄куло канто татойева вин̃н̃ӯнам̣ пийабхӯто паджджепи паджджабандхепи ка̄мӣйате кавӣхи пайуджджатети. бахуласса бха̄во ба̄хулйам̣, сама̄сасса ба̄хулйанти виггахо. гаджджабандха̄дхика̄расса̄бха̄ва̄ паджджависайасса оджагун̣асса лаккхийам̣ дассети ‘‘йатхе’’чча̄дина̄.
122. муниндамандасан̃джа̄та-ха̄сачанданалимпита̄;
паллава̄ дхавала̄ тассе-векона̄’дхарапаллаво.
122. ‘‘мунинда’’ичча̄ди. муниндасса мандам̣ ӣсакам̣ сан̃джа̄то паватто там̣сабха̄ватта̄ бхагавато ха̄сасса [йасасса (ка.)] ха̄со хаситам̣ сова чанданамива чанданам̣ дхавалаттарӯпатта̄, тена лимпита̄ упадехита̄ паллава̄ сабба̄ни киласайа̄ни ‘‘идамеве’’ти нийама̄бха̄вато, дхавала̄ пакативан̣н̣апаричча̄гена сукка̄ ахесум̣ га̄ха̄питатта̄ сагун̣асса та̄дисависит̣т̣хасса пат̣ила̄бхато, евам̣ сантепи тасса муниндассева еко ан̃н̃асса та̄дисасса̄бха̄ва̄ адхарапаллаво на дхавало дхавало на̄хоси. ачча̄саннадесийопи бахумантаббо’йа’масса̄нубха̄воти.
‘‘пема̄вабандхахадайе садайе джинасмим̣,
тасмим̣ ну ким̣ куматайо бхаватха’ппасанна̄;
ким̣ тена во на вихитам̣ хита’муггадугга-
сам̣са̄раса̄гарасамуттаран̣а̄васа̄нам̣’’.
иччапарамуда̄харан̣ам̣. евамета̄дисо ана̄куло канто оджо джа̄нитабботи. нану ча йа-тасадда̄нам̣ ниччо самбандхо, тасма̄ катхам̣ ‘‘тассевеко на̄дхарапаллаво’’ти еттха йасадда̄бха̄воти? саччам̣, кинту паккантависайо, татха̄ пасиддхависайо, анубхӯтависайо ча тасаддо йасаддам̣ на̄пеккхате. йатха̄ –
‘‘сава̄сане килесе со, еко саббе нигха̄тийа;
аху сусуддхасанта̄но, пӯджа̄нан̃ча сада̄рахо’’.
ичча̄ди. еттха буддхо ‘‘буддха̄нуссатима̄дито’’ти пакканто.
пасиддхависайо йатха̄ –
‘‘аггим̣ паккханда’ атха ва̄, ‘паббатагга̄ пате’ти ва̄;
йади ваккхати каттаббам̣, н̃а̄така̄рӣхи со джино’’.
ичча̄ди.
анубхӯтависайо йатха̄ –
‘‘атӣтам̣ на̄нусоча̄ми, наппаджаппа̄ма’на̄гатам̣;
паччуппаннена йа̄пеми, тена ван̣н̣о пасӣдати’’.
ичча̄ди.
йасаддо туттарава̄кйат̣т̣хо пуббава̄кйе тасаддамева гамайати. йатха̄ –
‘‘бодхим̣ нама̄ми натибха̄джанамаччул̣а̄рам̣,
пун̃н̃а̄карам̣ бхуванаман̣д̣аласоттхибхӯтам̣;
йо чаккхусотасатигочаратам̣ самето,
доса̄ридаппаматхане’карасо будха̄нам̣’’.
ичча̄ди.
пуббава̄кйопа̄тто ту йасаддо уттарава̄кйетасаддопа̄да̄нам̣ вина̄ са̄кан̇кхе ва̄кйасса ӯнаттам̣ джанети. еттха паккантависайо тасаддо.
