7. самуччайасан̇гахаанудӣпана̄

162. самуччайасан̇гахе. аттано а̄вен̣икабхӯтена са̄ман̃н̃а лаккхан̣енати ча самбандхо. ан̃н̃а̄падесена ева тадубхайалаккхан̣ена салаккхан̣а̄ни на̄ма вуччантӣти адхиппа̄йо. ‘‘нибба̄нассапи сарӯпато лаббхама̄насабха̄вата̄’’ти ан̃н̃аниссайа рахитена лаббхама̄насабха̄вата̄. нану нибба̄нампи ра̄гаккхайо досаккхайо мохаккхайотиа̄дина̄ ан̃н̃аниссайадассанам̣ аттхи йева̄ти. дассанаматтам̣ аттхи. нибба̄нам̣ пана ра̄га̄дӣхи пат̣ибаддхам̣ на хоти. атха кхо техи дӯратарам̣ хоти. пат̣ипаккхатарам̣, пат̣ивируддхатарам̣. йан̃хи рӯпасса кхайо вайо бхедо аничча̄ти вуттам̣. таттха рӯпасса уппаджджитва̄ кхайо вуттоти со рӯпасса ниссито ева хоти. идха пана ра̄га̄дӣнам̣ пуна уппа̄дассапи абха̄во вуттоти со ра̄га̄дӣсу аниссито ева. на кевалам̣ аниссито. атха кхо техи дӯратаро ча пат̣ипаккхатаро ча тесам̣ пат̣ипаккхагун̣ехи имассасиддхатта̄ти. аниппханнарӯпа̄нипи адхиппета̄ни ева тесампи кхандха̄йатанадха̄ту саччесу сан̇гахитатта̄.

а̄сава̄дӣсу. ‘‘па̄рива̄сийат̣т̣хена̄’’ти парива̄сакаран̣ат̣т̣хена. ‘‘маданӣйат̣т̣хена̄’’ти маданаджанакат̣т̣хена. ‘‘парива̄сам̣ ган̣хантӣ’’ти досавепуллам̣ а̄паджджантӣти вуттам̣ хоти. пуна ‘‘парива̄сам̣’’ти дуггандхата̄дипарива̄сам̣. ‘‘а̄савабхаритамева̄’’ти а̄савехи пӯритамева. ‘‘чхал̣а̄рамман̣а̄ни дӯсентӣ’’ти та̄ни са̄сава̄дибха̄вам̣ па̄пентӣти адхиппа̄йо. ‘‘бхавато’’ти бхӯмито иччеваттхо. авадхӣйати париччхиндӣйати етасма̄ти авадхи. апа̄да̄нам̣ вуччати. марийа̄до на̄ма парийантапариччхедо. марийа̄даматтабхӯто крийа̄висайо марийа̄дависайо. авадхи на̄ма бйа̄пана видха̄нам̣, крийа̄ бйа̄панасса висайо абхивидхивисайо. ‘‘йасса̄’’ти авадхи ваттхусса. ‘‘атта̄нам̣’’ти авадхиваттхум̣. ‘‘бахикатва̄’’ти сампаттаматтам̣ катва̄ти адхиппа̄йо. авадхивича̄ран̣а̄йам̣. ‘‘саддасса̄’’ти бхагавато киттисаддасса. ‘‘там̣’’ти авадхибхӯтам̣ аттхам̣. ‘‘йасо’’ти киттисаддо. ‘‘итарам̣’’ти анабхивидхивисайам̣ бахи катва̄ паваттати.

ка̄ма̄сава̄дӣсу. ‘‘танна̄мена̄’’ти ка̄мана̄мена. ‘‘тада̄рамман̣а̄’’ти ка̄мадхамма̄рамман̣а̄. ‘‘айаматтхо ва̄’’ти ка̄мӣйатӣтиа̄дина̄ вутто паччхиматтхова. ‘‘махаггатакусаладхамма̄’’ти идха̄дхиппетам̣ каммабхавам̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘там̣ ниббатта̄’’ти тена ниббатта̄. ‘‘тада̄рамман̣а̄’’ти дувидхабхава̄рамман̣а̄. ‘‘тан̣ха̄ ева̄’’ти бхаватан̣ха̄ ева. ‘‘бхаво ева̄’’ти бхава̄рамман̣ата̄йа бхавана̄мика̄ тан̣ха̄ ева. ‘‘име ева̄’’ти тан̣ха̄дит̣т̣хи авиджджа̄ ева. ‘‘паривуттхе сатӣ’’ти паривасите сати. ‘‘ка̄мависайа̄’’ти ка̄мадхаммависайа̄. ‘‘тасмим̣’’ти ка̄ма̄саве. бхавависайа̄ ма̄на̄дайо паривуттха̄ ева̄тиа̄дина̄ йоджетаббам̣. татха̄ дит̣т̣хивисайа̄ти падепи.

‘‘анасса̄сикам̣ катва̄’’ти асса̄сапасса̄сарахитам̣ катва̄. ‘‘авахананат̣т̣хена̄’’ти аджджхоттхаритва̄ ма̄ран̣ат̣т̣хена. адхокатва̄ ма̄ран̣ат̣т̣хена̄типи йуджджати. ‘‘дуттарат̣т̣хена̄’’ти таттха патантасса таритум̣ дуккарат̣т̣хена. ‘‘вуттанайена̄’’ти а̄савесу вуттанайена.

