8. паччайасан̇гахаанудӣпана̄

166. йехипака̄рехи йатха̄. тесам̣ вибха̄го там̣ вибха̄го. айан̃чаниддесо екасесаниддесо, виччха̄лопаниддесова̄ти дассетум̣ ‘‘тесам̣’’тиа̄дима̄ха. на самети. га̄тха̄йам̣ ‘йесам̣’тиа̄дина̄ тӣхи-йа-саддехи дассита̄нам̣ тин̣н̣ам̣ аттха̄нам̣-та-саддаттха самбхавато. та-саддаттха̄нан̃ча анусандхийам̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ ваттаббато. ‘‘самуппаджджатӣ’’ти сут̣т̣ху парипун̣н̣ам̣ катва̄ уппаджджати, па̄тубхавати. ‘‘авина̄’’ти авина̄ хутва̄. ‘‘сахаджа̄та дхаммехӣ’’ти авиджджа̄ паччайа̄ сан̇кха̄ра̄тиа̄дӣсу сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ сахаджа̄та дхаммехи сахева уппаджджанам̣. ‘‘кала̄павасена̄’’ти суддха дхамма кала̄павасена. ‘‘са̄ман̃н̃а лаккхан̣ам̣’’ти са̄дха̄ран̣а лаккхан̣ам̣. ‘‘аттхо’’ти идаппаччайата̄ саддасса аттхо. ‘‘айаматтхо пат̣иккхитто’’ти ‘самуппаджджанам̣ самуппа̄до’ти айам̣бха̄васа̄дханаттхо пат̣иккхитто. ‘‘айамева̄’’ти айам̣ бха̄васа̄дханаттхо ева. джара̄маран̣ам̣ самбхаватӣти йоджана̄. ‘‘уппа̄да̄ва̄ татха̄гата̄нам̣’’ти самма̄самбуддха̄нам̣ уппа̄дева̄ сати. ‘‘ануппа̄да̄ва̄’’ти ануппа̄дева̄ сати. ‘‘т̣хита̄ва са̄дха̄тӯ’’ти джа̄тийа̄ сати джара̄маран̣асса паваттисабха̄во локе т̣хитойева. катама̄ пана са̄дха̄тӯти а̄ха ‘‘дхаммат̣т̣хитата̄’’тиа̄дим̣. таттха ‘‘дхаммат̣т̣хитата̄’’ти кеначи аката̄ сабха̄ват̣т̣хитата̄. ‘‘дхамманийа̄мата̄’’ти сабха̄ванийа̄мата̄. ‘‘татра татхата̄’’ти тасмим̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣е сан̇кхата дхамма̄нам̣ татхата̄. са̄ман̃н̃а лаккхан̣амева пат̣иччасамуппа̄до на̄ма̄ти дассети, на авиджджа̄дико паччайа дхаммо. касма̄, техи вачанехи дхамманийа̄мата̄ маттасса дасситатта̄. авиджджа̄дӣнам̣ дхамма сарӯпа̄нам̣ адасситатта̄. ‘‘дхамманийа̄мата̄маттам̣’’ти ча йатха̄ вуттаса̄ман̃н̃а лаккхан̣амева вуччати. йади бха̄васа̄дханам̣ иччхеййа, бха̄васа̄дханам̣ на̄ма каттурахитам̣ бхавеййа. каттурахите ча сати, катхам̣ пат̣ичча крийа̄йа сама̄накаттуката̄ лаббхати. аладдхе ча сама̄накаттукатте катхан̃ча пуббака̄летва̄ паччайасамбхавоти. айам̣ бха̄васа̄дханам̣ иччхантасса бйан̃джанайуттивиродхо. там̣ парихаранто на четтха̄тиа̄дима̄ха. гамбхӣроча̄нанда пат̣иччасамуппа̄до гамбхӣра̄ва бха̄соча̄ти бхагавата̄ вуттам̣. бха̄васа̄дхане ча кате уппаджджана крийа̄маттам̣ на̄ма висум̣ еко дхаммо на хотӣти катхам̣ там̣ гамбхӣрам̣ сийа̄ти. айам̣ бха̄васа̄дханам̣ иччхантасса гамбхӣравачана виродхо. там̣ парихаранто ‘‘сан̇кхата дхаммесу ча̄’’тиа̄дима̄ха. апи ча сан̇кхата лаккхан̣ам̣ на̄ма сан̇кхата дхамматопи гамбхӣрам̣ хоти. татха̄хи читтам̣ на̄ма сан̇кхата дхаммо. тан̃ча аттхи мечиттам̣ на̄ма̄ти сатта̄нам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. тасса пана аниччата̄ сан̇кха̄там̣ сан̇кхата лаккхан̣ам̣ апа̄кат̣ам̣ хоти сут̣т̣ху сантатийа̄ пат̣иччханнам̣. татха̄ ведана̄ на̄ма сукха̄ва̄ дуккха̄ва̄ сан̇кхата дхаммо. са̄ ча аттхи меведана̄ти сатта̄нам̣ па̄кат̣а̄ хоти. тасса̄ пана аниччата̄ сан̇кха̄там̣ сан̇кхата лаккхан̣ам̣ апа̄кат̣ам̣ хоти сут̣т̣ху сантатийа̄ пат̣иччханнам̣. евам̣ сесесу на̄мадхаммесу ча рӯпадхаммесу ча. йато саттасу висуддхӣсу сан̇кхата дхамма ваваттха̄на сан̇кха̄там̣ дит̣т̣хивисуддхин̃а̄н̣ан̃ча авиджджа̄дипаччайа париггаха сан̇кха̄там̣ кан̇кха̄витаран̣а висуддхин̃а̄н̣ан̃ча патхамам̣ сампа̄детва̄ паччха̄ дасавидха̄ни сан̇кхата лаккхан̣а̄нупассана̄ н̃а̄н̣а̄ни сампа̄детабба̄ни хонтӣти. йатха̄ ча аниччата̄ сан̇кха̄там̣ сан̇кхата лаккхан̣ам̣ сан̇кхата дхаммато гамбхӣрам̣ хоти. татха̄ идампи пат̣иччасамуппа̄да сан̇кха̄там̣ сан̇кхата лаккхан̣ам̣ сан̇кхата дхаммато гамбхӣрам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣.

‘‘таббха̄вабха̄вӣбха̄во’’ти еттха бхавати сам̣виджджатӣти бха̄во. со со авиджджа̄дико бха̄во таббха̄во. таббха̄ве бхаванти самбхаванти сӣлена̄ти таббха̄вабха̄вино. сан̇кха̄ра̄дайо. ‘‘бха̄во’’ти уппаттика̄ран̣ам̣. таббха̄вабха̄вӣнам̣ бха̄воти таббха̄вабха̄ви бха̄воти имаматтхам̣ дассенто ‘‘тасмим̣ тасмим̣’’тиа̄дима̄ха. апи ча ‘‘бха̄во’’ти виджджама̄ната̄ вуччати. тасса тасса паччайа дхаммасса бха̄воти таббха̄во. таббха̄ве сати бхаванти самбхаванти дхаммата̄йа̄ти таббха̄вабха̄вино. тесам̣ бха̄вотипи йуджджатийева. ‘‘хетва̄ди паччайа саттинийа̄мам̣’’ти хетупаччайо, а̄рамман̣а паччайо, тиа̄дӣсу хетусадда а̄рамман̣а садда̄дайо лобха̄дӣнам̣ рӯпа̄рамман̣а̄дӣнан̃ча дхамма̄нам̣ там̣ там̣ паччайа саттивисесам̣ дӣпенти. тесан̃ча со со паччайа саттивисесо висум̣ дхамманийа̄мо хоти, евам̣ хетва̄ди паччайасаттинийа̄мам̣ ниваттети. ‘‘татха̄ татха̄’’ти мӯлат̣т̣хагочарависайат̣т̣ха̄дикена тена тена паччайа̄ка̄рена. со хи вуччатӣти самбандхо. ‘‘паччайа дхаммуддха̄ра матте ат̣хатва̄’’ти паччайа дхамма̄нам̣ на̄ма сан̃н̃а̄васена уддхаран̣аматтам̣ акатва̄ти адхиппа̄йо. ‘‘а̄хачча̄’’ти а̄ханитва̄ там̣ там̣ паччайасатти висесам̣ па̄петва̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘маттхакам̣ па̄петва̄’’ти. паччайасатти висесо хи хетупхаладӣпане тато уттари ваттабба кичча̄бха̄вато маттхакам̣ на̄ма хотӣти. ‘‘аносаккама̄на̄’’ти аниваттама̄на̄. ‘‘ета̄йа̄’’ти паччайа саттийа̄. папан̃ченте а̄чарийе.

етасма̄ ка̄ран̣а̄ пхалам̣ етадева пат̣ичча ана̄гатапаккхато паччуппаннапаккхам̣ а̄гаччхати па̄туббхаватӣти паччайо. уппаттика̄ран̣ам̣ паваттика̄ран̣ан̃ча. таттха уппаттика̄ран̣ам̣ джанакапаччайо. паваттика̄ран̣ам̣ упаттхамбхака паччайо. ‘‘етена̄’’ти хетуна̄. ‘‘ка̄йавачӣ манокаммам̣’’ти еттха ‘‘каммам̣’’ти крийа̄вуччати, гамана т̣ха̄на нисаджджасайана̄дикам̣ ка̄йика крийан̃ча. а̄ла̄па салла̄па катхана саджджха̄йана га̄йана̄дикам̣ ва̄часика крийан̃ча. виджа̄нана чинтана вӣмам̣сана̄дикам̣ ма̄насика крийан̃ча. ‘‘абхисан̇кхаронтӣ’’ти абхиниппха̄денти. ‘‘етехӣ’’ти етехи локийакусала̄ кусала четана̄ дхаммехи. апи ча сан̇кхаронти сатта̄ етехӣти сан̇кха̄ра̄. ‘‘сан̇кхаронтӣ’’ти ким̣ сан̇кхаронти. аттабха̄вам̣ сан̇кхаронти. бхава̄бхавам̣ сан̇кхаронти. дит̣т̣хадхаммикампи аттхам̣ ва̄ анаттхам̣ ва̄ сан̇кхаронти. сампара̄йикампи аттхам̣ ва̄ анаттхам̣ ва̄ сан̇кхаронтӣтиа̄дина̄. чаккхумпи сан̇кхаронти, сотам̣пи сан̇кхаронтӣтиа̄дина̄. дассанампи сан̇кхаронти, саванампи сан̇кхаронтӣтиа̄дина̄ ча ваттум̣ ват̣т̣атийева. ‘‘виджа̄на̄тӣ’’ти вивидхена джа̄на̄ти. бхӯтенапи джа̄на̄ти, абхӯтенапи джа̄на̄ти. ‘‘наматӣ’’ти гочара висайаттха̄йа намати. ‘‘руппатӣ’’ти куппати, кхобхати. ‘‘пхусатӣ’’ти сам̣ханати. ‘‘ведайатӣ’’ти видитам̣ кароти. там̣ там̣ а̄рамман̣ам̣ лагганавасена бхусам̣ нахати бандхати, мун̃читум̣ на детӣти тан̣ха̄типи йуджджати. ‘‘упа̄дийатӣ’’ти дал̣хам̣ ган̣ха̄ти. тена̄ха ‘‘амун̃чагга̄хам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти. бхаватӣти бхаво. упапаттибхаво. бхаванти етена̄ти бхаво. каммабхаво. ‘‘джананам̣’’ти абхинавасса па̄туббхаванам̣. ‘‘джӣран̣ам̣’’ти абхинавабха̄вато ха̄йанам̣. ‘‘сочанам̣’’ти читтасанта̄панам̣. ‘‘паридеванам̣’’ти роданам̣. ‘‘дуккхам̣’’ти ка̄йаруджджанам̣. ‘‘доманассам̣’’ти читтаруджджанам̣. ‘‘висӣданам̣’’ти ба̄л̣хам̣ читтакиламатхабха̄вена вирӯпам̣ хутва̄ читтассасӣданам̣. тха̄мабалакхиййанам̣. йато асса̄сапасса̄са̄нам̣ вирӯпаппаваттива̄ тан̇кхан̣е саббасо упаруджджханам̣ ва̄ хотӣти. ‘‘кеначи сукхена̄’’ти дуккхасаччато вимуттена кеначи сантисукхена.

