4. сама̄сакан̣д̣а

атха йуттаттха̄нам̣ сйа̄дйантапада̄нам̣ екаттхӣбха̄во вуччате. екаттхӣбха̄воти ча идха сама̄со вуччати. со ча сама̄со чхаббидхо абйайӣбха̄во, таппурисо, каммадха̄райо, дигу, бахуббӣхи, двандоти.

абйайӣбха̄васама̄са

таттха абйайӣбха̄во пат̣хамам̣ вуччате. бйайо вуччати вика̄ро, наттхи бйайо етасса̄ти абйайо, абйайо хутва̄ бхаватӣти абйайӣбха̄во, на̄на̄лин̇га, вибхатти, вачанесу рӯпавика̄рарахито хутва̄ бхаватӣти аттхо, саббалин̇га,-вибхатти, вачанесупи йебхуййена екарӯпена паваттатӣти вуттам̣ хоти.

абйайанти ва̄ упасагганипа̄та̄нам̣ ева на̄мам̣, айам̣ пана пакати абйайам̣ на хоти, асан̇кхйехи саха екаттхата̄васена абйайам̣ хоти, ити анабйайампи абйайам̣ бхаватӣти абйайӣбха̄во.

331. сйа̄дисйа̄динекаттхам̣ [ка. 316; рӯ. 331; нӣ. 675; чам̣. 2.2.1; па̄. 2.1.4].

адхика̄расуттамидам̣. сйа̄ди вуччати сйа̄дйантападам̣, ‘сйа̄дина̄’ти сйа̄дйантападена, еко аттхо йасса там̣ екаттхам̣, сйа̄дипадам̣ сйа̄дипадена саха екаттхам̣ хотӣти аттхо.

еттха ча ‘сйа̄дӣ’ти вачанена упасагга, нипа̄техи саддхим̣ сабба̄ни на̄микапада̄ни на̄мапат̣ирӯпака̄ни ча сан̇ган̣ха̄ти, тйа̄дйантапада̄ни ниваттети.

таттха на̄мапат̣ирӯпака̄ни на̄ма ‘йева̄ванакадхамма̄’ ичча̄дӣни. татха̄ сан̃н̃а̄саддабха̄вам̣ патта̄ни ‘‘аттхипаччайо, наттхипаччайо, аттхикхӣра̄ бра̄хман̣ӣ, ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о, маккхалигоса̄ло’’ ичча̄дӣсу ‘аттхи’ ичча̄дӣни.

‘екаттха’нти етена двандасама̄сепи пада̄нам̣ екакатту, екакамма̄дибха̄вена екаттхӣбха̄во вутто хотӣти.

332. асан̇кхйам̣ вибхаттисампаттисамӣпаса̄калйа̄бха̄вайатха̄паччха̄йугападаттхе [ка. 319; рӯ. 330; нӣ. 696; чам̣. 2.2.2; па̄. 2.1.6].

‘асан̇кхйа’нти упасаггападам̣ нипа̄тападан̃ча вуччати. там̣ двайампи хи екатта, бахуттасан̇кхйам̣ пат̣ичча рӯпавика̄рарахитатта̄ ‘асан̇кхйа’нти вуччати. вибхатйаттхе, сампатйаттхе, самӣпаттхе, са̄калйаттхе, абха̄ваттхе, йатха̄ттхе, паччха̄ттхе, йугападаттхе паваттам̣ асан̇кхйам̣ на̄ма сйа̄дипадам̣ ан̃н̃ена сйа̄дипадена саха екаттхам̣ хоти. айан̃ча сама̄со анваттхавасена ‘асан̇кхйо’ти ча ‘абйайӣбха̄во’ти ча вуччати.

вибхатйаттхе та̄ва –

адхиттхи. еттха ча адхито си, тасса ‘асан̇кхйехи сабба̄са’нти суттена лопо, иттхито су, ‘адхи иттхӣсӯ’ти ва̄кйам̣, тасса ча аттхам̣ катхентена ниччасама̄сатта̄ ан̃н̃ападена виггахо ка̄таббо ‘‘иттхӣсу паватта̄ катха̄’’ти ва̄ ‘‘иттхӣсу паватто вачанапатхо’’ти ва̄ ‘‘иттхӣсу паваттам̣ вачана’’нти ва̄, тато пуримасуттена екаттхасан̃н̃а̄, имина̄ суттена асан̇кхйекаттхасан̃н̃а̄ ча карийате, екаттхасан̃н̃а̄йа пана ката̄йа ва̄кйаттха̄йа пайутта̄нам̣ вибхаттӣнам̣ аттхо екаттхападена вутто хоти, тада̄ вибхаттийо вуттаттха̄ на̄ма.

ида̄ни вуттаттха̄нам̣ аппайога̄рахатта̄ лопавидха̄нама̄ха.

333. екаттхата̄йам̣ [ка. 316; рӯ. 331; нӣ. 675; чам̣. 2.1.39; па̄. 2.4.71; 1.2.45, 46].

еко аттхо йесам̣ та̄ни екаттха̄ни, ‘аттхо’ти четтха падантаре катту, камма̄дибха̄вена видхеййо падха̄наттхо ева ведитаббо. татха̄ хи ‘ра̄джапутто’ти еттха путтасаддаттхо ева татха̄видхеййо хоти, на ра̄джасаддаттхо, саббан̃ча вачанава̄кйам̣ на̄ма видхеййаттхехи ева сиджджхати, но ан̃н̃атха̄, йасма̄ ча ‘ра̄джапутто’ти етам̣ путтасаддаттхассева на̄мам̣ хоти, на ра̄джасаддаттхасса, тасма̄ еко падха̄набхӯто путтасаддаттхо ева тесам̣ двиннам̣ садда̄нам̣ аттхо на̄ма хоти, на ра̄джасаддаттхоти, екаттха̄нам̣ бха̄во екаттхата̄, екаттхӣбха̄воти вуттам̣ хоти. со тивидхо сама̄со, таддхито, дха̄тупаччайанто ча̄ти. тиссам̣ тивидха̄йам̣ екаттхата̄йам̣ сабба̄сам̣ вуттаттха̄нам̣ сйа̄дивибхаттӣнам̣ лопо хотӣти имина̄ сусса лопо. бахула̄дхика̄ратта̄ пана алуттасама̄сопи диссати.

334. там̣ напум̣сакам̣ [ка. 320; рӯ. 335; нӣ. 698; чам̣. 2.2.15; па̄. 2.4.18].

там̣ асан̇кхйам̣ на̄ма екаттхам̣ напум̣сакам̣ хотӣти имина̄ адхиттхӣсаддасса напум̣сакабха̄вам̣ катва̄ тато сйа̄дйуппатти.

335. сйа̄дӣсу рассо [ка. 342; рӯ. 337; нӣ. 734; чам̣. 2.2.84; па̄. 1.2.47].

напум̣сакасса екаттхасса рассо хоти сйа̄дӣсу вибхаттӣсӯти имина̄ ӣка̄расса рассо.

336. пуббасма̄ма̄дито [ка. 343; рӯ. 338; нӣ. 375; чам̣. 2.1.40; па̄. 1.1.41].