‘‘ват̣т̣асмим̣’’ти тивидхават̣т̣асмим̣. ‘‘бхавайантаке’’ти авиджджа̄сан̇кха̄ра̄дике бхавачакке. ‘‘а̄масанам̣’’ти падасса аттхам̣ дассети ‘‘татха̄ татха̄ каппетва̄ гахан̣а’’нти. ‘‘са̄сане’’ти парийаттиса̄сане тасмим̣ тасмим̣ суттанте. ‘‘дит̣т̣хийо дит̣т̣хупа̄да̄нам̣’’ти дит̣т̣хиваттхӯсу дал̣хагга̄хат̣т̣хена дит̣т̣хийо ева дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. аттава̄дупа̄да̄не. парикаппа буддхи на̄ма миччха̄н̃а̄н̣ам̣ вуччати. ‘‘иссара ниммитам̣’’ти сакалалокиссарена маха̄брахмуна̄ а̄дикаппака̄ле ниммитам̣. ‘‘адхичча самуппаннам̣’’ти ахету апаччайа̄ самуппаннам̣. ‘‘аччантасассатам̣’’ти бхавапарампара̄су сассатам̣. ‘‘екаччасассатам̣’’ти бхавависесам̣ патва̄ екачча̄нам̣ сатта̄нам̣ сассатам̣. ‘‘уччхиннам̣’’ти йаттхакаттхачи параммаран̣а̄ уччхиннам̣. пура̄н̣ан̃чакаммам̣ париккхӣн̣ам̣, наван̃чакаммам̣ акатам̣. евам̣ сам̣са̄ра суддхӣтиа̄дина̄ гахан̣анти аттхо. санто ка̄йо сакка̄йо. ‘‘санто’’ти параматтхато виджджама̄но. ‘‘ка̄йо’’ти рӯпака̄йо, на̄мака̄йо. аттано аттано ка̄йо ва̄ сакка̄йо. паччаттака̄йо, па̄т̣ипуггалика ка̄йоти вуттам̣ хоти. йатха̄вуттака̄йа двайамева. сакка̄йе дит̣т̣хи сакка̄йадит̣т̣хи. таттха ‘‘сакка̄йе дит̣т̣хӣ’’ти пуббанта̄паранта каппика̄нам̣ вийа пуббанта̄ парантеачинтетва̄ саббасатта̄нам̣пи аттано кхандхесу ева ‘рӯпам̣ ме атта̄ти ва̄’ атта̄ ме рӯпава̄ти ва̄, аттани ме рӯпанти ва̄, рӯпасмим̣ ме атта̄ти ва̄, евама̄дина̄ дхаммата̄ сиддха̄ дит̣т̣хӣти вуттам̣ хоти. ‘‘ассутава̄’’ти кхандхадесана̄дике сун̃н̃атадхаммаппат̣исам̣ йутте десана̄ дхамме ассута пуббатта̄ наттхи сутам̣ етасса̄ти ассутава̄. ‘‘путхуджджано’’ти локийамаха̄джано. таттха парийа̄панно пана екапуггалопи путхуджджанотвева вуччати. со сутава̄пи аттхи, ассутава̄пи аттхи. идха ассутава̄ адхиппето. арийа пуггало пана таттха парийа̄панно на хоти. ахантива̄, мама̄ти ва̄, майӣти ва̄, мети ва̄, пара̄масана пада̄ни на̄ма. ‘‘сесадхаммева̄ гахетва̄’’ти рӯпато авасесе на̄маккхандха дхамме атта̄ мети гахетва̄ ва̄. ‘‘дхамма муттакам̣ ва̄ атта̄нам̣ гахетва̄’’ти пан̃чаккхандхадхаммавимуттам̣ парикаппасиддхам̣ атта̄нам̣ ва̄ гахетва̄. чатассо аваттха̄ йасса̄ти чатура̄ваттхика̄. ведана̄йа самбхогарасатта̄ ‘‘сам̣бхун̃джим̣’’ти вуттам̣. ‘‘сукхито’’ти сукхаведана̄йа саман̇гӣпуггало. дхаммато кхандха пан̃чакамева. таттха пана сукхаведана̄падха̄натта̄ татха̄ саманупассанто веданам̣ атта̄ти саманупассати на̄ма. ‘‘самӯхато гахетва̄’’ти ахамасми, ахам̣ еко саттотиа̄дина̄ самӯхато. ‘‘ваттхӯ’’ти пан̃чаккхандха̄ вуччанти. н̃а̄тапарин̃н̃а̄дивасена апарин̃н̃а̄та̄ни ваттхӯни етехӣти апарин̃н̃а̄таваттхука̄. екамухуттаматтепи ка̄ле. рӯпам̣ аттато саманупассатӣтиа̄дикам̣ чатура̄ваттхам̣ сандха̄йа ‘‘када̄чи аттато’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘аттанимиттам̣’’ти абхиккамана̄дӣсу ка̄йавачӣмано крийа̄су ахам̣ абхиккама̄ми, ахам̣ пат̣иккама̄мӣтиа̄дина̄ читте диссама̄на̄ аттаччха̄йа̄ вуччати.

‘‘ка̄манат̣т̣хена̄’’ти иччханат̣т̣хена. ‘‘чханданат̣т̣хена̄’’ти паттханат̣т̣хена. лӣнабха̄во на̄ма читтачетасика̄нам̣ пат̣икут̣анам̣. а̄па̄дӣйате а̄па̄данам̣. лӣнабха̄васса а̄па̄дананти виггахо. ‘‘тандӣ’’ти а̄ласйам̣ вуччати. ‘‘виджамбхитата̄’’ на̄ма килесавасена ка̄йан̇га̄нам̣ виджамбханам̣ самин̃джанаппаса̄ран̣а̄дикаран̣ам̣. са̄ ева паччайо етасса̄ти виггахо.

анусайападаттхе. ‘‘уппаджджантӣ’’ти уппаджджитум̣ сакконти. на пана екантато уппаджджанти. сантесухи екантато уппаджджантесу анусайа̄ на̄ма на хонти сайанакиччассева абха̄вато. ‘‘уппаджджантӣ’’ти ва̄ уппаджджитум̣ пахонти. паттходано бахӯнам̣ джана̄нам̣ пахотӣтиа̄дӣсу вийа. пан̃н̃аттийохи асабха̄вадхаммаджа̄тикатта̄ ка̄ран̣а ла̄бхепи уппаджджитум̣ наппахонти. име пана сабха̄вадхаммаджа̄тикатта̄ ка̄ран̣а ла̄бхе сати уппаджджитум̣ пахонтӣти. еван̃хисати, уппа̄дам̣ апатта̄нам̣пи тесам̣ параматтхаджа̄тиката̄ сиддха̄ хотӣти. ‘‘саха анусентӣ’’ти екато анусентӣти вутта̄ ка̄мара̄га̄нусайо ча пат̣игха̄нусайо ча ма̄на̄нусайо ча дит̣т̣ха̄нусайо ча вичикиччха̄нусайо ча. имесам̣ сатта̄нам̣ саттасанта̄не анусайакиччаматтам̣ т̣хапетва̄ екато уппатти на̄ма наттхи. йади екато уппаджджеййум̣. два̄даса̄ кусалачитта̄ни саттасанта̄не ниччака̄лампи екато уппаджджеййум̣. на ча уппаджджанти. тасма̄ вин̃н̃а̄йати уппаджджанам̣ на̄ма аппахӣнат̣т̣хена уппаджджана̄рахабха̄во вуттоти. сентӣти ватва̄ тадаттхам̣ дассети ‘‘висум̣’’тиа̄дина̄. ‘‘авут̣т̣хита̄’’ти уппа̄дам̣ апатта̄. ‘‘татха̄паватта̄’’ти ча̄лана̄ка̄рена паватта̄. пуна ‘‘татха̄паватта̄’’ти джаванасахаджа̄та̄ка̄рена паватта̄. ‘‘йесам̣’’ти ка̄мара̄га̄нусайа̄дӣнам̣. ‘‘а̄ваджджанам̣’’ти а̄ваджджаначиттам̣. ‘‘даматхам̣’’ти судантабха̄вам̣. ‘‘татха̄ паватта̄’’ти читтасанта̄на̄нусайана̄ка̄рена паватта̄. та̄аваттха̄ йесам̣ те тадаваттхика̄. йади те уппа̄дам̣ апатта̄. евам̣сати, те параматтха̄пи на̄ма на бхавеййунти чоданам̣ парихарати ‘‘те пана̄’’тиа̄дина̄. саче те кусала̄бйа̄ката читтасанта̄нампи анугата̄. евам̣сати, те кусала̄бйа̄ката̄ни на̄ма сийунти чоданам̣ парихарати ‘‘на ча̄’’тиа̄дина̄. атха те еканта акусала̄ сийум̣. евам̣сати, кусала̄бйа̄катехи вируддха̄ бхавеййум̣ти чоданам̣ парихарати ‘‘на̄пӣ’’тиа̄дина̄. йади уппа̄дам̣ апатта̄. евам̣сати, ка̄лавимутта̄ сийунти а̄ха ‘‘на̄пика̄латтайа винимутта̄’’тиа̄дим̣. ‘‘са̄нусайе читтасанта̄не’’ти секкхапутхуджджана̄нам̣ читтасанта̄не. ‘‘саха маггуппа̄да̄’’ти маггуппа̄дена сахева. ‘‘таттха таттха вутто’’ти ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄су вутто. ‘‘ана̄гатаса̄ман̃н̃ам̣’’ти ана̄гатасадисам̣. на еканта ана̄гатантипи ваданти. катхам̣ те сан̇кхатаджа̄тика̄ хонтӣти а̄ха ‘‘техи магге’’тиа̄дим̣. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘аппахӣна̄’’ти маггена аппахӣна̄. ‘‘тадаваттха̄’’ти уппаджджана̄раха̄ваттха̄. ‘‘там̣ сабха̄ватта̄’’ти ка̄мара̄га̄ди сабха̄ватта̄. ‘‘татха̄ вуччантӣ’’ти анусайа̄ти вуччанти. ана̄гата̄ на̄ма на хонти. читтасанта̄не ваттама̄набха̄вена сиддхатта̄. ‘‘хан̃чи паджахатӣ’’ти йадипаджахати. ‘‘тенахӣ’’ти тато ева. ‘‘ратто’’ти ра̄гасаман̇гӣ хутва̄. ‘‘дут̣т̣хо’’ти досасаман̇гӣ хутва̄. ‘‘мул̣хо’’ти мохасаман̇гӣ хутва̄ паджахатӣти досо а̄паджджатӣти вуттам̣ хоти. парийут̣т̣ха̄на патта̄нам̣ ра̄га̄дӣнам̣. ‘‘маггаваджджхам̣’’ти маггена вадхитаббам̣. ‘‘уппаннам̣’’ти паччуппаннам̣. ваттама̄нан̃ча там̣ уппаннан̃ча̄ти ваттама̄нуппаннам̣. ‘‘бхутва̄’’ти а̄рамман̣ам̣ парибхун̃джитва̄. вигаччхатӣти вигатам̣. бхутва̄ вигатан̃ча там̣ уппаннан̃ча̄ти бхутва̄ вигатуппаннам̣. випаччанаттха̄йа ока̄сам̣ каронтӣти ока̄сакатам̣. ока̄сакатан̃ча там̣ уппаннан̃ча̄ти ока̄сакатуппаннам̣. самуда̄ча̄ро вуччати бхиййо паваттанам̣. самуда̄ча̄ро ча со уппаннан̃ча̄ти самуда̄ча̄руппаннам̣. кхандхапан̃чака сан̇кха̄там̣ бхӯмим̣ лабхатӣти бхӯмиладдхам̣. бхӯмиладдхан̃ча там̣ уппаннан̃ча̄ти бхӯмиладдхуппаннам̣. а̄рамман̣ам̣ адхикатарам̣ ган̣ха̄тӣти а̄рамман̣а̄дхиггахитам̣. а̄рамман̣а̄дхиггахитан̃ча там̣ уппаннан̃ча̄ти а̄рамман̣а̄дхиггахитуппаннам̣. махаггатаджджха̄нена авиккхамбхитан̃ча там̣ уппаннан̃ча̄ти авиккхамбхитуппаннам̣. маггена асамуггха̄т̣итан̃ча там̣ уппаннан̃ча̄ти асамуггха̄т̣итуппаннам̣. евам̣ маггаваджджха̄нам̣ анусайа̄нам̣ уппаннабха̄вена вуттатта̄ паччуппанната̄ парийа̄йова тесам̣ ваттабботи. ‘‘секкха̄’’ти саттасеккхапуггала̄.

