5. вӣтхимуттасан̇гахаанудӣпана̄
143. вӣтхимуттасан̇гахе. ‘‘паваттисан̇гахам̣’’ти читтуппа̄да̄нам̣ паватта̄ка̄ракатханасан̇гахам̣. ‘‘пат̣исандхийам̣’’ти пат̣исандхика̄ле. ‘‘тесам̣’’ти читта четасика̄нам̣. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘тада̄санната̄йа̄’’ти та̄йапат̣исандхийа̄ а̄санната̄йа. ‘‘там̣ гахан̣ене ва̄’’ти сандхиггахан̣ена ева сандхивачанена ева. ‘‘висайаппаватти на̄ма̄’’ти камма камманимитта̄дӣнам̣ висайа̄нам̣ два̄ресу а̄па̄та̄ гамана васена паватти на̄ма. ‘‘маран̣уппаттийам̣ ева сиддха̄’’ти маран̣уппаттийам̣ джаванесу ева сиддха̄. етена маран̣уппатти видха̄нам̣ джаванаппадха̄нам̣ хоти, на чутиппадха̄нанти дӣпети. на хи тасмим̣ видха̄не тассам̣ чутийам̣ висайаппаватти вачанам̣ на̄ма аттхи. джаванесу ева аттхи. са̄ пана чути тасмим̣ бхаве а̄димхи пат̣исандхи паваттийа̄ сиддха̄йа сиджджхати йева̄ти. ‘‘тесам̣’’ти вӣтхимутта̄нам̣. ‘‘бхавантӣ’’ти па̄туббхаванти. ‘‘тато’’ти айато. ‘‘гантабба̄’’ти пат̣исандхиггахан̣авасена упападжджитабба̄. ‘‘гаччхантӣ’’ти паваттанти. ‘‘тиро’’ти тирийато. ‘‘ан̃чхита̄’’ти гата̄ паватта̄, а̄йата̄ ва̄. ‘‘сама̄наджа̄тита̄йа̄’’ти тираччха̄на гатаджа̄ти васена сама̄наджа̄ти бха̄вена. ‘‘йувантӣ’’ти миссӣ бхаванти. ‘‘сукхасамуссайато’’ти сукхасамуда̄йато. ‘‘диббантӣ’’ти виджджотанти. ‘‘ити катва̄’’ти ити вачанаттхам̣ катва̄ упаридева̄ сура̄ти вуччантӣти йоджана̄. ‘‘вепачиттипаха̄ра̄да̄дайо’’ти вепачитти асуринда паха̄ра̄даасуринда̄дике дева̄суре. ‘‘сураппат̣и паккха̄’’ти та̄ватим̣са̄деваппат̣ипаккха̄. ‘‘сурасадиса̄’’ти та̄ватим̣са̄дева садиса̄. ‘‘вема̄никапете’’ти вема̄ника на̄маке пете. ‘‘винипа̄тике’’ти винипа̄тика на̄маке дуггата деваджа̄тике. тесам̣ паватти упари ‘винипа̄тика̄сура̄нан̃ча̄’ти паде а̄ви бхависсати. ‘‘тепӣ’’ти локантарика нерайика сатта̄пи. ‘‘ка̄лакан̃чикапете’’ти ка̄лакан̃чика на̄маке пете. евам̣ катха̄ваттху па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ вессабху а̄дайо йамара̄джа̄нопана̄ти самбандхо. вессабхӯ ча нотти ча сомо ча йамо ча вессаван̣о ча ити име петти ра̄джа̄но. ‘‘раджджа’’нти ра̄джабха̄вам̣ ра̄джакиччам̣. йе ча йаккхараккхаса̄ на̄ма каронта̄ вичарантӣти самбандхо. ‘‘курӯракаммака̄рино’’ти луддакаммака̄рино. ‘‘ревати вима̄не’’ти ревати вима̄на ваттхумхи. ‘‘ито’’ти манусса локато, сугатибхавато ва̄. техи йаккха раккхаса̄ на̄ма бхӯмат̣т̣хака̄пи санти, а̄ка̄сат̣т̣хака̄пи. ‘‘на̄на̄каммака̄ран̣а̄йо’’ти дваттим̣са видха̄ни каммакаран̣а кичча̄ни. тесампи нирайапа̄ла̄нанти самбандхо. ‘‘тиссаннам̣’’ти тиссаннам̣ апа̄йабхӯмӣнам̣. апа̄йабхӯми.
уссито мано етесанти ва̄, уссанно мано етесанти ва̄, двидха̄виггахо. ‘‘уссито’’ти уггато. ‘‘уссанно’’ти випуло. касма̄ тиккхатара читта̄ хонтӣти вуттанти а̄ха ‘‘парипун̣н̣а̄нам̣’’тиа̄дим̣. пуббава̄кйе ананта чаккава̄л̣аса̄дха̄ран̣а васена вуттатта̄ пуна ‘‘имасмим̣’’тиа̄ди вуттам̣. ваттаббам̣ наттхи. идхева саббан̃н̃у буддха̄дӣнам̣ уппаннатоти адхиппа̄йо. ‘‘адхигган̣хантӣ’’ти адхикам̣ катва̄ ган̣ханти. ‘‘сӯра̄’’ти па̄пакалйа̄н̣а каммесу сӯрачитта̄. ‘‘сатиманто’’ти випулассатика̄. ‘‘идха брахмачарийава̄со’’ти идхева сиккхаттайапӯран̣а сан̇кха̄тасса брахмачарийава̄сасса аттхита̄. ‘‘марийа̄дадхаммесӯ’’ти локача̄ритта дхаммесу. ‘‘дхатарат̣т̣хо’’ти дхатарат̣т̣хо маха̄ра̄джа̄. евам̣ вирул̣хакотиа̄дӣсу. ‘‘гандхаруккха̄дхи ваттха̄’’ти гандхаруккхесу аджджха̄вуттха̄. ‘‘кумбхан̣д̣а̄’’ти кувуччати патхавӣ. патхави гата̄ни ратанабхан̣д̣а̄ни йесам̣ тети виггахо. ‘‘да̄навараккхаса̄’’ти дануна̄мадевадхӣта̄йа апаччанти аттхена да̄нава на̄мака̄ раккхаса̄. аваруджджханти антара̄йам̣ каронтӣти аваруддхака̄. ‘‘вигаччхарӯпо’’ти випаннаван̣н̣о. ‘‘нихӣнакаммаката̄’’ти нихӣна̄нипа̄пакамма̄ни катва̄ а̄гата̄. ка̄чигандхаппийо джа̄йантӣти самбандхо. йа̄гандхаппийо джогинӣти ча вуччанти, джун̣ха̄ти ча вуччантӣти самбандхо. ‘‘абхилаккхитараттӣсӯ’’ти абхин̃н̃а̄тараттӣсу. упосатхараттӣсӯти вуттам̣ хоти. ‘‘гочараппасутака̄ле’’ти гочараттха̄йа вичаритака̄ле. ‘‘джутиаттхена̄’’ти виджджотанат̣т̣хена. васӯни дхана̄ни дха̄рентӣти васундхара̄. васундхара̄ ча те дева йаккха̄ ча̄ти виггахо. ‘‘на̄га̄твева вуччантӣ’’ти па̄л̣ийам̣ на̄гесу сан̇гайхантӣти адхиппа̄йо. ‘‘йа̄’’ти йа̄ бхуммадевайаккха джа̄тийо. ‘‘йа̄сам̣’’ти йа̄сам̣ бхуммадева йаккхаджа̄тӣнам̣. ‘‘кӣл̣а̄пасутавасена̄’’ти бодхисатта̄нан̃ча буддха̄нан̃ча аччхарийа дхаммаджа̄така̄ле уггхосана кӣл̣а̄каммавад̣д̣ханавасена. ‘‘йа̄сан̃ча мантапада̄нӣ’’ти йа̄сам̣ ниггаха паггахапӯджана̄ди васена паватта̄ни мантапада̄ни. ‘‘тесӯ’’ти + тесу чатӯсу аваруддхакесу. ‘‘кӣл̣а̄сон̣д̣авасена̄’’ти кӣл̣а̄дхуттавасена. ‘‘гха̄сасон̣д̣авасена̄’’ти кха̄данабхун̃джана дхуттавасена. сон̣о вуччати сунакхо. ‘‘сатте’’ нерайике ва̄ петева̄. ‘‘ка̄ман̃ча хотӣ’’ти кин̃ча̄пи хотӣти аттхо. ‘‘нибандханока̄со’’ти ниччасамбандханока̄со. ‘‘самуда̄гатесӯ’’ти парампарато а̄гатесу. ‘‘девара̄джат̣т̣ха̄несӯ’’ти имасмим̣ чаккава̄л̣е та̄ватим̣са̄бхаване девара̄джат̣т̣ха̄несӯти адхиппа̄йо. ‘‘па̄л̣ийам̣ ева̄’’ти дӣгханика̄йе джанавасабхасуттапа̄л̣ийам̣ ева. йаччханти нийаччханти еттха̄ти йа̄мо. ‘‘нийаччхантӣ’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ исса̄маччхарийа мӯлакехи калахабхан̣д̣ана̄дӣхи вигаччхантӣти аттхо. ‘‘там̣ сахачаритатта̄’’ти тена йа̄ма на̄макена иссарадевакулена ниччака̄лам̣ саха паваттатта̄. ‘‘васам̣ ваттентӣ’’ти иччхам̣ пӯрентӣти вуттам̣ хоти.