122. муниндасса мандам̣ ӣсакам̣ сан̃джа̄то паватто ха̄сойева ситам̣ чанданачун̣н̣амива тена лимпита̄ а̄лепита̄ паллава̄ руккхалата̄дӣнам̣ пакатиратта̄ни кисалайа̄ни дхавала̄ сагун̣апаричча̄гена сета̄ ахесум̣, татха̄пи тассева татха̄гатасса еко атуло асаха̄йо ва̄ адхарапаллаво данта̄варан̣асан̇кха̄тапаллаво на рам̣сисам̣сат̣т̣хопи самӣпат̣т̣хопи дхавало сето на̄хоси. еваметтха агаханасама̄саба̄хулйам̣ дӣпитам̣ хоти.
‘‘пема̄вабандхахадайе садайе джинасмим̣,
тасмим̣ ну ким̣ куматайо бхаватха’ппасанна̄;
ким̣ тена во на вихитам̣ хита’муггадугга-
сам̣са̄раса̄гарасамуттаран̣а̄васа̄на’’нти.
апарамуда̄харан̣ам̣. тассаттхо – куматайо хе ан̃н̃а̄н̣а̄! пема̄вабандхахадайе саббесу тумхесу ниччам̣ паваттитадал̣хапема̄нубандхачитте садайе татойева дайа̄сахите тасмим̣ джинасмим̣ висайабхӯте ким̣ ну касма̄ аппасанна̄ бхаватха, татха̄ хи во тумха̄кам̣ тена джинена угго да̄рун̣о ча, дугго гантумасаккун̣еййо ча, сойева сам̣са̄раса̄гаро тасса самуттаран̣ам̣ парийантаппаттийева аваса̄нам̣ йасса там̣ на вихитам̣ акатам̣ хитам̣ вуддхи на̄ма ким̣ хоти, на хотева. еттха̄пи сама̄сасса па̄кат̣атта̄ оджо гун̣о канто хотӣти.
нану йа-тасадда̄нам̣ ниччасамбандхоти катхам̣ ‘‘тассевеко’’ти ча ‘‘тасмим̣ ну ким̣ куматайо’’ти ча ичча̄дӣсу хет̣т̣ха̄ вуттайасаддо наттхӣти? саччам̣, татха̄пи паккантаттхависайо, пасиддхаттхависайо, анубхӯтаттхависайо ва̄ тасаддо йасаддам̣ на̄пеккхати. татха̄ хи –
‘‘сава̄сане килесе со, еко саббе нигха̄тийа;
аху сусуддхасанта̄но, пӯджа̄нан̃ча сада̄рахо’’ти.
евама̄дӣсу ‘‘со’’ти ниддит̣т̣хатасаддо ‘‘буддха̄нуссатима̄дито’’ти еттха атӣтена буддхасаддена вачанӣйависайо хоти.
‘‘аггим̣ паккханда’ атхава̄, ‘паббатагга̄ пате’ти ва̄;
йади ваккхати каттаббам̣, н̃а̄така̄рӣхи со джино’’ти.
евама̄дӣсу тасаддо н̃а̄така̄рӣхи каттаббатта̄ пасиддхабуддхападаттхависайо.
‘‘атӣтам̣ на̄нусоча̄ми, наппаджаппа̄ма’на̄гатам̣;
паччуппаннена йа̄пеми, тена ван̣н̣о пасӣдатӣ’’ти.
евама̄дӣсу тасаддо ананусочананаппаджаппанайа̄панасан̇кха̄тавиджа̄нанавасена анубхӯтаттхависайо, тасма̄ тӣсупи т̣ха̄несу тасаддо йасаддам̣ на̄пеккхате. еттха пана паккантависайо тасаддо адхиппето. апича уттарава̄кйе т̣хито йасаддо пуббава̄кйе тасадде асатипи тамева дӣпети. татха̄ хи –
бодхим̣ нама̄ми натибха̄джанамаччул̣а̄рам̣,
пун̃н̃а̄карам̣ бхуванаман̣д̣аласоттхибхӯтам̣;
йо чаккхусотасатигочаратам̣ самето,
доса̄ридаппаматхане’карасо будха̄нанти.