‘‘дуккхаппат̣иччха̄дика̄’’ти бхайат̣т̣хена дуккхабхӯта̄нам̣ тебхӯмика дхамма̄нам̣ дуккхабха̄ваппат̣иччха̄дика̄. ‘‘самудайаппат̣иччха̄дика̄’’ти тан̣ха̄йа дуккха самудайа бха̄ваппат̣иччха̄дика̄. ‘‘ниродхаппат̣иччха̄дика̄’’ти тан̣ха̄ниродхассева дуккханиродха бха̄ваппат̣иччха̄дика̄. ‘‘маггаппат̣иччха̄дика̄’’ти ат̣т̣хан̇гӣка маггассева дуккханиродха маггабха̄ваппат̣иччха̄дика̄. пуббанто вуччати атӣтека̄ле бхавапарампара̄. апаранто вуччати ана̄гате бхавапарампара̄. пуббанта̄ паранто вуччати тадубхайам̣. ‘‘пат̣иччасамуппа̄даппат̣иччха̄дика̄’’ти паччуппаннабхаве кхандха̄нам̣ пат̣иччасамуппа̄даппат̣иччха̄дика̄. ‘‘суттантиканайена̄’’ти абхидхаммепи вибхан̇ге суттанта бха̄джанӣйам̣ на̄ма а̄гатам̣. тена суттанта бха̄джанӣйанайена. са̄сава̄ кусала̄ кусала четана̄ сан̇кха̄ра̄ на̄ма̄ти йоджана̄. ‘‘абхидхамманайена̄’’ти вибхан̇ге абхидхаммабха̄джанӣйанайена. ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хе. авиджджа̄ кирийа дхамма̄нам̣ нева упаниссайа паччайаттам̣ лабхати. кусала̄ кусаламӯла̄ни кирийа дхамма̄нам̣ на упаниссайа паччайаттам̣ лабхантӣти йоджана̄. кирийа дхамма̄ авиджджа̄то ча кусала̄ кусала мӯлехи ча упаниссайа паччайам̣ на лабхантӣти вуттам̣ хоти. ‘‘паччайа̄ка̄ро’’ти пат̣ичча самуппа̄до. ‘‘авиджджа̄вира̄га̄’’ти авиджджа̄ вигаманато. тесам̣пикирийа дхамма̄нам̣. вин̃н̃а̄н̣а̄дӣсупи кирийа вин̃н̃а̄н̣ам̣, кирийа на̄мам̣, кирийа мана̄йатанам̣, кирийапхассо, кирийа ведана̄ти аттхита̄йа ‘‘есанайо вин̃н̃а̄н̣а̄дӣсупӣ’’ти вуттам̣. ‘‘кусала̄ кусала випа̄касампайуттам̣’’ти кусала вин̃н̃а̄н̣а сампайуттам̣, акусалавин̃н̃а̄н̣асампайуттам̣, випа̄ка вин̃н̃а̄н̣а сампайуттам̣. ‘‘там̣ анупапаннам̣’’ти паваттивипа̄кавин̃н̃а̄н̣а сахагатасса кхандхаттайасса там̣ сахаджа̄тасса читтаджарӯпасса ча авасит̣т̣хатта̄ там̣ на сампаннам̣ти аттхо. таттха хи вин̃н̃а̄н̣ападе паваттивасена дваттим̣савидхам̣ випа̄качиттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄ма̄ти вуттам̣. еван̃часати, на̄ма рӯпападепи паваттивасена тадубхайам̣ паваттивин̃н̃а̄н̣асахагатам̣пи гахетаббамева̄ти. ‘‘там̣ там̣ вин̃н̃а̄н̣а сампайутта̄’’ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣а паватти вин̃н̃а̄н̣асампайутта̄. ‘‘тан̣хупа̄да̄на̄нипа̄кат̣а̄нӣ’’ти чха тан̣ха̄ рӯпатан̣ха̄ саддатан̣ха̄дивасена. чатта̄ри упа̄да̄на̄ни ка̄мупа̄да̄на̄дивасена̄ти евам̣ па̄кат̣а̄нийева. ‘‘лаккхан̣аматта̄нӣ’’ти сан̇кхата дхамма̄нам̣ сан̇кхатабха̄васаллаккхан̣а нимиттаматта̄ни. ‘‘н̃а̄тибйасана̄дӣхӣ’’ти н̃а̄тивина̄сана̄дӣхи. ‘‘н̃а̄тибйасана̄динимиттам̣’’ти н̃а̄тивина̄сана̄дика̄ран̣а̄.

‘‘кхандхадуккхе’’ти паччаккхандхасан̇кха̄те дуккхасачче. кхандхаппаватти магго на̄ма тан̣ха̄самудайо ева. кхандханиродха магго на̄ма арийамагго. ‘‘кхандха самудайабхӯта̄’’ти кхандхаппаваттийа̄ ка̄ран̣абхӯта̄. ‘‘авиджджа̄ни вут̣а̄нам̣’’ти авиджджа̄йанӣва̄рита̄нам̣ пихита̄нам̣. ‘‘аппахӣна бхава̄бхила̄са̄нам̣’’ти маггена аппахӣна бхавапаттхана̄нам̣. аппахӣнабхаватан̣ха̄нанти вуттам̣ хоти. ‘‘вибандхо’’ти антара̄йо. ‘‘удайабхӯта̄нам̣’’ти вад̣д̣хибхӯта̄нам̣. ‘‘авассайо’’ти ниссайо. сукхаведана̄ висесато тан̣ха̄йа паччайо хотӣти вуттам̣ ‘‘сукхаведана̄садисо’’тиа̄ди. доманасса̄нам̣ пана тасса̄ паччайабха̄во парато парийет̣т̣хитан̣ха̄йам̣ па̄кат̣о бхависсати. упеккха̄ ведана̄пи дуккхена пӣл̣итасса сукхат̣ха̄не тит̣т̣хати. сукхам̣ вийа там̣ паттхетӣти. самуда̄ чаритва̄ паричайитва̄. ‘‘тан̣ха̄ ева̄’’ти ка̄матан̣ха̄ ева. ‘‘аттани ча̄’’ти дит̣т̣хийан̃ча̄ти адхиппа̄йо. ‘‘аттано а̄рамман̣есӯ’’ти атта джӣва лока̄дӣсу дит̣т̣хийа̄гахита̄ рамман̣есу. ‘‘асса̄дана кхаманарочанабхӯта̄йа̄’’ти са̄дхувата̄йам̣ мамадассананти евам̣ раджджана туссана кантибхӯта̄йа. ‘‘упа̄да̄нӣйасса̄’’ти дал̣хам̣ гахетаббасса. ‘‘аттхасса̄’’ти аттано атта̄дикасса аттхасса. га̄тха̄йам̣.‘‘бхавам̣ хотӣ’’ти бхаванто вад̣д̣ханто хоти. ‘‘пара̄бхаво’’ти вина̄санто.