‘‘пуре’’ти саммукхат̣т̣ха̄не. там̣ пана т̣ха̄нам̣ уччат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘уччет̣ха̄не’’ти. ‘‘сахассо брахма̄’’тиа̄дӣсу аттано сарӣробха̄сена сахассам̣ чаккава̄л̣а локам̣ пхаранто сахассона̄ма̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ адхиппетам̣. куладевата̄йо на̄ма кула парампара пӯджита девата̄йо на̄ма. ‘‘упат̣т̣хахантӣ’’ти йуттат̣т̣ха̄не деваваттху девама̄лака̄ни катва̄ самайе самайе таттха гантва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯдженти, ванданти, тхоменти, варам̣ паттхентӣти аттхо. ‘‘упат̣т̣хака̄ евасампаджджантӣ’’ти упат̣т̣хакаматта̄вахонтӣти адхиппа̄йо. ‘‘кассачӣ’’ти кассачи хет̣т̣химасса. ‘‘таттха̄’’ти та̄су брахмабхӯмӣсу. пуна ‘‘таттха̄’’ти тасмим̣ дутӣйатале. ‘‘а̄бха̄’’ти сарӣра̄бха̄. ниччхаранти ан̇гапаччан̇гехи ниггаччханти. ‘‘ачала сан̣т̣хита̄’’ти дутӣйа тале вийа чалита̄ на хоти. атха кхо ачала сан̣т̣хита̄. ‘‘тесам̣’’ти тесам̣ва̄дӣнам̣ па̄т̣хе. брахмапа̄рисаджджа̄тиа̄дикам̣ на̄мам̣ насиддхам̣ти йоджана̄. ‘‘ин̃джанаджа̄тикехӣ’’ти чаланаджа̄тикехи. ‘‘хет̣т̣химатала̄нам̣ ин̃джитам̣ пун̃н̃аппхалам̣ аттхӣти самбандхо. ‘‘а̄нен̃джа джа̄тикена̄’’ти ачаланаджа̄тикена упеккха̄джха̄нена ниббатта̄нам̣ чатуттхатала̄нам̣. ‘‘кеначи антара̄йена̄’’ти теджосам̣ват̣т̣а̄дикена антара̄йена. ‘‘еттхапӣ’’ти етасмим̣ чатуттхаталепи. ‘‘а̄йу вематтата̄йа̄’’ти а̄йуппама̄н̣ана̄наттасса. ‘‘ол̣а̄рика̄нам̣’’ти идам̣ пакатийа̄ ол̣а̄рика сабха̄вата̄йа вуттам̣. на сукхума̄нам̣ аттхита̄йа. наттхи вихан̃н̃анам̣ етесанти авиха̄. ким̣ вихан̃н̃анам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘саматхавипассана̄ каммесу авиппха̄риката̄ паттӣ’’ти. читтасса авиппха̄рата̄ паджджанам̣ на̄ма наттхӣти вуттам̣ хоти. ‘‘паса̄да дибба дхамма пан̃н̃а̄ чаккхӯхӣ’’ти ‘паса̄да чаккху, диббачаккху, дхаммачаккху, пан̃н̃а̄ чаккхӯ, хи. таттха паса̄дачаккху ева идха диббачаккхӯтипи вуччати. ‘‘дхамма чаккхӯ’’ти хет̣т̣химамагган̃н̃а̄н̣ам̣. ‘‘пан̃н̃а̄ чаккхӯ’’ти випассана̄ н̃а̄н̣апаччавеккхана̄н̃а̄н̣ехи саддхим̣ авасесам̣ саббан̃н̃а̄н̣ам̣. ‘‘рӯпӣнам̣ сатта̄нам̣’’ти рӯпака̄йаванта̄нам̣ сатта̄нам̣. ‘‘канит̣т̣хабха̄во’’ти аппатарабха̄во. ‘‘ана̄га̄мимаггат̣т̣хассапи пат̣иккхепо’’ти сакада̄га̄мибха̄вет̣хатва̄ бха̄вентассева ана̄га̄мимагго уппаджджати. но ан̃н̃атха̄ти а̄ха ‘‘сакада̄га̄мӣнам̣ пат̣иккхепена̄’’тиа̄дим̣.
бхӯмичатуккам̣ нит̣т̣хитам̣.
