6. рӯпасан̇гахаанудӣпана̄

156. рӯпасан̇гахе. ‘‘читтачетасике’’ти читтачетасика дхамме. ‘‘двӣхи пабхедаппаваттӣхӣ’’ти двӣхи пабхедасан̇гахапаватти сан̇гахехи. ‘‘йе ваттантӣ’’ти йе дхамма̄ ваттанти паваттанти. ‘‘етта̄вата̄’’ти еттакена ‘таттха вутта̄бхидхамматтха̄’тиа̄дикена вачанаккамена. нипа̄там̣ иччханта̄ еттакехи пан̃чахи париччхедехӣти ван̣н̣енти. вачанавипалла̄сам̣ иччханта̄типи йуджджати. ‘‘самут̣т̣ха̄тӣ’’ти сут̣т̣ху ут̣т̣ха̄ти, па̄туббхавати, виджджама̄натам̣ гаччхати. ‘‘камма̄дӣ’’ти камма̄дипаччайо. ‘‘пин̣д̣ӣ’’ти екаггханата̄ вуччати. упа̄да̄йа маханта̄ни ева хутва̄ти самбандхо. индрийабаддхасанта̄нам̣ саттасанта̄нам̣. аджджхатта санта̄нам̣типи вуччати. ‘‘висам̣ва̄дакат̣т̣хена̄’’ти вира̄дхакат̣т̣хена. бхӯтан̃ча абхӯтам̣ катва̄ абхӯтан̃ча бхӯтам̣ катва̄ сандассакат̣т̣хена̄ти вуттам̣ хоти. бхӯтаваджджаппат̣иччха̄данакаммам̣ маха̄ма̄йа̄ на̄ма. ма̄йам̣ каронтӣти ма̄йа̄ка̄ра̄. а̄висанам̣ на̄ма сатта̄нам̣ сарӣресу а̄висанам̣. гахан̣ам̣ на̄ма сатта̄нам̣ аттановасам̣ ватта̄панам̣. тадубхайам̣ каронта̄ каттха т̣хатва̄ каронти. антова̄т̣хатва̄ каронти, бахива̄ т̣хатва̄ каронтӣти па̄катикехи мануссехи джа̄нитум̣ пасситум̣ асаккун̣еййатта̄ ачинтеййат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. ‘‘ван̃чакат̣т̣хена̄’’ти ета̄ пакатийа̄ атидуббан̣н̣ам̣ атта̄нам̣ деваччхара̄ван̣н̣ам̣ катва̄ ван̃ченти. васанаруккхагумбам̣пи диббавима̄нам̣ катва̄ ван̃ченти. еварӯпена ван̃чакат̣т̣хена. ‘‘теневат̣т̣хена̄’’ти висам̣ва̄дакат̣т̣ха̄дина̄ тивидхенева аттхена. та̄нипихи асаттабхӯтам̣йева атта̄нам̣ саттоти висам̣ва̄денти. аруккхам̣йева атта̄нам̣ руккхоти висам̣ва̄денти. анит̣т̣хам̣, акантам̣, амана̄пам̣йева атта̄нам̣ ит̣т̣хо, канто, мана̄поти ван̃ченти, татха̄ сахаджа̄та̄нан̃ча тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса анто ва̄ тит̣т̣ханти. уда̄хубахива̄тит̣т̣хантӣти джа̄нитум̣ пасситум̣ асаккун̣еййам̣ т̣ха̄нам̣ хотӣти. ‘‘убхайаттхапӣ’’ти ма̄йа̄ка̄ра̄ди маха̄бхӯтесу ча патхавийа̄димаха̄бхӯтесу ча. ‘‘абхӯта̄нӣ’’ти асанта̄ни, асачча̄ни.‘‘аббхута̄нӣ’’ти аччхарийакамма̄ни. ‘‘имасмим̣ па̄т̣хе’’ти чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нанти евам̣ самбандха падасахите па̄т̣хе. ан̃н̃аттха пана упа̄да̄рӯпам̣ анупа̄да̄рӯпантиа̄дӣсу йака̄ра вирахо дит̣т̣хоти адхиппа̄йо. дха̄тӯнам̣ анекаттхатта̄ ‘‘патхайати паккха̄йатӣ’’ти вуттам̣. ‘‘путхӯ’’ти па̄т̣ипадикападам̣. тамева джа̄таттхе нируттинайена патхавӣти сиддханти дассетум̣ ‘‘путхумахантӣ’’тиа̄ди вуттам̣. пака̄рена тхавӣйатӣти аттхе патхавӣти идам̣ уджукамева. ‘‘а̄петӣ’’ти бйа̄пети. ‘‘аппа̄йатӣ’’ти бхусам̣ па̄йати, вад̣д̣хети. тена̄ха ‘‘сут̣т̣ху брӯхетӣ’’тиа̄дим̣. ниса̄наттхавасенева парипа̄чанаттхопи лаббхатӣти а̄ха ‘‘парипа̄четива̄’’ти. ‘‘самӣретӣ’’ти сут̣т̣ху ӣрети кампети. ва̄йати вахатӣти ва̄йо аттха̄тиссайа найена. ‘‘виттхамбханам̣’’ти вивидхена а̄ка̄рена бхӯтасан̇гха̄т̣а̄нам̣ тхамбханам̣ ваханам̣ абхинӣхаран̣ам̣. каккхал̣ата̄ на̄ма кхарата̄ пхарусата̄. сахаджа̄тарӯпа̄нам̣ патит̣т̣ха̄наттха̄йа тхаддхата̄ тхӯлата̄. са̄ сесабхӯтесу наттхӣти а̄ха ‘‘сесабхӯтаттайам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. ‘‘анават̣т̣ха̄ната̄’’ти еттха ават̣т̣ха̄нам̣ на̄ма ачалат̣т̣ха̄нам̣. на ават̣т̣ха̄нанти анават̣т̣ха̄нам̣. чалананти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘мудубхӯта̄пӣ’’тиа̄дим̣. а̄бандхакам̣ на̄ма а̄бандхитаббе ваттхумхи мудумхи сати, дал̣хам̣ на бандхати. тхаддхесати, дал̣хам̣ бандхатӣти идам̣ локатова сиддханти а̄ха ‘‘а̄бандхитабба̄йа̄’’тиа̄дим̣. ‘‘таббха̄вам̣’’ти парин̣атабха̄вам̣. ‘‘парипа̄чаката̄ дассанато’’ти хеманте аджджхохат̣а̄ха̄ра̄нам̣ сут̣т̣хупарипа̄чаката̄ дассанатоти ваданти. усати дахатӣти ун̣хам̣. ‘‘дахатӣ’’ти ча ун̣хатеджопи ун̣хабха̄вена дахати, сӣтатеджопи сӣтабха̄вена дахати. ун̣хена пхут̣т̣хам̣ ваттху ун̣хаттам̣ гаччхати, сӣтена пхут̣т̣хам̣ ваттху сӣтаттам̣ гаччхати. йан̃ча ун̣хаттам̣ гаччхати, там̣ ун̣хатеджо ун̣хабха̄вена дахатина̄ма. йан̃ча сӣтаттам̣ гаччхати, там̣ сӣтатеджо сӣтабха̄вена дахатина̄ма. евам̣ сӣтатеджопи усатидахатӣти аттхена ун̣хатта лаккхан̣она̄ма хотӣти. евам̣санте нӣленаван̣н̣ена пхут̣т̣хам̣ ваттху нӣлам̣ хоти. пӣтена пхут̣т̣хам̣ пӣтам̣ хоти. нӣлам̣пи пӣтам̣пи там̣ ваттхум̣ дахатина̄ма̄ти че. нӣлена ван̣н̣ена пхут̣т̣хам̣на̄ма наттхи. татха̄ пӣтена. касма̄, нӣла̄дӣнам̣ упа̄да̄рӯпа̄нам̣ пхусана кичча̄ бха̄вато. саммисситам̣ на̄ма хоти. на ча саммиссанаматтена дахати. пхусанто ева дахати. пхусанта̄нам̣пи патхавива̄та̄нам̣ даханакиччам̣ наттхи. парипа̄чанакиччам̣ наттхӣти адхиппа̄йо. саче гханатхаддхе сила̄тхамбхе виттхамбханам̣ аттхи, сакало сила̄тхамбхо каппа̄сапичугул̣ховийа ситхило ча лахуко ча бхавеййа. нача бхавати. тасма̄ таттха виттхамбханам̣ наттхӣти адхиппа̄йена ‘‘со пана гханатхаддхесу сила̄тхамбха̄дӣсу на лаббхатӣ’’ти чодети. таттха пана виттхамбханам̣ лаббхама̄нам̣ адхиматтена на лаббхати, сахаджа̄табхӯта̄нам̣ упаттхамбханаматтена лаббхатӣти дассенто ‘‘на̄’’ти ватва̄ ‘‘таттхахӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘вахатӣ’’ти тхаддхакаккхал̣а киччам̣ вахати.

паса̄дарӯпесу. ‘‘самависамам̣’’ти самат̣т̣ха̄нан̃ча висамат̣т̣ха̄нан̃ча, самадесан̃ча висамадесан̃ча, самапатхан̃ча висамапатхан̃ча̄ти евама̄дим̣ самависамам̣. ‘‘а̄чиккхатӣ’’ти а̄чиккхантам̣ вийа там̣ джа̄нана киччам̣ сампа̄дети. тена̄ха ‘‘самависамаджа̄нанасса там̣ мӯлакатта̄’’ти. ‘‘анира̄каран̣ато’’ти аппат̣иккхипанато. ‘‘там̣ ва̄’’ти рӯпам̣ ва̄. сун̣анти джана̄. суййанти джанехи. евам̣ гха̄йантӣтиа̄дӣсу. ‘‘джӣвита нимиттам̣’’ти джӣвитаппаваттика̄ран̣абхӯто. ‘‘нинната̄йа̄’’ти висайависайӣбха̄вӯпагаманена нинната̄йа. ‘‘джӣвитавутти сампа̄дакатта̄’’ти на̄на̄вачӣбхедавачӣкаммаппаваттанена̄ти адхиппа̄йо. име пана пан̃ча чаккху паса̄да̄дайоти самбандхо. ‘‘дат̣т̣хука̄мата̄’’ти рӯпатан̣ха̄ вуччати. а̄дисаддена сотука̄мата̄ гха̄йитука̄мата̄ са̄йитука̄мата̄ пхуситука̄мата̄йо сан̇гайханти. аттхато саддатан̣ха̄ гандхатан̣ха̄ расатан̣ха̄ пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ ева. ‘‘нида̄нам̣’’ти ка̄ран̣ам̣. дат̣т̣хука̄мата̄дайо нида̄на масса̄ти виггахо. кусала̄ кусалакаммам̣. самут̣т̣ха̄ти етена̄ти самут̣т̣ха̄нам̣. каммамева. дат̣т̣хука̄мата̄динида̄накаммам̣ самут̣т̣ха̄нам̣ йесанти сама̄со. патхавиа̄дӣни бхӯта̄ни. тесам̣ паса̄до лаккхан̣ам̣ етесанти виггахо. дутӣйа викаппе. рӯпа̄дӣнам̣ пан̃ча̄рамман̣а̄нам̣ абхигха̄там̣ арахатӣти рӯпа̄диабхигха̄та̄рахо. бхӯта̄нам̣ паса̄до бхӯтаппаса̄до. со лаккхан̣ам̣ етесанти виггахо. чаккху ӯка̄сираппама̄н̣е дит̣т̣ха ман̣д̣але тит̣т̣хатӣти самбандхо. ‘‘дит̣т̣хаман̣д̣але’’ти маха̄джанехи пакати чаккхуна̄ дит̣т̣хе пасаннаман̣д̣але. телам̣ саттапичупат̣ала̄ни бйа̄петва̄ тит̣т̣хативийа̄ти йоджана̄. ‘‘сотабилам̣’’ на̄ма сотакӯпо. ‘‘ан̇гуливет̣хана̄’’ на̄ма ан̇гулимуддика̄. ‘‘упачитатанутамбаломам̣’’ти ра̄сӣкатан̃ча вирал̣ан̃ча тамбалохаван̣н̣ан̃ча сукхумаломам̣. упачитам̣ ра̄сӣкатам̣ танутамбаломам̣ еттха̄ти виггахо. ‘‘аджападасан̣т̣ха̄нам̣’’ти аджасса па̄дена аккантападасан̣т̣ха̄навантам̣. ‘‘уппаладалам̣’’ на̄ма уппалапан̣н̣ам̣. уппаладаласса аггасан̣т̣ха̄навантам̣. ‘‘ват̣т̣и’’ на̄ма идха манусса̄нам̣ сарӣра̄ка̄расан̣т̣хита̄ а̄йатапин̣д̣и. ‘‘суккхачамма̄ни ча т̣хапетва̄’’ти самбандхо. те пана пан̃чаппаса̄да̄. самудӣран̣ам̣ чан̃чаланам̣. ‘‘йатха̄там̣’’ти катамам̣ вийа там̣. име паса̄да̄ вичитта̄, катхам̣вичитта̄ти а̄ха ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асадиса̄’’ти. катхам̣ асадиса̄ти а̄ха ‘‘техӣ’’тиа̄дим̣.

гочарарӯпесу. ‘‘ван̣н̣ависесам̣’’ти ван̣н̣ависесаттхам̣. ван̣н̣авика̄ранти вуттам̣ хоти. хадайе гато паватто бха̄во хадайан̇гатабха̄во. ‘‘бха̄во’’ти ча адхиппа̄йо вуччати. там̣ пака̄сети, мукхе ван̣н̣авика̄рам̣ дисва̄ айам̣ ме туссати, айам̣ ме руччати, айам̣ ме куппати, айам̣ соманассито, айам̣ доманасситоти евам̣ джа̄нанапаччайатта̄. ‘‘пакатийа̄ пӣ’’ти ван̣н̣ависесам̣ ана̄паджджитва̄пӣти адхиппа̄йо. ‘‘йам̣ кин̃чидаббам̣’’ти савин̃н̃а̄н̣акаваттхум̣. самависамам̣ пуббе пака̄ситам̣. там̣ там̣ аттхам̣ ва̄ а̄чиккхати там̣ сутва̄ тасса тасса аттхасса джа̄нанато. аттано ваттхум̣ ва̄ а̄чиккхати там̣ сутва̄ тасса ваттхуссапи джа̄нанато. ‘‘аттано ваттхум̣ сӯчетӣ’’ти идха идам̣ на̄ма аттхӣти пака̄сети. ‘‘пхусӣйатӣ’’ти пхуситва̄ виджа̄нӣйати. ‘‘там̣’’ти пхусанам̣. ‘‘тасса̄’’ти а̄подха̄туйа̄. ‘‘дравата̄ва̄’’ти аддатинтарасата̄ва̄. пхуситва̄ гайхати, са̄ ча а̄подха̄ту сийа̄ти чодети. вуччате париха̄ро. евам̣ пана на лаббхати, тасма̄ са̄ теджойева. на а̄поти. еттха евам̣ алаббхама̄на̄пи са̄сӣтата̄ а̄пойева, на теджо. касма̄, а̄пассапи сӣтун̣хавасена дувидхата̄ самбхавато. тасмин̃хи лохарасе ун̣хата̄ ун̣хаа̄по, сӣтаваттхӯсу сӣтата̄ сӣтаа̄поти че. евам̣ пана сати теджо на̄ма наттхӣти а̄паджджатӣти париха̄ро. ‘‘саха аппаваттанато’’ти екато аппаваттанато. ‘‘орапа̄ра̄нам̣ вийа̄’’ти надийам̣ тӣрам̣ на̄ма идам̣ ориматӣрам̣, идам̣ па̄риманти нийамато наттхи. йаттха сайам̣ тит̣т̣хати, там̣ ориманти, итарам̣ па̄риманти вохарати. евам̣ орапа̄ра̄нам̣ анават̣т̣ха̄нам̣ хотӣти. еттха ча ‘‘сӣтун̣ха̄нам̣ саха аппаваттанато’’ти етена йади те саха паваттеййум̣. таттха сӣтата̄ а̄пона̄ма, ун̣хата̄ теджона̄ма̄ти ваттабба̄ сийум̣. на пана те саха паваттанти, тасма̄ татха̄ на ваттабба̄ хонтӣти дассети. на на ваттабба̄. касма̄, ун̣хатеджена йуттохи а̄по ун̣хаттамева гаччхати. йатха̄там̣ ун̣хатеджена йутта̄ патхавӣпи ва̄йопи ун̣хаттамева гаччхантӣти. тасма̄ те саха на паваттанти. саха аппаваттесупи тесу ан̃н̃аттха сӣтаваттхӯсу сӣтата̄ а̄пона̄ма̄ти ваттаббамева хотӣти чодана̄. евам̣санте тасмим̣ лохарасе саббепи рӯпадхамма̄ ун̣хаттам̣ гаччхантӣти саббепи теджобха̄вам̣ па̄пун̣анти. ‘ун̣хатта лаккхан̣о теджо’тихи вуттам̣. йади ча сӣтаваттхӯсу сӣтабха̄во на̄ма сийа̄. таттхапи тена йутта̄ саббепи рӯпадхамма̄ сӣтатам̣ гаччхантийева. таттхапи таваматийа̄ саббепи а̄побха̄вам̣ па̄пун̣анти. на пана сакка̄ татха̄ бхавитум̣. на хи еварӯпам̣ лаккхан̣ан̃н̃атхаттам̣ на̄ма тесам̣ аттхи. бха̄ван̃н̃атхаттамева аттхи. таттха ‘‘лаккхан̣ан̃н̃атхаттам̣’’ на̄ма патхавӣ а̄побха̄вам̣ гаччхати. а̄по патхавибха̄вам̣ гаччхатӣтиа̄ди. ‘‘бха̄ван̃н̃атхаттам̣’’ на̄ма патхавӣ када̄чи каккхал̣а̄ хоти. када̄чи мудука̄. а̄по када̄чи а̄бандханаматто хоти. када̄чи паггхаран̣ако. теджо када̄чи ун̣хо, када̄чи сӣто. ва̄йо када̄чи виттхамбханаматто, када̄чи самудӣран̣оти. евам̣ екамекасса̄ дха̄туйа̄ тиккха манда оматта̄дхиматтавасена крийа̄сан̇канти на̄ма аттхӣти. тасма̄ йам̣ вуттам̣ ‘ун̣хатеджена йуттохи а̄по ун̣хаттамева гаччхати, йатха̄ там̣ ун̣хатеджена йутта̄ патхавӣпи ва̄йопи ун̣хаттамева гаччхантӣ’ти. там̣ лаккхан̣ан̃н̃атхаттавачанам̣ хоти. на йуджджати. на хи ун̣хатеджена йутта̄ саббетедхамма̄ ун̣хаттам̣ гаччханти. аттано аттано сабха̄вам̣ на виджаханти. татха̄хи тасмим̣ паккутхите сантатте лохарасе бха̄во ун̣хаттам̣ на гаччхати. а̄бандхана сабха̄вам̣ ва̄ паггхаран̣а сабха̄вам̣ ва̄ на виджахати. йади ун̣хаттам̣ гаччхеййа, там̣ сабха̄вам̣ виджахеййа. евам̣сати, тасмим̣ лохарасе а̄бандхана̄ка̄ро ва̄ паггхаран̣а̄ка̄ро ва̄ на пан̃н̃а̄йеййа. сабберӯпа дхамма̄ виккиреййум̣. виккиритва̄ антарадха̄реййум̣. на ча на пан̃н̃а̄йати. на̄пи виккиранти. ноча таттха а̄бандхана̄ка̄ро ун̣хаттам̣ гаччхати. ан̃н̃охи а̄бандхана̄ка̄ро, ан̃н̃ам̣ ун̣хаттам̣. а̄бандхана̄ка̄ро а̄по, ун̣хаттам̣ теджо. таттха патхавива̄йесупи есеванайо. тасма̄ йам̣ вуттам̣ ‘‘йади те саха паваттеййум̣. таттха сӣтата̄ а̄пона̄ма, ун̣хата̄ теджо на̄ма̄ти ваттабба̄ сийум̣. на пана те саха паваттанти. тасма̄ татха̄ на ваттабба̄ хонтӣти дассетӣ’’ти. там̣ сувуттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘тесам̣ анават̣т̣ха̄нато’’ти етена саче те сӣтун̣ха̄ ават̣т̣хита̄ сийум̣. атха саббака̄лепи сӣтата̄ а̄пона̄ма, ун̣хата̄ теджона̄ма̄ти ваттабба̄ сийум̣. на пана те ават̣т̣хита̄ хонти. анават̣т̣хита̄ ева хонти. тасма̄ татха̄ на ваттабба̄ хонтӣти дассети. еттха ча анават̣т̣хитесу сантесу йади сӣтата̄ а̄по на̄ма, ун̣хата̄ теджона̄ма̄ти вадеййум̣. еван̃часати, а̄патеджа̄пи анават̣т̣хита̄ сийум̣. йо ида̄ни а̄по, сойева кхан̣антаре теджо на̄ма. йо ва̄ ида̄ни теджо, сойева кхан̣антаре а̄по на̄ма̄ти а̄паджджеййум̣. на ча сакка̄ татха̄ бхавитум̣. лаккхан̣ан̃н̃атхатте асанте воха̄ран̃н̃атхаттассапи асамбхавато. тена вуттам̣ ‘‘орапа̄ра̄нам̣ вийа тесам̣ анават̣т̣ха̄нато ча вин̃н̃а̄йатӣ’’ти. таттха ‘‘вин̃н̃а̄йатӣ’’ти са̄сӣтата̄ теджойева, на а̄поти вин̃н̃а̄йатӣти.