‘‘аддха̄наванте дхамме’’ти тека̄ликасан̇кхата дхамме. апатама̄не катва̄ти па̄т̣хасесо. йатха̄ упа̄да̄нам̣ти дисва̄ упа̄да̄рӯпам̣ти паде а̄да̄саддо вин̃н̃а̄йати. на упубба падасаддо. итаратха̄ упа̄да̄нанти насиджджхати. евам̣ аддха̄, аддха̄на, падесупи. тена̄ха ‘‘аддха̄нам̣’’ти насиджджхатӣти. сам̣кхипанти вӣсата̄ка̄ра̄ етесӯти сан̇кхепа̄. сан̇гаха̄. ‘‘ват̣т̣адхамма̄’’ти сан̇кха̄ра̄дайо дхамма̄. ‘‘еттха̄’’ти ета̄су авиджджа̄тан̣ха̄су. катхам̣ тит̣т̣хантӣти а̄ха ‘‘тада̄йаттавуттита̄йа̄’’ти. ‘‘патит̣т̣ха̄’’ти суппатит̣т̣хитат̣т̣ха̄на̄ни. ‘‘пабхава̄’’ти ват̣т̣адхаммапарампараппаваттийа̄ мӯла падха̄на ка̄ран̣а̄ни. таттха хету ча десетаббо хоти. итаратха̄ иссаранимма̄надит̣т̣хи ахетука дит̣т̣хӣнам̣ ока̄со сийа̄ти. пхалан̃ча десетаббам̣ хоти. итаратха̄ уччхедадит̣т̣хийа̄ ока̄со сийа̄ти. ‘‘аддхуно’’ти дӣгхака̄ласса. ‘‘ниваттетӣ’’ти самуччхиндати. ‘‘ахетӯ апаччайа̄ сатта̄ паваттантӣ’’ти пуббахетурахита̄ пуббапаччайарахита̄ хутва̄ имесатта̄ паваттанти. ‘‘авиджджа̄дӣхи са̄дхетаббо на хотӣ’’ти бхавапарампара̄су ниччо хутва̄ сандха̄вантасса авиджджа̄дӣхи каттабба киччам̣ на хотӣти адхиппа̄йо. ‘‘кесан̃чи на самбхавантийева̄’’ти ана̄га̄мӣнам̣ араханта̄нан̃ча на самбхавантийева. маха̄а̄дӣнавара̄сидассанаттхам̣ сока̄дивачанам̣ хотӣти йоджана̄. ‘‘тесам̣’’ти ан̃н̃есам̣ паччайа̄нам̣. ‘‘ладдха̄’’ти аттхато ладдха̄. ‘‘тадавина̄бха̄вибха̄валаккхан̣ена̄’’ти еттха тена тена паччайена авина̄бха̄вӣнам̣ бха̄во, со ева лаккхан̣анти виггахо. ‘‘параттха пӣ’’ти ито паресу тан̣хупа̄да̄на бхаваггахан̣ена̄тиа̄дӣсупи. ‘‘а̄дито’’тиа̄димхи. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘килесабха̄васа̄ман̃н̃ато’’ти килесабха̄вена сама̄натта̄ садисатта̄. ‘‘лаккхитабба дхаммехӣ’’ти вин̃н̃а̄н̣а̄дӣхи. ‘‘патхамена дутӣйасса̄’’ти патхамасан̇кхепена саддхим̣ дутӣйасса сан̇кхепасса ека̄ сандхӣтиа̄дина̄ йоджетаббам̣. ‘‘локасса па̄кат̣а воха̄рена̄’’ти килесадхамма̄ каммадхамма̄ ча локе хетӯти па̄кат̣а̄ хонти. випа̄кадхамма̄ пана пхаланти па̄кат̣а̄. евам̣ локе па̄кат̣а воха̄рена. идха пана килесадхаммакаммадхамма̄ ва̄ хонту, випа̄кадхамма̄ ва̄, йо йо паччайапаккхе т̣хито, со со хетӯтипи ваттаббойева. йо йо паччайуппанна паккхе т̣хито, со со пхалантидассенто ‘‘хетупхаласадда̄пана̄’’тиа̄дима̄ха. ат̣т̣хакатха̄ па̄т̣хе. ‘‘саджджантасса̄’’ти сам̣видахантасса. ‘‘а̄йӯхана сан̇кха̄ра̄ на̄ма̄’’тиа̄дито пат̣т̣ха̄йа самуччайанасан̇кха̄ра̄ на̄ма. ‘‘даккхин̣ам̣’’ти да̄наваттхум̣. даккхин̣одакам̣ ва̄. ‘‘еттха ча̄’’ти имасмим̣ татӣйапан̃чаке ча. ‘‘вуттанайене ва̄’’ти патхамапан̃чаке вуттанайенева. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘а̄йатим̣ пат̣исандхийа̄ паччайачетана̄ бхаво на̄ма̄’’ти идам̣ уддесапа̄л̣ийам̣ йатха̄дит̣т̣хапа̄т̣хавасенева вуттам̣. татха̄ пуримакаммабхавасмим̣ идха пат̣исандхийа̄ паччайачетана̄ сан̇кха̄ра̄ на̄ма̄ти идан̃ча. идха пана пуббейева двӣсухетупан̃чакесу двиннам̣ сан̇кха̄ра каммабхава̄нам̣ сан̇гахитатта̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайенева двиннам̣ сан̇кха̄ра каммабхава̄нам̣ висесо йутто. тена̄ха ‘‘там̣ идха на йуджджатӣ’’ти. ‘‘сан̇гахитатта̄’’ти пуббейева сан̇гахитатта̄. ‘‘етам̣’’ти вибха̄вани вачанам̣. ‘‘дхаммавибха̄гараккхан̣аттхам̣’’ти вибхан̇ге бхавападе упапаттибхавассапи вибхаттатта̄ евам̣ вибхаттасса дхаммавибха̄гасса раккхан̣аттхам̣. пхалапан̃чакато анан̃н̃ам̣пи упапаттибхавам̣ ан̃н̃ам̣вийа катва̄ ‘упапаттибхавасан̇кха̄то бхавекадесо’ти вуттам̣. со ча упапаттибхаво на̄ма паччуппаннахетӯхи ниббаттатта̄ чатуттхе пхалапан̃чаке ева сан̇гахито. тасма̄ тена упапаттибхавасаддена чатуттха пан̃чакамева гахитанти йуттам̣. итаратха̄ две пхалапан̃чака̄ни випа̄кават̣т̣анти вутте сиддхамева хоти. еван̃часати авасеса̄ ча̄ти еттха дутӣйапхалапан̃чакамева авасит̣т̣хам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘авиджджа̄ на̄ма мохо, со ча акусала мӯла’’нтиа̄ди абхидхамме мӯлайамаке мӯлана̄мена а̄гататта̄ вуттам̣. двӣсупанабхава чаккесу пуримачакке авиджджа̄ а̄ди хоти. паччхимачакке тан̣ха̄. а̄ди ча на̄ма мӯланти ча сӣсанти ча ваттум̣ ват̣т̣атӣти парийа̄йам̣ дассетум̣ ‘‘атхава̄’’тиа̄ди вуттам̣.‘‘а̄гаманасамбха̄ресӯ’’ти атӣтабхавато имам̣бхавам̣ а̄гаманасамбха̄ресу. тан̣ха̄ ева сӣсам̣ катва̄ вутта̄ти йоджана̄. ‘‘тесам̣ антаре’’ти авиджджа̄сан̇кха̄ра̄нам̣ антаре. тан̣ха̄йа ока̄со наттхӣти касма̄ вуттам̣. нану авиджджа̄йа сати, тан̣ха̄ на̄ма екантена самбхаватийева. са̄ ча сан̇кха̄ра̄нам̣ балавапаччайо хоти. тасма̄ са̄ авиджджа̄ паччайа̄ тан̣ха̄, тан̣ха̄ паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти ваттабба̄ сийа̄ти. там̣ парихаритум̣ ‘‘айан̃хӣ’’тиа̄дивуттам̣. пат̣иломапат̣иччасамуппа̄до на̄ма авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхоти евам̣ паватто пат̣иччасамуппа̄до. ‘‘джара̄маран̣амуччхайа̄тиа̄ди наваттаббам̣ сийа̄’’ти джара̄маран̣амуччха̄йа̄тиа̄дивачанам̣ ануломапат̣иччасамуппа̄да самбандха вачананти катва̄ вуттам̣. ‘‘упариват̣т̣амӯла дхаммаппат̣ипа̄дака̄нам̣’’ти упари дутийа̄на̄гатабха̄ва̄дӣсу авиджджа̄тан̣ха̄ сан̇кха̄та̄нам̣ ват̣т̣амӯладхамма̄нам̣ нийоджака̄нам̣. ‘‘те пӣ’’ти сока̄дайо дуккхадхамма̄пи. ‘‘а̄савасамбхӯта̄’’ти а̄савехи самбхӯта̄ сан̃джа̄та̄. ‘‘тесам̣’’ти сока̄дӣнам̣ дуккхадхамма̄нам̣. ‘‘джара̄маран̣ан̇ге гахан̣ам̣’’ти два̄дасасу ан̇гесу джара̄маран̣ан̇ге сан̇гахан̣ам̣. ‘‘павад̣д̣хатӣ’’ти бхусам̣ вад̣д̣хати. ‘‘а̄савасамудайа̄’’ти а̄савасамуппа̄да̄. ‘‘авиджджа̄самудайо’’ти авиджджа̄самуппа̄до. ‘‘авиджджа̄паччайа̄сан̇кха̄ра̄тӣ’’ти еттха итисаддо а̄диаттхо. ‘‘на̄на̄бйасана пхут̣т̣хасса̄’’ти н̃а̄тибйасана̄дӣхи на̄на̄бйасанехи пхут̣т̣хасса, вихим̣ситасса. ‘‘йато’’ти йам̣ ка̄ран̣а̄, авиджджа̄тан̣ха̄нам̣ вад̣д̣ханака̄ран̣а̄. ‘‘ват̣т̣ам̣’’ти сан̇кха̄ра̄дикам̣ бхавачаккам̣. сам̣муйханам̣ саммохо. парийесанам̣ парийет̣т̣хи. випаччатӣти випа̄ко. випа̄ко ева вепаккам̣. саммохо вепаккам̣ асса̄ти саммохавепаккам̣. татха̄ парийет̣т̣хиве паккан̃ча̄ти имаматтхам̣ дассети ‘‘тадубхайам̣’’тиа̄дина̄. тадубхайам̣ випа̄кам̣ етасса̄ти катва̄ дуккхам̣ саммохавепакканти ча парийет̣т̣хивепакканти ча вуччатӣти йоджана̄. апи ча, саммохам̣ випа̄чети сан̃джанетӣти саммоха вепаккам̣. евам̣ парийет̣т̣хивепаккантипи йуджджати. ‘‘киччхам̣’’ти касирам̣ дуккхам̣ а̄панно. ‘‘миййатӣ’’ти марати. ‘‘ча ватӣ’’ти сан̇камати. ‘‘упападжджатӣ’’ти бхавантарам̣ упети. ‘‘атха ча пана̄’’ти евам̣бхӯтасса сато. ‘‘джара̄маран̣асса̄’’ти джара̄маран̣а сан̇кха̄тасса имасса дуккхасса̄ти самбандхо. ‘‘ниссаран̣ам̣’’ти ниггаманам̣. ‘‘наппаджа̄на̄тӣ’’ти айам̣ локо наппаджа̄на̄ти. ‘‘а̄гатийа̄’’ти имасмим̣ бхаве пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣уппаттивасена а̄гаманена. ‘‘гатийа̄ ча̄’’ти ана̄гатабхаве джа̄типа̄туббха̄вавасена гаманена ча. а̄дисан̇кха̄то пуббапарийанто йасса аттхӣтиа̄димантам̣. на а̄димантам̣ ана̄димантам̣. ‘‘ват̣т̣аппаваттасса̄’’ти тивидхават̣т̣асан̇кха̄тасса пабандхаппаваттасса. джа̄тийа̄ вутта̄йа сабба̄ни тасса̄ нида̄на̄ни вутта̄ни ева хонтӣти катва̄ ‘‘джа̄тийа̄ ева ва̄’’ти вуттам̣. ‘‘иччевам̣’’ти ити евам̣. таттха авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄тиа̄дина̄ найена пат̣т̣хапеси маха̄мунӣти самбандхо. а̄чарийа ва̄депана ‘‘иччевам̣’’ти джара̄маран̣а муччха̄йа̄тиа̄дина̄найена. а̄бандхам̣ ана̄диканти самбандхо. идхапи тамева самбандхам̣ гахетва̄ йоджети ‘‘иччевам̣ а̄бандханти. ла. пунаппунам̣ а̄бандхам̣’’ти. авиджджа̄ а̄димхи вутта̄. тасма̄ са̄ сайам̣ ахету апаччайа̄ хутва̄ ват̣т̣асса а̄дипаччайабхӯта̄ хотӣти чодана̄. там̣ парихарати ‘‘ват̣т̣асса̄’’тиа̄дина̄. ‘‘ват̣т̣акатха̄йа сӣсабхӯтатта̄’’ти ват̣т̣асса а̄дина̄ма наттхи. тасса пана паватти ниваттийо аттхи. джа̄нантехи та̄сам̣ пака̄санаттха̄йа пат̣иччасамуппа̄дакатха̄на̄ма ват̣т̣акатха̄ екантена катхетабба̄ хоти. катхентехи ча ват̣т̣адхамма̄нам̣ маджджхе катамасса дхаммасса киччам̣ ват̣т̣аппаваттаттха̄йа падха̄натарам̣ хотӣти джа̄нитаббам̣ хоти. тада̄ киччавасена падха̄натарам̣ екам̣ дхаммам̣ мӯлам̣ сӣсам̣ катва̄ ват̣т̣акатха̄ катхетабба̄ти. идам̣ ват̣т̣акатха̄йа сӣсам̣ на̄ма. таттха авиджджа̄ на̄ма мохо. со ча муйханакирийа̄. андхабха̄вакаран̣ан̃часса киччам̣. на ча пан̃н̃а̄ чаккхусса андхабха̄вакаран̣а садисам̣ ан̃н̃ам̣ ват̣т̣асса паваттаттха̄йа падха̄накиччам̣ на̄ма аттхи. тасма̄ авиджджа̄ еветтха саббаппадха̄на киччатта̄ ват̣т̣акатха̄йа сӣсабхӯта̄ хоти. евам̣ ват̣т̣акатха̄йа сӣсабхӯтатта̄ са̄ а̄димхи вутта̄ти. ‘‘ана̄дикабха̄во ева дассито’’ти ана̄дикабха̄во дассито ева. но на дасситоти аттхо. ити етам̣ аттхаджа̄там̣ паччаккхато сиддхам̣. ‘‘идха̄’’ти имасмим̣бхаве. ‘‘тасса̄’’ти атӣта бхавапарийа̄панна̄йа авиджджа̄йа. ‘‘ан̃н̃а̄йа авиджджа̄йа ева̄’’ти атӣтабхаватопи пуримабхаве сиддха̄йа ан̃н̃а̄йа авиджджа̄йа ева. ‘‘тасса̄пӣ’’ти пуриматарабхаве авиджджа̄йапи. ‘‘аттабха̄во’’ти пуриматаро аттабха̄во. ‘‘падха̄на паччайабхӯтатта̄’’ти пуббе вуттанайена андхабха̄вакаран̣а киччатта̄ ват̣т̣аппаваттийа̄ падха̄на паччайабхӯта̄ хоти. евам̣ падха̄напаччайабхӯтатта̄. ‘‘тасса тасса̄ти нит̣т̣ха̄намева на пан̃н̃а̄йеййа̄’’ти тасса паччайасса паччайо ваттаббо. тассапи паччайасса паччайо ваттабботи евам̣ вассасатампи вассасахассам̣пи нит̣т̣ха̄намева на пан̃н̃а̄йеййа. ‘‘вуттойева̄’’ти авиджджа̄йа паччайо вуттойева. ‘‘пан̃чанӣваран̣а̄тиссавачанӣйам̣’’ти пан̃чанӣваран̣а дхамма̄ авиджджа̄йа а̄ха̄роти вачанӣйам̣ бхавеййа. таттха ‘‘а̄ха̄ро’’ти балавапаччайо вуччатӣти.

пат̣иччасамуппа̄данайа̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

167. пат̣т̣ха̄нанайе. ‘‘хету ча со паччайо ча̄’’ти еттха лобхо хетуджа̄тикатта̄ хету ча хоти. а̄рамман̣а̄нантара̄ди паччайена ан̃н̃адхаммасса паччайо ча хотӣти аттхасса самбхавато ‘‘хету хутва̄ паччайо’’ти ван̣н̣ети. евам̣ ван̣н̣итепи ‘‘хету хутва̄ паччайо’’ти хету хонто паччайоти аттхе сати, со йеваттхо самбхаватӣти ‘‘пуна хетубха̄вена паччайо’’ти ван̣н̣ети. еттха сийа̄, хету ча со паччайо ча̄ти еттха пада двайам̣ екадхамма̄дхикаран̣атта̄ тулйа̄дхикаран̣ам̣ хоти. хетубха̄вена паччайоти еттха пана пададвайам̣ тулйа̄дхикаран̣ам̣ на хоти. пурима падан̃хи дхамма бха̄ваппадха̄нам̣, паччхимам̣ дхаммаппадха̄нанти. евам̣ санте тулйа̄дхикаран̣ам̣ ва̄кйам̣ бхинна̄дхикаран̣ам̣ катва̄ ван̣н̣етӣти на йуттаметанти. но на йуттам̣. мукхйопача̄раматтена на̄наттхатта̄. паччхимава̄кйам̣хи мукхйавачанам̣. пуримава̄кйам̣ упача̄ра вачанам̣. упача̄равачане ча упача̄раттхо йуджджати. мукхйавачане мукхйаттхоти. ‘‘хет̣т̣ха̄вуттамева̄’’ти пакин̣н̣акасан̇гахе вуттамева. хинонти еттха̄ти хету. хинонти етена̄ти хету. таттха ‘‘хинонтӣ’’ти сут̣т̣хупатит̣т̣хаханти. ке патит̣т̣хахантӣти а̄ха ‘‘сахаджа̄та дхамма̄’’ти. катхан̃ча сут̣т̣хупатит̣т̣хахантӣти а̄ха ‘‘вуддхи вирул̣хи вепуллапаттавасена̄’’ти. касма̄ те сут̣т̣ху патит̣т̣хахантӣти. патит̣т̣хитат̣т̣ха̄насса патит̣т̣хитака̄ран̣асса ва̄ тха̄мабаласампаннатта̄ти дассетум̣ ‘‘а̄рамман̣е дал̣ханипа̄тина̄ тха̄мабаласампаннена̄’’ти вуттам̣. хетувисесанан̃четам̣. а̄рамман̣е дал̣ханипа̄тимхи тха̄мабаласампанне еттха дхамметипи йоджетаббам̣. упака̄ракоти ча упаладдхийева̄ти самбандхо. ‘‘йа̄дисенасабха̄вена̄’’ти хетубха̄ва̄дисабха̄вена. ‘‘упаладдхийева̄’’ти касма̄ вуттам̣. нану упака̄рака саддо катта̄рам̣ ва̄ ка̄рета̄рам̣ ва̄ вадатӣти. воха̄раматтена вадати. дхаммато пана катта̄ ва̄ ка̄рета̄ ва̄ наттхӣти дассетум̣ ‘‘на хи сабха̄ва дхаммесӯ’’тиа̄дима̄ха. йади дхаммато катта̄ва̄ ка̄рета̄ва̄ наттхи. касма̄ упака̄ракоти вуччатӣти а̄ха ‘‘татха̄ упаладдхийам̣ пана̄’’тиа̄дим̣.