144. бхавантаре оккаманти ета̄йа̄ти оккантӣти пийуджджати. ‘‘сотарахито’’ти паса̄дасотарахито. евам̣ сесесупи. ‘‘а̄ситтака̄дибха̄вена̄’’ти а̄ситтакапан̣д̣ака̄ди бха̄вена. ‘‘двӣхи бйан̃джанехӣ’’ти двӣхи нимиттехи. ‘‘вибаччхавачано’’ти випаннавачано. ‘‘ваттху випаннасса̄’’ти еттха ‘‘ваттхӯ’’ти самбха̄ра чаккху вуччати. тасса а̄дито пат̣т̣ха̄йа випаннатта̄ тена саманна̄гато пуггало ваттхувипанноти вуччати. ‘‘тасса тасса̄’’ти чаккхусо та̄дикасса.‘‘пасӯтийам̣ йева̄’’ти виджа̄йама̄нака̄лейева. ‘‘пан̃н̃а̄веййаттийабха̄васса̄’’ти еттха бйаттасса бха̄во веййаттийам̣. ‘‘бйаттасса̄’’ти пхаран̣ан̃н̃а̄н̣асса пуггаласса. пан̃н̃а̄ сан̇кха̄там̣ веййаттийам̣ асса̄ти виггахо. двихетука тихетука̄нам̣пи на сакка̄ нийаметунти самбандхо. катхам̣ на сакка̄ти а̄ха ‘‘ма̄тукуччхимхи випатти на̄ма наттхӣ’’ти. катамесам̣ випаттӣти. уппанна̄нампи чаккху сота̄нам̣ випатти. кенака̄ран̣ена випаттӣти. парӯпаккаменава̄ ма̄туйа̄ висама пайогена ва̄ на̄на̄ба̄дхена ва̄ випаттӣти йоджана̄. дха̄тупа̄т̣хе йаккха пӯджа̄йам̣ти пат̣хитатта̄ ‘‘пӯджанӣйат̣т̣хена̄’’ти вуттам̣. етена йаккхитабба̄ пӯджитабба̄ йаккха̄ти дассети. йе пана киччхаджӣвикапатта̄ вичаранти, те бхӯмассита̄ на̄ма хонтӣти йоджана̄. ‘‘бхӯмиссита̄’’ти па̄т̣хе бхӯмийам̣ сита̄ ниссита̄ти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘пун̃н̃аниббаттасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘вирӯпа̄ хутва̄’’ти те ван̣н̣атопи дуббан̣н̣а̄ хонти. сан̣т̣ха̄натопи дуссан̣т̣ха̄на̄. джӣвикатопи киччхаджӣвика̄тиа̄дина̄ випаннарӯпа̄ хутва̄. ‘виваса̄ хутва̄ нипатантӣ’ти винипа̄тика̄типи ваданти. виваса̄ти ча аттано васена иччха̄йа вина̄ти аттхо. ‘‘вивиттат̣т̣ха̄несӯ’’ти джанавивиттесу т̣ха̄несу. парийеситва̄ ва̄ джӣвитам̣ каппенти. пӣл̣етва̄ ва̄ джӣвитам̣ каппенти. та̄сетва̄ пӣл̣етва̄ ва̄ джӣвитам̣ каппентӣти йоджана̄. ‘‘вема̄никапета̄пӣ’’ти аттано пун̃н̃аниббаттам̣ диббавима̄нам̣ йесам̣ аттхи, те вема̄ника̄. те пана пун̃н̃а̄пун̃н̃амиссака каммена ниббаттатта̄ кечи дива̄ диббасукхам̣ анубхаванти, раттим̣ петадуккхам̣. кечи раттим̣ диббасукхам̣ анубхаванти, дива̄ петадуккханти. парехи даттам̣ диннам̣ пун̃н̃аппхалам̣ упанисса̄йа джӣвантӣти парадаттӯпаджӣвино. ‘‘парехи диннам̣ пун̃н̃аппхалам̣’’ти н̃а̄такехи пун̃н̃ам̣ катва̄ идам̣ ме пун̃н̃ам̣ пета̄нам̣ ка̄лан̇ката̄нам̣ н̃а̄тӣнам̣ дедхӣти евам̣ диннам̣ пун̃н̃аппхалам̣. ‘‘сакалачаккава̄л̣апарийа̄панна̄ екабхӯмака̄’’ти йатха̄ та̄ватим̣са̄бхӯми на̄ма сабба чаккава̄л̣есупи аттхи. сабба̄пи диббена вассасахассена екаа̄йу париччхедо хоти. имасмим̣ чаккава̄л̣е ваттаббам̣ наттхи. на татха̄ нирайесу ва̄ тираччха̄на йонийам̣ ва̄ петтивисайева̄ асурака̄йева̄ мануссесува̄ бхуммадевесу ва̄ екапариччхедо на̄ма аттхи. чатуннам̣ апа̄йа̄нам̣ а̄йуппама̄н̣а ган̣ана̄йа нийамо наттхӣти вуттам̣, на ну брахма сам̣йутте кока̄ликам̣ бхиккхум̣ а̄раббха бхагавата̄ вутто дасаннам̣ нирайа̄нам̣ висум̣ висум̣ аттхӣти. саччам̣ аттхи. те пана дасанирайа̄ авӣчинирайе парийа̄панна̄ хутва̄ тасса падесаматта̄ хонти. на техи паде саматтехи сакало авӣчинирайо нийата̄йу парима̄н̣оти сакка̄ ваттум̣. апи ча сопи тесам̣ а̄йупариччхедо авӣчибхӯмийа̄ нийа̄мена сиддхо на хоти. тена тена каммависесенева сиддхо. тасма̄ йам̣ вуттам̣ ‘‘таттха йебхӯййена каммаппама̄н̣атта̄’’ти, там̣ су вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘таттха нирайесӯ’’тиа̄дим̣. ‘‘евам̣ санте’’ти на итара дӣпава̄сӣнам̣ а̄йукаппасса а̄рохан̣ан̃ча орохан̣ан̃ча аттхӣти вутте сатӣти аттхо. сама̄ча̄ро на̄ма дасасучарита̄ни. висама̄ча̄ро на̄ма дасадуччарита̄ни. тесам̣ ниссандабхӯта̄ сампаттивипаттийоти самбандхо. ‘‘тесам̣ пӣ’’ти итара дӣпава̄сӣнам̣пи. со евапариччхедоти а̄паджджати. на ча сакка̄ татха̄ бхавитум̣. а̄дикаппака̄ле саббесампи чатудӣпа ва̄сӣнам̣ асан̇кхйеййа̄йуката̄ самбхаватоти. атха итарадӣпава̄сӣнампи а̄йукаппасса а̄рохан̣ам̣ орохан̣ан̃ча аттхи. евам̣ сати, етарахипи тесам̣ а̄йукаппо джамбудӣпава̄сӣнам̣ а̄йукаппена екагатико сийа̄ти чодана̄. ниссандаматтатта̄тиа̄ди париха̄ро. наттхи идам̣ мама идам̣ мама̄ти паватта̄ па̄т̣ипуггаликатан̣ха̄ етесанти ‘‘амама̄’’. ‘‘апариггаха̄’’ти путтада̄ра̄дипариггахарахита̄. ‘‘упариме ча̄тумаха̄ра̄джике’’ти а̄ка̄сат̣т̣хакача̄тумаха̄ра̄джике. диве девалоке сиддха̄ни дибба̄ни. ‘‘йа̄ва нимира̄джака̄ла̄’’ти йа̄ва амха̄кам̣ бодхисаттабхӯтасса нимиран̃н̃о уппаннака̄ла̄. касса пабуддхо пуриме антаракаппе уппанно. нимира̄джа̄ пана имасмим̣ антара каппе уппанно. ‘‘манусса локехи пан̃н̃а̄савасса̄ни ча̄тумаха̄ра̄джике екодиббараттидиво хотӣ’’тиа̄ди абхидхамме дхамма хадайа вибхан̇ге а̄гатанайена вутто. чатуггун̣авачане. ‘‘упарима̄нам̣’’ти упарима̄нам̣ дева̄нам̣. екам̣ вассасахассам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ хотӣти самбандхо. ‘‘две’’ти две вассасахасса̄ни. ‘‘ат̣т̣ха̄’’ти ат̣т̣хавассасахасса̄ни. ‘‘хет̣т̣хима̄нам̣’’ти хет̣т̣хима̄нам̣ дева̄нам̣. ‘‘упарима̄нам̣’’ти упарима̄нам̣ дева̄нам̣. йа̄ме еко раттидивотиа̄дина̄ йоджетаббам̣. ‘‘чатта̄рӣ’’ти мануссалоке чатта̄ри вассасата̄ни. евам̣ сесесу. ‘‘а̄дианта дассанавасена̄’’ти ча̄тумаха̄ра̄джике мануссавассаган̣ана̄ дассанам̣ а̄дидассанам̣ на̄ма. ида̄ни васаваттийам̣ мануссавассаган̣ана̄ дассанам̣ анта дассанам̣ на̄ма.