‘‘атха пана̄’’тиа̄дӣсу. йам̣ пуббе парена вуттам̣ ‘нану дравата̄ ва̄ пхуситва̄ гайхатӣ’ти. там̣ вича̄ретум̣ ‘‘атха пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘атха пана̄’’ти йади пана гайхати, евам̣сатӣти ча. еван̃часати а̄рамман̣а бхӯто ева сийа̄ти самбандхо. айам̣ панеттха̄ дхиппа̄йо. саче дравабха̄вабхӯто а̄по пхуситва̄ гайхеййа. евам̣ сати, айопин̣д̣а̄дӣсу а̄бандханаматтабхӯто а̄попи пхуситва̄ гахетаббо сийа̄. касма̄, а̄пабха̄вена екатта̄. еван̃часати, тесу айопин̣д̣а̄дӣсу со а̄по та̄ни хаттхена ва̄ па̄дена ва̄ пхусантасса пахарантасса вина̄ итара маха̄бхӯтехи висум̣ ка̄йика сукхадуккха̄нам̣ а̄рамман̣а паччайо сийа̄. йатха̄там̣, тесвева айопин̣д̣а̄дӣсу патхавимаха̄бхӯтам̣ вина̄ итарамаха̄бхӯтехи висум̣ ка̄йикасукхадуккха̄нам̣ а̄рамман̣а паччайо хоти. евам̣ теджова̄йесупӣти. на пана со висум̣ ка̄йикасукхадуккха̄нам̣ а̄рамман̣а паччайо хоти. тасма̄ со пхот̣т̣хабба сабха̄во на хоти. йатха̄ ча со пхот̣т̣хаббасабха̄во на хоти. татха̄ пакати удака̄дӣсу дравабха̄вабхӯтопи а̄по та̄ни пхусантасса пахарантасса ка̄йикасукхадуккха̄нам̣ а̄рамман̣а паччайо на хоти. на ча пхот̣т̣хабба сабха̄воти. еван̃часати, катхам̣ айопин̣д̣а̄дӣсу а̄бандханаматтабхӯто а̄по ка̄йикасукхадуккха̄нам̣ паччайо на хоти. катхан̃ча тесу итарамаха̄бхӯта̄ни висум̣ висум̣ ка̄йикасукхадуккха̄нам̣ паччайа̄ хонтӣти. там̣ дассетум̣ ‘‘йан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘сан̣хатхаддхата̄васенава̄’’ти тесу т̣хита̄йа патхавидха̄туйа̄ сан̣хатхаддхата̄васена ва̄. сан̣хапатхавӣсукхаведана̄йа тхаддхапатхавӣдуккхаведана̄йа а̄рамман̣а паччайоти вуттам̣ хоти. евам̣ сесесу. ‘‘аббхантараттхамбханасса̄’’ти тесам̣ айопин̣д̣а̄дӣнам̣ аббхантаре т̣хитасса виттхамбхана сабха̄васса. ‘‘но ан̃н̃атха̄’’ти та̄нитӣн̣и ка̄ран̣а̄ни т̣хапетва̄ а̄бандхана крийам̣ пат̣ичча ка̄йикасукхадуккхуппатти на̄ма наттхӣти адхиппа̄йо. ида̄ни пакати удака̄дӣсу дравабха̄вабхӯтам̣ а̄подха̄тумпи пхуситва̄ джа̄нантӣти маха̄джана̄ ман̃н̃анти. таббисодханена саха ладдхагун̣ам̣ дассетум̣ ‘‘тасма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘патхамам̣ дравата̄ сахита̄ни. ла. джа̄нантӣ’’ти идам̣ падха̄на вачанам̣. локе хаттхена пара̄маситва̄ ва̄ чаккхуна̄ дисва̄ ва̄ идам̣ рассам̣, идам̣ дӣгхам̣, идам̣ ват̣т̣ам̣, идам̣ ман̣д̣алантиа̄дина̄ сан̣т̣ха̄нам̣ джа̄нанта̄ хаттха пхусанена ва̄ чаккху дассанена ва̄ сахева там̣ джа̄нантӣти ман̃н̃анти. таттха пана пуримабха̄ге ка̄йадва̄равӣтхи читтена паччуппанна̄ни тӣн̣ибхӯта̄ни пхуситва̄ ва̄ чаккхудва̄ра вӣтхичиттена паччуппаннам̣ рӯпам̣ дисва̄ ва̄ паччха̄ ваттхуггахан̣авӣтхийа̄ уппанна̄йа ева сан̣т̣ха̄нам̣ джа̄нанти. есеванайо раттийам̣ ала̄тачаккасан̣т̣ха̄нам̣ джа̄нантассапи. таттха пана бахӯнипи пубба̄паравӣтхичиттасанта̄на̄ни иччхитабба̄ни. татха̄ локе чаккхуна̄ дисва̄ два̄рава̄тапа̄на̄дӣнам̣ чхиддавивара̄ни джа̄нанта̄ чаккхуна̄ дассанена сахева та̄ни джа̄нантӣти ман̃н̃анти. таттха пана пуримабха̄ге чаккхудва̄рикавӣтхи читтена паччуппанна̄ни кава̄т̣арӯпабхитти рӯпа̄ни пунаппунам̣ дисва̄ паччха̄ ала̄тачаккасса маджджхе виварам̣пи джа̄нанта̄ вийа висум̣ уппанна̄йа манодва̄рика вин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ ева там̣ чхиддавиварабхӯтам̣ а̄ка̄сам̣ джа̄нанти. татха̄ хаттхена удакам̣ пхусантасса патхамам̣ дравасахита̄ни вилӣна̄ни мудӯни тӣн̣ипхот̣т̣хабба маха̄бхӯта̄ни висум̣ висум̣ ка̄йадва̄рика вӣтхи читтехи пхусанакиччена а̄рамман̣ам̣ каритва̄ паччха̄ висум̣ суддха̄йа манодва̄рика вӣтхийа̄ ева дравабха̄васан̇кха̄там̣ паггхаран̣ака а̄подха̄тум̣ джа̄нанти. евам̣ сантепи там̣ дравабха̄вам̣пи хаттхена пхусанена сахева джа̄нантӣти ман̃н̃антӣти адхиппа̄йо.

га̄во чаранти еттха̄ти а̄ха ‘‘гуннам̣ чаран̣ат̣т̣ха̄нам̣’’ти. аккхара видӯ пана госаддам̣ индрийаттхепи иччхантӣти а̄ха ‘‘готи ва̄’’тиа̄дим̣. та̄ни чаккха̄дӣни етесу рӯпа̄дӣсу чаранти, ета̄ни ва̄ рӯпа̄дӣни тесу чаккха̄дӣсу чаранти. таттха пуримена га̄во индрийа̄ни чаранти етесӯти гочара̄нӣти дассети. паччхимена госуиндрийесу чарантӣти гочара̄нӣти. има̄ни пана пан̃ча рӯпа̄дӣни.

бха̄вадвайе. иччханат̣т̣хена т̣ха̄нат̣т̣хена т̣хапанат̣т̣хена ча иттхӣ. са̄хика̄марати аттха̄йа сайам̣пи ан̃н̃ам̣ка̄микам̣ иччхати. сайан̃ча ка̄микена иччхӣйати. ан̃н̃о ча ка̄мико гхара̄ва̄са сукхаттха̄йа таттха т̣ха̄нам̣ упети, патит̣т̣ха̄ти. а̄йатин̃ча кулавам̣саппатит̣т̣ха̄наттха̄йа таттха кулавам̣са бӣджам̣ т̣хапетӣти. пӯран̣ат̣т̣хена иччханат̣т̣хена ча пурисо. сохи аттахитан̃ча пӯрети, парахитан̃ча иччхати. идхалокахитан̃ча пӯрети, паралокахитан̃ча иччхати. убхайалокахитан̃ча пӯрети, локуттарахитан̃ча иччхати, есати, гавесатӣти. пумассасакам̣ пум̣сакам̣. пурисалин̇га̄ди. наттхи пум̣сакам̣ етасса̄ти напум̣сакам̣. ‘‘йасса пана дхаммасса̄’’ти бха̄варӯпадхаммасса. ‘‘там̣’’ти кхандхапан̃чакам̣. маха̄сан̣т̣ха̄нам̣ сатта̄нам̣ джа̄тибхедам̣ лин̇гети н̃а̄петӣти лин̇гам̣. лаккхан̣апа̄т̣хака̄ ниминанти сан̃джа̄нанти калйа̄н̣а па̄пакам̣ каммавипа̄кам̣ етена̄ти нимиттам̣. кирийа̄ куттам̣. а̄йукантам̣ каппӣйати сан̇кхарӣйатӣти а̄каппо. саббепетелин̇га̄дайо. соча ависада̄дибха̄во. ‘‘вачанесуча̄’’ти иттхисаддапурисасадда̄дӣсу ча. ‘‘вачанаттхесу ча̄’’ти иттхи сан̣т̣ха̄на пурисасан̣т̣ха̄на̄ди аттхесу ча. ‘‘нимиттасаддо вийа̄’’ти нимитта саддо ан̇гаджа̄те па̄кат̣о вийа̄ти. на па̄кат̣о дит̣т̣хо. апа̄кат̣о пана каттхачи дит̣т̣хоти адхиппа̄йо. ‘‘бхаванти саддабуддхийо’’ти саддасаттханайо. ‘‘бхаванти лин̇га̄дӣнӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄найо. таттха хи иттхилин̇га̄дӣнам̣ хетубха̄ва лаккхан̣анти вуттам̣. ‘‘етасмим̣ сатӣ’’ти ча джа̄тийа̄ сати, джара̄маран̣ам̣ хоти. асати на хотӣти еттхавийа хету пхалабха̄вапа̄кат̣аттхам̣ вуттам̣.

ваттхурӯпе. нируттинайена вачанаттха̄ бхаванти. дха̄ту двайам̣ на̄ма манодха̄ту мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту двайам̣. ‘‘аватва̄’’ти хадайа ваттхум̣ аватва̄. ‘‘там̣’’ти хадайа ваттху рӯпам̣. ‘‘пан̃ча̄’’ти пан̃чаваттхӯни. ‘‘тесам̣’’ти тесам̣ кусала̄дӣнам̣. ‘‘таттха вуттам̣’’ти пат̣т̣ха̄не вуттам̣. ‘‘йам̣ рӯпам̣ нисса̄йа̄’’ти йам̣ рӯпам̣ нисса̄йа манодха̄ту ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту ча ваттантӣти имам̣ па̄т̣хам̣ ниддисати. ‘‘анан̃н̃а са̄дха̄ран̣есу т̣ха̄несӯ’’ти чаккху ваттха̄дӣхи ан̃н̃аваттхӯхи аса̄дха̄ран̣есу кусала̄кусалат̣т̣ха̄несу.