пуббаама̄ди на̄ма пуббападаттхападха̄набхӯто асан̇кхйасама̄со вуччати, тато пара̄сам̣ сабба̄сам̣ вибхаттӣнам̣ лопо хоти, а̄дисаддена четтха пат̣хама̄вибхаттипи гайхати. атха ва̄ ама̄ди вуччати таппурисо, тато пуббам̣ на̄ма асан̇кхйасама̄со, ити ама̄дито пуббабхӯта̄ асан̇кхйекаттха̄ пара̄сам̣ сабба̄сам̣ вибхаттӣнам̣ лопо хотӣти имина̄ адхиттхисаддато саббавибхаттӣнам̣ лопо.

адхиттхи тит̣т̣хати, иттхӣсу паватта̄ катха̄ тит̣т̣хатӣти аттхо. адхиттхи тит̣т̣ханти, иттхӣсу паватта̄ катха̄йо тит̣т̣хантӣти аттхо. еса найо сесавибхаттӣсу сесавачанесу сесалин̇гесу ча. евам̣ саббалин̇гесу саббавибхаттӣсу саббавачанесу ча екенева рӯпена тит̣т̣хати, тасма̄ айам̣ сама̄со рӯпавика̄рарахитатта̄ ‘абйайӣбха̄во’ти вуччати.

еттха ча вибхатйаттхо на̄ма ‘‘адхиттхи, бахига̄мам̣, упариган̇га’’ мичча̄дӣсу сампатйа̄дӣхи висесаттхехи рахито кевало вибхаттӣнам̣ аттхо вуччати. виггахе пана ‘‘катха̄, паватта̄’’ ичча̄дӣни сама̄саса̄маттхийена видита̄ни аттхапада̄ни на̄ма, адхисаддасса аттхапада̄нӣтипи ваданти. евам̣ адхикума̄ри, адхивадху, адхиджамбуичча̄ди.

аттани паватто дхаммо, паватта̄ ва̄дхамма̄ти аттхе вибхаттӣнам̣ лопе кате адхиаттасаддасса напум̣сакабха̄вам̣ катва̄ тато сйа̄дйуппатти, ‘пуббасма̄ма̄дито’ти сйа̄дӣнам̣ лопе сампатте –

337. на̄томапан̃чамийа̄ [ка. 341; рӯ. 336; нӣ. 733; чам̣. 2.1.41; па̄. 2.4.83; му. 4.3.374].

ака̄рантамха̄ асан̇кхйекаттха̄ парам̣ сабба̄сам̣ вибхаттӣнам̣ лопо на хоти, пан̃чамӣваджджита̄нам̣ вибхаттӣнам̣ ам̣ хоти.

аджджхаттам̣ дхаммо джа̄йати, аджджхаттам̣ дхамма̄ джа̄йанти, аджджхаттам̣ дхаммам̣ пассати, аджджхаттам̣ дхамме пассанти.

апан̃чамийа̄ти ким̣? аджджхатта̄ апети, аджджхаттехи апети.

338. ва̄ татийа̄саттамӣнам̣ [ка. 341; рӯ. 336; нӣ. 733; чам̣. 2.1.42; па̄. 2.4.84; му. 4.3.375].

ака̄рантамха̄ асан̇кхйекаттха̄ парам̣ татийа̄, саттамӣнам̣ викаппена ам̣ хоти.

аджджхаттам̣ дхаммена ваттати аджджхаттена ва̄, аджджхаттам̣ дхаммехи ваттати аджджхаттехи ва̄, аджджхаттам̣ дхаммасса дети, аджджхаттам̣ дхамма̄нам̣ дети, аджджхатта̄ дхамма̄ апети, аджджхаттехи дхаммехи апети, аджджхаттам̣ дхаммасса сантакам̣, аджджхаттам̣ дхамма̄нам̣ сантакам̣, аджджхаттам̣ дхамме тит̣т̣хати аджджхатте ва̄, аджджхаттам̣ дхаммесу тит̣т̣хати аджджхаттесу ва̄. еттха ча ‘аджджхаттам̣ дхаммо’ти аджджхаттабхӯто дхаммо, ‘аджджхаттам̣ дхамма̄’ти аджджхаттабхӯта̄ дхамма̄ ичча̄дина̄ аттхо ведитаббо. атта̄нам̣ адхикичча паватто паватта̄ти ва̄ вуттепи аттасса а̄дха̄рабха̄во сиджджхатийева. евам̣ адхичиттам̣, аттани висум̣ висум̣ паваттам̣ паватта̄ни ва̄ паччаттам̣. еттха ча ‘‘аджджхаттам̣ абхинивиситва̄ аджджхаттам̣ вут̣т̣ха̄ти, бахиддха̄ абхинивиситва̄ аджджхаттам̣ вут̣т̣ха̄тӣ’’ти [дха. са. ат̣т̣ха. 350; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.32] па̄т̣хо аттхи, тасма̄ пан̃чамийа̄ ам̣бха̄ваваджджанам̣ аппакатта̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘аджджхатта̄ дхамма̄, бахиддха̄ дхамма̄’’ти [дха. са. тикама̄тика̄ 20] па̄т̣хо аттхи, тасма̄ пат̣хама̄дӣнампи викаппо лаббхатӣти.

сампаттиаттхе –

сампаннам̣ брахмам̣ сабрахмам̣, ‘брахма’нти ведо вуччати. еттха ча ‘ака̄ле сакаттхасса̄’ти суттена сахасаддасса са̄десо, бхиккха̄нам̣ самиддхи субхиккхам̣, ‘сйа̄дӣсу рассо’ти суттена катанапум̣сакасса рассаттам̣.

самӣпе –

нагарасса самӣпам̣ упанагарам̣, кумбхасса самӣпам̣ упакумбхам̣, ман̣ика̄йа самӣпам̣ упаман̣икам̣, вадхуйа̄ самӣпам̣ упавадху, гуннам̣ самӣпам̣ упагу, ‘госсӯ’ти суттена осса уттам̣.

са̄калйе –

тин̣ена саха сакалам̣ сатин̣ам̣, тин̣ена саддхим̣ сакалам̣ ваттхум̣ аджджхохаратӣти аттхо. сахасаддасса са̄десо.

абха̄ве –

маккхика̄нам̣ абха̄во ниммаккхикам̣, даратха̄нам̣ абха̄во ниддаратхам̣, бхиккха̄нам̣ абха̄во дуббхиккхам̣, абха̄ваттхопи дусаддо аттхи. йатха̄? дуссӣло дуппан̃н̃оти. еттха ча ‘сампаннам̣ брахма’нтиа̄дина̄ саддабйа̄каран̣есу аттхавачанам̣ саддаттхавибха̄ванаматтам̣. суттантесу пана имесам̣ пада̄нам̣ йуттам̣ абхидхеййаттхам̣ н̃атва̄ таданурӯпам̣ аттхавачанампи ведитаббам̣.

йатха̄саддаттхе –

рӯпасса сабха̄васса йогйам̣ анурӯпам̣, атта̄нам̣ атта̄нам̣ пат̣ичча паваттам̣ паччаттам̣, ад̣д̣хама̄сам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ анугатам̣ анвад̣д̣хама̄сам̣, гхарам̣ гхарам̣ анугатам̣ анугхарам̣, вассам̣ вассам̣ анугатам̣ анувассам̣, джет̣т̣ха̄нам̣ анупуббам̣ ануджет̣т̣хам̣, саттийа̄ анурӯпам̣ йатха̄сатти, баласса анурӯпам̣ йатха̄балам̣, камасса анурӯпам̣ йатха̄ккамам̣. евам̣ йатха̄сан̇кхйам̣, йатха̄ла̄бхам̣. сотасса пат̣иломам̣ пат̣исотам̣, пат̣ива̄там̣, пат̣исаддам̣.