йо будха̄нам̣ чаккхусотасатӣнам̣ гочаратам̣ висайабха̄вам̣ самето патто, тесам̣йева доса̄рӣнам̣ килесапаччаттхика̄нам̣ даппаматхане даппамаддане екарасо падха̄накиччо самиддхиванто ва̄ хоти, там̣ бодхим̣ нама̄мӣти самбандхо. пуббава̄кйе пайоджито йасаддо уттарава̄кйе тасаддопа̄да̄не асати сам̣сайамуппа̄дайама̄но ва̄кйасса ӯнаттам̣ кароти. уда̄харан̣ам̣ пана па̄кат̣ам̣.
123. пада̄бхидхеййависайам̣,
сама̄сабйа̄сасамбхавам̣;
йам̣ па̄рин̣атйам̣ хоти’ха,
сопи оджова там̣ йатха̄.
123. ‘‘пади’’чча̄ди. падасса абхидхеййо аттхо со висайо йасса. йаттха пачурасадда̄бхидхеййо аттхо сам̣кхиттападехи вуччате, со сама̄со. йаттхаппакехи падехи абхидхеййаттхо пачурападехи вуччате, со бйа̄со. тато сама̄сабйа̄сато самбхаво йасса. там̣ татха̄видхам̣ йам̣ па̄рин̣атйам̣ парин̣атабха̄во хотӣти анувадитва̄ сопи иха сасаттхе оджова̄ти видхӣйате. там̣ йатхетйубхайампи уда̄харати.
123. ‘‘паде’’чча̄ди. пада̄нам̣ бахӯнам̣ аппака̄нам̣ ва̄ пада̄нам̣ абхидхеййависайам̣ виттха̄расам̣кхиттаттхависайавантам̣ сама̄сабйа̄сасамбхавам̣ йатха̄ккамам̣ сан̇кхепавиттха̄радвайена ниппханнам̣ ниппхаттивантам̣ ва̄ йам̣ па̄рин̣атйам̣ каттӯнам̣ гантхависайе парин̣атиппака̄сако йо саддадхаммо аттхадхаммо хоти, саддагун̣о аттхагун̣оти вуттам̣ хоти, сопи иха субодха̄лан̇ка̄ре оджо на̄ма саддагун̣о аттхагун̣о. там̣ йатха̄ти двӣсу лаккхийам̣ дассети, пада̄нам̣ абхидхеййо висайо йасса па̄рин̣атйассети ча, сама̄со ча бйа̄со ча̄ти ча, тато самбхаванти ча, тато самбхаво асса̄ти ча, парин̣атасса каттуно гантхасса ева ва̄ бха̄воти ча виггахо. катту па̄рин̣атйапаккхе таппака̄сакагантхасса тадаттхена па̄рин̣атйам̣ сиддхам̣.
124. джотайитва̄на саддхаммам̣,
санта̄ретва̄ садеваке;
джалитва̄ аггикхандхо’ва,
ниббуто со саса̄вако.
124. ‘‘джотайитва̄не’’чча̄ди. имина̄ хет̣т̣ха̄ пачурапада̄бхихито буддхавам̣со сан̇кхепарӯпена вутто.