джӣвитарӯпе. ‘‘а̄дхиппаччайогена̄’’ти адхипатибха̄вайогена. ‘‘адхипатибха̄во’’ти ча индрийапаччайа киччам̣ вуччати. на адхипати паччайакиччам̣. ‘‘джӣвантӣ’’ти харитабха̄вам̣ на виджахантӣти вуттам̣ хоти. на хи та̄ни екантена джӣванта̄ни на̄ма хонти. джӣвита рӯпасса еканта каммаджасса бахиддха̄ анупаладдхатта̄. каммаджарӯпа̄ни джӣванти йева̄ти самбандхо. ‘‘камме асантепӣ’’ти каммачетана̄йа пуббе нируддхатта̄ вуттам̣. тадаттхам̣ бйатирекато па̄кат̣ам̣ каронто ‘‘татха̄хӣ’’тиа̄дима̄ха. ‘‘итара рӯпа̄нӣ’’ти читтаджарӯпа̄дӣни. екавӣтхива̄ро на̄ма пан̃чадва̄равӣтхива̄ро. манодва̄равӣтхива̄ро екаджавана ва̄роти вутто. париччхиннам̣ хоти. касма̄, екекасмим̣ вӣтхива̄ре нируддхе бхаван̇га самайе асадисасса рӯпасанта̄насса па̄туббха̄ватоти адхиппа̄йо. тан̃ча кхо рӯпависесам̣ джа̄нантассева па̄кат̣ам̣ хоти. аджа̄нантасса пана тан̇кхан̣аматте апа̄кат̣ам̣. касма̄, та̄дисассапи утуджарӯпасанта̄насса тхокам̣ паваттанато. йассахи доса самут̣т̣хитена рӯпасанта̄нена мукхарӯпам̣ дуббан̣н̣ам̣ хоти. тасса досе нируддхепи там̣ рӯпам̣ тхокам̣ дуббан̣н̣амева кха̄йатӣти. ‘‘утуджа̄ха̄раджа̄нан̃ча сантати паччуппаннам̣’’ти адхика̄ро. екам̣ аддха̄паччуппаннамева хотӣти вуттам̣. на ну чаккхусота̄дӣни каммаджарӯпасанта̄на̄нипи паваттика̄ле када̄чи суппасанна̄ни, када̄чи пасанна̄ни, када̄чи аппасанна̄ни диссантӣти. саччам̣, татха̄ паватти пана санта̄на виччхедена на хоти, на̄на̄виччхинне ча екекасмим̣ санта̄не тесам̣ пунагхат̣анам̣ на̄ма наттхи. саким̣ андхо андхойева хоти. бадхироча бадхиройева̄ти адхиппа̄йо. ‘‘йади евам̣’’ти евам̣ йади сийа̄ти аттхо. ‘‘арӯпа дхамма̄нам̣ сантати паччуппаннам̣’’ти адхика̄ро. ‘‘випа̄ка̄нӣ’’ти бхаван̇габхӯта̄ни випа̄ка̄ни. екасантативасена паваттиссантийева, тасма̄ тесам̣ на̄на̄сантати паччуппаннам̣ на̄ма на ваттаббам̣. касма̄, йа̄ваджӣвампи ека камманиббаттатта̄ти адхиппа̄йо. ‘‘итара̄ни пана̄’’ти кусала̄ кусала крийачитта̄ни пана. ‘‘тада̄рамман̣а̄’’ти нируддха̄рамман̣а̄. аддха̄наппхаран̣а̄нубха̄вена паваттантийева. на пана читтаджарӯпа̄дӣни вийа аттано джанакапаччайе нируддхе нируджджханти. айам̣ арӯпадхамма̄нам̣ джӣвантатте висесоти адхиппа̄йо. ‘‘айаматтхо ваттаббо’’ти арӯпа дхамма̄нам̣ джӣвантата̄висесо ваттаббо. йатха̄ рӯпасантатийам̣ анантара паччайо на̄ма наттхи. чутика̄ле бхавантарарӯпасанта̄насса кин̃чи паччайаттам̣ анупагантва̄ нируджджхати. тена бхавантара па̄туббха̄во на̄ма тесам̣ наттхи. на татха̄ арӯпасантатийам̣. таттха пана чутичиттампи пат̣исандхийа̄ анантара паччайо хутва̄ нируджджхати. тена бхавантарапа̄туббха̄во на̄ма тесам̣ аттхи. айампи арӯпадхамма̄нам̣ джӣвантатте висесо. тасма̄ арӯпадхамма̄нам̣пи каммаджарӯпа̄нам̣ вийа ниччам̣ джӣвитайогена джӣвантатта̄ сантати паччуппаннам̣ на̄ма на бхавеййа̄ти на чодетаббанти. кусала̄ кусала крийачитта̄ни на̄ма акаммаджа̄ни хонти. читтаджарӯпа̄дӣни вийа атӣтам̣ каммам̣ анапеккхитва̄ тан̇кхан̣икехи на̄на̄паччайехи уппаджджанти. тасма̄ тесам̣ джӣванта̄нам̣пи сатам̣ аджӣванта̄нам̣ читтаджарӯпа̄дӣнам̣ вийа на̄на̄сантати паччуппаннам̣ на̄ма аттхи. джӣвантата̄ висесопи аттхӣти адхиппа̄йо. еттха кечи ваданти. руккха̄дӣсупи джӣвитам̣ на̄ма аттхи. йато тесам̣ харитата̄ ча ахаритата̄ ча рӯханан̃ча-арӯханан̃ча диссатӣти. вуччате, йади тесам̣ джӣвитам̣ на̄ма аттхи, арӯпаджӣвитам̣ ва̄ сийа̄, рӯпаджӣвитам̣ ва̄. таттха саче арӯпаджӣвитам̣ хоти. йатха̄ тена саманна̄гато сатто пунаппунам̣ маритва̄ пунаппунам̣ бхавантаре па̄туббхаванти. татха̄ руккха̄пи маритва̄ бхавантаре па̄туббхавеййум̣. атха рӯпаджӣвитам̣ сийа̄. йатха̄ сатта̄нам̣ чаккха̄ди ан̇гесу джӣвита санта̄не бхинне та̄ни ан̇га̄ни пуна джӣванта̄ни ка̄тум̣ на сакконти. татха̄ руккха̄пи кхандхесу ва̄ са̄кха̄сува̄ чхиннесу джӣвитасанта̄не бхинне текхандха̄ва̄ са̄кха̄йо ва̄ пуна ан̃н̃аттха ропетум̣ на сакка̄ бхавеййум̣. сакка̄ ева бхаванти. тасма̄ тадубхайам̣пи джӣвитам̣ на̄ма тесам̣ наттхӣти дат̣т̣хаббам̣. вибха̄ванипа̄т̣хе. на хи тесам̣ каммам̣йева т̣хитика̄ран̣ам̣ хотӣти еттха каммам̣ т̣хитика̄ран̣ам̣ ева на хотӣти йоджетаббам̣. тена̄ха ‘‘а̄ха̄раджа̄дӣнам̣’’тиа̄дим̣. екакала̄пе гата̄ паватта̄ сахаджа̄та паччайа̄, техи а̄йатта̄ пат̣ибаддха̄ти виггахо. камма̄дӣнам̣ рӯпаджанакапаччайа̄нам̣ джанака̄нубха̄во на̄ма рӯпакала̄па̄нам̣ уппа̄даккхан̣е ева пхарати, на т̣хитиккхан̣е. упачайасантатийо ча уппа̄даккхан̣е лаббханти, на т̣хитиккхан̣е. тасма̄ та̄ джанакапаччайа̄нубха̄ваккхан̣е ладдхатта̄ куточиджа̄тана̄мам̣ лабханти. джарата̄пана т̣хитиккхан̣е ева лаббхати, на уппа̄даккхан̣е. тасма̄ са̄ куточиджа̄та на̄мам̣ на лабхати. йади пана а̄ха̄раджа̄дӣнам̣ рӯпадхамма̄нам̣ т̣хити на̄ма а̄ха̄ра̄ди джанакапаччайа̄йатта̄ бхавеййа. джарата̄пи джанакапаччайа̄нубха̄ваккхан̣ева лаббхама̄на̄ сийа̄. еван̃часати, са̄пи куточиджа̄та на̄мам̣ лабхеййа. на пана лабхати. тасма̄ тесам̣ т̣хити на̄ма джанакапаччайа̄йатта̄ на хотӣти имаматтхам̣ дассенто ‘‘итаратха̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘упаттхамбхама̄на̄’’ти кала̄пантаре т̣хатва̄ упаттхамбхама̄на̄. ‘‘на кхан̣ат̣хитиппаваттийа̄’’ти кхан̣ат̣хи тибха̄вена паваттиаттха̄йа упаттхамбханти, анупа̄летӣти йоджана̄. саббесам̣пи рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣. ‘‘там̣’’ти вибха̄ванивачанам̣. ‘‘идам̣ пана̄’’ти джӣвитарӯпам̣ пана.

а̄ха̄рарӯпе. ‘‘саваттхукавачанам̣’’ти бходжана̄ди ваттхуна̄ саха паваттатӣти саваттхукам̣. вачанам̣. на хи ниббаттитам̣ а̄ха̄ра рӯпам̣ на̄ма кабал̣ам̣ ка̄тум̣ сакка̄ хотӣти. ‘‘вивечита̄нӣ’’ти па̄чана киччена вибхаджита̄ни. висум̣ висум̣ ката̄ни. ‘‘пан̃чадха̄ вибха̄гам̣ гаччхантӣ’’ти екам̣ бха̄гам̣ па̄н̣ака̄ кха̄данти. екам̣ бха̄гам̣ ударагги джха̄пети. еко бха̄го муттам̣ хоти. екобха̄го карӣсам̣. екобха̄го расабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ сон̣итамам̣са̄дӣни упабрӯхайатӣти евам̣ вуттанайена пан̃чадха̄ вибха̄гам̣ гаччханти. ‘‘локе’’ти локийа гантхе. ‘‘тато’’ти а̄ма̄сайато. анупхаранто хутва̄. ‘‘тасса̄’’ти расабха̄гасса. ‘‘бхӯтесӯ’’ти маха̄бхӯтесу. саха индрийена ваттатӣти сендрийо. ка̄йо. удайатӣти оджа̄. дака̄расса джака̄ро. авати джанетӣти оджа̄. авасаддасса ока̄ро. ‘‘аттановаттхум̣’’ти аттанониссайабхӯтам̣ рӯпака̄йам̣.

‘‘ан̃н̃а̄падесо’’ на̄ма рӯпасса лахута̄тиа̄дӣсу ан̃н̃асса рӯпасса крийа̄маттабха̄вена ападисанам̣ вуччати. ‘‘уджукатова ниппха̄дитам̣’’ти мукхйатова джанитам̣. йатха̄хи саббам̣ аниппханнарӯпам̣ аджа̄ти дхамматта̄ уджукато камма̄дӣхи джа̄там̣ на̄ма на хоти. камма̄дӣхи джа̄там̣ пана ниппханнарӯпам̣ нисса̄йа диссама̄натта̄ т̣ха̄нӯпача̄рена вин̃н̃атти двайам̣ читтаджам̣тиа̄дина̄ вуччати. на татха̄ идам̣ ниппханнарӯпам̣. идам̣ пана джа̄тидхамматта̄ уджукатова камма̄дӣхи паччайехи ниппха̄дитам̣ джанитанти вуттам̣ хоти. ‘‘рӯпам̣’’ти вутте аниппханнарӯпам̣пи лаббхатӣти тато висесанаттхам̣ рӯпарӯпанти вуччатӣти а̄ха ‘‘руппаналаккхан̣а сампаннам̣’’тиа̄дим̣. таттха ‘‘руппаналаккхан̣ам̣’’ на̄ма сӣтун̣ха̄дӣхи вика̄рапаттилаккхан̣ам̣. тампана аниппханна рӯпе мукхйато на лаббхати. ниппханнарӯпе ева лаббхати. касма̄, ниппханнарӯпассахи на̄на̄вика̄ро вика̄рарӯпанти вуччати. лаккхан̣ам̣ лаккхан̣а рӯпанти вуччати. вика̄расса пана вика̄ро на̄ма наттхи. лаккхан̣асса ча лаккхан̣ам̣ на̄ма наттхи. йади аттхӣти вадеййа. вика̄расса вика̄ро, тасса ча вика̄ро, тасса ча вика̄роти апарийантамева сийа̄. татха̄ лаккхан̣епӣти.

а̄ка̄садха̄туйам̣. ‘‘пака̄сантӣ’’ти идам̣ екам̣ идам̣ еканти пан̃н̃а̄йанти. ‘‘париччхиндатӣ’’ти а̄ха ‘‘парито’’тиа̄дим̣. ‘‘асаммиссам̣’’ти ватва̄ тадаттхам̣ виварати ‘‘екаттам̣ анупагаманам̣’’ти. париччхиндӣйатӣти париччхедоти а̄ха ‘‘техи ва̄’’тиа̄дим̣. ‘‘техи ва̄’’ти кала̄пантарабхӯтехи ва̄. ‘‘аттано ва̄ паресам̣ ва̄ акатва̄’’ти аттанопаккхикам̣ ва̄ паресам̣ паккхикам̣ ва̄ акатва̄. париччхеда крийа̄маттам̣ париччхедоти а̄ха ‘‘тесам̣ ва̄’’тиа̄дим̣. ‘‘тесам̣ ва̄’’ти кала̄пантарабхӯта̄нам̣ ва̄. ‘‘айам̣ пана̄’’ти айам̣ париччхедо пана. ‘‘тасса̄’’ти париччхедасса. со па̄л̣ийам̣ вуттоти самбандхо. ‘‘ити катва̄’’ти евам̣ манасикатва̄. ‘‘етехӣ’’ти етехи маха̄бхӯтехи. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃а абйа̄питата̄’’ти двиннам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄ рӯпакала̄па̄нам̣ екакала̄паттӯпагаманам̣ ан̃н̃аман̃н̃а бйа̄пита̄ на̄ма, татха̄ анупагаманам̣ ан̃н̃аман̃н̃а абйа̄питата̄ на̄ма. тена̄ха ‘‘екаттам̣’’тиа̄дим̣. ‘‘таттха̄’’ти тиссам̣ па̄л̣ийам̣. ‘‘на̄на̄кала̄пагата̄нам̣ бхӯта̄нам̣’’ти етена кала̄папарийантата̄ ева вутта̄ хоти.

вин̃н̃атти двайе. ‘‘сайан̃ча̄’’ти вин̃н̃атти сан̇кха̄там̣ сайан̃ча. ‘‘тена̄’’ти чалама̄нена ка̄йан̇гена. ‘‘техӣ’’ти паччаккхе т̣хитехи джанехи. таттха̄тиа̄дӣсу. ‘‘ка̄йан̇гавика̄рам̣ каронтасса̄’’ти абхиккамана̄ди аттха̄йа хаттхапа̄да̄дӣнам̣ ка̄йан̇га̄нам̣ чалана сан̇кха̄там̣ вика̄рам̣ каронтасса. уппаджджанта̄ ча саббете читтаджава̄такала̄па̄ йатха̄дхиппета диса̄бхимукха̄ ева уппаджджантӣти йоджана̄. ‘‘йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ ануппаджджитва̄’’ти анийамато ануппаджджитва̄ти вуттам̣ хоти. йасса чопана ка̄йасса. ‘‘техӣ’’ти читтаджава̄такала̄пехи. нийа̄мако на̄ва̄нийоджако. ‘‘те ча̄’’ти течиттаджава̄такала̄пасан̇гха̄т̣а̄. етена сакалам̣ ка̄йан̇гам̣ нидассети. сакалака̄йан̇гам̣ на̄ва̄садисанти вуттам̣ хоти. ‘‘ча̄ретва̄’’ти вийӯхитва̄. катхам̣ пана са̄ нийа̄макасадисӣ хотӣти а̄ха ‘‘йатха̄хӣ’’тиа̄ди. йадетам̣ саккотӣти вачанам̣ вуттанти самбандхо. ‘‘катӣпайаджавана ва̄рехӣ’’ти дватти джаванава̄рехи. ‘‘тато’’ти йасмим̣ ва̄ре чалана сан̇кха̄там̣ десантара па̄панам̣ джа̄йати. тато чаланава̄рато. сантхамбхана сандха̄ран̣а̄ни ева сампаджджанти, на чаланасан̇кха̄там̣ десантара па̄панам̣. ‘‘еттха̄’’ти етиссам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣. на̄на̄джаванавӣтхӣсу. ла. упаттхамбхане ча йуджджатийева. на екисса̄йа джаванавӣтхийам̣ ева йуджджатӣти адхиппа̄йо. йади на̄на̄джаванавӣтхӣсу татха̄ упаттхамбханан̃ча гайхеййа. евам̣сати, антарантара̄ бахӯ бхаван̇гава̄ра̄пи санти. таттха катхам̣ тадупаттхамбханам̣ сампаджджеййа̄ти а̄ха ‘‘татха̄хӣ’’тиа̄дим̣. таттха ‘‘утуджарӯпасан̇гха̄т̣а̄ни пӣ’’ти бхаван̇гасамайе паватта̄ни утуджарӯпакала̄пасандха̄нака̄ни. ‘‘тада̄ка̄ра ванта̄нӣ’’ти тасса̄ читтаджарӯпасантатийа̄ а̄ка̄ра ванта̄ни. паччхима паччхима̄нам̣ рӯпакала̄ пасан̇гха̄т̣а̄нам̣ апара̄парам̣ уппаджджананти самбандхо. пуримапурима̄нам̣ рӯпакала̄пасан̇гха̄т̣а̄нам̣ кхан̣икадхаммата̄ ча тесам̣ на сийа̄. на ча те кхан̣икадхамма̄ на хонти. ан̃н̃атха̄ десантара сан̇каманасан̇кха̄там̣ чаланам̣ ева на сийа̄. чаланам̣ тихи на̄на̄крийа̄нам̣ па̄туббха̄во вуччати. на̄на̄крийа̄ ча на̄ма на̄на̄дхамма̄ ева. йасма̄ ча ан̇гапаччан̇га̄нам̣ кхан̣екхан̣е чаланам̣ на̄ма локе паччаккхато дит̣т̣хам̣. тасма̄ тесам̣ кхан̣икадхаммата̄пи дат̣т̣хабба̄ хотӣти. етена тесам̣ кхан̣икамаран̣ам̣ дассети, йам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ аниччалаккхан̣анти вуччати. абйа̄па̄ра дхаммата̄ ча авасаваттита̄ ча тесам̣ на сийа̄. на ча те абйа̄па̄ра дхамма̄, на авасаватти дхамма̄ ча на хонти. ан̃н̃атха̄ паччайа̄йатта вуттита̄ ева тесам̣ на сийа̄. паччайа̄йатта вуттита̄ти ча паччайе сати, те ваттанти, асати на ваттантӣти евам̣ паватта̄ паччайа̄йатта вуттита̄ йасма̄ ча паччайаса̄маггийам̣ сати, те ваттантийева. тесам̣ ваттанаттха̄йа кеначибйа̄па̄рена киччам̣ наттхи. те ма̄ваттантӯти ча аттано васена ваттанти. паччайе асати, на ваттантийева. тесам̣ аваттанаттха̄йа кеначибйа̄па̄рена киччам̣ наттхи. тема̄ваттантӯти ча аттано васенаваттанти. йасма̄ ча тесам̣ паччайа̄йатта вуттита̄ на̄ма локе вин̃н̃ӯнам̣ паччаккхатодит̣т̣ха̄. тасма̄ тесам̣ абйа̄па̄рата̄ ча авасаваттита̄ ча дат̣т̣хабба̄ хоти. етена тесам̣ саббехи саттапуггала атта̄ка̄рехи саббасо сун̃н̃ам̣ дассети, йам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ анатталаккхан̣анти вуччатӣти.