орамбха̄го вуччати ка̄малокочева путхуджджанабха̄во ча. орамбха̄ге сандиссантӣти орамбха̄гийа̄ни. уддхам̣бха̄го вуччати махаггатабха̄вочева арийабха̄во ча. уддхам̣бха̄ге сандиссантӣти уддхам̣бха̄гийа̄ни. таттха. ка̄маччхандо, бйа̄па̄до,ти има̄ни двесам̣ йоджана̄ни ка̄малокасан̇кха̄те орамбха̄ге ева сандиссанти. дит̣т̣хи, вичикиччха̄, сӣлаббатапара̄ма̄со,ти има̄ни тӣн̣и путхуджджанабха̄ва сан̇кха̄те. сеса̄ни пана пан̃ча махаггатабха̄васан̇кха̄те ча арийабха̄васан̇кха̄теча уддхам̣бха̄гепи сандиссанти. атхава̄. пурима̄ни пан̃чайасса та̄ни маггена аппахӣна̄ни, там̣ упарибхавагге т̣хитам̣пи ка̄малокасан̇кха̄там̣ орамбха̄гам̣ а̄кад̣д̣ханти, тасма̄ орамбха̄га̄йа сам̣ваттантӣти орамбха̄гийа̄ни. паччхима̄ни пан̃ча йасса та̄ни аппахӣна̄ни, там̣ ка̄малоке т̣хитам̣пи уддхам̣бха̄гам̣ а̄кад̣д̣ханти, тасма̄ уддхам̣бха̄га̄йа сам̣ваттантӣти уддхам̣бха̄гийа̄ни. таттхахи дверӯпа̄рӯпара̄га̄ екантена махаггатабха̄вам̣ а̄кад̣д̣хантийева. ма̄но ча уддхаччан̃ча авиджджа̄ча̄ти има̄ни ча рӯпа̄рӯпара̄гасахагата̄ни хутва̄ а̄кад̣д̣ханти. орам̣ хет̣т̣химам̣ ка̄малокам̣ бхаджантӣти орамбха̄гийа̄ни. уддхам̣ рӯпа̄рӯпалокам̣ бхаджантӣти уддхам̣бха̄гийа̄нӣтипи ван̣н̣енти. ‘‘итара̄ни пана̄’’ти две исса̄ сам̣йоджана маччхарийасам̣йоджана̄ни. ‘‘камопана двиннам̣ пӣ’’ти идха сан̇гахе двиннам̣пи ануккамопана.

‘‘виба̄дхентӣ’’ти вихим̣санти. ‘‘упата̄пентича̄’’ти упагантва̄ санта̄пенти. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣.

акусаласан̇гаха̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

163. миссакасан̇гахе. ‘‘читтаппат̣ипа̄данам̣ читтанийоджанам̣. ‘‘сугати дуггати виват̣т̣асан̇кха̄та̄су ча̄’’ти сугатибхава дуггати бхаванибба̄насан̇кха̄та̄су ча. нибба̄нан̃хи ват̣т̣ато гигататта̄ виват̣т̣анти вуччати. ‘‘дассана̄дӣхи ева̄’’ти дассанасан̇каппана̄дӣхи ева. уджугати на̄ма хитасукхасам̣ваттаника̄ паватти вуччати. ван̇кагатина̄ма ахита дуккхасам̣ваттаника̄ паватти. ‘‘патхан̇га̄нӣ’’ти патхассамаггасса ан̇га̄ни. магготи ча упа̄йо вуччатӣти а̄ха ‘‘упа̄йан̇га̄нӣ’’ти. ‘‘итара̄нӣ’’ти самма̄дит̣т̣хи самма̄сан̇каппа̄дӣни ан̇га̄ни. уджугатийа̄ гаманасса упа̄йан̇га̄ни. имепи чатта̄ро магган̇га дхамма̄ дхамма̄ на̄ма а̄гата̄. ‘‘татха̄ татха̄ паватта̄нам̣’’ти муса̄ва̄да̄дивасена паватта̄нам̣. ‘‘на̄ на̄маггова̄’’ти миччха̄магго ча самма̄магго ча.