паччха̄падаттхе –

ратхасса паччха̄ ануратхам̣.

йугабхӯто падаттхо йугападаттхо, сахабха̄вӣаттхадвайассетам̣ на̄мам̣. таттха асанипхалена саха паваттам̣ чаккам̣ сачаккам̣, гада̄вудхена йугал̣апаваттам̣ ва̄судевасса чакка̄вудхантипи ваданти [йугападаттхе сачаккам̣ нидхехи, (моггалла̄навуттийам̣). чаккена йугапата дхехи сачаккам̣, (мугдхабодхавуттийам̣). хе бисан̣у! чаккена саха йугападекака̄ле гадам̣ дха̄райа. (мугдхабодхат̣ӣка̄йам̣ 226 пит̣т̣хе)], сахасса саттам̣.

339. йатха̄ натулйе [ка. 319; рӯ. 330; нӣ. 696; чам̣. 2.2.3; па̄. 2.1.7].

тулйато ан̃н̃асмим̣ аттхе паватто йатха̄саддо сйа̄дина̄ саха екаттхо хоти [моггалла̄не ан̃н̃атха̄вутти дассита̄].

йатха̄сатти, йатха̄балам̣, йатха̄ккамам̣, йе йе вуд̣д̣ха̄ йатха̄вуд̣д̣хам̣, вуд̣д̣ха̄нам̣ пат̣ипа̄т̣и ва̄ йатха̄вуд̣д̣хам̣.

натулйети ким̣? йатха̄ девадатто, татха̄ йан̃н̃адатто.

340. йа̄ва̄вадха̄ран̣е [ка. 319; рӯ. 330; нӣ. 696; чам̣. 2.2.4; па̄. 2.1.8].

авадха̄ран̣ам̣ вуччати париччхинданам̣, авадха̄ран̣е паватто йа̄васаддо сйа̄дина̄ саха екаттхо бхавати.

йаттакам̣ аттхо ваттатӣти йа̄вадаттхам̣, да̄гамо. йаттакам̣ джӣво ваттатӣти йа̄ваджӣвам̣, йаттакам̣ а̄йу ваттатӣти йа̄вата̄йукам̣, така̄ра, кака̄ра̄ а̄гама̄.

341. пара̄па̄бахитиропурепаччха̄ ва̄ пан̃чамйа̄ [ка. 319; рӯ. 330; нӣ. 696; чам̣. 2.2.7; па̄. 2.1.12, 13; ‘паййапа̄…’ (бахӯсу)].

пари, апа, а̄ичча̄дайо садда̄ пан̃чамйантена сйа̄дина̄ саха екаттха̄ бхаванти ва̄.

паббатато пари саманта̄ вассӣти дево парипаббатам̣ парипаббата̄ ва̄, паббатам̣ ваджджетва̄ вассӣти аттхо. паббатато бахиддха̄ апапаббатам̣ апапаббата̄ ва̄, па̄т̣алипуттато бахиддха̄ вассӣти дево а̄па̄т̣алипуттам̣ а̄па̄т̣алипутта̄ ва̄, а̄кума̄рехи качча̄йанасса йасо ваттатӣти а̄кума̄рам̣ а̄кума̄ра̄ ва̄, а̄бхавагга̄ бхагавато йасо ваттатӣти а̄бхаваггам̣ а̄бхавагга̄ ва̄, а̄па̄н̣акот̣ийа̄ саран̣агаманам̣ ваттатӣти а̄па̄н̣акот̣икам̣, ка̄гамо. га̄мато бахи бахига̄мам̣ бахига̄ма̄ ва̄, евам̣ бахинагарам̣, бахилен̣ам̣, паббатато тиро тиропаббатам̣ тиропаббата̄ ва̄, евам̣ тиропа̄ка̄рам̣, тирокут̣т̣ам̣. еттха ча ‘тиро’ти парабха̄го вуччати. бхаттамха̄ пуре пуребхаттам̣ пуребхатта̄ ва̄, арун̣амха̄ пуре пура̄рун̣ам̣ пура̄рун̣а̄ ва̄, бхаттасса паччха̄ паччха̄бхаттам̣ паччха̄бхатта̄ ва̄.

342. самӣпа̄йа̄месвану [ка. 319; рӯ. 330; нӣ. 696; чам̣. 2.2.9; па̄. 2.1.15, 16].

самӣпе а̄йа̄ме ча паватто анусаддо сйа̄дина̄ саха екаттхо бхавати ва̄.

ванасса самӣпам̣ ануванам̣, асани ануванам̣ гата̄, ган̇гам̣ ануйа̄та̄ ануган̇гам̣, ба̄ра̄н̣асӣ.

343. оро пари пат̣и па̄ре маджджхе хет̣т̣худдха̄дхонто ва̄ чхат̣т̣хийа̄ [ка. 319; рӯ. 330; нӣ. 696; чам̣. 2.2.11; па̄. 2.1.18; ‘орепари…’ (бахӯсу)].

ора̄дайо садда̄ чхат̣т̣хӣйантена сйа̄дина̄ саха екаттха̄ бхаванти ва̄.

еттха ча оре, па̄ре, маджджхесаддесу ‘тадамина̄дӣнӣ’ти суттена ека̄ро, ган̇га̄йа орам̣ ореган̇гам̣, сикхарасса упари упарисикхарам̣. евам̣ упарипа̄са̄дам̣, упариман̃чам̣, упарипаббатам̣, сотасса пат̣иломам̣ пат̣исотам̣. евам̣ пат̣ива̄там̣, йамуна̄йа па̄рам̣ па̄рейамунам̣, ган̇га̄йа маджджхам̣ маджджхеган̇гам̣, па̄са̄дасса хет̣т̣ха̄ хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣, хет̣т̣ха̄ман̃чам̣, ган̇га̄йа уддхам̣ уддхам̣ган̇гам̣, ган̇га̄йа адхо адхоган̇гам̣, па̄са̄дасса анто антопа̄са̄дам̣. евам̣ антога̄мам̣, антонагарам̣, антовассам̣.

ва̄ти ким̣? ган̇га̄орам̣, маджджхесамуддасмим̣ ичча̄ди.

344. тит̣т̣хагва̄дӣни [ка. 319; рӯ. 330; нӣ. 697; чам̣. 2.2.10; па̄. 2.1.17].

тит̣т̣хагуичча̄дӣни асан̇кхйекаттхе сиджджханти.

тит̣т̣ханти га̄во йасмим̣ ка̄ле тит̣т̣хагу, ваханти га̄войасмим̣ ка̄ле вахагу, ‘госсӯ’ти суттена осса уттам̣. а̄йатим̣ йаво йасмим̣ ка̄лети а̄йатийаво, кхале йаво йасмим̣ ка̄лети кхалейавам̣. пуббападе вибхаттиалопо. луна̄ йава̄ йасмим̣ ка̄лети лунайавам̣, еттха ‘луна̄’ти ла̄вита̄, луйама̄на̄ йава̄ йасминти луйама̄найавам̣ ичча̄ди.