‘‘вачӣбхедам̣’’ти аккхара падабха̄вапаттам̣ вачӣмайасаддаппака̄рам̣. упа̄диннакапатхавӣдха̄туйо на̄ма каммаджа патхавӣдха̄туйо. та̄су сан̇гхат̣т̣ананти самбандхо. аттана̄ сахаджа̄тенайена а̄ка̄равика̄рена упагаччхати, йена ча упалаббхатӣти самбандхо. аджджхатта санта̄нагата̄ саббе чатуджарӯпадхамма̄пи каттхачи упа̄диннака̄ти вуччантӣти а̄ха ‘‘чатуджабхӯта̄йа ева ва̄’’ти. двӣсут̣ха̄на каран̣есу каран̣апаккхе чалана̄ка̄раппаватта̄ читтаджапатхавӣдха̄ту т̣ха̄напаккхе патхавидха̄туйам̣ сан̇гхат̣т̣айама̄на̄ каммаджапатхавийам̣ ева гхат̣т̣ети. итара патхавийам̣ на гхат̣т̣етӣти на сакка̄ ваттум̣ти катва̄ идха еваггахан̣ам̣ катам̣. ‘‘вика̄ра двайан̃ча̄’’ти ка̄йавика̄ра вачӣвика̄ра двайан̃ча. катхам̣ пана асаммиссам̣ катва̄ ведитаббанти а̄ха ‘‘еттхача̄’’тиа̄дим̣. йам̣ пана та̄сам̣ гхат̣т̣анаппака̄равидха̄нам̣ аттхӣти самбандхо. ‘‘та̄сам̣’’ читтаджапатхавӣнам̣. ‘‘там̣ там̣ ван̣н̣аттапаттийа̄’’ти ка, кха̄, диван̣н̣аттапаттаттха̄йа. йам̣ пана ка̄йавин̃н̃аттит̣т̣ха̄не ‘айан̃ча аттхо упари аккхаруппатти вича̄ран̣а̄йам̣ па̄кат̣о бхависсатӣ’ти вуттам̣. там̣ идха па̄кат̣ам̣ каронто ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дима̄ха. тенева хи мӯлат̣ӣка̄йам̣ вуттанти самбандхо. ‘‘еттха ча̄’’ти мӯлат̣ӣка̄па̄т̣хе. ‘‘пуббабха̄ге’’ти парибйатта аккхараппаваттавӣтхито пуббабха̄ге. ‘‘на̄на̄джаванавӣтхӣхӣ’’ти на̄наппака̄рехи джаванавӣтхива̄рехи. ‘‘патхамаджаваначиттассапӣ’’ти парибйатта аккхараппаваттивӣтхийам̣ уппаннапатхамаджавана читтассапи. тасса а̄севанан̃ча на̄ма тато пуримехи вӣтхива̄рехи ева ладдхам̣ сийа̄ти адхиппа̄йо. ‘‘а̄севанам̣’’ти ча упача̄ра вачанам̣ дат̣т̣хаббанти хет̣т̣ха̄ вуттамева. ‘‘тасса̄’’ти парибйаттаккхарасса. вуттан̃ча саддасаттхесу. ‘‘дӣгхамуччаре’’ти пан̃чадӣгха̄ вуччанти. митхинда пан̃ха̄па̄т̣хе. ‘‘са̄дхике вӣхива̄хасате’’ти вӣхидхан̃н̃апӯро сакат̣о вӣхива̄хо на̄ма. вӣхива̄ха̄нам̣ са̄дхике сатасмим̣. абхиман̃н̃анам̣ абхима̄но. ‘‘сесаметтха ка̄йавин̃н̃аттийам̣ вуттанайе на̄’’ти татха̄хи чаланачиттаджарӯпасантатийам̣ паватта̄нӣтиа̄дина̄ вутта найена̄ти аттхо. идха пана вачӣбхедакара читтаджасаддасантатийам̣ паватта̄ни утуджарӯпасан̇гха̄т̣а̄нӣтиа̄дина̄ ваттаббам̣. тена̄ха ‘‘йатха̄самбхавам̣’’ти. ‘‘паваттанаттхо’’ти абхиккамана̄ди саджджха̄йана̄дӣнам̣ паватта̄панаттхо. ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘бодхету ка̄мата̄ рахитесӯ’’ти абхиккаманапат̣иккамана̄дӣсу ка̄йавин̃н̃атти ча, суттанта саджджха̄йана̄дӣсу вачӣвин̃н̃атти ча парам̣ бодхетука̄мата̄ рахита̄ти дат̣т̣хабба̄. ‘‘двӣсу бодхакавин̃н̃аттӣсӯ’’ти бодхакака̄йавин̃н̃атти бодхакавачӣ вин̃н̃аттӣсу. пурима̄ ка̄йавин̃н̃атти, паччхима̄ ча вачӣвин̃н̃атти. паччха̄ суддхена манодва̄рика джаванена ева вин̃н̃а̄йати, на пан̃чадва̄рика джаванена̄ти йоджана̄. чаккхувин̃н̃а̄н̣а вӣтхийа̄ гахетва̄ти самбандхо. ‘‘ка̄йавин̃н̃а̄н̣а вӣтхийа̄’’ти вачӣбхедам̣ акатва̄ хаттхаггахан̣а̄ди васена адхиппа̄йа вин̃н̃а̄пане айам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣авӣтхи дат̣т̣хабба̄. касма̄ пана сайан̃чавин̃н̃а̄йатӣти вин̃н̃аттӣти айам̣ викаппо вуттоти а̄ха ‘‘са̄хи атта̄нам̣’’тиа̄дим̣. ‘‘маджджхе’’ти вин̃н̃аттиггахан̣авӣтхи адхиппа̄йаггахан̣авӣтхинам̣ маджджхе. катхам̣ паваттакавин̃н̃аттӣсу адхиппа̄йам̣ вин̃н̃а̄пети, сайан̃чавин̃н̃а̄йатӣти две аттха̄ лаббхантӣти а̄ха ‘‘двӣсу пана̄’’тиа̄дим̣. айам̣ абхиккамати, айам̣ пат̣иккаматӣти джа̄нанта̄ абхиккаманапайоган̃ча таппайога джанакачиттан̃ча джа̄нанти. ‘‘парассакатхам̣’’ти бодхетука̄мата̄рахитампи парассавачанасаддам̣. ра̄гачиттан̃ча джа̄нанти. тена вуттам̣ мӯлат̣ӣка̄йам̣ парам̣ бодхетука̄мата̄йа вина̄пи абхиккамана̄диппаваттанена сочиттасахабхувика̄ро адхиппа̄йам̣. ла. двидха̄пи вин̃н̃атти йева̄ти.

вика̄рарӯпесу. ‘‘каммайогйам̣’’ти абхиккамана̄дикаммесу йоджетум̣ йуттам̣. адандхата̄ вуччати сӣгхаппаватти. са̄ лаккхан̣ам̣ асса̄ти виггахо. сарӣра крийа̄нукуло камман̃н̃абха̄во лаккхан̣ам̣ йасса̄ти сама̄со. ‘‘дха̄туйо’’ти маха̄бхӯтадха̄туйо ва̄, питтасемха̄дидха̄туйо ва̄. пӯтимукхасаппасан̇кха̄тасса а̄пасса парийут̣т̣ха̄нанти ва̄кйам̣. асайхабха̄ро на̄ма вахитум̣ асаккун̣еййабха̄ро. ‘‘са̄ паваттатӣ’’ти ка̄йалахута̄ паваттати. тхаддхам̣ каронти сарӣрагата̄ дха̄туйоти адхика̄ро. бхусам̣ ма̄ретӣти а̄марико. дака̄ро а̄гамо. га̄манигамавилуппако чораган̣о. тасса бхайена парийут̣т̣хитам̣. ‘‘виват̣т̣ама̄нам̣’’ти вирӯпам̣ хутва̄ ват̣т̣антам̣. ‘‘мӯлабхӯта̄ хотӣ’’ти асаппа̄йа севане сати, са̄ патхамам̣ парийут̣т̣ха̄ти. сӣта̄дхика̄ва̄ хоти, ун̣ха̄дхика̄ва̄. та̄йа парийут̣т̣хита̄йа ева саббапарийут̣т̣ха̄на̄ни паваттантӣти вуттам̣ хоти. ‘‘има̄панатиссо рӯпаджа̄тийо рӯпака̄йасса висеса̄ка̄ра̄ хонти. ити тасма̄ вика̄рарӯпам̣ на̄ма̄ти йоджана̄.

лаккхан̣арӯпесу. ‘‘чайанам̣’’ти сан̃читабха̄вагаманам̣. ‘‘а̄дито’’тиа̄димхи. ‘‘упарито’’ти упарибха̄ге. ‘‘а̄чайо’’тиа̄димхи чайо. ‘‘упачайо’’ти упарӯпаричайо. ‘‘аддха̄напӯран̣авасена̄’’ти вассасатампи вассасахассампи дӣгхака̄лам̣ аттабха̄вам̣ пӯран̣авасена. ‘‘тена парийа̄йена̄’’ти упасаддасса аттхана̄наттам̣ ачинтетва̄ ниббаттим̣ вад̣д̣хийам̣ антогадхам̣ катва̄ вуттена тенапарийа̄йена. тасса ча екекасса сантати паччуппаннасса. таттха читтаджарӯпесу асса̄са пасса̄са̄нам̣ ва̄ падава̄рахаттхава̄ра̄дӣнам̣ ва̄ аккхара̄нам̣ ва̄ ниббатти вад̣д̣хи паваттийо диссантийева. татха̄ на̄на̄читтасамут̣т̣хита̄нам̣ на̄на̄рӯпасантатӣнам̣ пӣти. утуджарӯпесу ирийа̄ патхана̄наттам̣ пат̣ичча сукхадуккхаджанака̄нам̣ на̄на̄рӯпасантатӣнам̣ ниббаттивад̣д̣хипаваттийо диссантийева. татха̄ бахиддха̄ кха̄н̣укан̣т̣ака̄дисампхассена сӣтун̣ха̄дисампхассена ва̄та̄тапа̄дисампхассена ва̄ сарӣре уппанна̄нам̣ на̄на̄рӯпасантатӣнампи чаккхурога̄дирӯпа̄нампӣти. а̄ха̄раджарӯпесу а̄ха̄рана̄наттам̣ пат̣ичча сарӣре уппанна̄нам̣ самависамарӯпасантатӣнам̣ти. ‘‘айам̣ найо’’ти бахиддха̄санта̄не нидассана найо. тена аджджхаттасанта̄непи саттасанта̄на̄нам̣ хаттхапа̄да̄дисанта̄на̄нам̣ кесалома̄ди санта̄на̄нан̃ча ниббатти вад̣д̣хипаваттийо нидассети. ‘‘джӣран̣ам̣’’ти абхинава̄ваттхато ха̄йанам̣. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣’’ти ан̃н̃о пака̄ро ан̃н̃атха̄. ан̃н̃атха̄ бха̄во ан̃н̃атхаттам̣. етена джара̄васенава̄ на̄на̄рога̄ба̄дха̄дивасена ва̄ випарин̣а̄мо вутто. ‘‘татха̄ аваттха̄бхедайогато’’ти джа̄тирӯпамева а̄димхи ниббатти хоти. татопарам̣ тамева вад̣д̣хи хоти. тато парам̣ тамева паватти хотӣти евам̣ татха̄ аваттха̄бхедайогато. тена̄ха ‘‘са̄хӣ’’тиа̄дим̣. ‘‘пабандхайатӣ’’ти пабандхам̣ кароти. сан̇гахага̄тха̄дӣсу пана сувин̃н̃еййа̄. ‘‘еттха ча паччхима̄нӣ’’тиа̄дӣсу. воха̄расиддхаматтабха̄вам̣’’ти пуггало сатто атта̄ джӣвотиа̄дика̄ пан̃н̃атти на̄ма воха̄ра сиддхаматта̄ хоти. сабха̄васиддха̄ на хоти. са̄хи маха̄джанехи кхандха пан̃чакам̣ упа̄да̄йа пуггало на̄ма аттхӣти саммататта̄ вохаритатта̄ воха̄расиддха̄ на̄ма. сабха̄васиддха̄ пана на хоти. тасма̄ арийа̄нам̣ воха̄ре пуггало на̄ма наттхӣти сиджджхати. има̄ни пана рӯпа̄ни сабха̄васиддхатта̄ арийа̄нам̣ воха̄репи аттхӣти сиджджханти. тена̄ха ‘‘та̄дисена̄’’тиа̄дим̣. ‘‘суддхадхаммагатийа̄ сиддхена̄’’ти патхавӣдха̄ту на̄ма суддхадхаммо хоти. са̄ уппа̄дампи гаччхати, джарампи гаччхати, бхедампи гаччхати. тасма̄ тасса̄ уппа̄допи джара̄пи бхедопи суддхадхаммагатийа̄ сиддхо на̄ма. евам̣ лаккхан̣арӯпа̄нам̣ суддхадхаммагатисиддхам̣ параматтхалаккхан̣ам̣ ведитаббам̣. татха̄ вин̃н̃атти двайассапи вика̄рарӯпаттайассапи париччхеда рӯпассапӣти. йатха̄ ча имесам̣ рӯпа̄нам̣. татха̄ нибба̄нассапи суддхадхаммагатисиддхам̣ параматтхалаккхан̣ам̣ аттхийева. килесадхамма̄хи арийамагге абха̄вите бхавапарампара̄йа уппа̄дам̣ гаччхантийева. бха̄витепана ануппа̄дам̣ ниродхам̣ гаччхантийева. тасма̄ килесадхамма̄нам̣ ануппа̄даниродхопи суддхадхаммагатийа̄ сиддхо на̄ма. евам̣ нибба̄нассапи суддхадхаммагатисиддхам̣ параматтхалаккхан̣ам̣ ведитаббам̣. аттхи бхиккхаве аджа̄там̣ абхӯтанти идам̣ суттам̣пи еттха ваттаббам̣. етена арийавоха̄ре нибба̄насса екантена аттхита̄ бхагавата̄ вутта̄ хоти. тена̄ха ‘‘итаратха̄’’тиа̄дим̣. ‘‘насабха̄вато анупаладдхатта̄ аниппханна̄ни на̄ма хонтӣ’’ти етена ета̄ни асабха̄варӯпа̄нӣти ча алаккхан̣а рӯпа̄нӣти ча асаммасанарӯпа̄нӣти ча на сакка̄ ваттум̣типи дӣпети. касма̄, йатха̄сакам̣ сабха̄вехи сабха̄вавантатта̄ йатха̄сакам̣ лаккхан̣е хи салаккхан̣атта̄ пат̣исамбхида̄магге саммасанан̃н̃а̄н̣а вибхан̇ге джа̄тиджара̄маран̣а̄нампи саммаситаббадхаммесу а̄гататта̄ти. ат̣т̣хаса̄линийампи айаматтхо вуттойева. йатха̄ха париниппханнанти паннарасарӯпа̄ни париниппханна̄ни на̄ма. дасарӯпа̄ни апариниппханна̄ни на̄ма. йади апариниппханна̄ни на̄ма. евам̣сати, асан̇кхата̄ни на̄ма сийум̣. тесам̣йева панарӯпа̄нам̣ ка̄йавика̄ро ка̄йавин̃н̃атти на̄ма. вачӣвика̄ро вачӣвин̃н̃атти на̄ма. чхиддам̣ виварам̣ а̄ка̄садха̄ту на̄ма. лахубха̄во лахута̄ на̄ма. мудубха̄во мудута̄ на̄ма. камман̃н̃абха̄во камман̃н̃ата̄ на̄ма. ниббатти упачайо на̄ма. паватти сантати на̄ма. джӣран̣а̄ка̄ро джарата̄ на̄ма. хутва̄ абха̄ва̄ка̄ро аниччата̄ на̄ма̄ти саббам̣ париниппханнам̣ сан̇кхатамева̄ти. таттха ‘‘тесам̣йева рӯпа̄нам̣’’ти ниддха̄ран̣е бхуммам̣. тесам̣йева дасаннам̣ рӯпа̄нам̣ маджджхети вуттам̣ хоти. ‘‘итисаббам̣’’ти идам̣ саббам̣ дасавидхам̣ рӯпам̣ париниппханнамева сан̇кхатамева̄ти аттхо. кхандхавибхан̇гат̣т̣хакатха̄йампи вуттова. йатха̄ха пан̃чавипанакхандха̄ париниппханна̄ва хонти, но апариниппханна̄. сан̇кхата̄ва, но асан̇кхата̄. апича ниппханна̄пи хонтийева. сабха̄вадхаммесухи нибба̄намевекам̣ апариниппханнам̣ аниппханнан̃ча̄ти ча. ниродхасама̄патти ча на̄ма пан̃н̃атти ча катханти. ниродхасама̄патти локийалокуттара̄ти ва̄ сан̇кхата̄сан̇кхата̄ти ва̄ париниппханна̄париниппханна̄ти ва̄ на ваттабба̄. ниппханна̄ пана хоти. сама̄паджджантена сама̄паджджитаббато. татха̄ на̄мапан̃н̃атти, са̄пихи локийа̄дибхедам̣ налабхати. ниппханна̄ пана хоти. но аниппханна̄. на̄маггахан̣ан̃хи ган̣хантова ган̣ха̄тӣти ча. етена лаккхан̣арӯпа̄нампи ниппханната̄ сиддха̄ хоти. висуддхи маггепана ниппханнам̣ аниппханнам̣тидукасса ниддесе. ат̣т̣ха̄расавидхам̣ рӯпам̣ париччхедавика̄ра лаккхан̣абха̄вам̣ атиккамитва̄ сабха̄венева париггахетаббато ниппханнам̣, сесам̣ таббипарӣтата̄йа аниппханнанти ча. ниппханнарӯпам̣ пана рӯпарӯпам̣ на̄ма̄ти ча. йам̣ чатӯхи камма̄дӣхи джа̄там̣, там̣ чатуджам̣ на̄ма. там̣ лаккхан̣а рӯпаваджджам̣ авасесарӯпам̣. лаккхан̣арӯпам̣ пана на куточиджа̄танти ча вуттам̣. саббан̃четам̣ а̄чарийехи гахитана̄маматтатта̄ ваттиччха̄нугатам̣ хоти. йам̣ руччати, там̣ гахетва̄ катхетаббанти.