на атидуббалам̣ти на̄тидуббалам̣. ‘‘там̣’’ти там̣ авитакка авича̄раматтаджха̄нам̣. ‘‘бхӯмантаре’’ти патхамаджджха̄набхӯмито ан̃н̃иссам̣ дутӣйаджджха̄набхӯмийам̣. каппавачане. каппӣйати васса, уту, ма̄са, паккха, ратти, дива̄, дивасена париччхиджджӣйатӣти каппо. каппӣйанти ва̄ на̄на̄дхаммаппаваттийо атӣта̄ дивасена париччхиджджӣйанти етена̄ти каппо. ка̄ло. маханто каппоти маха̄каппо. васса̄нам̣ сатабха̄гехипи сахассабха̄гехипи сатасахассабха̄гехипи сан̇кха̄тум̣ асаккун̣еййоти асан̇кхйеййо. екасса асан̇кхйеййасса антаре диссама̄но каппо антаракаппо. сатта̄нам̣ на̄на̄а̄йупариччхедо а̄йукаппо. со пана манусса̄нам̣ дасавасса̄йукака̄ле дасавассена париччхинно. невасан̃н̃а̄ дева̄нам̣ ниччака̄лам̣ чатура̄сӣти каппасахассехи париччхинно. антаракаппо на̄ма чӯл̣акаппа̄ вуччантӣти самбандхо. вӣсатиппабхеда̄ чӯл̣акаппа̄ вуччантӣти кечи вадантӣтиа̄дина̄ йоджана̄. ‘‘йе’’ти йе чатусат̣т̣хийа̄дибхеда̄ антаракаппа̄. ‘‘йатха̄винат̣т̣хам̣’’ти винат̣т̣хаппака̄рена винат̣т̣хаппакатийа̄. вад̣д̣хама̄но каппо виват̣т̣о. ‘‘йатха̄виват̣т̣ам̣’’ти виват̣т̣аппака̄рена виват̣т̣аппакатийа̄. аччайена атиккаманена. харан̣ена апанайанена. ‘‘таттха̄’’ти тасмим̣ каппавачане. ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ти самбандхо. ‘‘теджена̄’’ти аггина̄. ‘‘сам̣ват̣т̣атӣ’’ти винассати тада̄. ‘‘хет̣т̣ха̄’’ти хет̣т̣ха̄локо. ‘‘чатусат̣т̣хива̄ресӯ’’ти ниддха̄ран̣е бхуммавачанам̣.
га̄тха̄су. ‘‘саттасаттаггина̄ва̄ра̄’’ти саттасаттава̄ра̄ аггина̄ винассанти. атхава̄, бхумматтхе паччаттавачанам̣. саттасусаттасува̄ресу локо аггина̄ винассатӣти йоджана̄. тена̄ха ‘‘ат̣т̣хаме ат̣т̣хаме’’ти. ‘‘дака̄’’ти удакена. ат̣т̣хаме ат̣т̣хамева̄ре локо дакена винассатӣти йоджана̄. йада̄ чатусат̣т̣хива̄ра̄ пун̣н̣а̄, тада̄ еко ва̄йува̄ро сийа̄. таттха ‘‘тада̄’’ти тасмим̣ чатусат̣т̣хива̄ре. ‘‘виват̣т̣ама̄нам̣’’ти сан̣т̣хахама̄нам̣. ‘‘виват̣т̣атӣ’’ти сан̣т̣хахати. ‘‘сам̣ват̣т̣ама̄нам̣’’ти винассама̄нам̣. ‘‘сам̣ват̣т̣атӣ’’ти винассати. ‘‘две асан̇кхйеййа̄нӣ’’ти ад̣д̣хадвайам̣ екам̣ асан̇кхйеййанти катва̄ упача̄рена вуттам̣. йатха̄там̣-а̄бхассара̄нам̣ ат̣т̣хакаппа̄нӣти. ‘‘упад̣д̣хена̄’’ти удакава̄ре хет̣т̣химабхӯмӣсу удакена винассама̄на̄су дутӣйаджджха̄набхӯми на та̄ва винассати. сам̣ват̣т̣акаппепи чирака̄лам̣ тит̣т̣хатейева. идам̣ сандха̄йа вуттам̣. саббан̃четам̣ лаббхама̄натта̄ вуттам̣. асан̇кхйеййакаппам̣ сандха̄йа вуттанти. идамева пама̄н̣анти.
пат̣исандхичатуккам̣ нит̣т̣хитам̣.
145. каммачатукке. ‘‘джанетӣ’’ти аджанитам̣ джанети. па̄тубха̄вети. ‘‘упаттхамбхатӣ’’ти джанитам̣ упаттхамбхати. чират̣т̣хитикам̣ кароти. ‘‘упапӣл̣етӣ’’ти джанитам̣ упапӣл̣ети, париха̄пети. ‘‘упагха̄тетӣ’’ти упаччхиндати. ‘‘кат̣атта̄ рӯпа̄нам̣’’ти кат̣атта̄на̄мака̄нам̣ каммаджарӯпа̄нам̣. ‘‘каммапатхапатта̄ва̄’’ти еттха пат̣исандхиджанена сати, саббампи каммам̣ каммапатхапаттам̣ на̄ма хотӣти дат̣т̣хаббам̣. випаччиттха̄ти випаккам̣. випаккам̣ випа̄кам̣ йесанти випакка випа̄ка̄. упаттхамбхама̄на̄ паваттати. сайам̣пи паччайала̄бхе сатӣти адхиппа̄йо. ‘‘аладдхока̄сасса̄’’ти идам̣ нидассана маттам̣. ладдхока̄сассапи упаттхамбханам̣ на̄ма иччхитаббамева. ан̃н̃ам̣ акусалакаммам̣ ока̄сам̣ лабхатӣти йоджана̄. ‘‘ча̄йам̣’’ти че айам̣. ‘‘ка̄лан̇карийа̄’’ти ка̄лам̣кареййа. ‘‘асса̄’’ти имасса пуггаласса. ‘‘паса̄дитам̣’’ти пасаннам̣. ‘‘падӯситам̣’’ти падут̣т̣хам̣. пуббе ‘маран̣а̄санна ка̄ле’ти вуттатта̄ идха ‘паваттика̄лепӣ’ти вуттам̣. ‘‘етам̣’’ти каммантарасса упаттхамбханам̣. ‘‘джӣвитапариккха̄ре’’ти джӣвитапарива̄ре паччайе. ‘‘самуда̄нетва̄’’ти сама̄ха ритва̄.‘‘еттха̄’’ти упаттхамбхака каммат̣т̣ха̄не. кхандхасанта̄насса упабрӯхананти самбандхо. ‘‘вуттанайена̄’’ти ‘джӣвитантара̄йе апанетва̄’тиа̄дина̄ вуттанайена. кхандхасанта̄насса чиратараппаваттинти самбандхо. ‘‘вуттаппака̄ра̄’’ти ‘випаччитум̣ аладдхока̄са̄ва̄ випакка випа̄ка̄ ва̄ сабба̄пи кусала̄ кусала четана̄’ти евам̣ вуттаппака̄ра̄. ‘‘дуббалатарам̣ катва̄ ва̄ виба̄дхама̄на̄’’ти упапӣл̣ака каммакиччам̣ вуттам̣. ‘‘джанака каммасса дуббала а̄йӯханака̄ле’’ти самуччайанака̄ле. ‘‘вихата са̄маттхийам̣’’ти вина̄ситасаттикам̣. ‘‘махесаккхесӯ’’ти маха̄нубха̄весу. ‘‘упаттхамбхакампи таббипарийа̄йена ведитаббам̣’’ти упапӣл̣ака каммато випарийа̄йена ведитаббам̣. ‘упарибхӯми ниббаттакампи сама̄нам̣ хет̣т̣ха̄бхӯмийам̣ ниббаттетӣ’тиа̄дӣсу ‘хет̣т̣ха̄бхӯми ниббаттакампи сама̄нам̣ упарибхӯмийам̣ ниббаттетӣ’тиа̄дина̄ ваттаббанти адхиппа̄йо. аджа̄тасаттура̄джаваттхумхи тасса ран̃н̃о питугха̄такаммам̣ маха̄авӣчинирайе ниббаттанакампи сама̄нам̣ паччха̄ буддху пат̣т̣ха̄на каммена ба̄дхӣйама̄нам̣ вихатаса̄маттхийам̣ хутва̄ там̣ уссаданирайе ниббаттети. кхандхасанта̄насса