‘‘атта̄дхӣнавуттике’’ти атта̄йаттаппаваттике. аттано гати на̄ма чаккхундрийа̄дӣнам̣ дассана̄ди киччамева вуччати. ‘‘иссара̄ адхипатино’’ти идам̣ а̄дхиппаччаттхапа̄кат̣аттхам̣ вуттам̣. аттхо пана бха̄ваппадха̄навасена гахетаббо. индрийам̣ иссарийам̣ а̄дхиппаччантихи име екаттха̄ти. ‘‘иттха̄ка̄ра̄ни’’ на̄ма иттхилин̇гапурисалин̇га̄ди. ‘‘ан̃н̃атха̄ аппаваттийам̣’’ти иттхисан̣т̣ха̄не пурисалин̇га̄дӣнам̣, пурисасан̣т̣ха̄не иттхилин̇га̄дӣнам̣ аппаваттийам̣. тена̄ха ‘‘татха̄хӣ’’тиа̄дим̣. мано виджа̄нанакичче сампайуттадхамма̄нам̣ иссаро хоти анан̃н̃а̄бхибхаванӣйабха̄вена паваттанатоти самбандхо. евам̣ параттха. ‘‘а̄рамман̣а̄дхимуччане’’ти а̄рамман̣е нира̄сан̇каппаваттийам̣. ‘‘а̄рамман̣упат̣т̣ха̄не’’ти читте буддхагун̣а̄дхикасса а̄рамман̣асса упат̣т̣ха̄не. ‘‘чатусаччадхаммо’’ти тена пуггалена анан̃н̃а̄та пуббо чатусачча дхаммо. анан̃н̃а̄та пуббам̣ аматам̣ ва̄ падам̣. анан̃н̃а̄там̣ н̃асса̄ми ити паваттам̣ индрийанти сама̄со. пат̣ипаннасса̄ти пана аттхато сиддхатта̄ вуттам̣. ‘‘виппакатабха̄вена̄’’ти анит̣т̣хан̇гатабха̄вена. пунаппунам̣ джа̄нанакиччайутта̄нам̣ маджджхе чханнам̣секкха̄нам̣. етена авасаддассайа̄ва саббакилесаппаха̄на̄ джа̄нананти аттхам̣ дӣпети. патхама маггена н̃а̄там̣ марийа̄дам̣ анатиккамма джа̄нанантипи ван̣н̣енти. а̄джа̄нитаттха̄ти ан̃н̃а̄та̄вӣ. араха̄ кхӣн̣а̄саво катакиччо вусита брахмачарийо. ан̃н̃а̄та̄вино индрийанти ан̃н̃а̄та̄виндрийанти аттхам̣ дассетум̣ ‘‘паринит̣т̣хита а̄джа̄нанакиччасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘таббимуттӣ’’ти аттагга̄ха вимутти. ‘‘тасмим̣ ва̄’’ти тасмим̣ аттанива̄. ‘‘сам̣килит̣т̣хо’’ти на̄на̄килесехи сам̣килесито. ‘‘виппхандито’’ти на̄на̄сукхадуккхехи сам̣кампито. ‘‘вода̄напаттийа̄’’ти висуддхипаттаттха̄йа. ‘‘та̄йапат̣и паттийа̄’’ти каран̣аттхе, хету аттхе ва̄ каран̣авачанам̣. ‘‘вода̄напаттийа̄’’ти са̄миаттхе са̄мивачанам̣.

‘‘балӣйантӣ’’ти на̄мадха̄туниддесо. тена̄ха ‘‘баласа̄ каронтӣ’’ти. ‘‘баласа̄’’ти балена. парито самантато сенти парива̄рентӣти париссайа̄. ассаддхасса бха̄во ассаддхийам̣. косаджджасан̇кха̄тена пат̣ипаккхадхаммена. мут̣т̣ха̄ нат̣т̣ха̄ сати йасса̄ти мут̣т̣хассати. мут̣т̣хассатисса бха̄во мут̣т̣хассаччам̣. ‘‘сесадука двайам̣’’ти ахирикадукам̣ хиридукан̃ча.

гахапати, джа̄йампатӣ, тиа̄дӣсу вийа патисаддо са̄мииссара парийа̄йоти а̄ха ‘‘патӣти са̄мииссаро’’ти. ‘‘паресам̣’’ти сахаджа̄тесу паресам̣ индрийа̄нам̣. ‘‘парехӣ’’ти камматтхе каран̣авачанам̣. паре сахаджа̄те индрийа дхаммети аттхо. ‘‘адхико’’ти адхикатаро. ‘‘атта̄дхӣна вуттӣнам̣’’ти атта̄йаттавуттӣнам̣. ‘‘чханда̄гаманавасена ва̄’’ти еттха а̄гаччхати пхалам̣ етена̄ти а̄гаманам̣. а̄дика̄ран̣ам̣, мӯлака̄ран̣ам̣, пабхавака̄ран̣ам̣. чхандо ева а̄гаманам̣ чханда̄гаманам̣. тена̄ха ‘‘пуббе атӣтабхавесӯ’’тиа̄дим̣. сампайутта дхамме аттапара̄дхӣне катва̄ти самбандхо. махогхо тин̣апан̣н̣акасат̣е аттапара̄дхӣне каронто вийа̄ти йоджана̄. таттха ‘‘аттапара̄дхӣне’’ти аттасан̇кха̄топаро аттапаро. аттапарена адхӣна̄ аттапара̄дхӣна̄ти аттхо. ‘‘сесесупӣ’’ти сесесу вӣрийа читта вӣмам̣са̄дхипатӣсупи. етена ‘вӣрийамева адхипати вӣрийа̄дхипати. вӣрийавато ким̣ на̄ма каммам̣ на сиджджхатӣти евам̣ пубба̄бхисан̇кха̄равасена ва̄ пуббе атӣтабхавесу сут̣т̣ху а̄севитавӣрийа̄гаманавасена ва̄ тесу тесу калйа̄н̣а па̄пакаммесу сампайутта дхамме махогхо вийа тин̣апан̣н̣акасат̣е аттапара̄дхӣне ниччам̣ паггахитадхурекатва̄ паваттам̣ вӣрийа’нтиа̄динайам̣ атидисати. ‘‘паччхима̄ тайо дхамма̄’’ти вӣрийа читта вӣмам̣са̄ дхамма̄. паравасепи ваттанти, тада̄ тесам̣ адхипатибха̄во наттхӣти чодана̄. адхипати киччам̣ на̄ма дхурава̄хита̄ти самбандхо. ‘‘там̣ там̣ кичча висесам̣ анапеккхитва̄’’ти чаккхундрийам̣ дассана кичче иссаро, сотиндрийам̣ савана киччетиа̄дӣсу там̣ там̣ киччависесам̣ апеккхати, татха̄ анапеккхитва̄. ‘‘виджа̄нана̄ди киччам̣’’ти ‘мано а̄рамман̣а виджа̄нане’тиа̄дина̄ вуттам̣ саббам̣ индрийа киччам̣.