а̄рамман̣апаччайе. ‘‘аджджхоламбама̄на̄’’ти а̄рамман̣а каран̣авасена адхиоламбама̄на̄. ‘‘а̄рамман̣абха̄вена̄’’ти гочарависайабха̄вена.

адхипатипаччайе. ‘‘гаруката̄’’ти асса̄дана̄бхинандана̄дивасена ва̄ саддха̄паса̄да̄дивасена ва̄ гаруката̄. ‘‘са̄мино вийа да̄се’’ти са̄мино аттанода̄се аттановасе ваттайама̄на̄ вийа. сахаджа̄та̄дхипати пана хет̣т̣ха̄ самуччайа сан̇гахе вуттоти идха на вутто.

анантарапаччайадвайе. ‘‘антарам̣’’ти чхиддам̣ виварам̣. ‘‘санта̄нам̣’’ти читтасанта̄нам̣. ‘‘санта̄на̄нубандхавасена̄’’ти читтасанта̄нам̣ пунаппунам̣ бандханавасена. уппа̄дананти самбандхо. ‘‘дхаммантарасса̄’’ти на̄маккхандха дхаммантарасса. ‘‘анантара паччайата̄’’ти анантарапаччайа киччанти вуттам̣ хоти. йам̣ кин̃чи дхаммантарам̣. ‘‘пуримапаччхимабха̄гаппаватта̄нам̣’’ти ниродхасса асан̃н̃ӣбхавасса ча пуримабха̄ге ча паччхимабха̄ге ча паватта̄нам̣. ‘‘читтуппа̄да̄нам̣ пӣ’’ти ниродхасса пуббабха̄ге невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана кусала крийа читтуппа̄да̄нам̣. паччха̄бха̄ге ана̄га̄мипхала арахаттапхалачиттуппа̄да̄нам̣. асан̃н̃ӣбхавасса пуббабха̄ге ка̄мабхаве чути читтуппа̄да̄нам̣. паччха̄бха̄ге ка̄мабхаве ева пат̣исандхи читтуппа̄да̄нам̣. тесу пана катхам̣ анантарам̣ на̄ма сийа̄. двиннам̣ двиннам̣ пуримабха̄га паччхима бха̄га̄нам̣ маджджхе ачиттакасса ка̄ласса ачиттакасса рӯпасанта̄насса ча антарикатта̄ти чодана̄. там̣ парихаритум̣ ‘‘на хи абха̄вабхӯто’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘тесам̣’’ти двиннам̣ двиннам̣ читтуппа̄да̄нам̣. рӯпадхаммо антарам̣ на ча кароти на̄ма. арӯпадхамма̄нам̣ анантарата̄ на̄ма̄тиа̄дина̄ йоджана̄ хоти. ‘‘татха̄паваттана саматтхата̄’’ти екӣбхӯта̄нам̣ вийа аттано анантаре дхаммантарам̣ уппа̄дане саматтхата̄.

сахаджа̄тапаччайе. ‘‘йе пана дхамма̄’’ти паччайуппанна дхамма̄. ‘‘аттанӣ’’ти паччайа дхаммо вуччати.

‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упаттхамбхантам̣ тидан̣д̣ам̣ вийа̄’’ти бхӯмийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нисса̄йа уссита̄ тайодан̣д̣а̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упаттхамбханта̄ вийа. ‘‘пуримена̄’’ти пуримена сахаджа̄та паччайена. ‘‘итарӣтаро паттхамбханам̣’’ти ан̃н̃аман̃н̃о паттхамбханам̣.

‘‘сӯдо’’ти бхаттака̄рако. ‘‘уккхалӣ’’ти бхаттапачанакумбхӣ. ‘‘вут̣т̣хидха̄ра̄’’ти мегхавут̣т̣хидха̄ра̄. ‘‘упаниссайо’’ти бхаттуппаттийа̄ упаниссайо. ‘‘та̄су асатӣ’’ти са̄ликкхетта вут̣т̣хидха̄ра̄су асати. ‘‘балаватарат̣т̣хена̄’’ти балаватараниссайат̣т̣хена. ‘‘пакатӯпаниссайо’’ти еттха ‘‘пакато’’ти бхусам̣ като. тена̄ха ‘‘сут̣т̣хукато’’ти. каран̣ан̃ча аттано санта̄не сут̣т̣хууппа̄данан̃ча сут̣т̣хуупасеванан̃ча дат̣т̣хаббанти самбандхо. ‘‘вуттаппака̄рена̄’’ти ‘йатха̄ кате сатӣ’тиа̄дина̄ вуттаппака̄рена.

‘‘ниссайа̄рамман̣а дхамма̄ ева̄’’ти ниссайа паччайа дхамма а̄рамман̣а паччайа дхамма̄ ева. ‘‘пуреджа̄тата̄маттависит̣т̣ха̄’’ти еттха маттасаддена ниссайа̄рамман̣асаттито висум̣ пуреджа̄тасатти на̄ма наттхӣти дассети. висум̣ пуреджа̄тасатти на̄ма аттхӣтипи ваданти. там̣ ва̄дам̣ дассетум̣ ‘‘а̄чарийа̄нандаттхерена̄’’тиа̄дима̄ха. еттха пан̃чаваттхӯни ча пан̃ча̄рамман̣а̄ни ча пуреджа̄татта̄ ева сут̣т̣хубалавата̄йа пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ ваттху кичча а̄рамман̣а кичча̄ни са̄дхенти. татха̄ хадайаваттху ча манодха̄ту мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯ нанти. айам̣ висум̣ пуреджа̄тасатти висесоти вадеййа. саччам̣. суддхамано два̄репана идха т̣хатва̄ нирайесу еварӯпа̄ни нирайаггирӯпа̄ни аттхи. ида̄ни девесу ча еварӯпа̄ни диббарӯпа̄ни аттхӣти чинтайанта̄нампи, тесу пуре еварӯпа̄ни уппаджджим̣сӯти ва̄, тесу ана̄гате еварӯпа̄ни уппаджджиссантӣти ва̄ чинтайанта̄нам̣пита̄ни рӯпа̄ни ниббисеса̄ни хутва̄ мановин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ а̄рамман̣а паччайаттам̣ гаччханти. таттха пуре джа̄та̄ни хутва̄ тада̄ виджджама̄на̄ни паччуппаннарӯпа̄ни а̄рамман̣а пуреджа̄тапаччайо. итара̄ни а̄рамман̣а паччайо ева. на четтха пуреджа̄та̄нам̣ паччуппаннарӯпа̄нам̣ пуреджа̄таттена висесо аттхи. на ча та̄ни пуреджа̄тапаччайо на хонти. йади висум̣ пуреджа̄тасаттивисесо пуреджа̄тапаччайоти вадеййа. та̄ни пуреджа̄тапаччайо на̄ма на бхавеййум̣. касма̄, та̄дисасса висесасса наттхита̄йа. на ча набхаванти. касма̄, пуреджа̄таматтависесасса аттхита̄йа. еттха вадеййум̣, пан̃чадва̄ресу пана пуббе вуттанайена висум̣ пуреджа̄тасаттивисесо диссатӣти. кин̃ча̄пидиссати. со пана бахувидха̄нам̣ ниссайа паччайа а̄рамман̣апаччайа̄нам̣ маджджхе ниссайа саттивисесо ева, а̄рамман̣а саттивисесо ева ча̄ти. апи ча висум̣ пуреджа̄та саттивисесо на̄ма наттхӣти идам̣ йатха̄вутте суддхаманодва̄ре таббисеса̄бха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. висум̣ пуреджа̄та саттивисесо на̄ма аттхӣти идам̣ пан̃чадва̄ресу таббисесасса аттхибха̄вам̣ сандха̄йа вуттанти. йам̣ руччати, там̣ гахетаббам̣.

паччха̄джа̄тапаччайе. ‘‘руккхапотака̄нам̣ вийа̄’’ти паччха̄ а̄син̃чийама̄нам̣ удакам̣ руккхапотака̄нам̣ вуддхавирул̣хабха̄вам̣ па̄петва̄ упаттхамбханавасена упака̄рако вийа̄ти йоджана̄. а̄ха̄рам̣ а̄сим̣ сатӣти а̄ха̄ра̄са̄. джигхаччха̄, пипа̄са̄, тан̣ха̄. та̄йа сампайутта̄ четана̄ти виггахо. са̄ пана а̄ха̄ра̄са̄ четана̄ упаттхамбхати йева̄ти самбандхо. ‘‘айаматтхо’’ти ‘супа̄кат̣ена̄’тиа̄дина̄ вутто айаматтхо. сабба̄чеса̄вича̄ран̣а̄ гиджджхопама̄йа упама̄маттабха̄вам̣ нӣва̄рета̄ хотӣти.

а̄севанти там̣ паччайа дхаммам̣ паччайуппанна̄ дхамма̄ти а̄севанам̣. етена бхусо паччайуппанна дхаммехи а̄севитаббатта̄ а̄севананти вуччатӣти дассетӣти. ‘‘там̣’’ти там̣ пуримам̣ пуримам̣ паччайа дхаммам̣. ‘‘бхаджантӣ’’ти упенти. ке бхаджантӣти а̄ха ‘‘апара̄парам̣ уппаджджама̄на̄ дхамма̄’’ти. ‘‘дхамма̄’’ти ча анантаруппанна̄ читтачетасика̄ дхамма̄. катхан̃ча там̣ тебхаджантӣти а̄ха ‘‘сут̣т̣хусевама̄на̄ вийа бхаджама̄на̄ вийа паваттантӣ’’ти. вийа саддена локе кин̃чиджанам̣ кечиджана̄ кеначи аттхена сут̣т̣хусеванта̄ вийа̄ти дассети. катхам̣ сут̣т̣хусевийама̄на̄ вийа хонтӣти а̄ха ‘‘тасса пуримасса̄’’тиа̄дим̣. пуримасса анантарасса читтуппа̄дасса̄ти аттхо. ‘‘саббапарипӯрам̣ а̄ка̄рам̣’’ти джававегасахитехи виджа̄нана пхусана̄дӣхи са̄ваджджа̄на ваджджа̄дӣхи ча саббехи джаванагун̣ехи парипӯрам̣ а̄ка̄рам̣. ‘‘а̄севетӣ’’ти мам̣ сут̣т̣ху севатха̄ти нийоджентам̣ вийа хоти. тена̄ха ‘‘аттано ва̄сам̣’’тиа̄дим̣. таттха ‘‘ва̄сам̣’’ти ва̄санам̣. ‘‘сут̣т̣ху га̄ха̄петӣ’’ти парипун̣н̣ам̣ детӣти вуттам̣ хоти. етена йатха̄ локе еко паресам̣ йатхиччхитам̣ дети. евам̣ дентам̣ пана паре бхаджантийева. мам̣ бхаджатха̄ти нийоджанакиччам̣ наттхи. евамева идхапи сут̣т̣хува̄сада̄намева бхаджа̄панам̣ на̄ма̄ти дассети. ‘‘вад̣д̣хети ва̄’’ти етена а̄севана̄ бха̄вана̄ вад̣д̣хана̄ти имам̣парийа̄йаттхам̣ вадати. пурима̄бхийого на̄ма а̄дито пат̣т̣ха̄йа саджджха̄йана̄дикаммесу йатха̄сатти йатха̄балам̣ ва̄ йа̄макаран̣ам̣. татха̄ каронтасса там̣ уггахан̣а каммам̣ упарӯпари пагун̣абха̄вам̣ гаччхатӣти. ‘‘а̄севанат̣т̣хена̄’’ти вад̣д̣ха̄панат̣т̣хена, упака̄ракоти самбандхо. ‘‘саджа̄тийа̄нам̣’’ти кусала̄дибха̄вена сама̄наджа̄тика̄нам̣.

ка̄йан̇га̄бхисан̇кхаран̣ам̣ на̄ма ка̄йасан̃четана̄киччам̣. ва̄чан̇га̄бхисан̇кхаран̣ам̣ вачӣсан̃четана̄киччам̣. читтан̇га̄бхисан̇кхаран̣ам̣ маносан̃четана̄киччам̣. ‘‘кирийа̄бха̄вена̄’’ти дассанасавана̄дикиччесу гаманат̣ха̄на нисаджджа̄дикиччесу сам̣видха̄накирийа̄бха̄вена. ‘‘ваттхумхӣ’’ти габбхаваттхумхи. йатха̄вутта̄бхисан̇кхаран̣акиччам̣ на̄ма ка̄йан̇гава̄чан̇га читтан̇га̄бхисан̇кхаран̣а киччам̣. ‘‘тадабхисан̇кхаран̣авегаджанитам̣’’ти тасса ка̄йан̇га̄дикасса абхисан̇кхаран̣авегена джанитам̣ кирийа̄висеса нидха̄накиччанти самбандхо. ‘‘санта̄не’’ти читтасанта̄не.