татха̄ па̄то наха̄нам̣ йасмим̣ ка̄лети па̄танаха̄нам̣. евам̣ са̄йанаха̄нам̣, па̄то каммакаран̣ака̄ло йасминти па̄така̄лам̣. евам̣ са̄йака̄лам̣, па̄то вассати мегхо йасминти па̄тамегхам̣. евам̣ са̄йамегхам̣, па̄то гантаббо магго йасминти па̄тамаггам̣. евам̣ са̄йамаггам̣ ичча̄ди. маха̄вуттина̄ па̄тосаддасса па̄таттам̣. еттха ча ‘тит̣т̣хагу’ ичча̄дӣни виггахаттхавасена ан̃н̃ападаттхе сиддха̄ни вийа диссанти, ан̃н̃ападасса пана лин̇га̄дӣнам̣ васена тесам̣ рӯпавика̄ро на̄ма наттхи, тасма̄ абйайарӯпатта̄ идха гахита̄ни, саббан̃четам̣ асан̇кхйасама̄сападам̣ на̄ма напум̣сакам̣ ева хоти, рассантамева хоти. саббавибхаттӣнан̃ча ака̄рантамха̄ бахулам̣ ам̣ хоти, ика̄рука̄рантехи лопо хоти.

абйайӣбха̄васама̄со нит̣т̣хито.

таппурисасама̄са

дутийа̄таппуриса

атха ама̄дисама̄со вуччате, со таппурисоти ча вуччати. тасса пурисо таппурисо, таппурисасаддена садисатта̄ айам̣ сама̄со таппурисоти вуччати. йатха̄ хи таппурисасаддо висесанападаттхам̣ джахитва̄ висесйападаттхе тит̣т̣хати, евам̣ айам̣ сама̄сопӣти.

345. ама̄ди [ка. 327; рӯ. 351; нӣ. 704; чам̣. 2.2.16].

ама̄дивибхаттийуттам̣ сйа̄дйантападам̣ пат̣хамантена сйа̄дйантападена саха екаттхам̣ бхавати, айан̃ча сама̄со анваттхавасена ‘‘ама̄дисама̄со’’ти ча ‘‘таппурисасама̄со’’ти ча вуччати. имина̄ ама̄дисахитасса ва̄кйасса ама̄декаттхасан̃н̃ам̣ катва̄ вуттаттха̄нам̣ вибхаттӣнам̣ лопо, тато екаттхападанте сйа̄дйуппатти хоти.

со пана сама̄со дутийа̄таппурисо, татийа̄таппурисо, чатуттхӣтаппурисо, пан̃чамӣтаппурисо, чхат̣т̣хӣтаппурисо, саттамӣтаппурисоти чхаббидхо. екамекасмин̃четтха ‘‘ниччасама̄со, аниччасама̄со’’ти ча ‘‘луттасама̄со, алуттасама̄со’’ти ча дувидхо.

таттха дутийа̄таппурисо каттува̄чакесу гата, ниссита,-атӣта, атикканта, патта, а̄паннаичча̄дӣсу паресу хоти.

га̄мам̣ гатоти га̄магато га̄мам̣ гато ва̄. евам̣ аран̃н̃агато, бхӯмигато, ра̄джа̄нам̣ нисситоти ра̄джаниссито. евам̣ аттханиссито, дхамманиссито. бхавам̣ атӣто бхава̄тӣто. евам̣ бхайа̄тӣто, ка̄ла̄тӣто, кхан̣а̄тӣто, пама̄н̣ам̣ атиккантоти пама̄н̣а̄тикканто, сукхам̣ паттоти сукхаппатто. евам̣ дуккхаппатто, сотам̣ а̄панноти сота̄панно. евам̣ ниродхасама̄панно, аддха̄намаггам̣ пат̣ипанноти аддха̄намаггаппат̣ипанно, руккхам̣ а̄рӯл̣хоти руккха̄рӯл̣хо, ратха̄рӯл̣хо, огхам̣ тин̣н̣оти огхатин̣н̣о огхам̣ тин̣н̣о ва̄ ичча̄ди.

каммупападавихитехи китантападехи пана ниччасама̄сойева, кумбхам̣ каротӣти кумбхака̄ро, ратхака̄ро, паттам̣ ган̣ха̄тӣти паттагга̄хо, аттхам̣ ка̄метӣти аттхака̄мо, дхаммака̄мо, винайам̣ дха̄ретӣти винайадхаро, дхаммадхаро, брахмам̣ чарати сӣлена̄ти брахмача̄рӣ, бхавапа̄рам̣ гаччхати сӣлена̄ти бхавапа̄рагӯ, саббам̣ джа̄на̄тӣти саббан̃н̃ӯ, аттхан̃н̃ӯ, дхамман̃н̃ӯичча̄ди.

бахула̄дхика̄ратта̄ та, таванту, та̄вӣ, анта, ма̄на, туна, тва̄на, тва̄, тум̣, тавепаччайантесу паресу сама̄со на хоти, вассам̣ вуттхо, оданам̣ бхутто, оданам̣ бхуттава̄, оданам̣ бхутта̄вӣ, дхаммам̣ сун̣анто, дхаммам̣ сун̣ама̄но дхаммам̣ сотуна, дхаммам̣ сутва̄на, дхаммам̣ сутва̄, дхаммам̣ сотум̣, дхаммам̣ сотаве.

ити дутийа̄таппурисо.

татийа̄таппуриса

татийа̄таппурисо каммава̄чакесу китантесу ча сампанна, сахагата̄дӣсу ча пубба, садиса, сама, ӯнаттха, калаха, нипун̣а,-миссака, сакхила̄дӣсу ча паресу хоти.

буддхена бха̄сито буддхабха̄сито. евам̣ буддхадесито, буддхапан̃н̃атто, буддхараккхито, саттха̄ра̄ ван̣н̣ито саттхуван̣н̣ито, вин̃н̃ӯхи гарахито вин̃н̃угарахито, вин̃н̃упасаттхо, иссарена катам̣ иссаракатам̣, аттана̄ катам̣ сайам̣катам̣, парехи катам̣ парам̣катам̣, бинда̄гамо. сукехи а̄хат̣ам̣ сука̄хат̣ам̣, ран̃н̃а̄ хато ра̄джахато, рогена пӣл̣ито рогапӣл̣ито, аггина̄ дад̣д̣хо аггидад̣д̣хо, саппена дат̣т̣хо саппадат̣т̣хо, саллена виддхо саллавиддхо, иччха̄йа апакато абхибхӯто иччха̄пакато.

сӣлена сампанно сӣласампанно. евам̣ сукхасахагатам̣, н̃а̄н̣асампайуттам̣, миттасам̣сагго, пийасампайого, пийавиппайого, джа̄тийа̄ андхо джаччандхо, гун̣ахӣно, гун̣авуд̣д̣хо, чатуваггена сан̇гхена каран̣ӣйам̣ каммам̣ чатуваггакаран̣ӣйам̣. евам̣ пан̃чаваггакаран̣ӣйам̣, ка̄кехи пеййа̄ ка̄капеййа̄, надӣ.

екаккхаресу парападесу ниччасама̄со, урена гаччхатӣти ураго, па̄дена пиватӣти па̄дапо ичча̄ди.

квачи маджджхепадалопо, гул̣ена сам̣сат̣т̣хо одано гул̣одано. евам̣ кхӣродано, ассена йутто ратхо ассаратхо. евам̣ а̄джан̃н̃аратхо, маггена сампайуттам̣ читтам̣ маггачиттам̣, джамбуйа̄ пан̃н̃а̄то дӣпо джамбудӣпо, екена адхика̄ даса ека̄даса ичча̄ди.