виба̄дханам̣ на̄ма саттасса дуккхуппатти каран̣анти самбандхо. катхам̣ гомахим̣са̄дӣнам̣ путтада̄ран̃а̄тимитта̄нан̃ча випаттикаран̣ам̣ тасса саттасса упапӣл̣ака каммакиччам̣ бхавеййа. ан̃н̃охи со пуггало, ан̃н̃е гомахим̣са̄дайо. на ча ан̃н̃ена катам̣ каммам̣ ан̃н̃есам̣ сатта̄нам̣ дуккхуппаттим̣ ва̄ сукхуппаттим̣ ва̄ кареййа̄ти чодана̄. дувидхантиа̄дина̄ там̣ виссаджджети. а̄нанда сет̣т̣хиваттхумхи. сосет̣т̣хи маха̄маччхарийо ахоси. ан̃н̃епи да̄нам̣ денте нӣва̄реси. со тато чавитва̄ екасмим̣ га̄маке екисса̄ иттхийа̄куччхимхи джа̄то. тасса джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа тасса па̄пакаммена ма̄тарам̣ а̄дим̣ катва̄ сакалага̄мика̄нам̣ джана̄нам̣ дуккхуппатти хотӣти дхаммапада ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. тасма̄ ниссандапхалавасена ан̃н̃ена катам̣ каммам̣ ан̃н̃есам̣ сатта̄нам̣ дуккхуппаттим̣ ва̄ сукхуппаттим̣ ва̄ кароти йева̄ти дат̣т̣хаббам̣. [‘‘каммаджасантати сӣсесӯ’’ти пат̣исандхика̄лато пат̣т̣ха̄йа уппанна̄ екека̄ каммаджарӯпасантати на̄ма аттхи. са̄ паччха̄ апара̄парам̣ та̄диса̄йа каммаджарӯпасантатийа̄ паваттаттха̄йа сӣсабхӯтатта̄ сантати сӣсанти вуччати. йам̣ кин̃чи екам̣ ва̄каммаджасантати сӣсам̣. две ва̄каммаджасантати сӣса̄ни ]. висуддхимаггапа̄т̣хе. ‘‘тадева̄’’ти там̣ упагха̄така каммамева. ‘‘идха ча̄’’ти имасмим̣ абхидхамматтхасан̇гахе. ‘‘имасса пӣ’’ти имасса упагха̄така каммассапи. дут̣т̣хага̄ман̣и ран̃н̃о ваттхумхи ча сон̣аттхера питуно ваттхумхи ча тесам̣ маран̣а̄саннака̄ле патхамам̣ дуггати нимитта̄ни упат̣т̣хаханти. паччха̄ ран̃н̃о екам̣ пуббакатам̣ калйа̄н̣а каммам̣ ануссарантасса тхерапиту ча тан̇кхан̣е ева екам̣ калйа̄н̣а каммам̣ каронтасса та̄ни дуггати нимитта̄ни антарадха̄йанти. сагганимитта̄ни па̄туббхаванти. убхопи чавитва̄ сагге ниббаттантӣти. кусала̄ кусала камма̄нам̣ кхайам̣ каротӣти кусала̄ кусала каммаккхайакаро. ‘‘а̄йу каммесу виджджама̄несӯ’’ти тасса саттасса а̄йу париччхедо ча парийанта гато на хоти, камма̄нубха̄во ча париккхӣн̣о на хоти. евам̣ а̄йу каммесу виджджама̄несу. ‘‘апара̄дха каммасса̄’’ти ма̄та̄питӯсува̄ дхаммикасаман̣а бра̄хман̣есу ва̄ апараджджханавасена катасса апара̄дхакаммасса. ‘‘со пана̄’’ти маджджхимат̣т̣хакатха̄ва̄до пана. ‘‘аруччама̄но вийа̄’’ти аниччхийама̄новийа. ‘‘со’’ти маджджхимат̣т̣хакатха̄ ва̄до. ‘‘таттха пана̄’’ти маджджхимат̣т̣хакатха̄йам̣ пана. ‘‘саббан̃четам̣’’ти саббан̃ча етам̣ суттавачанам̣, васена вуттанти самбандхо. аниччхантехи т̣ӣка̄ чарийехи. ‘‘випа̄кам̣ пат̣ииччхитаббо’’ти випа̄кам̣ пат̣ичча иччхи таббо. еттха ‘‘випа̄кам̣’’ти камманиббаттаккхандха санта̄нам̣ вуччати. тасса джанакам̣ каммам̣ джанака камманти вуччати. тассева кхандхасанта̄насса упаттхамбхакам̣ тассева упапӣл̣акам̣ тассева упагха̄такам̣ каммам̣ упагха̄така камманти вуччатӣти адхиппа̄йо. ‘‘са̄кета пан̃хе’’ти випа̄куддха̄ре а̄гате са̄кета пан̃хе. дхаммадинна̄йа на̄ма уггасена ран̃н̃о девийа̄ ваттхумхи са̄девӣ пуббе екам̣ аджам̣ гха̄теси, тена каммена апа̄йесу патитва̄ паччха̄ паватти випа̄кавасена бахӯсу бхавесу аджасарӣре ломаган̣ана̄маттам̣ аттано сӣсаччхедана дуккхам̣ анубхосӣти. ‘‘са̄ пана̄’’ти са̄ ека̄ па̄н̣а̄типа̄та четана̄ пана. маха̄моггала̄на ваттху на̄ма пан̃часата чора̄нам̣ тхерасса гха̄та на ваттху. тхерохи аттана̄ пуббакатена упаччхедака каммена чорагха̄танам̣ лабхитва̄ париниббуто. са̄ма̄ватидевӣ ча ваггумуда̄надитӣрава̄сино пан̃часата бхиккхӯ ча аттано пуббакатехи упаччхедака каммехи та̄дисам̣ парӯпаккамам̣ лабхитва̄ саггесу ниббатта̄. дуссима̄ро на̄ма какусандха буддхака̄ле ма̄радева путто вуччати. кала̄бура̄джа̄на̄ма кханти ва̄дита̄ пасасса гха̄тако вуччати. те пана тан̇кхан̣е аттана̄ катена упаччхедака каммена тан̇кхан̣е ева чавитва̄ авӣчимхи ниббатта̄. таттха пурима ваттхӯсу упаччхедака каммам̣ упаччхиндана маттам̣ кароти. на аттано випа̄кам̣ дети. паччхимаваттхӯсу пана упаччхинданан̃ча кароти, випа̄кан̃ча детӣти. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘упаччхедана пуббакам̣’’ти упаччхедана пуббакам̣ випа̄кам̣ джанетӣти йоджана̄. каммантарасса випа̄кам̣ упаччхиндитва̄ва аттано випа̄кам̣ джанетӣти адхиппа̄йо. таттха ‘‘аттано випа̄кам̣ джанетӣ’’ти идха када̄чи джанети, када̄чи на джанетӣти евам̣ вибха̄гасса акататта̄ ‘‘там̣ на сундарам̣’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘идха пуббакатена̄’’тиа̄дим̣. ‘‘ат̣т̣хакатха̄суйева а̄гататта̄’’ти тесу ваттхӯсу теджана̄ упаччхедака каммена марантӣти евам̣ ватва̄ а̄гататта̄. випа̄кам̣ ниббаттетӣти випа̄ка ниббаттакам̣. тасса бха̄во випа̄ка ниббаттакаттам̣. випа̄ка ниббаттакаттасса абха̄воти виггахо.
джанакачатуккам̣ нит̣т̣хитам̣.