випаччанабха̄во ча на̄ма па̄тубха̄воти самбандхо. нирусса̄ха сантабха̄во на̄ма кусала̄ кусала̄нам̣ вийа ка̄йан̇гава̄чан̇га̄бхисан̇кхаран̣а киччесу ча а̄йатим̣ випаччана киччесу ча нирусса̄хабха̄вена сантабха̄во. на килесу пасантабха̄вена. читта̄бхисан̇кхаран̣а киччесупана сампайуттачетана̄васена йатхопат̣т̣хитесу а̄рамман̣есу сампайуттадхамма̄нам̣ екато саннипа̄тагаманусса̄хаматтам̣ аттхи. татопарам̣ пана супина дассана киччам̣пи наттхӣти. ‘‘мандаманда̄ка̄рена̄’’ти мандато атиманда̄ка̄рена. кин̃чиджа̄нана читтам̣ на̄ма камма̄ди а̄рамман̣ам̣ аппаматтакам̣пи джа̄нанам̣ вӣтхичиттам̣. тасса паваттийа̄.

‘‘арӯпино’’ти арӯпалаккхан̣а саман̇гино. на̄малаккхан̣а саман̇гӣноти вуттам̣ хоти. ‘‘джанайанта̄пӣ’’ти сахаджа̄та дхамме джанента̄пи. ‘‘санта̄нат̣т̣хитийа̄’’ти пабандхаппатит̣т̣ха̄насса.

‘‘касма̄панеттха̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘бха̄виндрийа двайам̣’’ти иттхиндрийа пурисиндрийа двайам̣. ‘‘идха̄’’ти имасмим̣ индрийапаччайе. касма̄ на гахитам̣. нану иттхилин̇га̄дӣнам̣ паваттика̄ран̣атта̄ идха гахетаббамева̄ти адхиппа̄йо. джанакаттам̣ на̄ма джанака киччам̣. евам̣ сесесупи. ‘‘етам̣тайам̣пи наттхӣ’’ти джанакатта̄дикиччаттайам̣пи наттхи. евам̣сантекатхам̣ лин̇га̄дӣнам̣ паваттика̄ран̣ам̣ хотӣтиа̄ха ‘‘кевалам̣ пана̄’’тиа̄дим̣. ‘‘двайам̣’’ти иттхибха̄вапумбха̄ва двайам̣. на индрийа паччайаттена индрийам̣ на̄ма хоти. йатха̄хи еко ра̄джа̄ аттано виджите геха̄ни каронти. евам̣ каронтӯти гехасан̣т̣ха̄нам̣ пат̣т̣хапети. саббеджана̄ татхева каронти, но ан̃н̃атха̄. таттха ра̄джа̄ гехуппаттийа̄ ча гехат̣т̣хитийа̄ ча кин̃чи киччам̣ на кароти. гехаса̄мика̄ва̄ гехавад̣д̣хакино ва̄ каронти. каронта̄ пана ран̃н̃а̄ пат̣т̣хапитам̣ сан̣т̣ха̄нам̣ анатиккамитва̄ва каронти. евамева мидам̣ дат̣т̣хаббам̣. упагантва̄ джха̄йанат̣т̣хена̄ти самбандхо. упасаддо упаниссайа падевийа упари аттхо. ‘‘упарӣ’’ти ча тха̄мабалавуддхивасена̄ти а̄ха ‘‘тасмим̣ ва̄’’тиа̄дим̣. ‘‘тасмим̣’’ти а̄рамман̣е.

‘‘сугати дуггати нибба̄на сампа̄пакат̣т̣хена̄’’ти вуттам̣. со аттхо абйа̄катамагган̇гесу наттхи. еван̃часати та̄ни катхам̣ маггапаччайаттам̣ гаччхантӣти а̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дим̣. ‘‘самма̄дассана̄дина̄’’ти самма̄дассана сан̇каппана̄дина̄. ‘‘тесам̣’’ти самма̄дит̣т̣хӣнам̣. ‘‘тесам̣ пӣ’’ти абйа̄ката бхӯта̄нам̣ самма̄дит̣т̣хӣнампи. ‘‘теневат̣т̣хена̄’’ти самма̄дассана̄дина̄ лаккхан̣ат̣т̣хена. атхава̄. ‘‘теневат̣т̣хена̄’’ти сугати нибба̄на сампа̄пакат̣т̣хене ва̄ти аттхо. еван̃часати сахетука̄ випа̄ка крийа̄ бйа̄катадхамма̄пи теневат̣т̣хена саббасо кусаласадиса̄ сийунти. на сийум̣, паччайа векаллатта̄. випа̄ка̄бйа̄ката̄хи каммавегена санта̄не патитаматтатта̄ нирусса̄хасантасабха̄вато там̣ сампайутта̄ четана̄ на̄наккхан̣ика каммапаччайаттам̣ на гаччхати. кирийа̄бйа̄ката̄ ча ниранусайасанта̄не уппаннатта̄ там̣ сампайуттачетана̄пи таппаччайаттам̣ на гаччхатийева. тасма̄ тесу випа̄ка крийа̄бйа̄катесу самма̄дит̣т̣ха̄дӣнипи сугати сампа̄пакат̣т̣хам̣ на са̄дхенти. килесаппаха̄на киччасса абха̄вато нибба̄на сампа̄пакат̣т̣хампи наса̄дхенти. сабха̄ва лаккхан̣авекаллата̄пана тесам̣ самма̄дит̣т̣ха̄дӣнам̣ наттхийева. тасма̄ та̄ни маггапаччайе сан̇гахита̄нӣти. индрийа дхаммесу арӯпиндрийа̄нам̣ а̄дхиппачча киччам̣ арӯпадхамме свева пхарати. рӯпадхамма̄ пана там̣ самут̣т̣хитатта̄ ева таппаччайуппаннесу вутта̄. татха̄ хету камма магга джха̄несу. тена вуттам̣ ‘‘есанайо камминдрийаджха̄напаччайесупӣ’’ти. таттха каммасаддена на̄наккхан̣ика паччайо гахетаббо.

‘‘сампайутта̄сан̇ка̄ самбхаватӣ’’ти сахаджа̄та̄ на̄мадхамма̄ там̣ самут̣т̣ха̄на рӯпехи, паччха̄джа̄та̄ ча аттано аттано паччайуппаннарӯпехи, ваттху дхамма̄ ча таннисситана̄мадхаммехи ка̄лато ча т̣ха̄нато ча ека самбандхатта̄ тесу сампайутта̄сан̇ка̄ самбхавати. ‘‘виппайуттапаччайаппасан̇го наттхӣ’’ти а̄рамман̣а̄нантара̄дипаччайа̄пи аттано паччайуппаннехи сампайутта̄ на хонти. тасма̄ тепи виппайуттапаччайа бха̄вена ваттабба̄ти еварӯпо виппайуттапаччайаппасан̇го тесу а̄рамман̣а паччайа̄дӣсу наттхӣти адхиппа̄йо.

‘‘хет̣т̣ха̄вуттаппака̄ресу ева̄’’ти еттха евасаддена паччайантарам̣ на хотӣти дассети. йади паччайантарам̣ на хоти, на ваттаббойева. касма̄, десакасса пунаруттинираттхакава̄дита̄ паттитоти. но на ваттаббо. касма̄, локе йо сайам̣ наттхи, вигато хоти. со касса паччайо бхавитум̣ арахатӣти еварӯпасса миччха̄бхинивесасса паха̄нато. тена имаматтхам̣ н̃а̄пети, локе кечидхамма̄ сайам̣ аттхика̄ле ева ан̃н̃есам̣ паччайа̄ хонти, но наттхика̄ле. кечи дхамма̄ сайам̣ наттхика̄ле ева ан̃н̃есам̣ паччайа̄ хонти, но аттхика̄лети айан̃чавибха̄го авассам̣ иччхитаббо йева̄ти. ‘‘ока̄сада̄насан̇кха̄тена̄’’ти тасса ан̃н̃асса читтуппа̄дасса уппаттийа̄ ока̄сада̄насан̇кха̄тена.

суттанте, аттхӣти айа меко антоти сатта̄нам̣ сет̣т̣хаса̄рабхӯто атта̄на̄ма анаматагге сам̣са̄ре ниччака̄лам̣ аттхи. уччхедо ва̄ вимоккхо ва̄ саббасо наттхи. айам̣ сассатава̄до на̄ма ековисаманто ека̄висама̄кот̣и. наттхӣти саттона̄ма екабхавапарамо хоти, маран̣ато парам̣ наттхи. екантена уччхиджджати. айам̣ уччхедава̄до на̄ма дутӣйо висаманто дутӣйа̄висамакот̣и. име пат̣ичча самуппа̄дам̣ аджа̄нанта̄нам̣ убховисаманта̄ на̄ма. джа̄нанта̄нам̣ пана та̄дисо атта̄на̄ма наттхи, йо аттхӣти ва̄ наттхӣти ва̄ ваттаббо бхавеййа. суддхадхаммаппабандхо ева аттхи. тасса ча йа̄ва авиджджа̄ аппахӣна̄ хоти, та̄ва уччхедо на̄ма наттхи. авиджджа̄йа пана пахӣна̄йа татопарам̣ на паваттати. аттхи на̄ма на хоти. айам̣ антадвайамутто маджджхиман̃а̄йо на̄ма. бахум̣ на̄наттха самбхавам̣ ван̣н̣ентийева. ван̣н̣ента̄нам̣пи тесам̣ баху пайоджанам̣ наттхи йева̄ти адхиппа̄йо.