пубба̄дӣсу – ма̄сена пуббо ма̄сапуббо, ма̄тара̄ садисо ма̄тусадисо. евам̣ ма̄тусамо, питусамо, екена ӯна̄ вӣсати екӯнавӣсати, сӣлена викало сӣлавикало, асина̄ калахо асикалахо, ва̄ча̄йа нипун̣о ва̄ча̄нипун̣о. евам̣ йа̄вака̄ликасаммиссам̣, ва̄ча̄сакхило, саттха̄ра̄ садисо саттхукаппо, пун̃н̃ена аттхо пун̃н̃аттхо, пун̃н̃ена аттхико пун̃н̃аттхико. евам̣ сеййаттхико, махаггхаттхико, гун̣ена адхико гун̣а̄дхико ичча̄ди.

бахула̄дхика̄ра̄ квачи сама̄со на хоти, пхарасуна̄ чхиннам̣, ка̄кехи па̄табба̄, дассанена паха̄табба̄ дхамма̄, бха̄вана̄йа паха̄табба̄ дхамма̄ ичча̄ди.

ити татийа̄таппурисо.

чатуттхӣтаппуриса

чатуттхӣтаппурисо тадаттхе ва̄ аттха, хита, деййа̄дӣсу ва̄ паресу хоти.

катхинасса дуссам̣ катхинадуссам̣, катхинаттха̄йа а̄бхат̣ам̣ дуссанти аттхо. евам̣ катхиначӣварам̣, катхина̄йа дуссам̣, катхина̄йа чӣварантипи йуджджати, катхинаттха̄ра̄йа̄ти аттхо. чӣвара̄йа дуссам̣ чӣварадуссам̣. евам̣ чӣварамӯлам̣ [чӣварамӯлйам̣ (рӯ. нӣ.)], сан̇гхасса а̄бхат̣ам̣ бхаттам̣ сан̇гхабхаттам̣, сан̇гхаттха̄йа ва̄ пат̣ийаттам̣ бхаттам̣ сан̇гхабхаттам̣. евам̣ а̄гантукабхаттам̣, гамикабхаттам̣, гила̄набхаттам̣.

сан̇гхасса аттхо сан̇гхаттхо, локасса хито локахито, буддхасса деййам̣ буддхадеййам̣, буддхасса пан̣а̄мо буддхаппан̣а̄мо. евам̣ буддхатхомана̄, буддхупат̣т̣ха̄нам̣, суттасса ануломам̣ сутта̄нуломам̣. евам̣ сутта̄нурӯпам̣, сутта̄нукӯлам̣, сутта̄нугун̣ам̣, т̣ха̄насса арахам̣ т̣ха̄на̄рахам̣, ран̃н̃о арахам̣ ра̄джа̄рахам̣. евам̣ ра̄джаггхам̣, ра̄джадеййам̣, каттум̣ ка̄метӣти каттука̄мо. евам̣ гантука̄мо, катхетука̄мо, дат̣т̣хука̄мо, сотука̄мо. еттха ча тумантасса асан̇кхйатта̄ ‘асан̇кхйехи сабба̄са’нти тато ниччам̣ чатуттхӣлопо хоти, сама̄се кате ниччам̣ ниггахӣталопо ча. ‘‘сан̇гхасса да̄таббам̣, сан̇гхасса да̄тум̣’’ ичча̄дӣсу сама̄со на хоти.

ити чатуттхӣтаппурисо.

пан̃чамӣтаппуриса

пан̃чамӣтаппурисо апагамана, бхайа, вирати, мочана̄диаттхесу паресу хоти.

метхуна̄ апетоти метхуна̄пето, пала̄сато апагатоти пала̄са̄пагато, нагарамха̄ ниггатоти нагараниггато, пин̣д̣апа̄тато пат̣иккантоти пин̣д̣апа̄таппат̣икканто. евам̣ га̄маниккханто, руккхапатито, са̄санамха̄ чутоти са̄саначуто, а̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣ а̄паттивут̣т̣ха̄нам̣, удакато уггато удакуггато, бхавато ниссат̣о бхаваниссат̣о, кхандхасан̇гахато ниссат̣анти кхандхасан̇гаханиссат̣ам̣, чорамха̄ бхӣтоти чорабхӣто, па̄пато бха̄йати сӣлена̄ти па̄пабхӣруко, па̄пато джигуччхати сӣлена̄ти па̄паджигуччхӣ, ват̣т̣ато ниббиндатӣти ват̣т̣аниббинно, ка̄йадуччаритато вирати ка̄йадуччаритавирати. евам̣ вачӣдуччаритавирати, бандхана̄ мутто бандханамутто. евам̣ бандханамоккхо, каммато самут̣т̣хитам̣ каммасамут̣т̣хитам̣. евам̣ каммаджа̄там̣, каммасамбхӯтам̣, камманиббаттам̣, локато агго локагго. евам̣ локаджет̣т̣хо, локуттамо, саббехи джет̣т̣хо саббаджет̣т̣хо, саббехи канит̣т̣хо саббаканит̣т̣хо. евам̣ саббахӣно, саббапаччхимо, уккат̣т̣хато уккат̣т̣хоти уккат̣т̣хуккат̣т̣хо, омакато омакоти омакомако.

квачи ниччасама̄со хоти, ма̄тито джа̄то ма̄туджо. евам̣ питуджо, каммаджам̣, читтаджам̣, утуджам̣ ичча̄ди.

ити пан̃чамӣтаппурисо.

чхат̣т̣хӣтаппуриса

ран̃н̃о путто ра̄джапутто. евам̣ ра̄джапурисо, буддхаса̄вако, самуддагхосо, дхан̃н̃а̄нам̣ ра̄си дхан̃н̃ара̄си, маттика̄йа паттоти маттика̄патто, вика̄расамбандхе чхат̣т̣хӣ, маттика̄майапаттоти аттхо. евам̣ суван̣н̣акат̣а̄хам̣, суван̣н̣абха̄джанам̣, па̄нӣйасса тха̄лакам̣ па̄нӣйатха̄лакам̣.

сама̄самаджджхе ӣ, ӯнам̣ бахулам̣ рассаттам̣, дан̣д̣ино кулам̣ дан̣д̣икулам̣, хаттхипадам̣, иттхирӯпам̣, надикӯлам̣, надитӣрам̣, бхиккхунӣнам̣ сан̇гхо бхиккхунисан̇гхо, джамбуйа̄ са̄кха̄ джамбуса̄кха̄ ичча̄ди.

анта, ма̄на, ниддха̄ран̣ийа, пӯран̣а, бха̄ва, сухитаттхехи сама̄со на хоти, мамам̣ анукуббанто, мамам̣ анукурума̄но, гуннам̣ кан̣ха̄ сампаннакхӣратама̄. вибхатта̄вадхичхат̣т̣хийа̄ пана хотийева, нара̄нам̣ уттамо наруттамо, нарасет̣т̣хо, нараваро, ган̣а̄нам̣ уттамо ган̣уттамо, двипада̄нам̣ уттамо двипадуттамо ичча̄ди. сисса̄нам̣ пан̃чамо сиссо, каппасса татийо бха̄го, паккхасса ат̣т̣хамӣ, пат̣асса сукката̄, рӯпасса лахута̄, рӯпасса мудута̄, рӯпасса камман̃н̃ата̄. квачи хоти, ка̄йалахута̄, читталахута̄, буддхасубуддхата̄. дхаммасудхаммата̄, пхала̄нам̣ сухито, пхала̄нам̣ титто, пхала̄нам̣ асито, каран̣аттхе чхат̣т̣хӣ.