рӯпасамуддеса̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

197. рӯпавибха̄ге.‘‘екавидханайам̣ та̄ва дассетум̣’’ти рӯпавибха̄гато патхамам̣ дассетум̣. етена екавидханайо рӯпавибха̄го на̄ма на та̄ва хотӣти дассети. там̣ на самети. кена на саметӣти а̄ха ‘‘ваккхатихӣ’’тиа̄дим̣. ‘‘аджджхаттика̄дибхедена вибхаджанти вичаккхан̣а̄’’ти етена саббам̣рӯпам̣ аджджхаттикаба̄хиравасена дувидхантиа̄дико дувидханайо ева рӯпавибха̄ганайо на̄ма̄ти вин̃н̃а̄йати. тасма̄ тена на саметӣти вуттам̣ хоти. апича па̄л̣ийам̣. сахетука̄ дхамма̄, ахетука̄ дхамма̄тиа̄ди дукесу саббам̣рӯпам̣ ахетукамева, на сахетукантиа̄ди нийамакаран̣ампи рӯпавибха̄го ева̄ти катва̄ татха̄ вуттанти гахетаббам̣. ‘‘итара̄ни пана̄’’ти ка̄ма̄вачарантиа̄дӣни пана. ‘‘джанакена паччайена̄’’ти падха̄навачанаметам̣. упаттхамбхака̄ди паччайа̄пи гахетабба̄ ева. ‘‘сан̇гамма̄’’ти сама̄гантва̄. ‘‘карӣйатӣ’’ти ниппха̄дӣйати. йодхаммотиа̄дӣсу. ‘‘пахӣно пӣ’’ти чхинданабхиндана̄дивасена пахӣнопи. ‘‘тасмим̣ сатӣ’’ти самудайаппаха̄не сати. киччапаччайа̄нам̣ арахаттхасса ча саккаттхасса ча дӣпанато дувидхам̣ аттхам̣ дассетум̣ ‘‘ат̣т̣ха̄натта̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘таббисайасса̄’’ти рӯпависайасса. ‘‘евам̣’’ти евам̣санте. ‘‘пахӣнам̣ бхависсатӣ’’ти ана̄гатабхаве пуна ануппа̄даттха̄йа идхева пахӣнам̣ бхависсатӣти аттхо. тена̄ха ‘‘уччхиннамӯлам̣’’тиа̄дим̣. ‘‘та̄ла̄ваттхукатам̣’’ти чхинната̄лаккха̄н̣укам̣ вийа катам̣ бхависсати. ‘‘анабха̄вам̣ катам̣’’ти пуна абха̄вам̣ катам̣. ‘‘па̄кат̣о’’ти дассана̄дикиччависесехи пан̃н̃а̄то. ‘‘тадупа̄да̄йа̄’’ти там̣ упанидха̄йа. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘аджджхаттикарӯпам̣’’ти падуддха̄ран̣ам̣. атта̄нам̣ адхикичча паваттам̣ аджджхаттам̣. аджджхаттамева аджджхаттиканти дассети ‘‘аттабха̄васан̇кха̄там̣’’тиа̄дина̄. там̣ на сундарам̣. касма̄, аджджхаттадхамма аджджхаттика дхамма̄нан̃ча ависесо а̄паджджатӣти ваккхама̄нака̄ран̣атта̄. ‘‘два̄рарӯпам̣ на̄ма̄’’ти падуддха̄рападам̣. касма̄ два̄рарӯпам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘йатха̄ккамам̣’’тиа̄дим̣. паратопи есанайо. ‘‘десана̄бхеда раккхан̣аттхам̣’’ти дукадесана̄бхедато раккхан̣аттхам̣. таттха десана̄бхедо на̄ма рӯпакан̣д̣е пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ ваттху рӯпан̃ча, на ваттху рӯпан̃ча, а̄рамман̣а рӯпан̃ча, на а̄рамман̣а рӯпан̃ча ватва̄ мановин̃н̃а̄н̣асса на вуттам̣. йади вуччеййа, а̄рамман̣адуке мановин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣а рӯпам̣, на а̄рамман̣а рӯпанти дукападам̣ на лаббхеййа. айам̣ десана̄бхедо на̄ма. ваттхудукесу хадайаваттхувасена лаббхама̄нам̣ мановин̃н̃а̄н̣адукам̣ на вуттанти. ‘‘тхӯласабха̄ватта̄’’ти сукхумарӯпам̣ упа̄да̄йа вуттам̣. ‘‘дӯре паваттассапӣ’’ти йатха̄ сукхумарӯпам̣ аттано сарӣре паваттампи н̃а̄н̣ена сӣгхам̣ париггахетум̣ на сакка̄ хоти, татха̄ идам̣. имасса пана дӯре паваттассапи. ‘‘гахан̣айогйатта̄’’ти н̃а̄н̣ена париггахан̣апаттатта̄ти адхиппа̄йо. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘сайам̣ниссайавасена ча̄’’ти сайан̃ча ниссайа маха̄бхӯтавасена ча. таттха сайам̣ сампатта̄ на̄ма пхот̣т̣хаббадха̄туйо. ниссайавасена сампатта̄ на̄ма гандхараса̄. убхайатха̄пи асампатта̄ на̄ма чаккху рӯпа, сота садда̄. йо пат̣имукхабха̄во аттхи, йам̣ ан̃н̃аман̃н̃апатанам̣ аттхӣти йоджана̄. на ча та̄ни ан̃н̃аппака̄ра̄ни ева сакка̄ бхавитунти самбандхо. ‘‘ануггаха упагха̄тавасена̄’’ти вад̣д̣ханаттха̄йа ануггахавасена, ха̄йана̄ди аттха̄йа упагха̄тавасена. ‘‘йам̣ кин̃чӣ’’ти чатусамут̣т̣ха̄никарӯпам̣ ган̣ха̄ти. ‘‘а̄диннапара̄мат̣т̣хатта̄’’ти тан̣ха̄ма̄нехи етам̣ мама есохамасмӣтиа̄диннатта̄, дит̣т̣хийа̄ есо ме атта̄ти пара̄мат̣т̣хатта̄ ча. ‘‘ниччака̄лам̣ паваттивасена̄’’ти екена джанакакаммена пат̣исандхиккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа ниччака̄лам̣ паваттивасена. ‘‘упачарӣйатӣ’’ти вохарӣйати. ‘‘аттхависесабодхо’’ти рӯпа̄рамман̣асса киччависесабодхо. ‘‘асампаттавасена̄’’ти висайат̣т̣ха̄нам̣ сайам̣ асампаджджанавасена. аттанот̣ха̄нам̣ ва̄ висайасса асампаджджанавасена. таттха висайасса асампаттам̣ дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. татха̄ сотасаддесу ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ лаггитва̄ уппаджджама̄несу. ‘‘сампаттийа̄ ева̄’’ти сампаджджанаттха̄йа ева. татха̄ а̄по ча сампаттийа̄ ева паччайоти йоджана̄. дуббалапатхавӣ ева санниссайо йасса̄ти виггахо. ‘‘асса̄’’ти чаккхусса. ‘‘сотассапанакатхам̣’’ти сотасса асампаттаггахан̣ам̣ катхам̣ па̄кат̣ам̣. сампаттаггахан̣ам̣ ева па̄кат̣анти дӣпети. тена̄ха ‘‘таттхахӣ’’тиа̄дим̣. даккхин̣апассато ва̄ суййати, четийа̄дикасса пураттхимадиса̄бха̄ге т̣хита̄нанти адхиппа̄йо. ‘‘пат̣игхат̣т̣ана̄нигхам̣со’’ти сотесу пат̣игхат̣т̣анавего. ‘‘тесам̣’’ти а̄саннева̄ дӯре ва̄ т̣хита̄нам̣. хоту дӯре т̣хита̄нам̣ чирена сутоти абхима̄но. касма̄ пана уджукам̣ асутва̄ даккхин̣апассатова̄ уттарапассато ва̄ сун̣еййа, асуййама̄но бхавеййа̄ти пуччха̄. там̣ катхенто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘гантва̄ висайадесам̣ там̣, пхаритва̄ ган̣хатӣти че’’ти там̣ чаккхусота двайам̣ дӯревисайа̄нам̣ уппаннадесам̣ пхаритва̄ ган̣хатӣти чевадеййа̄ти аттхо. дӯрет̣хатва̄ пассанто сун̣анто ча махантампипаббатам̣ екаккхан̣е пассати, махантам̣пи мегхасаддам̣ екаккхан̣е сун̣а̄ти. тасма̄ убхайам̣ асампаттагочаранти вин̃н̃а̄йати. имасмим̣ вачане т̣хатва̄ идам̣ парикаппавачанам̣ дассети там̣ двайам̣ висайаппадесам̣ гантва̄ махантам̣пи паббатам̣ ва̄ мегхасаддам̣ ва̄ пхаритва̄ ган̣ха̄ти. тасма̄ махантам̣пи пассати, сун̣а̄ти. на асампаттагочаратта̄ махантам̣ пассати сун̣а̄тӣти кочи вадеййа̄ти вуттам̣ хоти. адхит̣т̣ха̄навидха̄непи тасса со гочаро сийа̄ти. евам̣сати, диббачаккху диббасота̄бхин̃н̃а̄нам̣ адхит̣т̣ха̄навидха̄непи со рӯпасаддависайо тасса паса̄дачаккхусотасса гочаро сийа̄ти абхин̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄на киччам̣ на̄ма наттхи. чаккхусотам̣ девалокампи гантва̄ диббарӯпампи диббасаддампи ган̣хеййа. на пана ган̣ха̄ти. тасма̄ тасса висайадесагаманан̃ча махантадесапхаран̣ан̃ча на чинтетаббанти вуттам̣ хоти.

рӯпавибха̄га̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

158. рӯпасамут̣т̣ха̄не. суттантесу четана̄сампайутта̄ абхиджджха̄дайопи камманти вутта̄. те пана пат̣т̣ха̄не каммапаччайам̣ патва̄ таппаччайакиччам̣ на са̄дхенти, четана̄ ева са̄дхетӣти а̄ха ‘‘са̄ йева̄’’тиа̄дим̣. ‘‘там̣ самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣’’ти хетӯхи ча хетусампайуттакадхаммехи ча самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нанти аттхавасена четасикадхамма̄нампи рӯпасамут̣т̣ха̄паката̄ сиддха̄ хоти. со хи удайати пасаватӣти самбандхо. ‘‘каппасан̣т̣ха̄панавасена̄’’ти каппаппатит̣т̣ха̄панавасена. аджджхаттикасаддо чхасу чаккха̄дӣсу аджджхаттика̄йатане свева паваттати. идха пана сакалам̣ аджджхаттасанта̄нам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘аджджхатта санта̄нети пана ваттаббам̣’’ти. ‘‘кхан̣е кхан̣е’’ти виччха̄вачанам̣. ‘‘виччха̄’’ти ча бахӯсукхан̣есу бйа̄пананти а̄ха ‘‘тӣсутӣсукхан̣есӯ’’ти.

йамакапа̄т̣хесу. йасса ва̄ пана пуггаласса. ‘‘нируджджхатӣ’’ти бхан̇гаккхан̣а саман̇гитама̄ха. ‘‘уппаджджатӣ’’ти уппа̄даккхан̣а саман̇гитам̣. ‘‘итӣ’’ти айам̣ пуччха̄. ‘‘но’’ти пат̣иккхепо. самудайасаччасса бхан̇гаккхан̣е дуккхасаччабхӯтасса рӯпассава̄ на̄массава̄ уппа̄до на̄ма наттхӣти вуттам̣ хоти. йасса кусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, йасса акусала̄ дхамма̄ уппаджджантӣти две па̄т̣ха̄гахетабба̄. ‘‘но’’ти кусала̄кусала дхамма̄нам̣ уппа̄даккхан̣е абйа̄катабхӯта̄нам̣ рӯпа̄нам̣ ва̄ на̄ма̄нам̣ ва̄ ниродхо на̄ма наттхӣти вуттам̣ хоти. тесупа̄т̣хесу кесан̃чива̄дӣнам̣ вачанока̄сам̣ дассетум̣ ‘‘арӯпабхавам̣’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘че’’ти кочива̄дӣ чевадеййа. ‘‘на̄’’ти на ваттаббам̣. ‘‘уппаджджатӣ’’ти ча уддхат̣а̄ сийунти самбандхо. ‘‘итараттха ча̄’’ти тато итарасмим̣ йасса кусала̄ дхамма̄тиа̄дипа̄т̣хе ча. ‘‘тампи на̄’’ти тампи вачанам̣ на ваттаббанти аттхо. ‘‘пуримакот̣т̣ха̄се’’ти асан̃н̃асатта̄нам̣ тесам̣ таттха̄ти имасмим̣ пуримапаккхети адхиппа̄йо. ‘‘паччхимакот̣т̣ха̄се’’ти саббесам̣ чаванта̄нам̣ паватте читтассабхан̇гаккхан̣ети имасмим̣ паччхима паккхе. чаванта̄нам̣ иччева вуттам̣ сийа̄, на паватте читтасса бхан̇гаккхан̣ети, но ча на вуттам̣, тасма̄ вин̃н̃а̄йати паватте читтасса бхан̇гаккхан̣е рӯпаджӣвитиндрийампи на уппаджджатӣти. рӯпаджӣвитиндрийе ча ануппаджджама̄не сати, сабба̄ни каммаджарӯпа̄ни утуджарӯпа̄ни а̄ха̄раджарӯпа̄ни ча читтасса бхан̇гаккхан̣е нуппаджджантӣти вин̃н̃а̄таббам̣ хотӣти адхиппа̄йо. ‘‘паччхимакот̣т̣ха̄се’’ти саббесам̣ чаванта̄нам̣ паватте читтасса бхан̇гаккхан̣ети имасмим̣ паччхимапаккхе. таттха ча паватте читтасса бхан̇гаккхан̣ети идам̣ адхиппетам̣. евам̣ па̄л̣иса̄дхакам̣ дассетва̄ ида̄ни йуттиса̄дхакам̣ дассенто ‘‘йасма̄ ча̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘тасса̄’’ти а̄нанда̄ чарийасса мӯлат̣ӣка̄ка̄расса. вибха̄ванийам̣. бхан̇ге рӯпасса нуппа̄до, читтаджа̄нам̣ васена ва̄. а̄руппам̣ ва̄пи сандха̄йа, бха̄сито йамакасса хи. на читтат̣т̣хити бхан̇ге ча, на рӯпасса асамбхаво. ти вуттам̣. таттха ‘‘на хи на читтат̣т̣хитӣ’’ти читтассат̣хити на̄ма на хи наттхи. ‘‘бхан̇геча̄’’ти читтассабхан̇гаккхан̣е ча. там̣ асамбха̄венто ‘‘йамакапа̄л̣ийо пана̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘на̄наттха̄ на̄на̄бйан̃джана̄’’ти етена па̄л̣исам̣сандана̄ на̄ма гарукаттабба̄ти дӣпети. ‘‘гамбхӣро ча саттху адхиппа̄йо’’ти етена атта̄нам̣ саттхуматан̃н̃ум̣ катва̄ идам̣ сандха̄йа етам̣ сандха̄йа̄ти ваттум̣ дуккаранти дӣпети. ‘‘суддхам̣ арӯпамева̄’’ти суддхам̣ арӯпаппат̣исандхим̣ ева. чха чатта̄лӣсачитта̄ни рӯпам̣ джанетум̣ на сакконти. евам̣ сати арӯпавипа̄каваджджитанти касма̄ вуттанти а̄ха ‘‘арӯпавипа̄ка̄пана̄’’тиа̄дим̣. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘хетуно’’ти рӯпавира̄габха̄вана̄ каммасан̇кха̄тасса хетусса. ‘‘таббӣдхурата̄йа̄’’ти рӯпавируддхата̄йа. рӯпа̄рӯпавира̄габха̄вана̄бхӯто магго. тена ниббаттасса. рӯпока̄со на̄ма ка̄марӯпабхаво. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘екӯна на вутибхаван̇гассе ва̄’’ти паваттика̄ле рӯпаджанакасса екӯна на вутибхаван̇га читтасса̄ти аттхо. таттха пана арӯпавипа̄кам̣ паваттика̄лепи рӯпаджанакам̣ на хотӣти а̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄дим̣. кечи пана пат̣исандхи читтасса уппа̄даккхан̣е рӯпам̣ паччха̄джа̄та паччайам̣ на лабхати. т̣хитиккхан̣е рӯпам̣ парато бхаван̇гачиттато паччха̄джа̄тапаччайам̣ лабхатӣти ваданти. там̣ на гахетаббанти дассетум̣ ‘‘на хи аттана̄’’тиа̄ди вуттам̣. сайам̣ виджджама̄но хутва̄ упака̄рако паччайо аттхипаччайо. паччха̄джа̄то ча тасса екадесо. ‘‘а̄йусан̇кха̄ра̄нам̣’’ти усма̄дӣнам̣. ‘‘там̣’’ти кхӣн̣а̄сава̄нам̣ чутичиттам̣. ‘‘йатха̄ха̄’’ти со тхеро ким̣ а̄ха. ‘‘вуттам̣’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. ити пана вачанато ан̃н̃есам̣пи чутичиттам̣ рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄петӣти вин̃н̃а̄йатӣти падха̄навачанам̣. пана саддо аручи джотако. ‘‘татха̄ вуттепӣ’’ти джотети. вачӣсан̇кха̄ро на̄ма витаккавича̄ро. ка̄йасан̇кха̄ро на̄ма асса̄сапасса̄сава̄то. со саббесам̣пи ка̄масатта̄нам̣ чути читтасса уппа̄даккхан̣е ча тато пуримачиттасса уппа̄даккхан̣е ча нанируджджхатӣти вачанена чутичиттато пуббабха̄гейева асса̄сапасса̄са̄нам̣ абха̄вам̣ н̃а̄пети. нану имиссам̣ па̄л̣ийам̣ чутика̄ле асса̄сапасса̄сасса абха̄вам̣ вадати. ан̃н̃есам̣ читтаджарӯпа̄нам̣ абха̄вам̣ на вадати. тасма̄ има̄йа па̄л̣ийа̄ саббесампи чутичиттам̣ асса̄сапасса̄сам̣ на джанетӣти вин̃н̃а̄йати. на ан̃н̃а̄ни читтаджарӯпа̄нӣти чодана̄. там̣ парихаранто ‘‘на хӣ’’тиа̄дима̄ха. на хи рӯпасамут̣т̣ха̄пакачиттасса ка̄йасан̇кха̄ра самут̣т̣ха̄панам̣ аттхӣти самбандхо. ‘‘габбхагамана̄дивинибаддха̄бха̄ве’’ти ма̄тукуччхимхи гатасса асса̄сапасса̄со на уппаджджати, татха̄ удаке нимуггасса. ба̄л̣хам̣ висан̃н̃ӣбхӯтасса. чатуттхаджджха̄нам̣ сама̄паджджантасса. ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджантасса. рӯпа̄рӯпабхаве т̣хитасса̄ти. тасма̄ етегаббхагамана̄дайо асса̄сапасса̄сам̣ винибаддханти нӣва̄рентӣти габбхагамана̄дивинибаддха̄. тесам̣ абха̄воти виггахо. вина̄ имехи ка̄ран̣ехи асса̄сапасса̄сасса ча ан̃н̃ачиттаджарӯпа̄нан̃ча висесо наттхӣти вуттам̣ хоти. ан̃н̃ам̣пи йуттим̣ дассети ‘‘чуто ча̄’’тиа̄дина̄. чуто ча хоти, асса читтасамут̣т̣ха̄на рӯпан̃ча паваттатӣти на ча йуттанти йоджана̄. со ча сут̣т̣ху ол̣а̄рико рӯпадхаммо. ити тасма̄ на сакка̄ ваттум̣ти самбандхо. ‘‘имасса аттхасса̄’’ти ватва̄ там̣ аттхам̣ вадати ‘‘ол̣а̄рикасса̄’’тиа̄дина̄. ‘‘катӣпайа кхан̣аматтам̣’’ти паннарасакхан̣асол̣асакхан̣аматтам̣. ‘‘читтаджарӯпаппаваттийа̄’’ти читтаджарӯпаппаваттанато. дуббала̄ хонти, тада̄ пан̃ча̄рамман̣а̄нипи пан̃чадва̄ресу а̄па̄там̣ на̄гаччханти. ‘‘паччайапариттата̄йа ва̄’’ти тада̄ паччха̄джа̄тапаччайасса ала̄бхато вуттам̣. дуббала̄ хонти. тада̄ дуббалатта̄ ева пан̃ча̄рамман̣а̄ни пан̃чадва̄ресу а̄па̄там̣ на̄гаччханти. парийоса̄непи екачиттаккхан̣аматте. ваттхусса а̄диантаниссита̄ни пат̣исандхиккхан̣е а̄димхи ниссита̄ни. маран̣а̄саннака̄ле анте ниссита̄ни. самадуббала̄ни ева хонти. тасма̄ йатха̄ саббапат̣исандхичиттампи рӯпам̣ на джанети, татха̄ саббачутичиттампи рӯпам̣ на джанетӣти сакка̄ вин̃н̃а̄тунти. ‘‘па̄л̣ивиродхам̣’’ти пуббе дассита̄йа сан̇кха̄ра йамакапа̄л̣ийа̄ виродхам̣.‘‘ка̄ран̣ам̣ вуттамева̄’’ти читтан̃хи уппа̄даккхан̣е ева парипун̣н̣ам̣ паччайам̣ лабхитва̄ балавам̣ хотӣти вуттамева. ‘‘там̣’’ти аппана̄джаванам̣. ачалама̄нам̣ хутва̄. ‘‘аббокин̣н̣е’’ти вӣтхичитта ва̄рена авокин̣н̣е. на татха̄ паваттама̄несу ан̇га̄ни осӣданти, йатха̄ т̣хапита̄нева хутва̄ паваттанти. ‘‘на татопарам̣’’ти тато атирекам̣ рӯпависесам̣ на джанети. ‘‘кин̃чӣ’’ти кин̃чичиттам̣. ‘‘уттаракиччам̣’’ти упарӯпарикиччам̣. ‘‘ат̣т̣ха путхуджджана̄нам̣’’ти ат̣т̣ха соманасса джавана̄ни хасанам̣пи джаненти. чха джавана̄ни пан̃чаджавана̄нӣти адхика̄ро. тесам̣ буддха̄нам̣. ситакаммасса̄ти самбандхо. ситакаммам̣ на̄ма михитакаммам̣. ‘‘ка̄ран̣ам̣ вуттамева̄’’ти ‘рӯпасса пана упаттхамбхакабхӯта̄ утуа̄ха̄ра̄ паччха̄джа̄тапаччайа дхамма̄ ча т̣хитиккхан̣е ева пхарантӣ’ти евам̣ ка̄ран̣ам̣ вуттамева. ‘‘утуно балавабха̄во’’ти рӯпуппа̄данаттха̄йа балавабха̄во. сантатит̣хитийа̄ балавабха̄во пана паччха̄джа̄тапаччайа̄йатто хоти. рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄пеййа. но на самут̣т̣ха̄петӣти а̄ха ‘‘ваккхати ча̄’’тиа̄дим̣. аджджхатта санта̄нагато ча бахиддха̄санта̄нагато ча дувидха̄ха̄роти самбандхо.