136. ‘‘никанти балена ва̄ пат̣иба̄хийама̄нам̣ випа̄кам̣ на детӣ’’ти джха̄нала̄бхино хутва̄пи маран̣ака̄ле уппаджджитум̣ никантийа̄ сати, там̣ джха̄нам̣ випа̄кам̣ на детӣти адхиппа̄йо. ‘‘екасса̄’’ти екасса пуггаласса. ‘‘тесам̣’’ти махаггатакамма а̄нантарийа камма̄нам̣. антима джаванавӣтхийам̣ катам̣ на̄ма ваттху дуббалатта̄ сайампи дуббалам̣ хоти. пат̣исандхим̣ на джанети. тена̄ха ‘‘антима джаванавӣтхито пуббабха̄ге а̄санне катам̣’’ти. идан̃ча каммаса̄ман̃н̃а васена вуттам̣. каммависесе пана сати, на детӣти на ваттаббанти дассетум̣ ‘‘миччха̄дит̣т̣хикаммам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. катам̣ а̄санна каммам̣ на̄ма̄ти гахетаббанти йоджана̄. па̄л̣ипа̄т̣хе. ассапуггаласса маран̣ака̄лева̄ самма̄дит̣т̣хи саматта̄ сама̄динна̄, миччха̄дит̣т̣хи саматта̄ сама̄динна̄ти йоджана̄. парато парипун̣н̣ам̣ а̄гамиссати. соманасса джанакам̣ парачетана̄ паваттивасена. санта̄па джанакам̣ куккуччавиппат̣иса̄раппаваттивасена. идам̣ гарука чатуккам̣ на̄ма анантаре бхаве випаччанака̄нам̣ камма̄нам̣ васена вуттанти а̄ха ‘‘упападжджаведанӣйа камма̄ни ева̄’’ти. каммам̣ на̄ма кусалам̣ ва̄ хоту, акусалам̣ ва̄. пунаппунам̣ ладдха̄ севане сати, випа̄кам̣ дети. асати на дети. ка̄ма̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ уппаннам̣ хоти чаккху вин̃н̃а̄н̣анти ча, акусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ уппаннам̣ хоти чаккху вин̃н̃а̄н̣анти ча, па̄л̣ийам̣ вуттам̣. еттхахи кататта̄ти ватва̄ пуна упачитатта̄ти вачанам̣ пунаппунам̣ вад̣д̣ханасан̇кха̄те а̄севане сати ева випа̄кам̣ детӣти н̃а̄пети. тасма̄ катаматта камматта̄ кат̣атта̄ каммам̣ на̄ма̄ти вуттепи анантарабхаве випаччанака каммассева идха адхиппетатта̄ пунаппунам̣ ладдха̄ севанамева идха гахетаббанти дассетум̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘пунаппунам̣ ладдха̄севанам̣’’ти вуттам̣.
‘‘еван̃ча катва̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘йаттха там̣ пуббакатам̣ камманти а̄гатам̣’’ти йасмим̣ ат̣т̣хакатха̄ падесе там̣ кат̣атта̄ каммам̣ пуббакатам̣ каммам̣ти а̄гатам̣. ‘‘касма̄ идха̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘идха̄’’ти имасмим̣ абхидхамматтха сан̇гахе. па̄л̣ийам̣. йам̣ гарукам̣, там̣ випа̄кам̣ дети. тасмим̣ асати, йам̣ бахулам̣. тасмим̣ асати, йам̣ а̄саннам̣. тасмим̣ асати, йам̣ кат̣атта̄ ва̄ пана каммам̣, там̣ випа̄кам̣ детӣти аттхо. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣.
суттантапа̄т̣хе. сукхаведанам̣ джанетӣти сукхаведанӣйам̣. ‘‘саматта̄’’ти сут̣т̣хугахита̄. ‘‘сама̄динна̄’’ти тадаттхавиваран̣ам̣. ‘‘парийаттам̣’’ти саматтхам̣. тамбада̄дхикасса йа̄ваджӣвам̣ бахӯни па̄пакамма̄ни а̄чин̣н̣а̄ни. маран̣а дивасе пана са̄рипуттаттхерасса дхаммадесанам̣ сутва̄ чавитва̄ тена а̄санна каммена сагге ниббатти. ва̄така̄ласса йа̄ваджӣвам̣ бахӯни калйа̄н̣а камма̄ни а̄чин̣н̣а̄ни. маран̣а дивасепана буддхаса̄сане випарӣта сан̃н̃ам̣ катва̄ тена а̄санна каммена апа̄йе ниббатти.
гарукачатуккам̣ нит̣т̣хитам̣.
14. 7. дит̣т̣хадхаммачатукке. пасситабботи дит̣т̣хо. ‘‘дхаммо’’ти кхандха̄йатана дхамма самӯхо. дит̣т̣хо дхаммоти дит̣т̣ха дхаммо. ваттама̄но дхаммасамӯхо. йо аттабха̄воти вуччати. аттасан̇кха̄тасса дит̣т̣хийа̄ парикаппитаса̄расса бха̄во паватти ка̄ран̣анти катва̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘дит̣т̣ха дхаммо вуччатӣ’’тиа̄дима̄ха. ‘‘випа̄кам̣ пат̣исам̣ведетӣ’’ти етена катхам̣ каммаса̄дханам̣ дассети. пат̣исам̣ведана крийа̄паде випа̄канти каммападам̣ дисва̄ випа̄кам̣ на̄ма ведитаббам̣ веданӣйам̣. пат̣исам̣ведитаббам̣ пат̣исам̣веданӣйанти вин̃н̃а̄татта̄. ‘‘упечча̄’’ти упагантва̄. ‘‘упападжджитва̄’’ти упечча паджджитва̄. па̄пун̣итва̄ти аттхо. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘дит̣т̣ха дхаммато’’ти дит̣т̣ха дхаммасса. са̄миаттхе пан̃чамӣ. па̄л̣ийам̣ вуттам̣. ‘‘еттхахӣ’’тиа̄ди пуббава̄кйе вутта найамева. апарасаддо ниччам̣ апа̄да̄на̄ пеккхо. тан̃ча апа̄да̄нам̣ на̄ма анантаре вуттападехи. ‘‘дит̣т̣хадхамма̄ на̄гата̄нантара бхавехӣ’’ти дит̣т̣хадхаммато ча ана̄гата̄нантара бхавато ча̄ти аттхо. ‘‘париватто’’ти пабандхо. апара̄парийоти ва̄, апаро ча апаро ча апара̄паро. апара̄паре паватто апара̄парийоти аттхо. ‘‘упападжджабхавам̣’’ти ана̄гата̄нантарабхавам̣. ахоси камме ‘‘ахосӣ’’ти падам̣ ан̃н̃а̄си кон̣д̣ан̃н̃оти падевийа рул̣хӣна̄мападанти а̄ха ‘‘ахоси на̄макам̣’’ти. там̣ пана рул̣хипадам̣ кутопаваттам̣ти а̄ха ‘‘ахоси каммам̣’’тиа̄дим̣. ‘‘евам̣ вутта па̄т̣хавасена̄’’ти еттха идха вутто па̄т̣хо са̄ васесо. парипун̣н̣апа̄т̣хо пана ахоси каммам̣ ахоси камма випа̄ко, ахоси каммам̣ на̄хоси камма випа̄ко, ахоси каммам̣ аттхикамма випа̄ко, ахоси каммам̣ наттхи каммавипа̄ко, ахосикаммам̣ бхависсати камма випа̄ко, ахоси каммам̣ на бхависсати камма випа̄котиа̄дина̄ пат̣исамбхида̄ магге а̄гато. ‘‘са̄’’ти патхама джавана четана̄. ‘‘аппатара випа̄ка̄ ча̄тӣ’’ти еттха ‘‘итӣ’’ти хету аттхе нипа̄то, тасма̄ ачират̣т̣хити катта̄ дит̣т̣ха дхамме ева пхалам̣ датва̄ вигаччхати, тасма̄ аппатара випа̄катта̄ ахетукаматтам̣ пхалам̣ датва̄ вигаччхатӣти йоджана̄. ‘‘паччайоти ча̄’’ти паччайам̣ ладдха̄ти вутто паччайоти ча. ‘‘со’’ти махантам̣ вутто паччайо. ‘‘ка̄кавалийа̄дӣнам̣ вийа̄’’ти ка̄кавалийа̄дӣнам̣ пуггала̄нам̣ дит̣т̣хаведанӣйа каммам̣ вийа. ‘‘па̄кат̣атараппхалада̄нам̣’’ти сатта̄хаббхантаре ева сет̣т̣хит̣т̣ха̄наппат̣и ла̄бха̄дивасена па̄кат̣атараппхалада̄накам̣ каммависесам̣. камма патхаджаванасанта̄не паватта̄ патхамаджавана четана̄ ва̄ итара̄пи патхама джавана четана̄ ва̄ти йоджана̄. ‘‘ка̄чӣ’’ти екачча̄ патхамаджавана четана̄. сеса̄ни дит̣т̣хадхамма веданӣйа камма̄ни.