‘‘бхат̣о ран̃н̃о путто девадаттасса̄’’ти еттха ‘ра̄джапутто’ти на хоти ан̃н̃аман̃н̃а̄напеккхатта̄. ‘‘девадаттасса кан̣ха̄ данта̄’’ти еттха ‘девадаттакан̣хаданта̄’ти на хоти ан̃н̃аса̄пеккхатта̄ [нӣ. 690]. ан̃н̃аса̄пеккхаттепи ниччам̣ самбандхӣпеккхасадда̄нам̣ сама̄со хоти ва̄кйе вийа сама̄сепи самбандхасса видитатта̄. вуттан̃ча ‘‘сатипи са̄пеккхатте гамакатта̄ сама̄со хотӣ’’ти [ка. 328; рӯ. 352; нӣ. 691], девадаттагурукулам̣, ра̄джада̄сӣпутто, девада̄сӣпутто ичча̄ди. таттха девадаттасса гуру девадаттагуру, тасса кулам̣ девадаттагурукуланти виггахо. гуруно кулам̣ гурукулам̣, девадаттасса гурукулам̣ девадаттагурукулантипи ваданти. ‘‘ран̃н̃о ма̄гадхасса бимбиса̄расса путто’’ти еттхапи ан̃н̃аса̄пеккхатта̄ ‘бимбиса̄рапутто’ти на хоти, ран̃н̃о го ча ассо ча пурисо ча̄ти аттхе ‘ра̄джагавассапуриса̄’ти хоти двандато пуббападасса двандападехипи паччекам̣ самбандхасса видитатта̄. татха̄ двандато парападассапи, нара̄нан̃ча дева̄нан̃ча са̄ратхи нарадеваса̄ратхи.

ити чхат̣т̣хӣтаппурисо.

саттамӣтаппуриса

саттамӣтаппурисе рӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄. еттха ча ка̄рака̄нам̣ крийа̄са̄дханалаккхан̣атта̄ крийа̄падехева самбандхо хоти, тасма̄ акрийава̄чакена парападена саддхим̣ сама̄се джа̄те маджджхе анурӯпам̣ крийа̄падам̣ вин̃н̃а̄йати, йатха̄ ‘ассена йутто ратхо ассаратхо’ ити ‘рӯпе сан̃н̃а̄’ти рӯпе уппанна̄ сан̃н̃а̄ти аттхо. чаккхусмим̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, дхамме рато дхаммарато. евам̣ дхаммаручи, дхаммага̄раво, да̄не аджджха̄сайо да̄наджджха̄сайо. евам̣ да̄на̄дхимутти, ват̣т̣е бхайам̣ ват̣т̣абхайам̣, ват̣т̣адуккхам̣, га̄ме сӯкаро га̄масӯкаро, ванамахим̣со, самуддамаччхо, иттхӣсу дхутто иттхидхутто, иттхисон̣д̣о.

упападакитантесу ниччасама̄со [нӣ. 682], ване чаратӣти ваначаро, ка̄ма̄вачаро, куччхимхи сайатӣти куччхиссайо, габбхе сетӣти габбхасеййо, тхале тит̣т̣хатӣти тхалат̣т̣хо, джалат̣т̣хо, паббатат̣т̣хо, пан̇ке джа̄там̣ пан̇каджам̣. евам̣ атраджо, кхетраджо ичча̄ди. идха на хоти [нӣ. 681], бходжане маттан̃н̃ута̄, индрийесу гуттадва̄ро, а̄сане нисинно, а̄сане нисӣдитаббам̣.

ити саттамӣтаппурисо.

луттатаппуриса

таппурисапада̄нам̣ маха̄вуттисуттена квачи випалла̄со.

упариган̇га̄, хет̣т̣ха̄надӣ, антовиха̄ро, антосама̄патти, хам̣са̄нам̣ ра̄джа̄ ра̄джахам̣со хам̣сара̄джа̄ ва̄, ма̄сасса ад̣д̣хам̣ ад̣д̣хама̄сам̣, каха̄пан̣асса ад̣д̣хам̣ ад̣д̣хакаха̄пан̣ам̣, ад̣д̣хама̄сам̣, раттийа̄ ад̣д̣хам̣ ад̣д̣хараттам̣. евам̣ пуббараттам̣, парараттам̣, исса аттам̣. ка̄йасса пуббабха̄го пуббака̄йо, парака̄йо, ахасса пуббо пуббан̣хо, маджджхан̣хо, са̄йанхо, пуббедит̣т̣хо дит̣т̣хапуббо, татха̄гатам̣ дит̣т̣хапуббо тхеро, татха̄гато дит̣т̣хапуббо тхерена ичча̄ди.

ити луттатаппурисо.

алуттатаппуриса

ида̄ни алуттатаппуриса̄ вуччанте.

дӣпан̇каро, пабхан̇каро, аматандадо, пуриндадо, вессантаро, аттантапо, парантапо, ран̣ан̃джахо, джутиндхаро, виджджандхаро, дассаненапаха̄таббадхаммо, кутоджо, татоджо, итоджо, бхайато упат̣т̣ха̄нам̣ бхайатупат̣т̣ха̄нам̣, кат̣атта̄каммам̣, кат̣атта̄рӯпам̣, парассападам̣, аттанопадам̣, дева̄наминдо, дева̄нам̣пийатиссо, гавампатиттхеро, пуббенива̄со, маджджхекалйа̄н̣ам̣, дӯрерӯпам̣, сантикерӯпам̣, дӯренида̄нам̣, сантикенида̄нам̣, антева̄сико, джанесуто, ка̄месумиччха̄ча̄ро ичча̄ди [ка. 327; рӯ. 351; нӣ. 686].

ити алуттатаппурисо.

саббо ча̄йам̣ ама̄дитаппурисо абхидхеййавачано парападалин̇го ча.

ама̄дитаппурисо нит̣т̣хито.

каммадха̄райасама̄са

атха каммадха̄райасан̃н̃ито пат̣хама̄таппурисо вуччате.

каммамива двайам̣ дха̄ретӣти каммадха̄райо. йатха̄ каммам̣ крийан̃ча пайоджанан̃ча двайам̣ дха̄рети камме сати тасса двайасса самбхавато, татха̄ айам̣ сама̄со екасса аттхасса две на̄ма̄ни дха̄рети имасмим̣ сама̄се сати екаттхаджотакасса на̄мадвайасса самбхаватоти [ка. 324; рӯ. 339; нӣ. 702].

апи ча каттаббанти каммам̣, дха̄ретаббанти дха̄рийам̣, камман̃ча там̣ дха̄рийан̃ча̄ти каммадха̄рийам̣, йам̣кин̃чи хитакаммам̣, каммадха̄рийасаддасадисатта̄ саббо ча̄йам̣ сама̄со каммадха̄райоти вуччати исса аттам̣ катва̄. йатха̄ хи каммадха̄рийасаддо екасса аттхасса две на̄ма̄ни дха̄рети, татха̄ айам̣ сама̄сопӣти. со ева уттарападаттхападха̄ната̄сан̇кха̄тена таппурисалаккхан̣ена йуттатта̄ ‘таппурисо’ти ча вуччати. бхиннапаваттинимитта̄нам̣ двиннам̣ пада̄нам̣ висесанависеситаббабха̄вена екасмим̣ аттхе паватти тулйа̄дхикаран̣ата̄ на̄ма, тена тулйа̄дхикаран̣алаккхан̣ена йуттатта̄ ‘тулйа̄дхикаран̣асама̄со’ти ча вуччати. со ева ча висесанападавасена гун̣ависесадӣпанатта̄ ‘висесанасама̄со’ти ча вуччати. тасмим̣ висесанасама̄се –

346. висесанамекаттхена [ка. 324; рӯ. 339; нӣ. 702; чам̣. 2.2.18; па̄. 2.1.57].