еттхача̄тиа̄дӣсу. уту пан̃чавидхо. аджджхаттасанта̄не чатуджавасена чатуббидхо, бахиддха̄ санта̄не утуджавасена еко. татха̄ а̄ха̄ропи пан̃чавидхо. тесу т̣хапетва̄ бахиддха̄ха̄рам̣ авасеса̄нам̣ аджджхатта санта̄не рӯпасамут̣т̣ха̄пане вива̄до наттхи. бахиддха̄ха̄расса пана аджджхаттасанта̄не рӯпасамут̣т̣ха̄пане вива̄до аттхӣти там̣ дассетум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘утуоджа̄нам̣ вийа̄’’ти утуоджа̄нам̣ аджджхаттасанта̄не рӯпасамут̣т̣ха̄панам̣ вийа. ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хе. ‘‘дантавичун̣н̣итам̣ пана̄’’ти дантехи сан̇кха̄дитва̄ вичун̣н̣ам̣ катам̣ пана. ‘‘ситтхам̣’’ти бхаттачун̣н̣аситтхам̣. т̣ӣка̄па̄т̣хе. ‘‘са̄’’ти бахиддха̄ оджа̄. ‘‘насан̇кха̄дито’’ти на сут̣т̣хукха̄дито. ‘‘таттакенапӣ’’ти мукхет̣хапитаматтенапи. ‘‘аббхантарасса̄’’ти аджджхатта̄ха̄расса. ‘‘ат̣т̣хаат̣т̣харӯпа̄ни самут̣т̣ха̄петӣ’’ти упаттхамбханавасена самут̣т̣ха̄пети, джанана васена пана аджджхаттика̄ха̄ро ева самут̣т̣ха̄петӣти адхиппа̄йо. ‘‘упа̄диннака̄’’ти аджджхатта самбхӯта̄ вуччанти. бахиддха̄ оджа̄пи рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети йева̄ти самбандхо. ‘‘тенаутуна̄’’ти аджджхатта утуна̄. ‘‘седийама̄на̄’’ти усма̄пийама̄на̄. ‘‘та̄йа ча оджа̄йа̄’’ти аджджхатта оджа̄йа. ‘‘медасинехупачайа васена̄’’ти медакот̣т̣ха̄сарасасинеха кот̣т̣ха̄са̄нам̣ вад̣д̣ханавасена. итара̄ни пана тӣн̣ирӯпасамут̣т̣ха̄на̄ни. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘индрийа̄нӣ’’ти чаккха̄дӣни индрийа рӯпа̄ни. ‘‘виха̄ро’’ти сама̄патти ева вуччати. сама̄патти читтена джа̄татта̄ та̄ни индрийа̄ни виппасанна нӣти катва̄ касма̄ вуттанти пуччхати. ‘‘упачаритатта̄’’ти т̣ха̄нӯпача̄рена вохаритатта̄. ‘‘тесам̣ на ваннам̣’’ти индрийарӯпа̄нам̣. нидхикан̣д̣апа̄т̣хе. сундаро ван̣н̣о йасса̄ти суван̣н̣о. суван̣н̣асса бха̄во суван̣н̣ата̄. татха̄суссарата̄. ‘‘саро’’ти ча саддо вуччати. ‘‘сусан̣т̣ха̄нам̣’’ти ан̇гапаччан̇га̄нам̣ сут̣т̣хусан̣т̣ха̄нам̣. ‘‘сурӯпата̄’’ти сундарарӯпака̄йата̄. ‘‘йатха̄’’ти йенаа̄ка̄рена сан̣т̣хите сати. татха̄ тена а̄ка̄рена сан̣т̣хита̄ хотӣти йоджана̄.

лахута̄диттайе. дандхатта̄дикара̄нам̣ дха̄туккхобха̄нам̣ пат̣ипаккхехи паччайехи самут̣т̣ха̄тӣти виггахо. ‘‘етасса̄’’ти лахута̄диттайасса вутта̄. тасма̄ етам̣ лахута̄диттайам̣ каммасамут̣т̣ха̄нанти ваттаббанти адхиппа̄йо. ‘‘йамакесупи аддха̄паччуппанненева гахито’’ти йасса чаккха̄йатанам̣ уппаджджати, тасса сота̄йатанам̣ уппаджджатӣти. сачаккхука̄нам̣ асотака̄нам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ чаккха̄йатанам̣ уппаджджатӣтиа̄дӣсу уппа̄дава̄ре пат̣исандхивасена, ниродхава̄ре чутивасена аддха̄паччуппаннам̣ва вуттанти адхиппа̄йо. акаммаджа̄нам̣ паваттика̄ле ка̄лабхедо вуттоти. ‘‘каммавипа̄каджа̄ а̄ба̄дха̄ти вуттам̣’’ти вӣтхимуттасан̇гахе упаччхедакакаммадӣпанийам̣ ‘аттхи ва̄та самут̣т̣хита̄ а̄ба̄дха̄. ла. аттхи каммавипа̄каджа̄ а̄ба̄дха̄’ти вуттам̣. та̄ни упапӣл̣акупагха̄така камма̄нипи випаттийо лабхама̄на̄ни ева кхобхетва̄ на̄на̄ба̄дхе уппа̄дентӣти самбандхо. сарӣре т̣ханти тит̣т̣хантӣти сарӣрат̣т̣хака̄. ‘‘таданугатика̄ни ева хонтӣ’’ти каммаджа̄дӣнипи кхуббхита̄ни ева хонтӣти адхиппа̄йо. етена ат̣т̣хасу ка̄ран̣есу йенакеначика̄ран̣ена чаккхурога̄дике а̄ба̄дхе джа̄те тасмим̣ ан̇ге паватта̄ни сабба̄ни рогасамут̣т̣ха̄на̄ни а̄ба̄дхабха̄вам̣ гаччхантийева. евам̣ сантепи таппарийа̄панна̄ни каммаджарӯпа̄ни таданугатикабха̄вена а̄ба̄дхабха̄вам̣ гаччханти, на уджукато каммавасена̄ти дӣпети. каммасамут̣т̣ха̄но а̄ба̄дхо на̄ма наттхи. татха̄пи ат̣т̣хасу а̄ба̄дхесупи аттхи ва̄тасамут̣т̣ха̄на̄ а̄ба̄дха̄тиа̄дӣсу вийа аттхи каммасамут̣т̣ха̄на̄ а̄ба̄дха̄ти аватва̄ аттхи каммавипа̄каджа̄ а̄ба̄дха̄ти вуттам̣. таттха упапӣл̣ако пагха̄такакамма̄нам̣васена уппанно йокочидха̄туккхобхо суттантапарийа̄йе на каммавипа̄коти вуччатийева. тато джа̄то йокочи а̄ба̄дхо каммавипа̄каджоти вуттоти. сугамбхӣрамидам̣т̣ха̄нам̣. сут̣т̣хувича̄ретва̄ катхетаббам̣. ‘‘йато’’ти йасма̄ каммасамут̣т̣ха̄на̄ ба̄дхапаччайа̄. ла. лаббхама̄но сийа̄. кевалам̣ со каммасамут̣т̣ха̄но а̄ба̄дхо на̄ма наттхӣти йоджана̄. ‘‘авихим̣са̄ камманиббатта̄’’ти метта̄карун̣а̄камманиббатта̄. сувидӯрата̄йачева нира̄ба̄дха̄ хонтӣти самбандхо. ‘‘сан̣т̣хитийа̄’’ти дуккхобханӣйе висесанападам̣. хетупадам̣ ва̄ дат̣т̣хаббам̣. кхобхетум̣ дуккара̄ дуккхобханӣйа̄. ‘‘ка̄мам̣’’ти кин̃ча̄пӣти аттхе нипа̄тападам̣. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣.

‘‘вуччате’’тиа̄дӣсу. рӯпапаччайадхамма̄нам̣ паччайакиччам̣ тивидхам̣. джананан̃ча упаттхамбханан̃ча анупа̄ланан̃ча. таттха джананакиччам̣ джанетабба̄нам̣ джа̄тиккхан̣е ева лаббхати. сесадвайам̣ пана т̣хитиккхан̣епи лаббхати. бхан̇гаккхан̣е пана саббам̣ паччайакиччам̣ наттхи. таттха джананакиччавасена вича̄ренто ‘‘рӯпаджанака̄нам̣’’тиа̄дима̄ха. ‘‘апича̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘та̄сам̣’’ти упачайасантатӣнам̣, джарата̄ аниччата̄нан̃ча. ‘‘тесӯ’’ти куточи самут̣т̣ха̄несу. идха пана абхидхамматтха сан̇гахепана. ‘‘евам̣ сантепӣ’’ти паччайависесена адиссама̄нависесаттхепи. ‘‘са̄ратара’’нти атиса̄рабхӯтам̣. ‘‘сеййо’’ти сет̣т̣хо.

рӯпасамут̣т̣ха̄на̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

169. кала̄пайоджана̄йам̣. ‘‘сан̇кха̄не’’ти ган̣ане. ‘‘тена̄’’ти сан̇кха̄нат̣т̣хена екасаддена дассетӣти самбандхо. ‘‘пин̣д̣ӣ’’ти екаггхано. мӯлат̣ӣка̄па̄т̣хе. ‘‘уппа̄да̄диппаваттито’’ти уппа̄да̄дивасена паваттанато. ‘‘итӣ’’ти тасма̄. упа̄да̄рӯпа̄ни твева вуччанти. ‘‘евам̣ вика̄рапариччхеда рӯпа̄ни ча йоджетабба̄нӣ’’ти пан̃чавика̄рарӯпа̄ни кала̄пассева чопана̄дисабха̄ва̄ хонти, на екамекасса рӯпасса. тасма̄ та̄ни екекасмим̣ кала̄пе екека̄ни ева хонти. париччхедарӯпам̣ пана кала̄папарийа̄паннам̣ рӯпам̣ на хоти. тасма̄ двиннам̣ двиннам̣ кала̄па̄нам̣ антара̄ там̣пи екекамева хотӣти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ ниссайата̄ самбхавато’’ти еттха чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣пи лаккхан̣аматтена на̄наттам̣ хоти, паваттивасена пана екаггханатта̄ сан̇кха̄нат̣т̣хенапи еко ниссайоти ваттаббамева. еван̃хисати екасаддасса аттха чаланам̣ наттхӣти. ‘‘тена саддена̄’’ти читтаджасаддена. атта̄нам̣ моченто ‘‘адхиппа̄йена̄’’ти а̄ха. тхерасса адхиппа̄йена̄ти вуттам̣ хоти. аттано адхиппа̄йам̣ дассенто ‘‘еттха пана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘саддена̄’’ти читтаджасаддена. ‘‘та̄йава̄ча̄йа̄’’ти вачӣмайасаддена̄ти аттхо. ‘‘вин̃н̃аттӣ’’ти вин̃н̃а̄панам̣ иччеваттхо. вин̃н̃а̄петӣти вин̃н̃а̄пито. тасса бха̄во вин̃н̃а̄витаттам̣. витаккавиппха̄расаддо на̄ма кассачи махантам̣ аттхам̣ чинтентасса сокавасена ва̄ тут̣т̣хивасена ва̄ балававитакко паваттати. со сокам̣ ва̄ тут̣т̣хим̣ ва̄ сандха̄ре тум̣ асакконто дутӣйена саддхим̣ мантенто вийа аттано мукхейева абйаттам̣ саддам̣ катва̄ самудӣрати. пакатиджано там̣ саддаматтам̣ сун̣а̄ти ва̄ на ва̄сун̣а̄ти. сун̣антопи аккхарам̣ ва̄ аттхам̣ ва̄ адхиппа̄йам̣ ва̄ на джа̄на̄ти. диббасотена ва̄ виджджа̄сотена ва̄сун̣анто аккхарам̣пи аттхам̣пи адхиппа̄йам̣пи джа̄на̄ти. джа̄нитва̄ евам̣пи те мано, иттхам̣пи те манотиа̄дисати. айам̣ витаккавиппха̄расаддо на̄ма. со вин̃н̃аттирахито сотавин̃н̃еййоти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто. сан̇гахака̄ропана вачӣмайасаддона̄ма вин̃н̃аттирахитоти ва̄ асотавин̃н̃еййоти ва̄ наттхӣти пат̣иккхипати. ‘‘а̄гате’’ти ат̣т̣хакатха̄су а̄гате. ‘‘паччетабба̄’’ти саддха̄табба̄. ‘‘т̣ӣка̄супанасса̄’’ти ассасаччасан̇кхепасса двӣсут̣ӣка̄су. аккхаран̃ча падан̃ча бйан̃джанан̃ча аттхо ча̄ти двандо. аппан̃н̃а̄йама̄на̄ аккхарападабйан̃джанаттха̄ йасса̄ти виггахо. ‘‘андхадамил̣а̄дӣнам̣’’ти андхаджа̄тикадамил̣аджа̄тика̄дӣнам̣ милаккхӯнам̣. ‘‘укка̄ситасаддо ча кхипитасаддо ча вамитасаддо ча чхад̣д̣итасаддо ча̄ти двандо. а̄дисаддена та̄диса̄ угга̄ра хикка̄ра хасита родита̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. сесаметтхасувин̃н̃еййам̣.