бхусо харанти вахантӣти а̄ха̄ра̄. ‘‘бхусо’’ти атирекатаранти аттхо. катхам̣ пана бхусо харантӣти а̄ха ‘‘сахаджа̄та̄дӣ’’тиа̄дим̣. тете паччайа дхамма̄ тете паччайуппанна дхамма̄ ча̄ти йоджана̄. ‘‘еттха̄’’ти имиссам̣ па̄л̣ийам̣. ‘‘паччайа̄ха̄ро ва̄’’ти еттха хету а̄рамман̣а̄дико саббопаччайо паччайа̄ха̄ро на̄ма. а̄ха̄ра паччайопана висум̣ еко паччайависесо. ‘‘паччайат̣т̣хена̄’’ти хету а̄рамман̣а̄ди паччайат̣т̣хена. ‘‘а̄ха̄рабхӯта̄’’ти упаттхамбханакиччависесабхӯта̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘кал̣ӣран̇кура̄нам̣’’ти камматтхе са̄мивачанам̣. ‘‘вад̣д̣хийа̄’’ти вад̣д̣ханаттха̄йа. ‘‘т̣хитийа̄’’ти т̣хитаттха̄йа. имесатта̄ ват̣т̣е паваттантӣти самбандхо. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣. ‘‘паккхе вийӯхитва̄’’ти паккхе сан̃ча̄летва̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘паккхе’’ти ва̄ паккхехи ва̄там̣ бйӯхитва̄. ‘‘таданусайитасса̄’’ти тасмим̣ випа̄ка санта̄не анусайи тасса. ‘‘вибха̄ветва̄’’ти паччаккхато вибхӯтам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄. ‘‘алабхитва̄’’ти чаккхумхи алабхитва̄. апасситва̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘таттхева̄’’ти нива̄сат̣т̣ха̄не ева. ‘‘сампайутта̄’’ти вин̃н̃а̄н̣ена сампайутта̄. бхавим̣су вад̣д̣хим̣ сӯти бхӯта̄. самбхавам̣ вуд̣д̣хика̄ран̣ам̣ есанти гавесантӣти самбхавесино. ‘‘вуттанайена̄’’ти ‘йатха̄ йавабӣджа̄нам̣ ва̄ са̄либӣджа̄нам̣ ва̄’тиа̄дина̄ вуттанайена. ‘‘а̄ха̄ретӣ’’ти паваттети. ‘‘маносан̃четана̄ха̄ро’’ти кусала̄кусала каммабхӯто маносан̃четана̄ха̄ро. ‘‘тайо бхаве’’ти тайо ка̄мабхава̄дике упапаттибхаве. т̣хитийа̄ти ча ануггаха̄йа̄ти ча вуттам̣. итаратха̄ уппаттийа̄ти ча вуттам̣ сийа̄ти адхиппа̄йо.

‘‘дуббалакиччат̣т̣ха̄наваттхукатта̄’’ти дуббалакиччатта̄ дуббалат̣т̣ха̄натта̄ дуббалаваттхукатта̄. ‘‘абхинипа̄та матта̄ни хонтӣ’’ти дассана савана̄ди матта̄ни хонтӣти адхиппа̄йо. ‘‘витакка паччхимакам̣ джха̄нам̣’’ти джха̄на̄ни на̄ма витаккасса паччха̄нугатам̣ хотӣти аттхо. ‘‘таттха̄’’ти тесупан̃чавин̃н̃а̄н̣есу. ‘‘та̄’’ти ведана̄ екаггата̄. ‘‘там̣’’ти джха̄накиччам̣. екаггата̄ балаватӣ на хотӣти самбандхо. ‘‘маггиндрийа балабха̄ва̄йа̄’’ти маггиндрийа балабха̄ваттха̄йа. локуттаравипа̄ка̄ни джаванакичча̄ни ча са̄дхипатика̄ни ча хонтӣти вуттам̣ ‘‘тибхӯмака̄нӣ’’тиа̄ди. сесаметтха субодхам̣.

миссакасан̇гаха̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

164. бодхипаккхийасан̇гахе. ‘‘сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти еттха пасаддо памукхаттхо падха̄наттхоти а̄ха ‘‘памукха̄ падха̄на̄ хутва̄’’ти. т̣ха̄саддо гатиниватти аттхоти а̄ха ‘‘читтагаманам̣ ниваттетва̄ паваттантӣ’’ти. ‘‘ка̄йе анупассана̄’’ти ка̄йе паватта̄ анупассана̄. пунаппунам̣ пассанти йогино ета̄йа̄ти анупассана̄. катамам̣ пассантӣти а̄ха ‘‘асса̄сапасса̄са̄дикасса̄’’тиа̄дим̣. катхан̃чатам̣ пассантӣти вуттам̣ ‘‘там̣ там̣ ка̄йабха̄вена̄’’тиа̄ди. ида̄ни пунаппуна саддасса аттхам̣ дассенто ‘‘йа̄ва̄’’тиа̄дима̄ха. ведана̄ну пассана̄дӣсупи есеванайо. там̣ на сундарам̣. касма̄, сакаласса рӯпака̄йасса адхиппетатта̄. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣. йади евантиа̄дӣсу. ‘‘итара̄пи сиддха̄’’ти ка̄йа̄нупассана̄дайопи сиддха̄. касма̄, дхамма̄нупассана̄йа антогадхатта̄. ‘‘татха̄ анупассантасса̄’’ти рӯппаналаккхан̣ато анупассантасса. ‘‘там̣ там̣ самӯхабхӯтарӯпадхаммавасена̄’’ти асса̄сапасса̄са̄ди самӯхабхӯтасса рӯпа дхаммасса васена. ‘‘субха̄дивипалла̄сасса̄’’ти субха сукха ниччавипалла̄сасса. ‘‘ол̣а̄рикасса̄’’ти супа̄кат̣авасена ол̣а̄рикасса. ‘‘аттӯпанибандха̄’’ти аттена упанибандха̄, пат̣ибаддха̄.

‘‘ка̄мам̣’’ти екантена. упасуссатӯти самбандхо. ‘‘йантам̣’’ти джха̄на̄бхин̃н̃а̄ маггапхаланибба̄нам̣. ‘‘вӣрийасса сан̣т̣ха̄нам̣’’ти вӣрийагаманасса вӣрийаппаваттанасса ниваттивасена сан̣т̣ха̄нам̣. уппаннасаддена атӣта килеса̄пи паччуппанна килеса̄пи гахетабба̄ хонтӣти а̄ха ‘‘асукасмим̣ ка̄ле’’тиа̄дим̣. ‘‘майхам̣ уппаннам̣’’ти ида̄ни уппаннам̣. ‘‘паха̄на̄йа̄’’ти еттха самуччхедаппаха̄нам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘ануппа̄да дхаммата̄па̄данакаран̣аттхам̣’’ти. таттха ануппа̄до дхаммо йесам̣ те ануппа̄да дхамма̄. маггена пахӣна̄ акусала дхамма̄. ануппа̄да дхамма̄нам̣ бха̄воти виггахо. ануппа̄да дхаммата̄йа а̄па̄данам̣. тасса каран̣анти сама̄со. ‘‘дисва̄’’ти тесам̣ уппатти ваттхум̣ дисва̄. ‘‘паччайасамуччхинданаттхам̣’’ти паччайабхӯтасса анусайасса самуччхинданаттхам̣. ‘‘апатта̄’’ти ида̄ни апатта̄. ‘‘самайе’’ти буддхуппа̄данавамаккхан̣е. ‘‘нийа̄мам̣ на оккамантӣ’’ти арийамаггасан̇кха̄там̣ самматтанийа̄мам̣ на оккаманти. наппависанти. килесехи акопетаббата̄йа акуппо дхаммо йасса̄ти акуппа дхаммо. кхӣн̣а̄саво. акуппа дхаммасса бха̄во акуппа дхаммата̄. арахатта пхалам̣. ‘‘тесам̣’’ти кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣. уппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ паха̄на̄йа̄ти катва̄ висуддхидхаммесу йогам̣ каронтасса ануккамена бха̄вана̄ камме маттхакам̣ паттеа̄дито пат̣т̣ха̄йа уппанна̄пи па̄пака̄ пахиййанти. ануппанна̄пи нуппаджджанти. ануппанна̄пи кусала̄ уппаджджанти. уппанна̄пи бха̄вана̄ па̄рипӯрим̣ гаччханти. есанайо ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ ануппа̄да̄йа̄тиа̄дӣсу. евам̣ чатӯсу мукхесу екекамукхенапи самма̄ падахантасса саммаппадха̄нам̣ чатукиччаса̄дхакам̣ хоти. тена̄ха ‘‘етесу пана̄’’тиа̄дим̣.