висесанабхӯтам̣ сйа̄дйантападам̣ екаттхена висесйабхӯтена сйа̄дйантападена саддхим̣ екаттхам̣ хоти.

еттха ча висесӣйати даббам̣ висит̣т̣хам̣ карӣйати етена̄ти висесанам̣. еко аттхо йасса̄ти екаттхам̣, ‘еко’ти сама̄но, ‘аттхо’ти абхидхеййаттхо, немиттакаттхо, сойева двиннам̣ паваттинимитта̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ‘адхикаран̣а’нти ча вуччати. паваттинимитта̄нан̃ча адхит̣т̣ха̄натте сати пада̄нампи адхит̣т̣ха̄ната̄ сиддха̄ хоти. ити екаттханти тулйа̄дхикаран̣ам̣, сама̄на̄дхикаран̣анти вуттам̣ хоти, тена екаттхена. ‘екаттхам̣ хотӣ’ти екаттхӣбхӯтам̣ хотӣти аттхо.

со ча сама̄со нававидхо висесанапуббападо, висесануттарападо, висесанобхайападо, упама̄нуттарападо, самбха̄вана̄пуббападо, авадха̄ран̣апуббападо, нанипа̄тапуббападо, кунипа̄тапуббападо, па̄дипуббападо ча̄ти.

таттха висесанапуббападо йатха̄? маха̄пурисо, маха̄надӣ, махаббхайам̣. еттха ча ‘‘са̄ сена̄ диссате маха̄ [джа̄. 2.22.771], ба̄ра̄н̣асираджджам̣ на̄ма маха̄’’ти [джа̄. ат̣т̣ха. 1.1.маха̄сӣлаваджа̄такаван̣н̣ана̄] па̄л̣и диссати. тасма̄ сама̄сепи тилин̇ге нипа̄тарӯпо маха̄саддо йуджджати. маха̄ ча со пурисо ча̄ти маха̄пурисо, маха̄ ча са̄ надӣ ча̄ти маха̄надӣ, маха̄ ча там̣ бхайан̃ча̄ти махаббхайам̣, двиттам̣ сам̣йоге ча рассаттам̣. маха̄саддавевачанена махантасадденапи ва̄кйам̣ дассетум̣ йуджджати, маханто пурисо маха̄пурисо, махантӣ надӣ маха̄надӣ, махантам̣ бхайам̣ махаббхайанти. ча, тасаддехи ча саддхим̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ дассетум̣ йуджджати, маханто ча со пурисо ча̄ти маха̄пурисо, махантӣ ча са̄ надӣ ча̄ти маха̄надӣ, махантан̃ча там̣ бхайан̃ча̄ти махаббхайанти. махантасаддо ва̄ маха̄ хоти, ‘т̣а нтантӯна’нти суттена уттарападе паре нтасса саббасса аттам̣, маха̄вуттина̄ дӣгхо ча.

еттха ча двӣхи часаддехи двиннам̣ пада̄нам̣ сакаттхана̄на̄ттам̣ дӣпети. там̣саддена сакаттхана̄на̄ттепи сакаттха̄нам̣ адхикаран̣абхӯтасса даббаттхасса екаттам̣ дӣпети. имасмим̣ бйа̄каран̣е висум̣ рӯпавидха̄накиччам̣ на̄ма наттхи, там̣там̣суттавидха̄нан̃ча таданурӯпам̣ дасситавиггахава̄кйан̃ча дисва̄ тасса тасса сиддхападасса аттхабйан̃джанавиниччхайе н̃а̄те рӯпавидха̄накиччам̣ сиддхам̣ хоти, санто ча со пурисо ча̄ти саппурисо, сетахаттхӣ, нӣлуппалам̣, лохитачанданам̣.

висадисалин̇га, вачана̄пи садда̄ екаттха̄ хонти, винайо ча со парийатти ча̄ти винайапарийатти, винайо ча со пит̣акан̃ча̄ти винайапит̣акам̣, авиджджа̄ ча са̄ паччайо ча̄ти авиджджа̄паччайо, авиджджа̄ ча са̄ нӣваран̣ан̃ча̄ти авиджджа̄нӣваран̣ам̣. евам̣ иттхиратанам̣, сӣлан̃ча там̣ гун̣о ча̄ти сӣлагун̣о, сӣлан̃ча там̣ патит̣т̣ха̄ ча̄ти сӣлапатит̣т̣ха̄ ичча̄ди.

татха̄ вӣсати ча са̄ пуриса̄ ча̄ти вӣсатипуриса̄, сатан̃ча там̣ пуриса̄ ча̄ти сатапуриса̄, сан̇кха̄ра̄ ча те паччайо ча̄ти сан̇кха̄рапаччайо, ан̇га̄ ча те джанападан̃ча̄ти ан̇гаджанападам̣, магадха̄ ча те рат̣т̣хан̃ча̄ти магадхарат̣т̣хам̣. евам̣ ка̄сират̣т̣хам̣ ичча̄ди.

идха на хоти [рӯ. 341; нӣ. 681], пун̣н̣о манта̄нӣпутто, читто гахапати, сакко девара̄джа̄, брахма̄ сахампати ичча̄ди.

квачи ниччасама̄со, кан̣хасаппо, лохитама̄лам̣ ичча̄ди.

висесануттарападо йатха̄? са̄рипуттаттхеро, буддхагхоса̄чарийо, а̄чарийагуттило ва̄, махосадхапан̣д̣ито, пурисуттамо, пурисаваро, пурисависесо ичча̄ди.

висесанобхайападо йатха̄? чхиннан̃ча там̣ парӯл̣хан̃ча̄ти чхиннапарӯл̣хам̣, сӣтан̃ча там̣ ун̣хан̃ча̄ти сӣтун̣хам̣, кхан̃джо ча со кхуджджо ча̄ти кхан̃джакхуджджо. евам̣ андхабадхиро, катан̃ча там̣ акатан̃ча̄ти ката̄катам̣, чхидда̄вачхиддам̣, чхиннабхиннам̣, ситтан̃ча там̣ саммат̣т̣хан̃ча̄ти ситтасаммат̣т̣хам̣, сантасса бха̄во саччам̣, акхемат̣т̣хена дуккхан̃ча там̣ авипарӣтат̣т̣хена саччан̃ча̄ти дуккхасаччам̣ ичча̄ди.

упама̄нуттарападо йатха̄? сӣхо вийа̄ти сӣхо, муни ча со сӣхо ча̄ти мунисӣхо. евам̣ мунипун̇гаво, буддхана̄го, буддха̄диччо, рам̣си вийа̄ти рам̣си, саддхаммо ча со рам̣си ча̄ти саддхаммарам̣си. евам̣ винайаса̄гаро, саман̣ападумо, саман̣апун̣д̣арӣко ичча̄ди.