кала̄пайоджана̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

161. рӯпаппаваттиккаме. напуггалавасена висесанам̣ хоти. бхӯмивасена висесанам̣ хоти. тан̃ча кхо паваттика̄лавасена̄ти адхиппа̄йо.

еттхача̄тиа̄дӣсу. пуримесу двӣсу йонӣсу па̄л̣инайена ведитабба̄ти самбандхо. никкханта̄, ити тасма̄ ан̣д̣аджа̄ти ча джала̄буджа̄ти ча вуччанти. катхам̣ айам̣ найо па̄л̣инайо на̄ма хотӣти. па̄л̣ийам̣ ан̣д̣акосам̣ ваттхикосам̣ абхиниббхиджджа абхиниббхиджджа джа̄йантӣти вачанена ан̣д̣ато джала̄буто джа̄та̄ виджа̄та̄ никкханта̄ти аттхо вин̃н̃а̄йати. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ан̣д̣еджа̄та̄ джала̄бумхиджа̄та̄ти вуттам̣. габбхапаливет̣хана̄сайо на̄ма йена паливет̣хито габбхо тит̣т̣хати. вибха̄ванипа̄т̣хе ‘‘уккам̣сагати париччхедавасена̄’’ти уккат̣т̣хаппаваттинийаманавасена. уккат̣т̣ханайавасена̄ти вуттам̣ хоти. абхирӯпасса кан̃н̃а̄ да̄табба̄ти еттха кан̃н̃а̄ да̄табба̄ти са̄ман̃н̃ато вуттепи абхирӯпасса пурисасса̄ти вуттатта̄ кан̃н̃а̄пи абхирӯпакан̃н̃а̄ ева вин̃н̃а̄йати. айам̣ уккат̣т̣ханайо на̄ма. ‘‘таттха та̄ни сабба̄нӣ’’тиа̄дӣсу. та̄нисабба̄нипи чаккху сота гха̄на бха̄ва двайа̄ни на омакена каммена лаббхати. уккат̣т̣хена каммена ева лаббхатӣти адхиппа̄йо. вибхан̇гапа̄т̣хе. садда̄йатанам̣ на̄ма пат̣исандхика̄ле на лаббхатӣти вуттам̣ ‘‘ека̄даса̄йатана̄нӣ’’ти. чаккхувекалласса даса, сотавекалласса апара̄нидаса, чаккху сотавекаллассанава, габбхасеййассавасена сатта̄йатана̄ни. па̄л̣ийам̣ опапа̄ти кагаббхасеййака̄нам̣ ева вуттатта̄ ‘‘па̄л̣ийам̣ авуттам̣пипана̄’’ти вуттам̣. авуттампи чаккха̄дивекаллам̣. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ авина̄бха̄вавуттита̄ вутта̄’’ти катхам̣ вутта̄ йасса гха̄на̄йатанам̣ уппаджджати, тасса дживха̄йатанам̣ уппаджджатӣти, а̄манта̄. йасса ва̄ пана дживха̄йатанам̣ уппаджджати, тасса гха̄на̄йатанам̣ уппаджджатӣти, а̄манта̄тиа̄дина̄ вутта̄ пеййа̄ламукхена. а̄чарийа̄нандаттхере на пана иччхитанти самбандхо. ‘‘дживха̄векаллата̄вийа̄’’ти дживха̄векаллата̄на̄ма наттхи вийа. ‘‘гха̄навекаллата̄пи аттхӣти йуттам̣’’ти еттха па̄л̣ийам̣ агха̄нака̄нам̣ иттхӣнам̣ пуриса̄нам̣ти идам̣ ма̄тугаббхе гха̄на̄йатане ануппаннейева пуретаран̃ча ванта̄нам̣ иттхипуриса̄нам̣ васена вуттам̣. на гха̄навекалла̄нам̣ аттхита̄йа̄типи ваданти. габбхе сентӣти габбхасайа̄. габбхасайа̄ ева габбхасеййа̄.

паваттика̄летиа̄дӣсу. мӯлат̣ӣка̄па̄т̣хе. ‘‘орато’’ти пат̣исандхим̣ упа̄да̄йа вуттам̣. ека̄дасамасатта̄хе ана̄гатети вуттам̣ хоти. рӯпа̄йатанам̣ нуппаджджиссати. но ча чаккха̄йатанам̣ нуппаджджиссатӣти идам̣ аддха̄паччуппаннавасена вуттам̣. тасма̄ пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа уппаннам̣ рӯпа̄йатанам̣ йа̄ваджӣвам̣пи уппаннантвева вуччати. на уппаджджиссама̄нанти. чаккха̄йатанам̣ пана ека̄дасамасатта̄ха̄ орато т̣хитасса на уппаннам̣. тада̄ ануппаннатта̄ ека̄дасаме сатта̄хе сампатте уппаджджиссатӣти ваттаббам̣ хоти. паччхима бхавикатта̄ пана тадубхайампи бхавантаре нуппаджджиссатийева̄ти. гха̄на̄йатанам̣ ниббаттетӣти гха̄на̄йатана̄ниббаттатам̣, каммам̣. тена каммена гахитаппат̣исандхика̄нам̣. идан̃ча йади танниббаттакена каммена пат̣исандхим̣ ган̣хеййум̣. гха̄на̄йатане ануппанне антара̄ на ка̄лан̇кареййунти катва̄ вуттам̣. танниббаттакена каммена пат̣исандхим̣ ган̣ханта̄пи тато балаванте упаччхедакакамме а̄гате сати. гха̄на̄йатануппаттика̄лам̣ апатва̄ антара̄ нака̄лан̇каронтӣти наттхи. ‘‘чаккхугха̄несу вуттесӯ’’ти т̣ӣка̄йам̣ вуттесу. ‘‘аттхато сиддха̄ ева̄’’ти ека̄дасамасатта̄хе уппанна̄ти сиддха̄ ева. ‘‘ӣдисесут̣ха̄несӯ’’ти сабха̄вам̣ вича̄ре тум̣ дуккаресу т̣ха̄несу. ат̣т̣хакатха̄йева пама̄н̣ам̣ ка̄тум̣ йутта̄ти адхиппа̄йо. ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хе. ‘‘пуримам̣ бхавачаккам̣’’ти авиджджа̄мӯлакам̣ ведана̄васа̄нам̣ бхавачаккам̣. ‘‘анупуббаппаваттидӣпанато’’ти йатха̄ паччхиме тан̣ха̄мӯлаке бхавачакке упапаттибхаваппаваттим̣ вадантена бхавапаччайа̄джа̄тӣти евам̣ екато катва̄ вутта̄, на татха̄ пуриме бхавачакке. таттха пана сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣а паччайа̄ на̄ма рӯпантиа̄дина̄ анупуббаппаваттидӣпанато. ‘‘со пат̣иккхиттойева̄’’ти а̄йатана̄нам̣ камато виниччхайат̣т̣ха̄не десана̄ккамова йуттоти ватва̄ со уппаттиккамо пат̣иккхитто.

сам̣йуттаке йаккхасам̣йуттапа̄л̣ийам̣. га̄тха̄су. ‘‘калала̄’’ти калалато. ‘‘аббуда̄’’ти аббудато. ‘‘песийа̄’’ти песито. ‘‘гхана̄’’ти гханато. ‘‘джа̄тиун̣н̣ам̣сӯхӣ’’ти суддхаджа̄тикасса елакасса ломам̣сӯхи. ‘‘парипаккасамӯхакам̣’’ти калалато парам̣ тхокам̣ парипаккан̃ча самӯха̄ка̄ран̃ча хутва̄. ‘‘виваттама̄нам̣ таббха̄вам̣’’ти калалабха̄вам̣ виджахитва̄ ваттама̄нам̣. ‘‘вилӣнати пусадиса̄’’ти аггимхи вилӣнатипурасасадиса̄. ‘‘муччатӣ’’ти капа̄ле налаггати. ета̄ниджа̄йантӣти евам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча вуттам̣. ‘‘два̄ чатта̄лӣсаме сатта̄хе’’ти навама̄се атиккамма вӣсатимедивасе. йади евам̣, пан̃чамесатта̄хе пан̃чаппаса̄кха̄ джа̄йанти, ека̄дасамесатта̄хе чатта̄ри а̄йатана̄ни джа̄йанти, маджджхепана пан̃часатта̄ха̄ аттхи. таттха катханти а̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дим̣. ‘‘чхасатта̄ха̄’’ти ека̄дасамена саддхим̣ чхасатта̄ха̄. ека̄дасамепи хи паччхимадивасе джа̄татта̄ чхадиваса̄ни авасит̣т̣ха̄ни хонти. ‘‘парин̣атака̄ла̄’’ти парипаккака̄ла̄. парипа̄кагата̄ ева хи каммаджамаха̄бхӯта̄ суппасанна̄ хонти. тесан̃ча паса̄дагун̣а̄ паса̄дарӯпа̄ хонтӣти. ‘‘тасса̄’’ти калаласса. ван̣н̣аджа̄там̣ ва̄ сан̣т̣ха̄нам̣ ва̄ти самбандхо. ‘‘а̄ка̄сакот̣т̣ха̄сико’’ти мануссехи а̄ка̄сакот̣т̣ха̄се т̣хапито. хутва̄ти па̄т̣хасесо. катхам̣ парама̄н̣уто париттакам̣ сийа̄ти а̄ха ‘‘сохӣ’’тиа̄дим̣. ‘‘со’’ти парама̄н̣у. пат̣исандхиккхан̣е калаларӯпам̣ кала̄паттайапарима̄н̣ам̣. парама̄н̣у пана екӯнапан̃н̃а̄сакала̄папарима̄н̣о. тасма̄ там̣ тато париттаканти вуттам̣ хоти. пат̣исандхиккхан̣ато парам̣ пана там̣пи кхан̣екхан̣е упачитамева хоти. ‘‘дха̄тӯнам̣’’ти чатудха̄туваваттха̄не а̄гата̄нам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣. калалассава̄ упачитаппама̄н̣ам̣ гахетва̄ вуттантипи йуджджати. ‘‘ваттхусмим̣’’ти аббуда̄диваттхумхи. ‘‘джала̄бумӯла̄нуса̄рена̄’’ти джала̄буджа̄така̄ле тасса мӯла̄ну са̄рена̄ти адхиппа̄йо. га̄тха̄йам̣. ‘‘ма̄тутиро куччхигато’’ти ваттаббе га̄тха̄бандхавасена ‘‘ма̄тукуччхигато тиро’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘ма̄туйа̄ тирокуччхи гато’’ти. ‘‘чхиддо’’ти сукхумехи чхиддехи саманна̄гато. ладдхам̣ва̄ па̄набходжанам̣. ‘‘тато пат̣т̣ха̄йа̄’’ти саттарасамабхаван̇гачиттато пат̣т̣ха̄йа. ‘‘рӯпасамут̣т̣ха̄не вуттамева̄’’ти рӯпасамут̣т̣ха̄не мӯлат̣ӣка̄ва̄да вича̄ран̣а̄йам̣ ‘йам̣ питаттха на ча йутта’нтиа̄дина̄ вуттамева. ‘‘аджджхохат̣а̄ха̄ра̄бха̄вато’’ти бахиддха̄ха̄ра̄бха̄ватоти адхиппа̄йо. ‘‘таттха̄’’ти рӯпабрахмалоке. абха̄вам̣ ван̣н̣ети. касма̄пана ван̣н̣ети, нану ван̣н̣ентасса ат̣т̣хакатха̄ виродхо сийа̄ти. виродхо ва̄ хоту, авиродхо ва̄. па̄л̣ийева пама̄н̣анти дассенто ‘‘рӯпадха̄туйа̄’’тиа̄дина̄ вибхан̇ге па̄л̣им̣ а̄хари. таттха ‘‘рӯпадха̄туйа̄’’ти рӯпалокадха̄туйа̄. рӯпа брахмалокети вуттам̣ хоти. ‘‘упапаттиккхан̣е’’ти пат̣исандхиккхан̣е. а̄чарийасса адхиппа̄йам̣ вибха̄венто ‘‘еттхача̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘пхот̣т̣хаббе пат̣иккхиттепӣ’’ти пан̃ча̄йатана̄нӣти ва̄ пан̃чадха̄туйоти ва̄ париччхедакаран̣амева пат̣иккхи панам̣ дат̣т̣хаббам̣. ‘‘киччантара саббха̄ва̄’’ти пхот̣т̣хаббакиччато киччантарасса виджджама̄натта̄. кимпана киччантаранти. рӯпака̄йасса паваттийа̄ хетупаччайакиччам̣. маха̄бхӯта̄ хетӯ маха̄бхӯта̄ паччайа̄ рӯпаккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа̄ти хи бхагавата̄ вуттам̣. таттха хетукиччам̣ на̄ма рӯпаджананакиччам̣. паччайа киччам̣ на̄ма рӯпӯпаттхамбхана киччам̣. киччантарамеванаттхӣти гха̄на̄дӣнам̣ висайа гочарабха̄вакиччам̣ тесам̣ киччам̣ на̄ма, тато ан̃н̃ам̣ киччам̣ на̄ма наттхи. ‘‘йена̄’’ти киччантарена. ‘‘те’’ти гандха̄дайо. ида̄ни ат̣т̣хака та̄нугатам̣ ва̄дам̣ дассенто ‘‘йатха̄пана̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘йена киччависесена̄’’ти висайагочарабха̄вакиччависесена. рӯпаджананарӯпӯпаттхамбхана киччависесена ча. ‘‘саббаттха̄’’ти саббасмим̣ па̄л̣иппадесе. ‘‘тесам̣’’ти гандха̄дӣнам̣. ‘‘таттха̄’’ти рӯпалоке. ‘‘ниссанда дхаммаматтабха̄вена̄’’ти еттха йатха̄ аггимхи джа̄те тасса ниссанда̄ на̄ма иччхантассапи аниччхантассапи джа̄йантийева. ван̣н̣опи джа̄йати, обха̄сопи, гандхопи, расопи, дхӯмопи, пуппхулла̄нипи када̄чи джа̄йантийева. техи ван̣н̣а̄дӣхи каран̣ӣйе киччависесе сатипи асатипи. татха̄ маха̄бхӯтесу джа̄тесу тесам̣ ниссанда̄ на̄ма иччхантассапи аниччхантассапи киччависесе сатипи асатипи джа̄йантийева. евам̣ ниссандадхаммаматтабха̄вена. ануппавесо йутто сийа̄ аджджхатта санта̄нети адхиппа̄йо. бахиддха̄ санта̄не пана ваттха̄ бхаран̣а вима̄на̄дӣсу тесам̣ бха̄во иччхи таббо сийа̄. аджджхаттепи ва̄ ка̄йам̣ ол̣а̄рикам̣ катва̄ ма̄питака̄лети. еттха ча ‘‘дхамма̄йатана дхаммадха̄тӯсу ануппавесо’’ти еттха ат̣т̣хаса̄линийам̣ та̄ва. йе пана ана̄па̄та̄гата̄ рӯпа̄дайопи дхамма̄рамман̣амиччева вадантӣти вуттам̣. там̣ таттха пат̣иккхиттам̣. ана̄па̄та̄гаманам̣ на̄ма висайагочара киччарахитата̄ вуччати. тан̃ча манусса̄нампи дева̄нампи брахма̄нампи паса̄дарӯпесу ана̄па̄та̄ гаманамева адхиппетам̣. там̣ пана аттхинаттхӣти вича̄ретва̄ катхетаббам̣. апи ча ниссандадхамма̄ на̄ма ол̣а̄рика̄нам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ вивидха̄ка̄ра̄пи бхавеййум̣. брахма̄нам̣ пана аджджхатта рӯпам̣ аппана̄ паттакаммависесена паваттам̣ атисукхумам̣ хоти. тасма̄ ка̄масатта санта̄не вийа таттха парипун̣н̣ам̣ ниссандарӯпам̣ на̄ма вича̄ретаббамева. дхамма̄ рамман̣ан̃ча мукхйадхамма̄рамман̣ам̣ анулома дхамма̄йатананти па̄л̣ийам̣ вуттам̣ наттхи йева̄ти. ‘‘джӣвита чхаккан̃ча̄’’ти ваттаббам̣ рӯпалоке. ‘‘таттха̄’’ти асан̃н̃асатте. ка̄малоке джӣвитанавакам̣ касма̄ висум̣ на вуттанти. пат̣исандхиккхан̣е касма̄ на вуттам̣. паваттика̄лепи висум̣ на вуттамева. ‘‘а̄ха̄рӯпаттхамбхакасса̄’’ти а̄ха̄расан̇кха̄тасса рӯпӯпаттхамбхакасса. ‘‘сакаласарӣра бйа̄пино анупа̄лакаджӣвитасса̄’’ти ка̄йадасакабха̄вадасакесу парийа̄паннасса джӣвитасса. ‘‘ета дева̄’’ти джӣвитанавакамева. ‘‘таттха̄’’ти рӯпалоке. удайабхӯтасса̄’’ти вад̣д̣хибхӯтасса. ‘‘двӣсу аггӣсӯ’’ти па̄чакаггисмин̃ча ка̄йаггисмин̃ча. а̄тан̇ко вуччати рого. бахуко а̄тан̇ко йасса̄ти виггахо. ‘‘висамавепа̄кинийа̄’’ти висамам̣ па̄чентийа̄. ‘‘гахан̣ийа̄’’ти удараггина̄. ‘‘падха̄наккхама̄йа̄’’ти падха̄на сан̇кха̄там̣ бха̄вана̄раббхакиччам̣ кхамантийа̄. ‘‘етам̣’’ти джӣвитанавакам̣. ‘‘тхерена ча̄’’ти ануруддхаттхерена ча. ‘‘етам̣’’ти джӣвита навакам̣. ‘‘ниродхаккамо’’ти маран̣а̄саннака̄ле ниродхаккамо. ‘‘еттха̄’’ти рӯпалоке. кал̣еварам̣ вуччати матасарӣрам̣. тасса никкхепо кал̣евараниккхепо. ан̃н̃есан̃ча опапа̄тика̄нам̣ кал̣евараниккхепо на̄ма наттхи. касма̄ пана тесам̣ кал̣евараниккхепо на̄ма наттхӣти а̄ха ‘‘тесан̃хӣ’’тиа̄дим̣. вибха̄ванипа̄т̣хе. саббесам̣пи рӯпабрахма̄нам̣. а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣ абха̄вато тисамут̣т̣ха̄на̄нӣти вуттам̣. асан̃н̃асатте читтасамут̣т̣ха̄на̄нампи абха̄вато двисамут̣т̣ха̄на̄нӣти вуттам̣. ‘‘та̄нӣ’’ти маран̣а̄санна читтасамут̣т̣ха̄на̄ни. там̣ парима̄н̣ам̣ асса̄ти та̄ваттакам̣. ‘‘лахукагаруката̄дивика̄ро’’ти сакаларӯпака̄йасса лахукагарука̄дивика̄ро. апи ча таттха дандхатта̄дикара дха̄туккхобхапаччайа̄нам̣ саббасо абха̄вато ниччака̄лампи сакаласарӣрасса лахута̄дигун̣о ваттатийева. ким̣ таттха пат̣ипаккха дхаммаппаватти чинта̄йа. татха̄ асан̃н̃асаттепи руппанавика̄ра чинта̄йа̄ти.