паччайуддеса̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

168. паччайаниддесе. ‘‘пан̃чадха̄’’ти пан̃чавидхехи паччайехи. ‘‘екадха̄’’ти екавидхена паччайена. евам̣ сесесупи. ‘‘авиччхеда̄йа̄’’ти авиччхедаттха̄йа. ‘‘пат̣ипа̄дана̄йа̄’’ти йоджанаттха̄йа. йо кочи читтуппа̄до авируддхасса йасса кассачи читтуппа̄дасса паччайо на на хотӣти йоджана̄. ‘‘пунуппанна̄нам̣’’ти нируджджхитва̄ пуна уппанна̄нам̣. ‘‘пурима̄ни джавана̄нӣ’’ти еттха магго готрабхуто а̄севана паччайам̣ лабхати. пхаласса пана со бхиннаджа̄тикатта̄ а̄севана паччайо на хоти. пхалам̣ пана саббасо а̄севана муттам̣ хоти. тасма̄ тадубхайам̣ идха пуримаджаванасан̇кхйам̣ на гаччхатӣти вуттам̣ ‘‘магга пхаладжаванаваджджа̄нӣ’’ти. пхаладжаванаваджджа̄нам̣ паччхима̄нам̣ джавана̄нам̣. ‘‘сабба̄ка̄рапа̄рипӯрам̣’’ти еттха кусала̄диджа̄типи сан̇гахита̄ти вуттам̣ ‘‘джа̄тиматтенапӣ’’ти. абхинна̄ ева сийум̣. на пана бхинна̄ хонти. када̄чи кечибхинна̄ ева хонти. тасма̄ бхиннаджа̄тика̄ дхамма̄. ла. на сакконтӣти йоджана̄. ‘‘ка̄ма̄вачарабха̄вато махаггата̄нуттарабха̄вапатти на̄ма̄’’ти читтасанта̄насса̄ти адхиппа̄йо. готра бхучиттам̣ ка̄мабхӯми. джха̄начиттам̣ махаггатабхӯми. маггачиттам̣ локуттара бхӯми. каммачетана̄йа нируддха̄йапи тасса̄ паватта̄ка̄ро нанируджджхати. читтасанта̄нам̣ анугаччхати. со ева а̄йатим̣ випа̄кадхаммара̄си хутва̄ па̄туббхавати. тасма̄ со випа̄касса бӣджасан̇кхйам̣ гаччхати. со ча йа̄ва на випаччати. та̄ва сам̣са̄раппаваттийа̄ сати, антара̄ винат̣т̣хо на̄ма на хоти. тасма̄ каммачетана̄ уппаджджама̄на̄ читтасанта̄не тасса бӣджасса нидха̄наттха̄йа уппаджджати, нируджджхама̄на̄ ча нидахитва̄ ева нируджджхатӣти вуттам̣ ‘‘аттано паватта̄ка̄расан̇кха̄та бӣджанидха̄нан̃ча̄’’ти. ‘‘четана̄йа хотӣ’’ти четана̄йа са̄дха̄ран̣ам̣ хоти. пуреджа̄та̄ са̄ларуккхапотака̄ паччайа̄ хонтӣти самбандхо. пуримачиттаккхан̣есу уппанна̄ чатусамут̣т̣ха̄никарӯпадхамма̄ти самбандхитаббам̣. ‘‘а̄ха̄раджака̄йо’’ти евам̣ вутта̄ти па̄т̣хасесо. ‘‘паччха̄ джа̄тена̄’’ти паччха̄джа̄тапаччайена пайоджанам̣ наттхи. джин̣н̣апатаруккхасса удака̄син̃чанам̣ вийа хотӣти адхиппа̄йо. ‘‘йадаггена̄’’ти йенака̄ран̣а кот̣т̣ха̄сена. ‘‘ваттху рӯпам̣’’ти ниродха̄саннам̣ хадайаваттху рӯпам̣. ‘‘евамайам̣ пӣ’’ти евам̣ айам̣ паччха̄джа̄тапаччайопи. вивидхена а̄ка̄рена пхаран̣ам̣ ка̄лантара десантара гаманам̣ виппха̄ро. маханто виппха̄ро йасса̄ти сама̄со. ‘‘ваттхумхӣ’’ти хадайаваттхумхи. пан̃чахи кхандхехи вокин̣н̣о саммиссоти пан̃чавока̄ро. ка̄ма рӯпабхаво. вина̄ уппаджджитум̣ на саккоти. рӯпавира̄габха̄вана̄балена рӯпасса авиккхамбхитатта̄ти адхиппа̄йо. ‘‘пуреджа̄там̣ ва̄’’ти екачиттаккхан̣а̄тӣте пуреджа̄там̣ ва̄. ‘‘вад̣д̣ханапаккхе т̣хитам̣ ва̄’’ти тато паччха̄ йа̄ва ат̣т̣хама читтаккхан̣а̄ вад̣д̣ханапаккхе т̣хитам̣ ва̄. ‘‘уппаннам̣ ваттхӯ’’ти уппаннам̣ ваттхурӯпам̣. ‘‘еттха̄’’ти имасмим̣ пуреджа̄та паччайе. кин̃ча̄пи диссатӣти самбандхо. ‘‘паччанӣйе’’ти паччанӣйа ва̄ре. ‘‘там̣’’ти а̄рамман̣апуреджа̄там̣. тасса а̄рамман̣асса апарибйаттатта̄ва̄ти самбандхо. ка̄ран̣ам̣ ваданти пат̣т̣ха̄нат̣ӣка̄чарийа̄. арӯпабхаве маран̣а̄саннака̄ле кассачи гатинимитту пат̣т̣ха̄нам̣ ат̣т̣хакатха̄су вуттамева. еван̃часати, таттха а̄рамман̣а пуреджа̄там̣ ладдхаббамева. пат̣т̣ха̄непана тасмим̣бхаве саббам̣ пуреджа̄тапаччайам̣ пат̣иккхипати. касма̄ ити че, ваттху пуреджа̄тапаччайасса таттха аладдхаббатта̄ти имина̄ адхиппа̄йена ‘‘а̄руппевийа̄’’ти вуттам̣. еттха ча пат̣т̣ха̄не арӯпабхаве двепи пуреджа̄тапаччайа̄ пат̣иккхитта̄, тасма̄ саббепи арӯпа пуггала̄ саббам̣пи рӯпадхаммам̣ а̄рамман̣ам̣ на каронтӣтипи ваданти. еван̃ча катва̄ а̄рамман̣а сан̇гахадӣпанийам̣ ‘асан̃н̃ӣбхавато чута̄нам̣ вийа арӯпабхавато чута̄нам̣пи гатинимиттабхӯтам̣ ка̄мапат̣исандхийа̄ а̄рамман̣ам̣ бхавантаре кеначидва̄рена аггахитам̣, кевалам̣ каммабаленева упат̣т̣ха̄пита’нти вуттам̣. ‘‘гӯтхакун̣апа̄дӣнӣ’’ти гӯтхан̃ча матапӯтисарӣра̄ни ча. ‘‘евам̣ вуттехӣ’’ти пат̣т̣ха̄не вуттехи. те пана акусала̄ дхамма̄ катхам̣ чатубхӯмика кусала̄нам̣ упаниссайа паччайа̄ хонтӣти а̄ха ‘‘таттха а̄нантарийа ваджджа̄нӣ’’тиа̄дим̣. таттха а̄нантарийа каммаката̄нам̣ килеса̄варан̣а камма̄варан̣ехи саманна̄гататта̄ джха̄намаггаппат̣ила̄бхо на̄ма наттхӣти вуттам̣ ‘‘а̄нантарийа ваджджа̄нӣ’’ти. ‘‘та̄нӣ’’ти ра̄га̄дӣни акусала̄ни чатубхӯмика кусала̄нам̣ уппаттийа̄ балаваниссайа̄ хонтӣти йоджана̄. ‘‘саматиккамамукхена̄’’ти пат̣т̣ха̄не акусало дхаммо кусаласса дхаммасса упаниссайа паччайена паччайоти етасса пан̃хасса вибхан̇ге па̄н̣ам̣ хантва̄ тасса пат̣игха̄ таттха̄йа да̄нам̣ дети, сӣлам̣ сама̄дийати, упосатхакаммам̣ кароти, джха̄нам̣ уппа̄дети, маггам̣ уппа̄дети, абхин̃н̃ам̣ уппа̄детӣти вуттам̣. таттха ‘‘тасса пат̣игха̄таттха̄йа̄’’ти тасса па̄н̣а̄типа̄такаммасса пат̣ихананаттха̄йа паха̄наттха̄йа саматиккаманаттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. со че па̄н̣а̄типа̄тӣ пуггало пуна сам̣вегам̣ а̄паджджитва̄ тасса каммасса саматиккаманаттха̄йа да̄нам̣ дети, сӣлам̣ сама̄дийати, упосатха каммам̣ кароти. тада̄ там̣ па̄н̣а̄ти па̄такаммам̣ там̣ пуггалам̣ да̄накамменийоджети на̄ма. татха̄ сӣлакамме упосатха каммети. йатха̄хи ра̄джа̄ евам̣ вадеййа имасмим̣ дивасе йо упосатхам̣ нупавасати, там̣ гха̄тесса̄мӣти. тада̄ саббепи на̄гара̄ упосатхам̣ упавасеййум̣. евамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. ра̄джа̄вийа хи тасса па̄н̣а̄типа̄такаммам̣. на̄гара̄ вийа со па̄н̣агха̄тако. упосатха камма кусала̄ни вийа тасса да̄насӣла упосатха камма кусала̄нӣти. ‘‘джха̄нам̣ уппа̄дети, маггам̣ уппа̄дети, абхин̃н̃ам̣ уппа̄детӣ’’ти падесупи есеванайо. евам̣ саматиккамамукхена екам̣пи акусалам̣ сабба̄ни чатубхӯмика кусала̄ни упаниссайа саттийа̄ джанети паваттетӣти ведитаббам̣. ‘‘та̄нийева сабба̄нӣ’’ти а̄нантарийа каммасахита̄нисабба̄ни акусала̄нийева саббесам̣ акусала̄нам̣ абйа̄ката дхамма̄нам̣ уппаттийа̄ балаваниссайа̄ хонтӣти йоджана̄. да̄насӣла̄дайо кусала̄ дхамма̄. сут̣т̣ху балавам̣ каммам̣ адхиппетам̣, на дуббалам̣. упаниссайат̣т̣ха̄натта̄. тесам̣пи рӯпадхамма̄нам̣ балаваниссайа̄ нанухонтӣти самбандхо. катхам̣ хонтӣти а̄ха ‘‘бахиддха̄руккхатин̣а̄дӣнам̣’’тиа̄дим̣. таттха патхавӣраса а̄порасавассодака бӣджа̄ни руккхатин̣а̄дӣнам̣ балаваниссайа̄ хонти. мӯлабхесаджджа̄дӣни аджджхаттам̣ санта̄нам̣ балаваниссайа̄ хонтӣти йоджана̄. ‘‘пакатассева̄’’ти патхаматарам̣ катасса уппа̄дана̄дикаммассева. ‘‘на евам̣ рӯпасанта̄нена̄’’ти евам̣ рӯпасанта̄нена уппа̄дита̄ упасевита̄ дхамма̄ наттхи. ‘‘там̣’’ти утубӣджа̄дикам̣. камма̄дикан̃ча. ‘‘пакатам̣’’ти пуретарам̣ уппа̄дитан̃ча упасевитан̃ча. сачетанассева четанам̣ пакаппанам̣ пакаран̣анти самбандхо. четанам̣ пакаппанам̣ пакаран̣ам̣ на̄ма̄ти аттхо. ‘‘пакаппанам̣’’ти ча сам̣видха̄нам̣. ‘‘кин̃чӣ’’ти кин̃чикамма̄дикам̣ утубходжана̄дикан̃ча. аттано ча уппанна̄ ра̄га̄дайо парасса ча санта̄не парасса ча уппанна̄ ра̄га̄дайо аттано ча санта̄нети йоджана̄. ‘‘нидассанам̣’’ти уда̄харан̣ам̣ хоти. манопадосикадева̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дисва̄ аттано манам̣ падӯсенти. ба̄л̣хам̣ исса̄дхаммам̣ уппа̄денти. тасмим̣йева кхан̣е чаванти. тесам̣ две исса̄дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃асса балаваниссайа̄ хонтӣти. ка̄ма̄вачара кусаласса балаваниссайа̄ хонтӣтиа̄дина̄ йоджетаббам̣. вибха̄ванипа̄т̣хе. джха̄на магга пхала випассана̄дибхедам̣ а̄ламбан̣ам̣ паччавеккхана асса̄дана̄ди дхамме атта̄дхӣне каротӣти йоджана̄. ‘‘атта̄дхӣне’’ти атта̄йатте атта̄баддхе. пат̣т̣ха̄не пан̃хава̄ре да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣сама̄дийитва̄ упосатхакаммам̣ катва̄ там̣ гарум̣ катва̄ паччавеккхати. пуббе сучин̣н̣а̄ни гарум̣ катва̄ паччавеккхантӣтиа̄дина̄ а̄гататта̄да̄на сӣла. ла. нибба̄на̄ни чева̄ти вуттам̣. ра̄гам̣ гарум̣катва̄ асса̄денти, абхинандатӣтиа̄дина̄, чаккхум̣ гарум̣ катва̄ асса̄дентӣтиа̄дина̄ ча а̄гататта̄ ‘‘ра̄га дит̣т̣хи чаккху сота̄дӣнича̄’’ти вуттам̣. ‘‘параттха пӣ’’ти парато ниссайа паччайа̄дӣсупи. ‘‘со ева̄’’ти паччупаттхамбхако ева. ‘‘кин̃чӣ’’ти кин̃чиматтам̣пи. маха̄бхӯте кин̃чи упаттхамбхетум̣ на сакконтӣти йоджана̄. нану а̄ха̄ра рӯпам̣ маха̄бхӯте упаттхамбхетум̣ саккоти. джӣвитарӯпан̃ча каммаджамаха̄бхӯте анупа̄летунти. саччам̣. идха пана сахаджа̄тапаччайа киччам̣ адхиппетам̣. тесан̃ча двиннам̣ сахаджа̄тапаччайа киччам̣ наттхи. там̣ парато а̄вӣ бхависсатӣти. ‘‘ваттху випа̄ка̄нам̣’’ти ваттхурӯпам̣ випа̄ка̄нам̣. пат̣т̣ха̄напа̄т̣хе. а̄рамман̣ан̃ча, ниссайо ча, пуреджа̄тан̃ча, виппайутто ча, аттхи ча, авигато ча̄,ти чхасупаччайесу гхат̣итесу тӣн̣и висаджджана̄ни лаббхантӣти йоджана̄. тӣн̣и висаджджана̄ни на̄ма ваттху кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ чха хи паччайехи паччайо. ваттху акусала̄нам̣, ваттху абйа̄ката̄нанти. еттха ча аттано аджджхаттам̣ ваттхум̣ а̄раббха ваттху ме аниччантиа̄дина̄ саммасантасса ваттхурӯпам̣ кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ чхахи паччайехи паччайо. етам̣ мама, есо хамасми, есо ме атта̄,ти упа̄дийантасса ваттху рӯпам̣ акусала̄нам̣. убхайаттхапи а̄ваджджанаккхан̣е абйа̄ката̄нам̣. арахато пана там̣ аниччантиа̄дина̄ саммасантасса крийа̄бйа̄ката̄нам̣ кхандха̄нанти. тена̄ха ‘‘паччуппаннам̣ ваттхум̣’’тиа̄дим̣. таттха ‘‘паччуппаннам̣ ваттхум̣’’ти аттано паччуппаннам̣ ваттхум̣. адхит̣т̣ха̄навидха̄не пана а̄ка̄са гамане рӯпака̄йам̣ а̄раббхачиттам̣ вийа ка̄йам̣ лахукам̣ адхит̣т̣хахантасса таппарийа̄паннам̣ ваттху абхин̃н̃а̄читта двайасса̄ти йоджетаббам̣. ‘‘анит̣т̣хет̣ха̄не’’ти джаваначиттасса а̄ваджджанена вина̄ уппаджджанам̣ на̄ма каттхачи иччхитаббам̣ хоти. каттхачи аниччхитаббам̣. таттха ниродхасама̄паттито вут̣т̣ха̄не, маггавӣтхӣсу готрабхувода̄нат̣т̣ха̄не, а̄гантука бхаван̇гат̣т̣ха̄нети идам̣ иччхитаббат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. ито ан̃н̃ам̣ аниччхитат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. евам̣ аниччхитаббе т̣ха̄нети аттхо. ‘‘пакатика̄ле’’ти маран̣а̄саннака̄лато ан̃н̃асмим̣ка̄ле. ‘‘та̄нива̄’’ти аттано аттано ниссайаваттхӯнива̄. ‘‘ан̃н̃ам̣ ва̄’’ти ваттхуто ан̃н̃ам̣ рӯпа̄дикам̣ ва̄. ‘‘бхинна̄рамман̣а̄ни на̄ма̄’’ти ан̃н̃ам̣ а̄ваджджанасса а̄рамман̣ам̣, ан̃н̃ам̣ джавана̄нанти евам̣ джавана̄ни а̄ваджджанена бхинна̄рамман̣а̄ни ва̄. тена вуттам̣ ‘‘паччха̄уппанна̄нӣ’’тиа̄ди. ‘‘тесам̣’’ти вӣтхичитта̄нам̣. ‘‘тадева̄’’ти там̣ еваваттху рӯпам̣. ‘‘ваттху ча̄’’ти ниссайо ча. ‘‘тесам̣’’ти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣. на хи гахетум̣ сакконтӣти самбандхо. сесаметтха субодхам̣. ‘‘касма̄ вуттам̣’’тиа̄дӣсу. ‘‘тасса йаккхасса̄’’ти индакана̄масса тассайаккхасса. ‘‘итаресам̣пӣ’’ти сам̣седаджопапа̄тика̄нам̣пи. ‘‘дувидхена̄’’ти рӯпаджанана киччам̣ рӯпӯпаттхамбхана киччанти евам̣ дувидхена. атхава̄ ‘‘дувидхена̄’’ти аджджхатта̄ха̄расса упаттхамбханам̣ бахиддха̄ха̄расса упаттхамбхананти евам̣ дувидхена. ‘‘татха̄рӯпа̄нан̃ча̄’’ти аппана̄паттакаммависесена сиддха̄нан̃ча. ‘‘аджджхатта̄ха̄ропӣ’’ти писаддена йатха̄вуттаджӣвитиндрийан̃ча арӯпа̄ха̄ре ча сампин̣д̣ети. ‘‘ваттхувипа̄ка̄нам̣’’ти ваттхурӯпам̣ випа̄ка̄нам̣. ‘‘саббатха̄’’ти абйа̄йападам̣. тан̃ча саббавибхаттийуттам̣. идха пана паччаттавачананти а̄ха ‘‘саббатха̄’’ти саббаппака̄ранти. пака̄ро ча ведитабботи самбандхо. катхам̣ ведитабботи а̄ха ‘‘тивидхо’’тиа̄дим̣. ‘‘сахаджа̄те сан̇гахетаббам̣’’ти паччайабха̄вена сан̇гахетаббам̣. сахаджананам̣ на̄ма аттана̄ саха джанентасса сахаджананам̣. тан̃ча каммачитта̄дӣнам̣ вийа висум̣ джананакиччам̣ на хоти. аттани уппаджджанте ева итара̄ни рӯпа̄ни уппаджджанти. ануппаджджанте на уппаджджантӣти еварӯпам̣ джананакиччам̣ ведитаббам̣.‘‘вина̄ва сахуппа̄данакиччена̄’’ти аттана̄ сахуппа̄данакичче а̄ха̄расса бйа̄па̄ро наттхӣти адхиппа̄йо. тенева сахаджа̄та̄ни упаттхамбхантопи сахаджа̄тапаччайаттам̣ на гаччхатӣти. есанайо рӯпаджӣвитиндрийепи. тена вуттам̣ ‘‘джӣвитам̣пӣ’’тиа̄ди. ‘‘тӣсӯ’’ти а̄рамман̣ан̃ча упаниссайо ча аттхича̄ти имесу тӣсу. а̄рамман̣а̄дхипатимхи пуреджа̄та̄ рамман̣а̄дхипатипи аттхи. со пуреджа̄таттхи паччайо ева̄ти аттхипаччайе сан̇гахито. ‘‘тасмим̣ кате паваттама̄на̄нам̣’’ти тасмим̣ камме кате тасса кататта̄ ева паваттама̄на̄нам̣. а̄рамман̣а̄ка̄ро гочарависайа̄ка̄ро. ‘‘санта̄нависесам̣ катва̄’’ти бӣджанидха̄нам̣ катва̄ти адхиппа̄йо. ‘‘те’’ти а̄рамман̣апаччайа камма паччайа̄. ‘‘ака̄лико’’ти маггачетана̄васена ака̄лико. сохи аттано анантарепхалам̣ джанети. тасма̄ а̄гаметаббасса а̄йатика̄ласса абха̄ва̄ ака̄ликоти вуччати. авасесо на̄наккхан̣икапаччайо ка̄лико. ‘‘паччайат̣т̣хена̄’’ти паччайакиччена. локаппаваттийа̄ каммахетукатта̄ти самбандхо. ‘‘пхалахетӯ пача̄рена̄’’ти пхалабхӯта̄йа саббалокаппаваттийа̄ хетубхӯтасса каммасса на̄мам̣ пхаламхи а̄ропетва̄ воха̄рена саббепи тевӣсатипаччайа̄ каммасабха̄вам̣ на̄тиваттантӣти йоджана̄. каммапаччайа сан̇кхйам̣ гаччхантӣти вуттам̣ хоти. ‘‘виджджама̄на̄ йева̄’’ти аттхипаччайа̄ ева̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘са̄санайуттийа̄ вируддхамева̄’’ти еттха са̄санайутти на̄ма тӣн̣ипит̣ака̄ни. ‘‘вируддхамева̄’’ти а̄рамман̣а паччайабхӯта̄ саббе патхавӣ паббата надӣсамудда аджат̣а̄ка̄са̄дайо ча сабба̄пан̃н̃аттийо ча нибба̄нан̃ча каммасан̇кхйам̣ гаччхантӣти ваданто ча, саббе атӣта̄на̄гата дхамма̄ аттхипаччайа̄ ева̄ти ваданто ча, тӣхи пит̣акехипи вируджджхатийева. пат̣т̣ха̄напа̄л̣ийа̄ пана ваттаббамева наттхи. аттхи саддохи пат̣т̣ха̄не паччуппаннабха̄вена виджджама̄наттхо. на параматтха дхамма бха̄вена. на̄пилока саммутивасена. на хи параматтха дхамма бхӯта̄пи атӣта̄на̄гатадхамма̄ идха аттхи сан̇кхйам̣ гаччханти. на̄пипан̃н̃атти хоти. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃аппат̣ибаддхаока̄се’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ниссайанисситабха̄ве на пат̣ибаддхе ка̄марӯпабхавока̄се. ‘‘йато’’ти йамха̄пат̣исандхи вин̃н̃а̄н̣ато. ‘‘йато’’ти ва̄ йамха̄сӣсато, йамха̄бӣджато ниббаттӣти йоджана̄. ‘‘бӣджато вийа маха̄руккхасса̄’’ти бӣджапаччайа̄ кал̣ӣран̇кура̄дикасса маха̄руккхасанта̄насса ниббаттивийа. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘на оккамиссатха̄’’ти саче на оккамеййа. ‘‘самуччиссатха̄’’ти апинукхо самуччеййа, вад̣д̣хеййа. ‘‘воккамиссатха̄’’ти саче вигамеййа, вина̄сеййа. ‘‘абхиниббаттиссатха̄’’ти апинукхо абхиниббаттеййа, па̄тубхавеййа. ‘‘воччхиджджиссатха̄’’ти сачеуччхиджджеййа. ‘‘а̄паджджиссатха̄’’ти апинукхо а̄паджджеййа. ‘‘йадидам̣’’ти йам̣ идам̣. ‘‘идам̣’’ти нипа̄таматтам̣. ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣’’ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣. йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттхи. есева вин̃н̃а̄н̣а дхаммоти йоджана̄. ‘‘рӯпуппаттийа̄’’ти рӯпуппа̄дасса. вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччайо етасса̄ти вин̃н̃а̄н̣а паччайа̄. рӯпуппатти. ‘‘рӯпаппавен̣ийа̄’’ти каммаджарӯпасантатийа̄. ‘‘утуа̄ха̄ра̄пӣ’’ти аджджхатта утуаджджхатта а̄ха̄ра̄пи. идан̃ча самбхавайутти васена вуттам̣. аттхато пана пуримуппанна̄йа рӯпаппавен̣ийа̄ асати, аджджхаттам̣ те утуа̄ха̄ра̄пи наттхийева. бахиддха̄ утупана асатипи пуримуппанна̄йа рӯпаппавен̣ийа̄ рӯпам̣ на джанетӣти на ваттаббам̣. т̣ӣка̄па̄т̣хе. ‘‘арӯпам̣ пана̄’’ти арӯпабхӯмипана. ‘‘йасмим̣рӯпе’’ти каммаджарӯпе. ‘‘паччайабха̄во аттхӣ’’ти паччхимарӯпуппаттийа̄ паччайасатти аттхи. касма̄ вин̃н̃а̄йатӣти че. ‘‘путтасса̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘бӣджабха̄васан̇кха̄там̣’’ти амбабӣджа̄дӣнам̣ бӣджабха̄васан̇кха̄там̣. ‘‘нийа̄марӯпам̣ на̄ма̄’’ти утувисесама̄ха. ‘‘йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄’’ти анийаматоти вуттам̣ хоти. ‘‘йонибха̄васан̇кха̄там̣’’ти там̣ там̣ готтакуладжа̄тӣнам̣ джа̄тибха̄васан̇кха̄там̣. ‘‘нийа̄марӯпам̣’’ти утувисеса сан̇кха̄там̣ нийа̄марӯпам̣. садиса̄ни рӯпасан̣т̣ха̄на̄ни йесанти виггахо. ‘‘пат̣исандхирӯпассева а̄нубха̄во’’ти калалака̄ла̄дӣсу уппаннасса пат̣исандхирӯпассева а̄нубха̄во. пуна тамеваттхам̣ висесетва̄ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘самуда̄гатам̣’’ти сут̣т̣ху упарӯпариа̄гатам̣. иттхибха̄ва̄дирӯпам̣ бӣджарӯпан̃ча нийа̄метӣти самбандхо. ‘‘нийа̄макам̣’’ти на̄на̄ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ нийа̄макам̣. ‘‘таттха имасмим̣ бхаве’’тиа̄дӣсу. дханан̃ча дхан̃н̃ан̃ча тато авасеса̄ саббеупабхогапарибхога̄ча̄ти виггахо. виджджа̄ ча сиппан̃ча на̄на̄бахуссутан̃ча парийатти ча̄ти двандо. ‘‘ана̄гата̄нам̣ та̄сам̣’’ти та̄сам̣ абхинавадханадхан̃н̃а̄дисампаттӣнам̣. ‘‘упаниссайа паччайата̄’’ти пуббайогакаммасса упаниссайа паччайата̄. таттха дханадхан̃н̃абхога̄нам̣ пат̣ила̄бхаттха̄йа пуббайогакаран̣ам̣ на̄ма касикамма ва̄н̣иджджакамма̄дӣнам̣ каран̣ам̣. таттха касикамме та̄ва дханадхан̃н̃абхога̄нам̣ пат̣ила̄бхаттха̄йа касикаммакаран̣е дханадхан̃н̃абхога̄ ана̄гатӯпаниссайа паччайо. ида̄ни касикаммакаран̣ам̣ тасса паччайуппаннам̣. дханадхан̃н̃а бхога̄нам̣ пат̣ила̄бхапарибхогака̄лесу касикаммакаран̣ам̣ атӣтӯпаниссайа паччайо. тесам̣ пат̣ила̄бхо ча парибхого ча тасса паччайуппанно. касикаммакаран̣аккхан̣е пана кхетта, ваттху, бӣджа, мегхавут̣т̣хийо ча нан̇гала̄дӣни касибхан̣д̣а̄ни ча гомахим̣са̄ ча каммака̄рака пуриса̄ ча паччуппаннӯпаниссайо. касикаммакаран̣ам̣ тасса паччайуппаннам̣. каммаса̄дхикасса ма̄та̄пита̄дайо пуббапуриса̄ тасса каммасса атӣтӯпаниссайа паччайо. там̣ каммам̣ тасса паччайуппаннанти. евам̣ сесесупи. сесам̣ сувин̃н̃еййам̣.