абхивисит̣т̣хена дхаммававаттха̄нан̃н̃а̄н̣ена н̃а̄табба̄ саббе параматтха дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄ на̄ма. ‘‘абхин̃н̃а̄ сиддхӣ’’ти абхиджа̄нана киччасиддхи. висум̣ висум̣ париччхиндитва̄ н̃а̄табба̄ чатусачча дхамма̄ парин̃н̃еййа̄ на̄ма. техи дуккхасачча дхамма̄ парин̃н̃а̄таббабха̄вена, самудайа сачча дхамма̄ паха̄табба бха̄вена, ниродхасачча дхамма̄ саччхика̄табба бха̄вена, маггасачча дхамма̄ бха̄ветаббабха̄вена н̃а̄табба̄ хонтӣти. ‘‘бха̄вана̄сиддхӣ’’ти бха̄вана̄кичча сиддхи. там̣ сам̣йуттаке има̄йапа̄л̣ийа̄ саметӣти самбандхо. ‘‘вибхан̇ге пана̄’’ти иддхипа̄давибхан̇ге пана. ‘‘читта четасикара̄сӣ’’ти саха пуббабха̄габха̄вана̄йа уттари манусса дхаммапарийа̄ панна̄ читтачетасикара̄си. ‘‘таттха пана̄’’ти вибхан̇ге тасмим̣ уттарачӯл̣абха̄джанӣйе пана. ‘‘идха̄’’ти имасмим̣ сан̇гахе.

чатта̄ри сота̄паттийан̇га̄ни на̄ма буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато. дхамме, сан̇гхе, арийакантехи сӣлехи саманна̄гатоти евам̣ вутта̄ни сота̄паттийа̄ ан̇га̄ни. таттха ‘‘арийакантехӣ’’ти арийаджанехи ка̄митехи иччхитехи. ‘‘сӣлехӣ’’ти пан̃чаниччасӣлехи, а̄джӣват̣т̣хамакасӣлехи ва̄. ‘‘саммаппадха̄несӯ’’ти саммаппадха̄накиччесу.

‘‘сол̣асахикиччехӣ’’ти екекасмим̣ сачче чатта̄ри чатта̄ри катва̄ сол̣асахи киччехи. пӣл̣анат̣т̣хо, сан̇кхатат̣т̣хо, тиа̄дӣхи сол̣асахи аттхехӣти вуттам̣ хоти. те ча аттха̄ парато а̄гамиссанти. сати ева самбоджджхан̇готи вуттам̣, катхам̣ пана са̄сати самбодхим̣ самут̣т̣ха̄петӣти а̄ха ‘‘са̄хӣ’’тиа̄дим̣. есанайо сесабоджджхан̇гесупи. ‘‘тесу дхаммесӯ’’ти аджджхаттабахиддха̄ дхаммесу. ‘‘лӣнасан̇коча косаджджапаккхам̣’’ти лӣнапаккха сан̇коча паккхакосаджджа паккхам̣. дхурам̣ сут̣т̣ху пагган̣ха̄ти уккхипатӣти дхурасампаггахо. ‘‘дхурам̣’’ти саматхадхурам̣ випассана̄ дхуран̃ча. ‘‘арати уккан̣т̣ха паккхам̣’’ти аратипаккха ниббида̄паккхам̣. дхамме рати дхаммарати. дхамме нандӣ дхамманандӣ. дхамме а̄ра̄мо дхамма̄ра̄мо. ‘‘са̄рамбхо’’ на̄ма читтавихеса̄. ‘‘даратхо’’ на̄ма читтасанта̄по. сама̄хито бхиккхаве йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти пассатӣти вачанато пан̃н̃а̄йа сама̄дхи па̄даката̄ па̄кат̣а̄ти вуттам̣ ‘‘тасса̄’’тиа̄дим̣. самам̣ ависамам̣ аттано киччам̣ вахати сӣлена̄ти самава̄хӣ. самава̄хисса бха̄во самава̄хита̄.

са̄ пана чатуббидха̄ хотӣти самбандхо. ‘‘тасса̄’’ти самма̄дит̣т̣хийа̄. ‘‘виса̄кха̄’’ти а̄лапана падам̣. ‘саббе локуттаре хонтӣ’ти вачанасса самбандхам̣ дассетум̣ ‘‘те пана саттатим̣саппабхеда̄’’тиа̄дима̄ха. на ват̣т̣ха̄на̄ни асса аттхӣти нават̣т̣ха̄никам̣. ‘‘локуттаре’’ти локуттара читте. ‘‘аттаппат̣ипаккха̄нам̣’’ти аттана̄ уджуппат̣ипаккха̄нам̣. ‘‘те’’ти бодхипаккхийа дхамма̄. етена дассетӣти самбандхо. ‘‘кун̣д̣алийа̄’’ти евам̣ на̄макам̣ бра̄хман̣ам̣ а̄лапати. ‘‘виджджа̄’’ти маггавиджджа̄. ‘‘вимуттӣ’’ти пхалавимутти.