рӯпаппаваттиккама̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

161. нибба̄насан̇гахе. двӣсу нибба̄нападесу патхамападам̣ авин̃н̃а̄таттхам̣ са̄ман̃н̃а падам̣. дутӣйам̣ вин̃н̃а̄ таттхам̣ висесападам̣. килесе саметӣти саман̣о. арийапуггало. саман̣асса бха̄во са̄ман̃н̃ам̣. арийамагго. са̄ман̃н̃асса пхала̄ни са̄ман̃н̃апхала̄ни. локато уттарати атиккаматӣти локуттарам̣. локе на пан̃н̃а̄вӣйатӣти пан̃н̃аттӣти имаматтхам̣ сандха̄йа ‘‘нахӣ’’тиа̄дима̄ха. чатта̄римагган̃н̃а̄н̣а̄ни чатумагган̃н̃а̄н̣анти евам̣ сама̄савасена екавачанантам̣ падам̣ ва̄кйам̣ патва̄ бахувачанантам̣ хотӣтиа̄ха ‘‘чатӯхи арийамагган̃н̃а̄н̣ехӣ’’ти. ‘‘та̄дисамха̄’’ти арийамаггасадисамха̄. ‘‘вимукха̄нам̣’’ти параммукха̄нам̣. ‘‘джаччандха̄нам̣ вийа̄’’ти джаччандха̄нам̣ чандаман̣д̣аласса ависайабха̄во вийа. ‘‘тасса̄’’ти нибба̄насса. таттха ‘‘джаччандха̄нам̣’’ти ависайападе са̄мипадам̣. ‘‘тасса̄’’ти бха̄вападам̣. ‘‘йам̣ кин̃чӣ’’ти кин̃чийам̣ аттхаджа̄там̣. ассанибба̄насса сиддхатанти самбандхо. апа̄кат̣асса дхаммасса. ва̄йа̄мопи на̄ма на аттхи. куто тасса саччхикаран̣ам̣ бхависсатӣти адхиппа̄йо. ‘‘йена̄’’ти ва̄йа̄мена. ‘‘нибба̄нена вина̄’’ти нибба̄на̄рамман̣ам̣ алабхитва̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘акиччасиддхим̣’’ти килесаппаха̄на киччасса асиддхим̣. ‘‘тато’’ти тасма̄. ‘‘вадха̄йа̄’’ти вадхитум̣. ‘‘парисакканта̄’’ти ва̄йаманта̄. га̄тха̄йам̣. ‘‘антоджат̣а̄’’ти аджджхаттасанта̄не тан̣ха̄джат̣а̄, тан̣ха̄винаддха̄. ‘‘бахиджат̣а̄’’ти бахиддха̄санта̄не тан̣ха̄джат̣а̄, тан̣ха̄винаддха̄. ‘‘тасса̄’’ти тан̣ха̄йа. ‘‘ваттхуто’’ти висум̣висум̣ джа̄тасарӯпато. паринибба̄йим̣су, паринибба̄йанти, паринибба̄йиссантӣти париниббута̄. така̄рапаччайасса ка̄латтайепи паваттанато. йатха̄ дит̣т̣ха̄, сута̄, мута̄, вин̃н̃а̄та̄,ти. висит̣т̣хам̣ катва̄ джа̄нитаббанти вин̃н̃а̄н̣ам̣. на нидасситаббанти анидассанам̣. наттхи анто етасса̄ти анантам̣. саббато паватта̄ гун̣аппабха̄ етасса̄ти саббатопабхам̣. ‘‘бхагавата̄ вуттам̣’’ти дӣгханика̄йе кеват̣т̣асутте вуттам̣. ‘‘савантийо’’ти маха̄надийо ва̄ куннадийо ва̄. ‘‘аппентӣ’’ти пависанти. ‘‘дха̄ра̄ти’’ мегхавут̣т̣хидха̄ра̄. буддхесу ануппаджджантесу екасаттопи паринибба̄тум̣ на саккотӣти идам̣ буддхуппа̄дакаппе ева паччека самбуддха̄пи уппаджджантӣти катва̄ вуттам̣. апада̄на па̄л̣ийам̣ пана буддхасун̃н̃акаппепи паччекасамбуддха̄нам̣ уппатти а̄гата̄ ева. ‘‘екасаттопӣ’’ти ва̄ са̄вакасатто гахетаббо. еван̃хи сати апада̄напа̄л̣ийа̄ авиродхо хоти. ‘‘а̄ра̄дхентӣ’’ти са̄дхенти пат̣илабханти. саббато паватта̄ гун̣аппабха̄ етасса̄ти аттхам̣ сандха̄йа ‘‘саббатопабха̄ сампаннам̣’’ти вуттам̣. ‘‘джоти ванта тарова̄’’ти обха̄савантатаро ва̄. саббаттха пабхавати сам̣виджджатӣти саббатопабханти имаматтхам̣ сандха̄йа саббато ва̄ пабхутамева хотӣти вуттам̣. тена̄ха ‘‘на каттхачи наттхӣ’’ти. ‘‘евам̣санте пӣ’’ти евам̣ вуттанайена екавидхе сантепи. ‘‘упачаритум̣’’ти упача̄равасена вохаритум̣. ‘‘йатха̄ха̄’’ти тасмим̣ йевасутте пуна ким̣ а̄ха. бхавам̣ нетӣти бхаванетти. бхаватан̣ха̄ ева. ‘‘сампара̄йика̄’’ти чутианантаре паттабба̄. двиннам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ анупа̄дисесата̄ вутта̄ти самбандхо. еттха ‘‘анупа̄дисесата̄’’ти анупа̄дисесанибба̄нам̣ вуччати. секкхесу арахаттамаггат̣т̣хасса секкхасса килесупа̄дисеса васена анупа̄дисесата̄ вутта̄. ‘‘килесупа̄дисесо’’ти ча килеса сан̇кха̄то упа̄дисесо. татха̄ кхандхупа̄дисесопи. антара̄паринибба̄йӣтиа̄дӣсу паринибба̄нам̣ на̄ма килесапаринибба̄нам̣ вуттам̣. убхато бха̄га вимутта̄дӣнам̣ падаттхо навамапариччхеде а̄гамиссати. ‘‘килесаккхайена сахева кхиййантӣ’’ти паччуппаннабхаве арахаттамаггаккхан̣е килесаккхайена саддхим̣ ева кхиййанти. ануппа̄да дхамматам̣ гаччханти. татха̄ ана̄га̄ми пуггаласса ка̄мапат̣исандхиккхандха̄пи ана̄га̄мимаггаккхан̣е, сота̄паннасса саттабхавет̣хапетва̄ авасеса ка̄мапат̣исандхиккхандха̄ сота̄патти маггаккхан̣е там̣ там̣ килесаккхайе на сахева кхиййантӣти. паччуппаннаккхандха̄ пана килесаккхайена сахакхиййанти. кхандхупа̄дисеса̄ на̄ма хутва̄ йа̄вамаран̣ака̄ла̄ кхӣн̣а̄сава̄нампи паваттанти. касма̄ паваттантӣти а̄ха ‘‘йа̄вачутийа̄ паваттама̄нам̣’’тиа̄дим̣. паччуппаннаккхандхасанта̄нам̣ пана дхаммата̄сиддханти самбандхо. ‘‘пхаланиссандабхӯтам̣’’ти випа̄капхалабхӯтан̃ча ниссандапхалабхӯтан̃ча хутва̄. ‘‘тенасахева̄’’ти килесаккхайена сахева. ‘‘йасма̄пана̄’’тиа̄дӣсу. парисамантато бундханти нӣва̄ренти, сантисукхасса антара̄йам̣ каронтӣти палибодха̄. килеса̄бхисан̇кхаран̣а кичча̄ни, камма̄бхисан̇кхаран̣акичча̄ни, кхандха̄бхисан̇кхаран̣а кичча̄ни ча. палибодхехи саха ваттантӣти сапалибодха̄. сан̇кха̄ра нимиттехи саха ваттантӣти санимитта̄. тан̣ха̄пан̣идхӣхи саха ваттантӣти сапан̣ихита̄.‘‘тато’’ти па̄пакаммато, апа̄йадуккхато ча. ‘‘кочӣ’’ти кочидхаммо. ‘‘ниродхетум̣ саккотӣ’’ти сакка̄йадит̣т̣хийа̄ нируддха̄йа те нируджджханти. анируддха̄йа нанируджджханти. тасма̄ сакка̄йадит̣т̣хи ниродхо нибйа̄па̄радхаммопи сама̄но те палибодхе ниродхети на̄ма. ‘‘ниродхетум̣ саккотӣ’’ти ча абйа̄па̄ре бйа̄па̄рапарикаппана̄ти дат̣т̣хаббам̣. сакка̄йадит̣т̣хиниродхойева те палибодхе ниродхетум̣ саккотӣти еттха двиннампи ниродхо екойева. евам̣ сантепи авиджджа̄ ниродха̄ сан̇кха̄ра ниродхотиа̄дӣсу вийа абхеде бхедапарикаппана̄ хотӣти. уппа̄до ча паватто ча уппа̄даппаватта̄. те мӯлам̣ йасса̄ти виггахо. йена ол̣а̄рика̄ка̄рена. ма̄рентӣти ма̄ра̄. вадхакапаччаттхика̄ти вуттам̣ хоти. килесама̄ра̄дайо. ма̄ра̄ даханти тит̣т̣ханти етесӯти ма̄радхеййа̄. ма̄рети ча̄вети ча̄ти маччу. маран̣амева. маччудахати тит̣т̣хати етесӯти маччудхеййа̄. ‘‘наттхи тасмим̣ нимиттам̣’’ти вутте пан̃н̃аттидхаммесупи уппа̄даппаваттамӯлам̣ нимиттам̣ на̄ма наттхи. евам̣сати, техи нибба̄насса ависесо а̄паджджатӣти чодана̄. там̣ парихаранто ‘‘тан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. виддхам̣сетва̄ти ча са̄дхентанти ча аттхависеса па̄кат̣аттха̄йа абйа̄па̄ре бйа̄па̄ра парикаппана̄ ева. пан̣ӣта̄дибхеде. идам̣ буддха̄нам̣ нибба̄нам̣ пан̣ӣтам̣. идам̣ паччекабуддха̄нам̣ нибба̄нам̣ маджджхимам̣. идам̣ буддхаса̄вака̄нам̣ нибба̄нам̣ хӣнанти бхиннам̣ на хотӣти йоджетаббам̣. на̄наппака̄рена читтам̣ нидхети етена̄ти пан̣ихитам̣. ‘‘нидхетӣ’’ти а̄рамман̣есу ниннам̣ пон̣ам̣ паббха̄рам̣ катва̄ т̣хапетӣти аттхо. татха̄ пан̣идха̄напан̣идхӣсу. аттхато екам̣ а̄са̄тан̣ха̄йа на̄мам̣. ‘‘лаббхама̄на̄пӣ’’ти бхавасампатти бхогасампаттийо лаббхама̄на̄пи. ‘‘пипа̄савинайа дхамматта̄’’ти па̄тум̣ парибхун̃джитум̣ иччха̄ пипа̄са̄. пипа̄сам̣ винети вигаметӣти пипа̄савинайо. ‘‘ведайитасукхам̣’’ти ведана̄сукхам̣. ‘‘катамам̣ там̣ а̄вусо’’ти па̄л̣ипа̄т̣хе ‘‘там̣’’ти тасма̄. ‘‘йадеттха ведайитам̣ наттхӣ’’ти йасма̄ еттха ведайитам̣ наттхи. тасма̄ нибба̄не сукхам̣ на̄ма катаманти йоджана̄. ‘‘еттха̄’’ти етасмим̣ нибба̄не. ‘‘етадеветтха̄’’тиа̄димхи. ‘‘ета дева̄’’ти есоева. йасма̄ еттха ведайитам̣ наттхи. тасма̄ есо ведайитасса наттхибха̄во ева еттханибба̄не сукханти йоджана̄.

‘‘еттха ча̄’’тиа̄дӣсу. йадетам̣ кхиййанам̣ нируджджханам̣ аттхӣти самбандхо. кечи пана там̣кхиййана нируджджхана крийа̄маттам̣ нибба̄нам̣ на хоти. абха̄ва пан̃н̃аттиматтам̣ хотӣти ваданти. там̣ пат̣иседхенто ‘‘на хитам̣’’тиа̄дима̄ха. ‘‘пан̃н̃аттирӯпам̣’’ти пан̃н̃аттисабха̄во. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘падахатӣ’’ти вӣрийам̣ дал̣хам̣ кароти. пахито атта̄ анена̄ти пахитатто. ‘‘пахито’’ти падахито. аниваттабха̄ве т̣хапито. песитотипи ван̣н̣енти. ‘‘ка̄йена̄’’ти на̄мака̄йена. тан̣ха̄васе ваттантӣти тан̣ха̄васика̄. ‘‘тесам̣ пӣ’’ти тесам̣ ва̄депи. тасмим̣ кхайа ниродхаматте анантагун̣а̄ на̄ма наттхӣти имам̣ ва̄дам̣ висодхетум̣ ‘‘нибба̄насса ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘пат̣ипаккхавасена сиджджхантӣ’’ти етена ват̣т̣адхаммесу махантам̣ а̄дӣнавам̣ пассанта̄ ева тесам̣ ниродхе махантам̣ гун̣а̄нисам̣сам̣ пассантӣти дӣпети. йе пана йатха̄вуттам̣ кхайаниродхам̣ параматтханибба̄нанти на джа̄нанти, тесам̣ ваттаббамева наттхи. евам̣ гун̣апада̄нам̣ гамбхӣратта̄ там̣кхайаниродхаматтам̣ анантагун̣а̄нам̣ ваттху на хотӣти ман̃н̃анти. ида̄ни нибба̄нам̣ парамам̣ сукханти вуттам̣. катхам̣ там̣ кхайаниродхаматтам̣ парамасукхам̣ на̄ма бхавеййа̄ти имам̣ ва̄дам̣ висодхетум̣ ‘‘сантисукхан̃чана̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. аттхибхиккхавети сутте. ‘‘ночетам̣ абхависса̄’’ти етам̣ аджа̄там̣ ноче сантам̣ виджджама̄нам̣ на бхавеййа. ‘‘найимасса̄’’ти на имасса. паччаккхабхӯтам̣ кхандхапан̃чакам̣ дассенто ‘‘имасса̄’’ти вадати. ниссаккаттхе ча са̄мивачанам̣. имасма̄ джа̄та̄ бхӯта̄ ката̄ сан̇кхата̄ сатта̄нам̣ ниссаран̣ам̣ на̄ма на пан̃н̃а̄йеййа̄ти йоджана̄. параттхапи есанайо. есанайо саббесӯтиа̄дӣсу. дуччарита дхамма̄ на̄ма паччайе сати, джа̄йанти. асати, на джа̄йантӣти евам̣ джа̄там̣ вийа аджа̄тампи тесам̣ аттхи. йади ча аджа̄там̣ на̄ма наттхи. джа̄тамева аттхи. евам̣сати, аттани дуччарита̄нам̣ аджа̄таттха̄йа самма̄пат̣ипаджджанта̄нам̣пи саббе дуччарита дхамма̄ аттани джа̄та̄йева сийум̣, но аджа̄та̄. касма̄, аджа̄тасса на̄ма наттхита̄йа̄тиа̄дина̄ йоджетаббам̣.

‘‘етта̄вата̄’’ти, аттхи бхиккхаве аджа̄там̣тиа̄дина̄ па̄л̣ивачанена. саббесан̇кха̄ра̄ саманти вӯпасаманти еттха̄ти саббасан̇кха̄ра саматхо. саббе упадхайо еттха ниссаджджанти арийа̄джана̄ти саббупадхиниссагго. ‘‘упалаббхама̄но’’ти сантилаккхан̣ена н̃а̄н̣ена упалаббхама̄но. ‘‘есим̣сӯ’’ти катва̄ есанакиччасса сикха̄паттам̣ аттхам̣ дассетум̣ ‘‘адхигаччхим̣сӯ’’ти вуттам̣.

нибба̄насан̇гаха̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

рӯпасан̇гахадӣпанийа̄анудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.