124. ‘‘джотайи’’чча̄ди. со татха̄гато саддхаммам̣ сапарийаттикам̣ навалокуттарасаддхаммам̣ джотайитва̄на н̃а̄н̣а̄локена обха̄сетва̄ садеваке сатте санта̄ретва̄ сам̣са̄раса̄гарапарийантамупанетва̄ аггикхандхова маха̄теджена аггиккхандхо вийа джалитва̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣арӯпака̄йасампаттийа̄ паджджалитва̄ анте саса̄вако са̄вакехи саха ниббуто кхандхапаринибба̄нена париниббутоти. имина̄ сакалабуддхавам̣се бахӯхи падехи вуттаттхо сан̇кхепаккамена вутто. сатам̣ дхаммо, санто сам̣виджджама̄но ва̄ дхаммоти ча, саха девехи ваттама̄на̄ти ча, саха са̄вакехи ваттама̄ноти ча виггахо.
125. маттхакат̣т̣хӣ матасса̄пи, раджобха̄вам̣ ваджанту ме;
йато пун̃н̃ена те сенти [сенту (ка.)], дженапа̄дамбуджадвайе.
125. ‘‘маттхакат̣т̣хӣ’’ичча̄ди. матасса̄пи маран̣ама̄паннасса̄пи ме маттхаке муддхани ат̣т̣хӣ раджобха̄вам̣ дхӯлиттам̣ ваджанту па̄пун̣анту. касма̄ти че? йато йасма̄ ка̄ран̣а̄ пун̃н̃ена кусалена каммена хетуна̄ те раджа̄ джинасса име джена̄, па̄да̄, тейева амбуджа̄нива амбуджа̄ни, тесам̣ двайе сенти паваттанти, татха̄ хоту ва̄ ма̄ ва̄, пан̣атигедхенева вадати. еттха ‘‘катхамахам̣ бхагавато па̄де ниччам̣ сираса̄ пан̣ама̄мӣ’’тйадхиппа̄йо виттха̄рена вутто.
125. ‘‘маттхаки’’чча̄ди, матасса̄пи ме майхам̣ маттхакат̣т̣хӣ муддхани ат̣т̣хӣни раджобха̄вам̣ атисукхумараджаттам̣ ваджанту па̄пун̣анту. касма̄ а̄сӣсанам̣ каротӣти че? йато йасма̄ ка̄ран̣а̄ пун̃н̃ена майхам̣ татха̄видхена кусалакаммена хетуна̄ те раджа̄ дженапа̄дамбуджадвайе джинапат̣ибаддхачаран̣ападумайугал̣е сенти паваттанти, буддхасса сирипа̄де кин̃чипи раджоджаллам̣ на упалимпатева, татха̄пи вандана̄бхила̄сена евам̣ вуттам̣. еттха ‘‘катхамахам̣ бхагавато сирипа̄де муддхана̄ ниччам̣ пан̣ама̄мӣ’’тйабхила̄со виттха̄рена вутто. маттхаке ат̣т̣хӣти ча, раджасо бха̄воти ча, джинасса имети ча, джена̄ ча те па̄да̄ чети ча, тейева амбуджа̄нӣти ча, тесам̣ двайанти ча виггахо.
126. иччатра ниччам̣пан̣ати-гедхо са̄дху падиссати;
джа̄йате’йам̣ гун̣о тиккха-пан̃н̃а̄на’мабхийогато.
126. бйа̄саттамевасса виварати ‘‘иччатри’’чча̄дина̄. иччевам̣ атра га̄тха̄йам̣ пан̣атийам̣ пан̣а̄ме гедхо адхикаччхандо са̄дху сундарам̣ падиссати вин̃н̃а̄йате, айам̣ йатха̄вутто оджо гун̣о парин̣атабха̄васан̇кха̄то тиккхапан̃н̃а̄нам̣ са̄тисайаматӣнам̣ евам̣ сантепи абхийогато пунаппунаппаваттитапаричайабалена джа̄йате уппаджджати.