‘‘пан̃чавидха’’нтиа̄дӣсу. ‘‘сан̣т̣ха̄наттам̣’’ти ан̣у, таджджа̄рӣ, ратхарен̣у, ликкха̄дӣни упа̄да̄йа саббесам̣ рӯпасан̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄во сан̣т̣ха̄наттам̣. ‘‘бха̄во’’ти ча тесам̣ паватти вуччати. ‘‘паватти хетӯ’’ти ча параматтха рӯпа дхамма̄ ева. ‘‘анупагаманато’’ти еттха сабха̄вато атисукхуматта̄ анупагаманам̣ ведитаббам̣. адхивачанасан̇кха̄там̣ на̄ма̄бхидха̄нанти виггахо. ‘‘адхивачанам̣’’ти ча аттхаппака̄сакатта̄ адхикам̣ вачанам̣ адхивачанам̣. ‘‘на̄ма̄бхидха̄на’’нти ча на̄мапан̃н̃атти вуччати. ‘‘гахетабба бха̄во’’ти идам̣ читтам̣ на̄ма, айам̣ пхассона̄ма̄тиа̄дина̄ катхента̄нам̣ сантика̄ на̄ма̄бхидха̄нам̣ сутва̄ таданурӯпасса сабха̄ваттхасса джа̄нанавасена н̃а̄н̣ена гахетаббабха̄во. на̄ма пан̃н̃атта̄нуса̄рена джа̄нитаббатта̄ на̄манти вуччатӣти вуттам̣ хоти. а̄рамман̣е наматӣти на̄мам̣. а̄рамман̣ика дхамма̄ ва̄ еттха намантӣти на̄мантипи йуджджати.