самбха̄вана̄пуббападо йатха̄? хету хутва̄ паччайо хетупаччайо. евам̣ а̄рамман̣апаччайо, мануссабхӯто, девабхӯто, дхаммо ити сан̇кха̄то дхаммасан̇кха̄то, дхаммасаммато, дхаммасан̃н̃ито, дхаммалаккхито, ева ити сан̇кха̄то саддо евасаддо. евам̣ часаддо, ва̄саддо, арийабхӯто сан̇гхо арийасан̇гхо. евам̣ буддхамуни, паччекамуни ичча̄ди. еттха ча самбха̄вана̄ на̄ма са̄ман̃н̃абхӯтасса уттарападаттхасса дал̣хам̣ катва̄ тхомана̄ сарӯпависесадӣпана̄, на гун̣аматтадӣпана̄ти адхиппа̄йо. гарӯ пана ‘‘дхаммо ити буддхи дхаммабуддхи. евам̣ дхаммасан̃н̃а̄, аниччасан̃н̃а̄, дха̄тусан̃н̃а̄, ма̄тусан̃н̃а̄, па̄н̣асан̃н̃ита̄, аттадит̣т̣хи’’ ичча̄дӣнипи еттха а̄харанти, има̄ни пана ‘‘саран̣ам̣ ити гато упагато саран̣ан̇гато’’ти падам̣ вийа итилутта̄ни пат̣хама̄таппурисапада̄ни на̄ма йуджджантӣти [рӯ. 343; нӣ. 702].

авадха̄ран̣апуббападо йатха̄? гун̣о ева дханам̣ на ман̣исуван̣н̣а̄дӣти гун̣адханам̣. евам̣ саддха̄дханам̣, сӣладханам̣, чаккху ева два̄рам̣ на га̄мадва̄ра̄дӣти чаккхудва̄рам̣. евам̣ чаккхуваттху, чаккхундрийам̣, чаккха̄йатанам̣, чаккхудха̄ту, кхандха̄ ева бха̄ра̄ кхандхабха̄ра̄. еттха ча йади бхаритаббат̣т̣хена бха̄ра̄ на̄ма сийум̣, пан̃чаккхандха̄ ева бха̄ра̄ на̄ма сийум̣, на сӣсабха̄ра, ам̣сабха̄ра̄дайо. кхандха̄ хи ниччабха̄ра̄ хонти, итаре та̄вака̄лика̄, кхандхамӯлика̄ ча̄ти. евам̣ атисайаттхасамбха̄ванаттхам̣ кхандха̄ ева бха̄ра̄ти авадха̄ран̣ава̄кйам̣ пайуджджати, на сӣсабха̄ра̄дӣнам̣ саббасо бха̄рабха̄вапат̣иккхипанаттханти. евам̣ саббаттха, авиджджа̄ ева малам̣ на кам̣самала̄диканти авиджджа̄малам̣, авиджджа̄ ева а̄саво на мадхва̄сава̄дикоти авиджджа̄саво. евам̣ тан̣ха̄саллам̣, пан̃н̃а̄саттхам̣, пан̃н̃а̄локо, пан̃н̃а̄паджджото, ра̄гагги, досагги, мохагги ичча̄ди. гарӯ пана ‘‘дханам̣ вийа̄ти дханам̣, саддха̄ ева арийа̄нам̣ дханам̣ саддха̄дханам̣, саттхам̣ вийа̄ти саттхам̣, пан̃н̃а̄ ева саттхам̣ пан̃н̃а̄саттха’’нти йодженти, евам̣ сати атисайасамбха̄ванаттхо на сиджджхати [рӯ. 343; нӣ. 702].

347. нанипа̄тапуббападе нау [ка. 326; рӯ. 341; нӣ. 707].

н̃а̄нубандхо пат̣иседхамха̄ ан̃н̃анака̄ра ниваттанаттхо, науиччетам̣ сйа̄дйантам̣ ан̃н̃ена сйа̄дйантена саха екаттхам̣ хоти. имина̄ нан̃е каттхасан̃н̃ам̣ катва̄ –

348. т̣а наусса [ка. 333; рӯ. 344; нӣ. 717; чам̣. 2.2.20; па̄. 2.2.6; ‘‘нау’’ (бахӯсу)].

уттарападе паре науиччетасса т̣а̄нубандхо а хотӣти насса аттам̣.

на бра̄хман̣о абра̄хман̣о. еттха сийа̄ – ким̣ виджджама̄насса ва̄йам̣ ниседхо, уда̄ху авиджджама̄насса ва̄ти, кин̃четтха – йади виджджама̄насса ниседхо, евам̣ сати локе виджджама̄на̄ саббе бра̄хман̣а̄ абра̄хман̣а̄ на̄ма бхавеййум̣. тасма̄ ‘‘идха джано на бра̄хман̣о, таттха джано на бра̄хман̣о’’тиа̄дина̄ деса̄динийамам̣ вина̄ локе виджджама̄насса бра̄хман̣асса ниседхо на йуджджати, атха локе авиджджама̄насса ниседхо, еван̃ча сати ким̣ авиджджама̄насса ниседхена ниседханӣйассева авиджджама̄натта̄ти? вуччате – там̣садиса̄диаттхесу таббоха̄рассева̄йам̣ ниседхо. татха̄ хи бра̄хман̣асадисе абра̄хман̣е кесан̃чи бра̄хман̣асан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄ти, сан̃н̃а̄нурӯпан̃ча бра̄хман̣авоха̄ро тасмим̣ паваттати, евам̣ паваттасса абра̄хман̣е бра̄хман̣авоха̄расса айам̣ пат̣иседхо хоти. йатха̄ там̣? локасмим̣ ба̄ладжана̄нам̣ миччха̄сан̃н̃а̄васена миччха̄воха̄ро паваттатийева ‘‘рӯпам̣ атта̄, ведана̄ атта̄’’ ичча̄ди, тесам̣ тасса миччха̄бха̄вакхйа̄панаттхам̣ пат̣иседхо йоджийати ‘‘рӯпам̣ анатта̄, ведана̄ анатта̄’’ [маха̄ва. 20] ичча̄ди. етта̄вата̄ суддхабра̄хман̣асаддассапи миччха̄васена там̣садисе аттхе паваттисамбхаво сиддхо хоти, нака̄расса ча тадаттхаджотакаматтата̄ сиддха̄ хоти, еван̃ча сати уттарападаттхападха̄ната̄сан̇кха̄там̣ таппурисалаккхан̣ампи идха на вируджджхати, тасма̄ абра̄хман̣оти бра̄хман̣асадисоти вуттам̣ хоти. еса найо тадан̃н̃а, таббируддха, тадабха̄ваттха̄дӣсу.

таттха тадан̃н̃аттхе –

сан̇кхата̄ дхамма̄ асан̇кхата̄ дхамма̄ [дха. са. дукама̄тика̄ 8]. еттха ча на сан̇кхата̄ асан̇кхата̄, сан̇кхатадхаммехи ан̃н̃е дхамма̄ти аттхо.

таббируддхе –

акусало, кусалапат̣ипаккхо дхаммоти аттхо.

тадабха̄ве –

на катва̄ акатва̄, каран̣ена саббасо вина̄ти аттхо.

дувидхо пат̣иседхо пасаджджапат̣иседхо, пайируда̄сапат̣иседхо ча̄ти.

таттха аттана̄ йуттападаттхам̣ пасаджджа лаггетва̄ пат̣иседхетӣти пасаджджапат̣иседхо, тадабха̄ваматтаджотако нака̄ро, крийа̄маттаниседхоти вуттам̣ хоти. акатва̄, ака̄тум̣, акаронто, на кароти, на ка̄таббам̣ ичча̄ди.