126. ида̄ни сам̣кхиттассаттхасса виттха̄рена пака̄ситабха̄вам̣ ‘‘иччатра’’ичча̄дина̄ ниддисати. ити имина̄ анантарага̄тха̄йам̣ вуттаккамена атра имиссам̣ га̄тха̄йам̣ ниччам̣пан̣атигедхо нирантарапан̣а̄ме адхикакаттука̄мата̄кусалаччхандо са̄дху вибхӯто вибхӯтам̣ ва̄ падиссати пан̃н̃а̄йати, айам̣ гун̣о йатха̄вутто айам̣ парин̣атабха̄васан̇кха̄то оджо на̄ма саддаттхагун̣о тиккхапан̃н̃а̄нам̣ сукхумабуддхиманта̄нам̣ абхийогато гантхависайабхӯтена нирантара̄бхйа̄сенева джа̄йате сиджджхати, ватту па̄рин̣атйенева бхаванато йесам̣ кесан̃чи йена кеначи пака̄рена на сиджджхатӣти. ниччам̣ паватта̄ пан̣атӣти ча, тассам̣ гедхоти ча, тиккха̄ пан̃н̃а̄ йесанти ча, абхи пунаппунам̣ його йун̃джананти ча виггахо.
127. мадхураттам̣ пада̄сатти-рануппа̄саваса̄ двидха̄;
сийа̄ самасути пубба̄, ван̣н̣а̄вутти паро йатха̄.
127. ма̄дхурийамавадха̄райама̄ха ‘‘мадхуратта’’мичча̄ди. саванӣйаттена манохараттам̣ мадхураттам̣. там̣ пада̄ни ва̄кйа̄лан̇ка̄ра̄ни сама̄на̄ни уттаруттарехи, тесам̣ а̄сатти т̣ха̄на̄дина̄йатха̄катхан̃чи самасутӣнам̣ а̄санната̄ пада̄сатти, пат̣хамаппайуттассаккхарасса паччха̄ па̄со паккхепо ануппа̄со, пада̄сатти ча ануппа̄со ча, тесам̣ васена двидха̄ хоти. ‘‘кӣдиса̄ те’’ти а̄ха ‘‘сийа̄’’тиа̄ди. пубба̄ пат̣хама̄бхихита̄ пада̄сатти сама̄ йена кеначи т̣ха̄наматта̄сам̣йога̄дина̄ падантарена сути ван̣н̣о йасса̄ са̄ сийа̄ бхавеййа, паро паччхимо ануппа̄со ту ван̣н̣асса сарабйан̃джаналаккхан̣асса а̄вутти пунаппунучча̄ран̣ам̣ сийа̄ти. евам̣ каттхачи бандхе сама̄напада̄сатти каттхачи ануппа̄со каттхачи тадубхайам̣, двайена рахито вирасо бандхо насса̄дӣйате кавӣхи, та̄дисам̣ мадхураттам̣ дувидхам̣ пат̣ипаджджитаббам̣, силесасамата̄нвитантуччантамева раман̣ӣйам̣ сийа̄ти лаккхан̣ам̣ дассетва̄ ‘‘йатхе’’ти лаккхийамубхайаттхода̄харати ‘‘йаде’’чча̄дина̄, ‘‘мунинди’’чча̄дина̄ ча.