бодхипаккхийа̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

165. саббасан̇гахе. ‘‘пан̃чара̄сайо’’ти пан̃часан̇гаха̄. ‘‘атӣта̄дибхедабхинна̄нам̣’’ти атӣта̄на̄гатапаччуппаннабхедена, аджджхатта бахиддха̄бхедена, ол̣а̄рикасукхумабхедена, хӣнапан̣ӣтабхедена, дӯрасантикабхедена ча бхинна̄нам̣. ‘‘упапатти два̄ресӯ’’ти чаккха̄ди два̄ресу. ‘‘каммадва̄ресӯ’’ти ка̄йакаммадва̄ра̄дӣсу. ‘‘сан̇гамма̄’’ти сан̇гантва̄. ‘‘сама̄гамма̄’’ти сама̄гантва̄. ‘‘са̄дха̄ран̣а кичча̄ни ва̄’’ти саббирийа̄патхехи са̄дха̄ран̣а кичча̄нива̄. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘кин̃ча̄’’ти касма̄ ча. ‘‘сан̇кха̄ревадетха̄’’ти сан̇кха̄ра̄ сан̇кха̄ра̄ ити тумхе вадетха. ‘‘кин̃часан̇кхатам̣’’ти катаман̃часан̇кхатам̣. ‘‘рӯпам̣ рӯпаттха̄йа̄’’ти рӯпавикатийа̄ джа̄таттха̄йа рӯпасан̇кха̄там̣ сан̇кхатам̣ абхисан̇кхаронтӣти аттхо. упабхого на̄ма ваттха̄бхаран̣а̄дико антобхого. парибхого на̄ма ман̃чапӣт̣ха̄дико ба̄хира парибхого. сампара̄йикан̃ча ведананти адхика̄ро. сесесупи сан̃н̃а̄сан̇кха̄ра вин̃н̃а̄н̣есупи. ‘‘да̄нам̣ да̄наттха̄йа̄’’ти да̄напун̃н̃асса джа̄таттха̄йа. да̄насан̇кха̄там̣ сан̇кхатам̣ абхисан̇кхаронтӣти аттхо. атхава̄ да̄насса аттхо да̄наттхо. ‘‘аттхо’’ти ча випа̄каттхо пхалаттхо. да̄навипа̄каттха̄йа да̄напхалаттха̄йа да̄напун̃н̃асан̇кха̄там̣ сан̇кхатам̣ абхисан̇кхаронтӣти аттхо. евам̣ сесесупи. ‘‘ануйун̃джанта̄’’ти випассана̄ каммам̣ ануйун̃джанта̄. ‘‘тӣсу дхаммесу киламиссантӣ’’ти вуттам̣. катхам̣ киламиссантӣти а̄ха ‘‘татха̄хи йатха̄’’тиа̄дим̣. ‘‘сукхасан̃н̃итесу пат̣исаран̣есӯ’’ти читтаса̄тачиттарати пат̣ила̄бхаттха̄йа пат̣исаран̣есу а̄рамман̣есу. ‘‘та̄хӣ’’ти сампаттӣхи. ‘‘та̄’’ти сампаттийо. парамуккам̣сагатам̣ сукхасан̃н̃итат̣т̣ха̄нам̣ хоти. тасма̄ таттха дуккха̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ атирекатарам̣ паваттетаббанти тадаттха̄йа бхагава̄ там̣ веданам̣ висум̣ екам̣ кхандхам̣ катва̄ кхандха десанам̣ десетӣти адхиппа̄йо. есанайо параттхапи. ‘‘н̃а̄н̣асамматам̣’’ти путхуджджанехи н̃а̄н̣асамматам̣. ‘‘парамам̣ атта̄нам̣ катва̄’’ти локе вин̃н̃уттам̣ парамам̣ хоти, тасма̄ виджа̄нанам̣ парамам̣ атта̄нам̣ катва̄. сесаметтха супа̄кат̣ам̣. ‘‘йаттхабхун̃джатӣ’’тиа̄дӣсу. ‘‘йаттха бхун̃джатӣ’’ти йасмим̣ бха̄джане бхун̃джати. ‘‘йан̃ча бхун̃джатӣ’’ти йан̃ча бходжанам̣ бхун̃джати. ‘‘йена ча бхун̃джатӣ’’ти йенабйан̃джанена бхун̃джати. ‘‘йо ча бходжако’’ти самӣпе т̣хатва̄ паривесако. ‘‘йо ча бхун̃джита̄’’ти йо ча бхун̃джако.

‘‘са̄сава̄ ева̄’’ти са̄сава̄ на̄ма локийа дхамма̄. ‘‘усса̄ханта̄ вийа хонтӣ’’ти абйа̄па̄ра дхамматта̄ вуттам̣. на хи абйа̄па̄ра дхамма̄нам̣ екантена усса̄хо на̄ма аттхи. пхаласса ниббаттанато пхалаттха̄йа усса̄ханта̄ вийа хонтӣти. ‘‘а̄киритва̄’’ти паттхаритва̄. сесаметтха субодхам̣.

дха̄тусан̇гахе. ‘‘аттано ева сабха̄вам̣’’ти аттано сабха̄вам̣ ева̄типи йуджджати. ‘‘ӣха̄ ча бйа̄па̄ро ча̄’’ти абхиккама̄ми пат̣иккама̄мӣтиа̄дина̄ усса̄хо ча, абхиккамана̄ди бйа̄па̄ро ча. ‘‘на ча джӣвайога̄’’ти на ча локийамаха̄джана самматена джӣвена йутта̄. ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хе. йа̄йати еттха̄ти йантам̣. удуккхалам̣. йанта чаккайат̣т̣хина̄ма йанта чаккасамбандха̄ мусалайат̣т̣хи. аран̣ӣ вуччати аггиниббаттакаттха̄йа ката̄ две са̄рагхат̣ика̄. адхара̄ран̣ӣ на̄ма хет̣т̣ха̄ран̣ӣ. уттара̄ран̣ӣ на̄ма уддха̄ран̣ӣ. ‘‘салламива̄’’ти кан̣д̣овийа. ‘‘сӯламива̄’’ти виджджханакадан̣д̣о вийа. ‘‘а̄тура̄вийа̄’’ти техисалласӯлехи виддхагила̄на̄ вийа. айатха̄бхучча нимиттам̣ на̄ма айатха̄бхӯтам̣ саттапуггала̄динимиттам̣. ‘‘ванамиго вийа̄’’ти тин̣а рӯпе пуриса сан̃н̃а̄ла̄бхо ванамиго вийа. ‘‘ан̇га̄рака̄суйам̣’’ти ан̇га̄ракӯпе. ‘‘на̄на̄видхупаддава нимиттато’’ти на̄на̄видха̄нам̣ упаддава̄нам̣ уппатти паччайато. ‘‘ванамаккат̣о вийа̄’’ти ванава̄наро вийа. дуккхена даманам̣ асса̄ти дуддамано. ‘‘ассакхал̣ун̇ко’’ти дут̣т̣ха ассо. ‘‘йаттха ка̄манипа̄тито’’ти йасмим̣ йасмим̣ а̄рамман̣е патитум̣ ка̄мети иччхати, таттха таттха нипа̄тито. пуггалавасе аваттитва̄ а̄рамман̣есу йадиччхакам̣ нипатанатоти вуттам̣ хоти. ‘‘ран̇ганат̣о вийа̄’’ти самаджджанат̣ако вийа. сабха̄вато аттхи сам̣виджджатӣти санто. татхоти ча авитатхоти ча аттхато екам̣. ан̃н̃о пака̄ро ан̃н̃атха̄. наттхи ан̃н̃атха̄ асса̄ти анан̃н̃атхам̣. дуккхадуккхам̣ на̄ма ка̄йикадуккха четасикадуккхам̣. ‘‘каммаджа̄нам̣’’ти випа̄каккхандхакат̣атта̄ рӯпа̄нам̣. ‘‘уппаттийа̄’’ти уппа̄даттха̄йа. ‘‘пагева̄’’ти пуретарамева. ‘‘уппаннам̣ пӣ’’ти уппаннампи чаккху. ‘‘паваттийа̄’’ти санта̄нат̣т̣хитийа̄ т̣хитаттха̄йа. ‘‘пат̣иджаггана дуккхам̣’’ти содхана дуккхам̣. паччайавекаллам̣ на̄ма а̄ха̄раччхеда̄дикам̣. нану бхиджджанабхайена пагева паччайасампа̄данам̣ на̄ма сан̇кха̄ра дуккхамева сийа̄ти. саччам̣. идха пана а̄санне бхиджджананимиттам̣ дисва̄ катам̣ паччайа сампа̄данам̣ адхиппетам̣. ‘‘раккха̄варан̣агутти сам̣видха̄на дуккхам̣’’ти на̄на̄бхайато раккхан̣асса ча а̄варан̣асса ча гопанасса ча сам̣видха̄на дуккхам̣. ‘‘тадубхайена сахева сиджджхатӣ’’ти касигораккха̄дӣни сан̇кха̄ра камма̄ни ва̄ раккха̄варан̣а гуттисам̣ видха̄на̄дӣнива̄ каронта̄нам̣ там̣ дуккха дуккхам̣ тадубхайена дуккхена сахева сиджджхати. ‘‘тесам̣’’ти чаккха̄дӣни асса̄дента̄нам̣ на муччатӣти самбандхо. ‘‘паватти ниродха бхӯтасса̄’’ти паваттийа̄ ниродха бхӯтасса. ‘‘там̣ паджахати йева̄’’ти там̣ лобхам̣ паджахатийева. ‘‘йа̄вадева̄’’ти упаримапарийантена. ахам̣ асмӣти паватто ма̄но асмима̄но. тасса самуггха̄танам̣ самуччхинданам̣. ‘‘парин̃н̃а̄тесӯ’’ти тесу анусайита̄йа тан̣ха̄йа паха̄навасена парин̃н̃а̄тесу. ‘‘таббипарӣтена пана̄’’ти тато випарӣтена пана. асмима̄насса анадхит̣т̣ха̄набхӯта̄тиа̄ди аттхена. аниндрийабаддха дхамма̄ на̄ма патхавӣпаббата̄дӣсу паватта̄ рӯпа дхамма̄.