имасмим̣ паччайасан̇гахе паччайадхаммесу пан̃н̃аттӣнам̣пи сан̇гахитатта̄ пан̃н̃атти сан̇гахопи тхерена идха никкхитто. таттха ‘‘пан̃н̃а̄вӣйатӣ’’ти еттха пан̃н̃а̄панам̣ на̄ма воха̄рат̣т̣хапанам̣. тан̃чат̣хапанам̣ двӣхика̄ран̣ехи сиджджхати ваданта̄нам̣ воха̄рена ча, сун̣анта̄нам̣ сампат̣иччханена ча̄ти дассетум̣ ‘‘айам̣ пӣ’’тиа̄дима̄ха. ‘‘сампат̣иччхӣйатӣ’’ти йатха̄ пуббапурисехи вохарӣйати, татха̄ паччхима джанапарампара̄хи вохарӣйатӣти вуттам̣ хоти. пака̄рена н̃а̄пӣйатӣти пан̃н̃аттӣтипи йуджджати. ‘‘бйан̃джанаттхо’’ти манусса, дева, патхавӣ, паббата̄дико саддаттхо. ‘‘пан̃н̃а̄ пӣйантӣ’’ти пака̄рена т̣хапӣйанти. саддапан̃н̃аттим̣ а̄ха̄ти адхика̄ро. адхиматтабха̄ваппака̄ро на̄ма патхавӣпаббата̄дӣсу патхавӣдха̄туйа̄ адхиматта бха̄вависесо. надӣ самуддодака̄дӣсу а̄подха̄туйа̄. аггиккхандхесу теджодха̄туйа̄. ва̄таккхандхесу ва̄йодха̄туйа̄ти евам̣ адхиматта бха̄вависесо. вивидхена пака̄рена парин̣аманам̣ випарин̣а̄моти а̄ха татха̄ татха̄ випарин̣а̄ма̄ка̄ранти. патхавӣпаббата̄дивоха̄ро сан̣т̣хита̄ка̄рам̣ нисса̄йа паватто на хоти. патхавӣ на̄ма евам̣ сан̣т̣ха̄на̄, паббато на̄ма евам̣ сан̣т̣ха̄ноти сан̣т̣ха̄нанийамо наттхи. пам̣сусила̄нам̣ ра̄сипун̃джаппаваттиматтена воха̄ро сиддхоти вуттам̣ ‘‘на хи идха сан̣т̣ха̄нам̣ падха̄нам̣’’ти. ‘‘кат̣т̣ха̄дайо ева вуччантӣ’’ти те евасан̣т̣ха̄нана̄наттам̣ пат̣ичча на̄на̄воха̄рена вуччанти. патхавӣ паббата надӣ самудда̄дӣсу вийа бхӯта̄нам̣ паваттивисеса̄ка̄рена̄ти вуттам̣ ‘‘на хи идха самӯхо падха̄нам̣’’ти. ‘‘упа̄да̄пан̃н̃аттӣ’’ти пан̃чаккхандха дхамме упа̄да̄йа техи анан̃н̃ам̣ екӣбхӯтам̣ катва̄ пан̃н̃атти. на а̄ка̄са пан̃н̃атти диса̄десапан̃н̃аттийо вийа техи кхандхехи мун̃читва̄ пан̃н̃атти. ‘‘йато’’ти йамха̄дисато. ‘‘ладдхаппака̄сатта̄’’ти ладдхаппабха̄сатта̄. ‘‘ахасса̄’’ти дивасасса. уддхума̄така̄дӣни ‘уддхума̄такам̣ пат̣икӯлам̣’тиа̄дина̄ пат̣икӯлавасена манасикаронтассапи нимиттам̣ упат̣т̣хахантам̣ бхӯтавика̄раппака̄рена упат̣т̣хахатӣти катва̄ бхӯтанимитте сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣’’ти пуггалапан̃н̃атти ат̣т̣хакатха̄йам̣. ‘‘та̄сам̣’’ти бхӯмипаббата̄дика̄нам̣ аттха пан̃н̃аттӣнам̣. ‘‘татха̄ татха̄’’ти айам̣ бхӯми, айам̣ паббато, тиа̄дина̄ тена тена воха̄рена. аттха̄нам̣ параматтха̄нам̣ чха̄йа̄ти аттхаччха̄йа̄. ‘‘чха̄йа̄’’ти ча нимиттаччха̄йа̄йо вуччанти. аттхаччха̄йа̄нам̣ а̄ка̄ро аттхаччха̄йа̄ка̄ро. ‘‘а̄ка̄ро’’ти ча на̄на̄самӯха на̄на̄сан̣т̣ха̄на̄дико а̄ка̄ро. аттхоти ва̄ садда̄бхидхеййо вачанаттхо. сойева самӯха̄ка̄ра̄ди нимитта маттатта̄ аттхаччха̄йа̄ка̄роти вуччатӣти имаматтхам̣ дассети ‘‘садда̄бхидхеййа сан̇кха̄тена̄’’тиа̄дина̄. ‘‘даббаппат̣ибимба̄ка̄рена̄’’ти даббасан̇кха̄тена пат̣ибимба̄ка̄рена. ‘‘оламбийа̄’’ти аваламбитва̄. ‘‘ган̣анӯпагам̣ катва̄’’ти айа меко аттхо, идамекам̣ ваттхӯти евам̣ ган̣анӯпагам̣ катва̄. ‘‘имечха̄’’ти име чхасаддапан̃н̃атти воха̄ра̄ на̄ма на̄макамма̄ди на̄ма. ‘‘аттанӣ’’ти на̄мапада сан̇кха̄те аттани. аттха висайам̣ ева хутва̄ паваттати бха̄сан̃н̃ӯнанти адхиппа̄йо. ‘‘на̄ме сатӣ’’ти аккхарасамӯхо падам̣, падасамӯхо ва̄кйанти евам̣ вутте на̄мападе виджджама̄не сати. ‘‘тадугган̣ханта̄нам̣’’ти там̣ там̣ на̄мападам̣ ва̄чуггатакаран̣а васена угган̣ханта̄нам̣ джана̄нам̣. ‘‘тадаттха̄’’ти тасса тасса на̄ма падасса аттха̄. ‘‘а̄гаччханти йева̄’’ти бха̄сан̃н̃ӯнам̣ н̃а̄н̣а̄бхимукхам̣ а̄гаччхантийева. етена аттани аттхасса на̄манам̣ на̄ма аттхаджотана киччамева̄ти дӣпети. ‘‘сун̣анта̄нам̣ н̃а̄н̣ам̣’’ти еттха ‘‘н̃а̄н̣ам̣’’ти упалаккхан̣а вачанам̣, акусала вин̃н̃а̄н̣ассапи адхиппетатта̄. ‘‘там̣ там̣ аттха̄бхимукхам̣ на̄метӣ’’ти а̄рамман̣а каран̣авасена на̄мети. ‘‘на̄маггахан̣а васена̄’’ти айам̣ асукона̄ма хотӯти евам̣ на̄маггахан̣авасена. ‘‘дха̄рӣйатӣ’’ти йа̄ваджӣвам̣пи аппамуссама̄нам̣ катва̄ дха̄рӣйати. нӣхаритва̄ вуччати аттхо ета̄йа̄ти нирутти. ‘‘ета̄йа̄’’ти каран̣абхӯта̄йа ета̄йана̄маджа̄тийа̄. ‘‘авидитапаккхе’’ти на̄мападам̣ ассутака̄ле авин̃н̃а̄тапаккхе. ‘‘тато нӣхаритва̄’’ти авидитапаккхато н̃а̄н̣ена нӣхаритва̄. ‘‘катхӣйатӣ’’ти там̣ сутака̄ле вадантена сун̣антасса а̄чиккхӣйати джа̄на̄пӣйати. ‘‘аттхасса̄’’ти авидитапаккхе т̣хитасса аттхасса. ‘‘етассе ва̄’’ти на̄мападассева. на̄мападанти ча крийа падам̣пи, упасаггападампи, нипа̄тападампи, па̄т̣ипадикападам̣пи, идха на̄мападантвева вуччати. ‘‘висесанабхӯта̄нам̣’’ти ан̃н̃ападаттхасама̄се сама̄сапада̄нам̣ аттха̄ висесана̄ на̄ма. евам̣ висесанабхӯта̄нам̣. ‘‘пуггаласса̄’’ти ан̃н̃ападаттхабхӯтасса абхин̃н̃а̄ла̄бхӣ пуггаласса. ‘‘вадантӣ’’ти а̄нанда̄чарийам̣ сандха̄йа вуттам̣. со хи дхаммасан̇ган̣ийам̣ пан̃н̃аттидуканиддесе мӯлат̣ӣка̄йам̣ татха̄ вадати. ‘‘таббха̄вам̣’’ти аккхара падабйан̃джанабха̄вам̣. ‘‘асса̄’’ти на̄мапан̃н̃аттийа̄. аккхарападабйан̃джанам̣ гочаро а̄рамман̣ам̣ асса̄ти виггахо. ‘‘ануса̄рена̄’’ти анугаманена. ‘‘локасан̇кета ниммита̄’’ти локасан̇кетан̃н̃а̄н̣ена паваттита̄. ‘‘локасан̇кетан̃н̃а̄н̣ам̣’’ти ча идам̣ на̄мам̣ имассаттхасса на̄мам̣, айаматтхо имасса на̄масса аттхоти евам̣ пуретарам̣ локасан̃н̃а̄н̣а джа̄нанакан̃н̃а̄н̣ам̣. ‘‘атӣта саддаматта̄рамман̣а̄’’ти сотавин̃н̃а̄н̣а вӣтхийа̄ а̄рамман̣ам̣ хутва̄ нируддхам̣ атӣта саддаматтам̣ курума̄на̄. ‘‘тена вуттавачане’’ти тена сиккхам̣ паччаккхантена бхиккхуна̄ сиккхам̣ паччаккха̄мӣти вуттавачане. паччуппаннам̣ саддам̣ сотавин̃н̃а̄н̣а вӣтхийа̄, атӣтан̃ча саддам̣ мановин̃н̃а̄н̣а вӣтхийа̄ти йоджана̄. ‘‘та̄ни аккхара̄нӣ’’ти сиккхам̣ паччаккха̄мӣти ва̄кйе авайаваккхара̄ни. ‘‘айам̣ аккхара самӯхо’’ти идам̣ на̄мападанти вуттам̣ хоти. етасса аттхасса. ‘‘виниччхайавӣтхим̣’’ти аккхара падасаллаккхан̣авӣтхин̃ча. ‘‘екаккхаре садде’’ти ‘го’ ичча̄дике екаккхаре пан̃н̃атти садде. ‘‘йа̄’’ти на̄ма пан̃н̃атти. ‘‘вадантасса манаса̄’’ти самбандхо. ‘‘пуббабха̄ге’’ти йам̣ кин̃чи аттхам̣ паресам̣ ваттука̄мо ваданто тасса тасса аттхасса на̄мам̣ патхамам̣ манодва̄равӣтхийа̄ нийаметва̄ ева вадати, там̣ на̄мам̣ пуббабха̄ге вадантена манаса̄ ваваттха̄пита̄ на̄мапан̃н̃аттӣти вуччати. пат̣ипа̄т̣икатханам̣ паваттиккамакатханам̣. ‘‘вуттам̣’’ти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. татха̄ аддхаматтиканти ча вуттанти самбандхо. ‘‘вуттам̣’’ти ча саддасаттхесу вуттам̣.

га̄тха̄йам̣. ‘‘матта̄’’ти екавиджджуппа̄даккхан̣ам̣ вуччати. ека̄ матта̄йасса̄ти екаматто. ‘‘дӣгхамуччате’’ти дӣгхо на̄ма вуччате. ‘‘плуто’’ти на̄наппака̄рена руто га̄йитоти паруто. со ева рака̄расса лака̄рам̣ катва̄ пака̄ре ча саралопам̣ катва̄ плутоти вуччати. гӣтанти вуттам̣ хоти. ‘‘параматтха саддасан̇гха̄т̣а̄нам̣’’ти парампара̄ паватта̄нам̣ параматтха саддара̄сӣнам̣. ‘‘анекакот̣исатасахасса̄ни читта̄нӣ’’ти джаванавӣтхӣнам̣ антарантара̄ бхаван̇гачиттехи саддхим̣ анекакот̣исатасахасса̄ни читта̄ни.

пат̣т̣ха̄нанайа̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

паччайасан̇гаха̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.