127. ида̄ни мадхурагун̣ам̣ дассети ‘‘мадхури’’чча̄дина̄. мадхураттам̣ саванӣйабха̄вато манохараттам̣ мадхурагун̣ам̣, пада̄нам̣ ва̄кйа̄вайавасан̇кха̄та̄нам̣ сйа̄дйанта̄дӣнам̣ упарӯпарипадехи сама̄на̄нам̣ а̄сатти т̣ха̄накаран̣а̄дина̄ йена кеначи пака̄рена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄санната̄, ануппа̄со пуббучча̄ритаван̣н̣а̄нам̣ пуна паккхипанан̃ча̄ти двиннам̣ васа̄ вибха̄гена двидха̄ хоти. таттха пубба̄ пада̄сатти самасути сийа̄, пубба̄параван̣н̣а̄нам̣ т̣ха̄наматта̄каран̣а̄дӣхи а̄саннасутисан̇кхатаван̣н̣авутти хоти, паро ануппа̄со пана ван̣н̣а̄вутти сарабйан̃джанасабха̄ва̄нам̣ пуббучча̄ритаван̣н̣а̄нам̣ пунаппунучча̄ран̣ам̣ сийа̄ти. йатха̄ти двӣсу уда̄харан̣ама̄дисати. евам̣ каттхачи бандхе пада̄сатти каттхачи ануппа̄со каттхачи тадубхайам̣, двӣхи винимутто пана бандхо вин̃н̃ӯхи асса̄данӣйо на хоти. упари ваккхама̄на̄хи силесасамата̄хи йуттам̣ мадхураттам̣ пана висесато асса̄данӣйам̣ хотӣти. мадхурасса бандхасса бха̄воти ча, пада̄нам̣ а̄саттӣти ча, ану паччха̄ па̄со паккхепоти ча, пада̄сатти ча ануппа̄со ча̄ти ча, тесам̣ васо бхедоти ча, сама̄ сути ван̣н̣о йасса̄ти ча, ван̣н̣асса а̄вуттӣти ча виггахо.
128. йада̄ есо’бхисамбодхим̣,
сампатто мунипун̇гаво;
тада̄ пабхути дхаммасса,
локе джа̄то махуссаво.
128. есо мунипун̇гаво йада̄ йато пабхути абхисамбодхим̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ сампатто самадхигато, тада̄ пабхути тато а̄раббха дхаммасса чатусатипат̣т̣ха̄на̄дибхедасса саттатим̣сабодхипаккхийасан̇кха̄тасса махуссаво маханто аббхудайо ниппат̣ипаккха̄ паватти локе тивидхе джа̄то ахосӣти. иха квачи дӣгхата̄катам̣ садисаттам̣, квачи т̣ха̄накатам̣, квачи сам̣йогакатам̣, квачи ан̃н̃атха̄, тена̄ха ‘‘сийа̄ самасути пубба̄’’ти.
128. ‘‘йади’’чча̄ди. есо мунипун̇гаво йада̄ абхисамбодхим̣ саббан̃н̃утам̣ сампатто сасанта̄не уппа̄данавасена сампа̄пун̣и, тада̄ пабхути тато пат̣т̣ха̄йа дхаммасса ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄на̄дипабхедасса саттатим̣сабодхипаккхийадхаммасса махуссаво маха̄бхивуддхи локе ка̄ма̄дилокаттайе джа̄тоти. иха ‘‘йада̄ есо’’ти дӣгхака̄лавасена а̄санната̄, ‘‘йа е’’ти т̣ха̄навасена а̄санната̄, ‘‘абхисамбодхим̣ сампатто’’ти сам̣йогавасена а̄санната̄, ‘‘бхи дхи’’нти дханитато а̄санната̄ти ичча̄дина̄ пада̄сатти дат̣т̣хабба̄. абхисамбуджджхати ета̄йа̄ти ча, пума̄ ча со гочети ча, мунӣнам̣ пун̇гавоти ча, маханто ча со уссаво ча̄ти ча виггахо.
129. муниндамандаха̄са̄ те, кундасандохавиббхама̄;
дисанта’манудха̄ванти, хасанта̄ чандакантийо.
129. кунда̄нам̣ кусума̄нам̣ сандохо самӯхо, тасса виббхамо йесам̣ те, муниндасса мандаха̄са̄ манун̃н̃а̄ хасита̄ни чандасса кантийо собха̄йо хасанта̄ вид̣амбайанта̄ дисантаманудха̄ванти анувичаранти. иччатра нака̄расахитасса дака̄расса, така̄расса ча̄нуваттанам̣.
‘‘инданӣладаладванда-сундарам̣ сиримандирам̣;
мунинданайанадвандам̣, виндати’ндӣвараджджутим̣’’.
иччапарамуда̄харан̣ам̣.