сатте ануккан̣т̣хама̄не каротӣти самбандхо. ‘‘итӣ’’ти тасма̄. тесам̣ сатта̄нам̣. дуджджахо на̄ма наттхи. тасма̄ лобхойева дуккхасамудайа̄рийа саччам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. са̄сава̄ кусала̄ кусала дхамма̄ самудайасаччам̣ на̄ма, дуккха саччабхӯта̄нам̣ випа̄каккхандхакат̣атта̄ рӯпа̄нам̣ самудайатта̄ сам̣вад̣д̣ханатта̄. мӯлабха̄вена вутта̄ ‘авиджджа̄ паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’тиа̄дӣсу. ‘‘нанданасадисам̣’’ти девалоке нанданавануййа̄насадисам̣. ‘‘а̄дипабхавападха̄набхӯта̄’’ти дуккха дхамма̄нам̣ а̄дибхӯта̄, пабхавабхӯта̄, падха̄набхӯта̄. ‘‘пабхавабхӯта̄’’ти ча патхамуппаттихетубхӯта̄. ‘‘тесам̣’’ти дуккха дхамма̄нам̣.

‘‘каттхачӣ’’ти ка̄мабхава̄дӣсу кисмин̃чибхаве. ‘‘када̄чӣ’’ти атӣта̄дика̄лесу кисмин̃чика̄ле. ‘‘кесан̃чӣ’’ти деваманусса̄дӣсу саттесу кесан̃чисатта̄нам̣. ‘‘куточӣ’’ти бахӯсука̄ран̣есу куточика̄ран̣а̄. ‘‘катхан̃чӣ’’ти кеначипака̄рена.

‘‘парин̣а̄мо’’ти парин̣аманам̣ ан̃н̃атха̄бха̄во. ‘‘там̣ саман̇гӣнам̣’’ти техи чаккха̄дӣхи саман̇гӣнам̣ пуггалам̣. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘а̄диттам̣’’тиа̄дӣпитам̣ самуджджалантам̣. ‘‘кена̄’’ти каран̣абхӯтена кена аггина̄. татха̄ арийамагго випарин̣а̄ма дхаммо ча хоти. совипарин̣а̄ма дуккхенапи пуггалам̣ бхусам̣ пӣл̣етийева̄ти йоджана̄. ‘‘на̄’’ти на сийа̄. саманам̣ вӯпасаманам̣ санти. саббадуккха̄нам̣ сантӣти виггахо. саббам̣ ват̣т̣адуккханти самбандхо. ‘‘тасса̄’’ти арийамаггасса. ‘‘паваттама̄на̄ ча̄’’ти сантатит̣хитивасена ваттама̄на̄ ча. ‘‘махантам̣ парил̣а̄хадуккхам̣’’ти сока паридева дуккха доманассупа̄йа̄са̄нам̣ паваттивасена махантам̣ парил̣а̄ха дуккхам̣. нибба̄насса ануппа̄да дхамматта̄ уппа̄даттха̄йа паччайо на̄ма наттхи. татха̄ аппаватти дхамматта̄ паваттаттха̄йа. сампа̄пун̣итаббатта̄ пана сампа̄панаттха̄йа паччайо аттхӣти а̄ха ‘‘сампа̄пака паччайа̄бхисан̇кхаран̣алесам̣’’ти. сампа̄пака паччайа̄ на̄ма арийа магго ча тасса паччайа̄ ча.

бхава̄бхавасан̇кха̄тасса дуккхаккхандхасса̄ти самбандхо. ‘‘тадева̄’’ти там̣ дуккхаккхандхам̣ ева. анупунаппунам̣ падӣйате ануппада̄нам̣. ‘‘ниййа̄танат̣т̣хо’’ти ханда ган̣ха̄ти сампат̣иччха̄панат̣т̣хо. ‘‘тато’’ти ват̣т̣адуккхато. ‘‘муччанӯпа̄йасса̄’’ти да̄насӣланиккхама̄дикасса муччанӯпа̄йасса. ‘‘ниссаран̣авимуттийа̄’’ти ниссаран̣а сан̇кха̄та̄йа вимуттийа̄. сан̇кха̄ра дуккхасса абха̄ват̣т̣хо. ‘‘саммохасса паха̄навасена̄’’ти етена идха дассанам̣ на̄ма ито пат̣т̣ха̄йа чатӯсу саччесу асаммоха бха̄вапатти ева а̄локапатти ева вуччатӣти дассети. тена̄ха ‘‘пат̣ивиджджханат̣т̣хо’’ти. тан̣ха̄йа да̄со тан̣ха̄да̄со. тан̣ха̄да̄сасса бха̄во тан̣ха̄да̄сабйам̣. паравасато вимуттивасена апара̄дхӣната̄ бхуджиссабха̄во на̄ма. локийамагга̄хи тан̣ха̄да̄сабйам̣ на̄тиваттанти. тан̣ха̄васам̣ пӯрайама̄на̄ тан̣ха̄висайам̣ випа̄кам̣ джаненти. айам̣ арийамагго ева тан̣ха̄йа ана̄рамман̣абха̄ве т̣хито тан̣ха̄да̄сабйам̣ ативаттати. тан̣ха̄васам̣ бхиндама̄но тан̣ха̄йа ависайам̣ випа̄кам̣ джанетӣти адхиппа̄йо. ‘‘дуккхамуттийа̄’’ти дуккхато муччанаттхам̣. ‘‘дуккхавад̣д̣хийа̄’’ти дуккхавад̣д̣ханаттха̄йа. сесаметтха субодхам̣. ‘‘кхайавира̄га ниродха бхӯто’’ти еттха килеса дхамма̄нам̣ вираджджанам̣ вигаманам̣ антарадха̄нам̣ вира̄го. ‘‘анаттха пада̄нӣ’’ти ахитапада̄ни. бхайа̄дӣнавапада̄ни. ‘‘два̄рачхаккаа̄рамман̣а чхаккабхедена̄’’ти два̄рачхаккам̣ дхамма̄рамман̣ам̣ хоти. евам̣сати, а̄рамман̣а чхакканти на ваттаббам̣ дхамма̄рамман̣асса висум̣ гахитатта̄ти. но наваттаббам̣. касма̄, два̄рачхаккато сеса̄нам̣ дхамма̄рамман̣а̄нам̣ аттхита̄йа̄ти дассетум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. парато ‘‘еттхапӣ’’тиа̄дӣсу есеванайоти.

саббасан̇гаха̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

самуччайасан̇гахадӣпанийа̄анудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.