129. ‘‘мунинди’’чча̄ди. кундасандохавиббхама̄ супуппхитакундакусумара̄сисадисалӣла̄ванта̄ те муниндамандаха̄са̄ буддхасса манун̃н̃а̄ хасита̄ чандакантийо ниммалачандакиран̣е хасанта̄ нинданта̄ дисантам̣ там̣ там̣ дисам̣, диса̄парийантам̣ ва̄ анудха̄ванти видха̄вантӣти. еттха нака̄расахитадака̄расса, нака̄расахитатака̄расса ча а̄вутти дат̣т̣хабба̄. манда̄ ча те ха̄са̄ чети ча, муниндасса мандаха̄са̄ти ча, кунда̄нам̣ сандохоти ча, тасса виббхамо йесанти ча, диса̄йева дисантам̣, диса̄нам̣ ва̄ антанти ча виггахо.
‘‘инданӣладаладванда-сундарам̣ сиримандирам̣;
мунинданайанадвандам̣, виндати’ндӣвараджджути’’нти.
идампи нака̄расахитадака̄раван̣н̣а̄вуттийа̄ апарамуда̄харан̣ам̣.
таттха инданӣладаладвандасундарам̣ инданӣламан̣исакалика̄йугал̣амива манохарам̣ сиримандирам̣ татойева собха̄йа нива̄сат̣т̣ха̄набхӯтам̣ мунинданайанадвандам̣ индӣвараджджутим̣ нӣлуппалакантим̣ виндати анубхоти, индӣвараджджутисама̄на̄ти адхиппа̄йо.
130. саббакомалаван̣н̣ехи, на̄’нуппа̄со пасам̣сийо;
йатха̄’йам̣ ма̄латӣма̄ла̄, линалола̄лима̄линӣ.
130. йехи кехичи а̄вуттито ануппа̄соти че? нетйа̄ха ‘‘сабба’’ичча̄ди. саббехи комалехи сукума̄рехи ван̣н̣ехи аккхарехи ануппа̄со на пасам̣сийо сила̄гханӣйо на хоти силесавиродхитта̄. ‘‘йатхе’’ти там̣ уда̄харати. айам̣ ма̄латӣма̄ла̄ джа̄тикусумада̄мам̣ лина̄нам̣ бйа̄дхита̄нам̣ лола̄нам̣ кусумараса̄раббха лолупа̄нам̣ алӣнам̣ бхамара̄нам̣ ма̄ла̄ панти са̄ асса̄ аттхӣти линалола̄лима̄линӣ.
130. вутта̄нуппа̄сопи саббакомалаван̣н̣ехи вирачито на пасам̣сийоти дассетум̣ ‘‘саббакомалаван̣н̣ехӣ’’тиа̄дима̄ха. саббакомалаван̣н̣ехи саббехи сукума̄раккхарехи като ануппа̄со ван̣н̣а̄вуттилаккхан̣о на пасам̣сийо силеса̄лан̇ка̄равируддхатта̄ пасаттхо на хоти. ‘‘йатха̄’’ти тамуда̄харати. айам̣ ма̄латӣма̄ла̄ еса̄ джа̄тисуманама̄лика̄ лина̄нам̣ бйа̄ват̣а̄нам̣ патанта̄нам̣ лола̄нам̣ гандхалуддха̄нам̣ алӣнам̣ бхамара̄нам̣ ма̄линӣ пантийутта̄ти. еттха лака̄рассева пунаппунаппайогена комалаван̣н̣а̄вутти. ма̄латӣнам̣ ма̄ла̄ти ча, лола̄ ча те алайо ча̄ти ча, лина̄ ча те лола̄лайо ча̄ти ча, тесам̣ ма̄ла̄ти ча, са̄ асса аттхӣти ча виггахо.
131. мудӯхи ва̄ кевалехи,
кевалехи пхут̣ехи ва̄;
миссехи ва̄ тидха̄ хоти,
ван̣н̣ехи самата̄ йатха̄.
131. саматам̣ самбха̄вети ‘‘мудӯхи’’чча̄дина̄. кевалехи кевалапхут̣а̄дибха̄ва̄паваттехи сакалехи мудӯхи чатӯсупи па̄десу саджа̄тийехи аситхилакомалехи ва̄ кака̄ра̄дӣхи ва̄ ситхилакомаласса силесапат̣ипаккхатта̄ кевалехи пхут̣ехи ва̄ адхиматтасутӣхи бхака̄ра̄дӣхи [ра̄га̄дӣхи (ка.)] ва̄ акиччхавачанӣйе киччхавачанӣйасса сукхума̄лавипарийайатта̄ миссехи ва̄ маджджхимасутӣхи мудубхӯтасам̣сат̣т̣хехи ва̄ ван̣н̣ехи аккхарехи каран̣абхӯтехи самата̄ тидха̄ хоти гадждже падждже ва̄. ‘‘йатхе’’ти тивидхамуда̄харати.
131. ида̄ни саматам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘мудӯхи’’чча̄дима̄ха. кевалехи пхут̣амиссехи ан̃н̃атта̄ сакалехи мудӯхи ситхилакомалехи ван̣н̣ехи кака̄ра̄дӣхи ва̄ кевалехи пхут̣ехи кевалакомалаван̣н̣арахитатта̄ сакалехи акиччхучча̄ран̣ӣйехи адхиматтасутӣхи бхака̄ра̄дӣхи ван̣н̣ехи ва̄ миссехи йатха̄вуттамудупхут̣асаммиссехи ван̣н̣ехи ва̄ каран̣абхӯтехи самата̄ гадждже ва̄ падждже ва̄ тидха̄ хотӣти. йади ситхилакомалаван̣н̣ехи вичаритам̣ силеса̄лан̇ка̄расса, киччхучча̄ран̣ӣйехи пхут̣аван̣н̣ехи катам̣ сукхума̄ла̄лан̇ка̄расса ча вируджджхатӣти. ‘‘йатха̄’’ти тивидхамуда̄харати.
кеваламудусамата̄
132. кокила̄ла̄пасам̣ва̄дӣ,
мунинда̄ла̄павиббхамо;
хадайан̇гаматам̣ йа̄ти,
сатам̣ дети ча ниббутим̣.
132. ‘‘кокиле’’чча̄ди. кокила̄нам̣ каравӣкасакун̣а̄нам̣ а̄ла̄по кӯджитам̣, там̣ сам̣вадати пака̄сати сӣлена̄ти кокила̄ла̄пасам̣ва̄дӣ, там̣садисоти аттхо, муниндасса а̄ла̄по висат̣т̣ха̄диат̣т̣хан̇гико саро тасса виббхамо вила̄со сатам̣ саппуриса̄нам̣ хадайан̇гаматам̣ манонуса̄ритам̣ мадхурабха̄вам̣ йа̄ти, ниббутим̣ нибба̄нан̃ча тесам̣ дети.
132. ‘‘кокили’’чча̄ди. кокила̄нам̣ каравӣкасакун̣а̄нам̣ а̄ла̄пам̣ на̄далӣлам̣ сам̣ва̄дӣ пака̄санасӣло, там̣садисоти адхиппа̄йо, муниндасса саббан̃н̃уно а̄ла̄пасса висат̣т̣ха̄диат̣т̣хан̇гикана̄дасса виббхамо вила̄со сатам̣ саппуриса̄нам̣ хадайан̇гаматам̣ читта̄ра̄дхитабха̄вам̣ йа̄ти ча, ниббутим̣ сутасамбандхена тесам̣йева са̄дхӯнам̣ нибба̄нам̣ дети ча дентопи хотӣти. еттха кокила̄ла̄пасаддена ниссите ниссайавоха̄рена лӣла̄ гахита̄.