упападжджакамме. ‘‘аттха са̄дхика̄’’ти саннит̣т̣ха̄наттхаса̄дхика̄. па̄н̣агха̄та̄ди киччаса̄дхика̄ти вуттам̣ хоти. сут̣т̣ху нит̣т̣ха̄петӣти саннит̣т̣ха̄пика̄. ‘‘сеса̄ни пӣ’’ти сеса̄ни упападжджа веданӣйа камма̄нипи. ‘‘идха̄’’ти имасмим̣ манусса локе. ‘‘миссакакамма̄нӣ’’ти кусала̄ кусаламиссака̄ни камма̄ни. вема̄никапетаваттхӯни вима̄наваттху па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ни. ‘‘сугатийам̣ випаттим̣ анубхаванта̄ни ваттхӯнӣ’’ти еттха ‘‘випаттим̣’’ти чаккху сота̄дӣнам̣ ан̇га паччан̇га̄нам̣ ва̄ випаттим̣. на̄на̄ дуккхуппаттибхӯтам̣ ва̄ випаттим̣. ‘‘дуггатийам̣ сампаттим̣’’ти махиддхӣнам̣ на̄гасупан̣н̣а̄дӣнам̣ сампаттим̣. ‘‘йатха̄ вутта ваттхӯхӣ’’ти вема̄ника петаваттха̄дӣхи. ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хе. ‘‘тесам̣ сан̇каманам̣ наттхӣ’’ти тесам̣ камма̄нам̣ випаччанака̄ла сан̇канти на̄ма наттхи. ‘‘йатха̄т̣ха̄нейева патит̣т̣хантӣ’’ти та̄ни дит̣т̣ха дхаммат̣т̣ха̄на̄дивасена бхагавата̄ йатха̄ вуттат̣т̣ха̄не ева тит̣т̣ханти. ‘‘евам̣ вуттам̣’’ти тесам̣ сан̇каманам̣ наттхӣтиа̄динайена вуттам̣. ‘‘йуттийа̄ ва̄ абха̄вато’’ти еттха дит̣т̣ха дхамма веданӣйасса пат̣исандхи випа̄ка̄ди йуттийа̄ абха̄вато.
дит̣т̣хадхаммачатуккам̣.
148. па̄кат̣т̣ха̄начатукке. ‘‘ка̄йа̄дӣнам̣’’ти чопанака̄йа̄дӣнам̣. ка̄йа вин̃н̃атта̄дӣнанти вуттам̣ хоти. ‘‘атипа̄тентӣ’’ти атиккамма пайогена абхибхавитва̄ па̄тенти. тена̄ха ‘‘атипа̄танан̃четтха̄’’тиа̄дим̣. ‘‘адиннам̣’’ти са̄микенаадиннам̣ парасантакам̣. агаманӣйаваттхӯни на̄ма авӣтиккаманаттха̄йа анупагантабба̄ни ма̄тураккхита̄дӣни иттхи пурисасарӣра̄ни. ‘‘тасса̄’’ти парапа̄н̣асса. ‘‘тато’’ти парапариггахита бха̄вато. ‘‘аччхиндака четана̄’’ти парасантакасса аттано сантакакаран̣авасена бхусам̣ парасантака̄ бха̄ваччхиндака четана̄. вилуппана четана̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘маггена маггаппат̣ипа̄дакасса̄’’ти аттано маггена парамагга сампайоджакасса. ‘‘еттхапӣ’’ти йатха̄ адинна̄да̄не парапариггахита сан̃н̃иноти дутӣйам̣ ан̇гападам̣ вуттам̣. евам̣ еттхапи. еттха ваданти агаманӣйа ваттху васена читтанти аватва̄ тасмим̣ севана читтанти вуттам̣. тасма̄ агаманӣйа ваттху сан̃н̃ита̄ти авуттампи вуттасадисам̣ хотӣти. на хоти. на хи тасминти вачанам̣ сан̃н̃а̄висеса сахитам̣ аттхам̣ вадати. ӣдисесу ча т̣ха̄несу саче сан̃н̃а̄падха̄нам̣ хоти. па̄н̣асан̃н̃ита̄, парапариггахита сан̃н̃ита̄,ти ан̇га падам̣ вийа идхапи агаманӣйа ваттху сан̃н̃ита̄ти дутӣйам̣ ан̇гападам̣ авассам̣ ваттаббам̣ хоти. касма̄, ан̇ганийамат̣т̣ха̄натта̄. тена̄ха ‘‘етена̄’’тиа̄дим̣. ‘‘чатуран̇гӣкова вутто’’ти тасса чатта̄ро самбха̄ра̄. агаманӣйа ваттху, тасмим̣ севана читтам̣, севанаппайого, маггена маггаппат̣ипатти адхива̄сананти. ‘‘са̄’’ти бхиккхунӣ. ‘‘раккхита̄су сан̇гахита̄’’ти ма̄тураккхита питу раккхита̄дӣсу сан̇гахита̄. ‘‘т̣ӣка̄су пана̄’’ти суттантат̣ӣка̄су пана. ‘‘са̄’’ти бхиккхунӣ. па̄сан̣д̣а̄ вуччанти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄дӣни. там̣ ва̄дино па̄сан̣д̣ийа̄ на̄ма. тесам̣ дхаммо па̄сан̣д̣ийа дхаммо на̄ма. миччха̄ча̄ропи дуссӣла̄йа иттхийа̄ вӣтиккамо аппаса̄ваджджо. тато горӯпа сӣлика̄йа маха̄са̄ваджджо. тато саран̣ан̇гата̄йа, пан̃ча сиккха̄ падика̄йа, са̄ман̣ерийа̄, путхуджджана бхиккхунийа̄тиа̄ди. ат̣т̣хакатха̄ па̄т̣хе. ‘‘еттха̄’’ти имасмим̣ акусалака̄йакамме. ‘‘на гахитам̣’’ти тхерена ва̄ ат̣т̣хакатха̄чарийехи ва̄ на гахитам̣. суран̃ча мерайан̃ча пиванти етена̄ти сура̄мерайа па̄нам̣. тададжджхохаран̣а четана̄ каммам̣. ‘‘сабба лахуко’’ти саббесам̣ сура̄па̄на камма випа̄ка̄нам̣ маджджхе йо випа̄ко лахукатаро, паваттивипа̄каматтоти вуттам̣ хоти. ‘‘умматтакасам̣ваттанико’’ти умматтабха̄ва сам̣ваттанико. ‘‘пан̃чапӣ’’ти сура̄па̄на каммена саха пан̃чапи. мӯлат̣ӣка̄ вачане. ‘‘тасса̄’’ти сура̄па̄на каммасса. пат̣исамбхида̄ маггат̣ӣка̄йам̣ имасса ва̄кйасса сам̣ван̣н̣ана̄йам̣ вуттанти самбандхо. таттха ‘‘табби раман̣а̄дайо ча̄’’ти тато сура̄па̄нато вираман̣а̄дайо ча. ‘‘мадасса̄’’ти маджджанасса. ‘‘апун̃н̃апатхасса̄’’ти акусала камма патхасса. ‘‘таббирати пӣ’’ти тато сура̄па̄нато виратипи. ‘‘ниммадата̄йа̄’’ти маджджанарахита бха̄васса. ‘‘са̄’’ти ниммадата̄. ‘‘пун̃н̃апатхасса̄’’ти кусалакамма патхасса. ‘‘итӣ’’ти тасма̄. ‘‘та̄нӣ’’ти сура̄па̄на камматаббирати камма̄ни. ‘‘на итарам̣’’ти каммапатхехи асамбандхам̣. сура̄па̄нам̣ висум̣ пат̣исандхим̣ на детӣти йоджана̄. таббирати камме пана саче идам̣ сура̄па̄нам̣ на̄ма па̄пакаммам̣ дуччаританти н̃атва̄ сама̄да̄на вирати сампаттавирати васена там̣ сиккха̄падам̣ раккхати. там̣ сӣлам̣ ан̃н̃ехи пун̃н̃апатхехи асамбандхампи висум̣ пат̣исандхим̣ на детӣти на ваттаббам̣. ‘‘евамидам̣ пӣ’’ти евам̣ идампи сура̄па̄на каммам̣ камма патхапаттасса каммасса парива̄рабхӯтам̣ ева пат̣исандхим̣ джанетӣти йоджана̄. ‘‘таттха̄’’ти каммапатхасуттесу. сарӯпато на вуттанти ча сакка̄ ваттунти самбандхо. ‘‘йам̣’’ти йам̣ сура̄па̄на каммам̣. ‘‘таттха̄’’ти тесу каммапатхасуттесу. камма джананам̣ на̄ма дуччарита камма̄нам̣ джананам̣. саккена дева̄на миндена тасса апа̄йага̄мита̄ вутта̄ти самбандхо. тасса̄сура̄йа пун̣н̣ам̣ имам̣ сура̄кумбхам̣кин̣а̄тха. мӯлам̣ детха ган̣ха̄тха̄ти аттхо. ‘‘тасса̄’’ти сура̄па̄на каммасса. апа̄йам̣ гамети сампа̄петӣти апа̄йа га̄мӣ. ‘‘йадидам̣’’ти йа̄ айам̣ йатха̄ла̄бха йоджана̄ аттхи. мӯлат̣ӣка̄ вачане. ‘‘каммасахаджа̄та̄’’ти акусала каммасахаджа̄та̄ тан̣ха̄. ‘‘тесам̣’’ти тесам̣ пан̃чаннам̣ камма̄нам̣. ‘‘кот̣т̣ха̄сато’’ти дхаммасан̇ган̣ийам̣ пхассо хоти, ведана̄ хотӣтиа̄дина̄ вутте дхаммуддесава̄ре джха̄на̄дикот̣т̣ха̄са̄ на̄ма а̄гата̄. тесу пан̃ча сиккха̄пада̄ кот̣т̣ха̄сато каммапатха кот̣т̣ха̄сика̄ ева. каммапатха кот̣т̣ха̄се антогадха̄ти аттхо. ‘‘пурима̄нам̣ чатуннам̣’’ти па̄н̣а̄ти па̄та̄дӣнам̣ чатуннам̣ камма̄нам̣. ‘‘пат̣иккхитто’’ти тасса каммапатхабха̄во пат̣иккхитто. ‘‘татӣйам̣’’ти татӣйа суттам̣. ета̄супи ча ат̣т̣хакатха̄су.
ка̄йакамма̄дӣсу. сасамбха̄рака̄йо на̄ма сакало рӯпака̄йо. паса̄дака̄йо на̄ма ка̄йапаса̄до ева. ка̄йа вин̃н̃атти чопанака̄йо на̄ма. ‘‘чопана’’нти ча чаланам̣ вуччати. ‘‘со йева̄’’ти чопанака̄йойева. ка̄йакамма на̄ма ла̄бхо ча хоти, тасма̄ со камма̄нам̣ паватти мукханти вуччатӣти йоджана̄. ‘‘камма̄ни висесетум̣’’ти идам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма, идам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма̄ти висесетум̣ нийаметум̣. ‘‘сакконтӣ’’ти камма̄ни висесетум̣ сакконти. тасма̄ ка̄йадва̄ре вуттитоти ча вачӣдва̄ре вуттитоти ча вуттанти адхиппа̄йо. миччха̄ча̄расса вачӣдва̄ре аппаваттито ‘‘пурима̄ни две’’ти вуттам̣. ‘‘маджджхима̄ни чатта̄рӣ’’ти муса̄ва̄да̄дӣни чатта̄ри вачӣкамма̄ни. ‘‘чхаббидха̄ни та̄ни ваджджа̄нӣти’’ти ‘ка̄йакаммам̣ джахеййу’нтиа̄дӣни чхаббидха̄ни та̄ни ваджджа̄ни. катхам̣ екамекена ба̄хулла саддена чхаббидха̄ни та̄ни ваджджетӣти. анвайато ча бйатирекато ча ваджджети. катхам̣, па̄н̣а̄типа̄та каммам̣ када̄чи аппакена вачӣдва̄ре уппаннампи ка̄йадва̄ре ева паватти бахулатта̄ ка̄йакаммамева хоти. вачӣкамма сан̇кхйам̣ на гаччхати. две ва̄ асса на̄ма̄ни на бхаванти. вачӣдва̄ре пана аппакавуттитта̄ вачӣкаммам̣ на̄ма на хоти. ка̄йакамманти на̄мам̣ на джахати. две ва̄ асса на̄ма̄ни на бхавантӣти евам̣ екена ка̄йадва̄ре ба̄хулла вуттивачанена па̄н̣а̄типа̄та камме чхаббидха̄ни ваджджа̄ни ваджджетӣти. евам̣ сесесу. ваначарако на̄ма ваналуддако. со пана када̄чи аппакена га̄ме чарантопи ване ба̄хулла ча̄ритта̄ ваначарако ева хоти. га̄мачаракоти на̄мам̣ на лабхати. две ва̄ асса на̄ма̄ни на бхаванти. евам̣ сан̇га̄ма̄вачарака̄пи. сан̇га̄ма̄вачаро на̄ма сан̇га̄ме ба̄хулла̄вачаро хаттхӣ вуччати. еттха манодва̄рам̣ сабба камма са̄дха̄ран̣атта̄ камма̄ни висесетум̣ на саккотӣти вуттам̣. еван̃часати, ‘абхиджджха̄ бйа̄па̄до миччха̄дит̣т̣хи чети манасмим̣ вуттито манокаммам̣ на̄ма̄’ти идам̣ на ваттаббанти. но на ваттаббам̣. камма сиддхим̣ пат̣ичча ан̃н̃адва̄рехи аса̄дха̄ран̣атта̄. тена̄ха ‘‘манокамма̄ни пана̄’’тиа̄дим̣. ‘‘сиддхам̣’’ти ниббаттам̣. ‘‘ка̄йакаммадва̄рам̣’’ти еттха таттха чопанака̄йо ка̄йакамма̄нам̣ паватти бахулатта̄ ка̄йакамма два̄рам̣ на̄ма. чопанава̄ча̄ таттха вачӣкамма̄нам̣ паватти бахулатта̄ вачӣкаммадва̄рам̣ на̄ма. кусала̄ кусала джавана читтам̣ пана манокамма̄нам̣ таттхева камма кичча сиддхито манокамма два̄рам̣ на̄ма̄ти евам̣ каммена два̄ра ваваттха̄нам̣ ведитаббам̣. ‘‘тасса два̄расса на̄мам̣ бхиндитум̣ ва̄’’ти ка̄йоти на̄мам̣ бхиндитум̣ ва̄. ‘‘аттано на̄мам̣ да̄тунти ва̄’’ти вачӣти на̄мам̣ тасса да̄тум̣ ва̄. ‘‘бра̄хман̣а га̄ма̄дӣнам̣ бра̄хман̣а га̄ма̄дибха̄во вийа̄’’ти тасмим̣ ан̃н̃акулесу васантесупи бра̄хман̣а кулабахулатта̄ бра̄хман̣а га̄мотвева на̄мам̣ хоти. тасмим̣ ване ан̃н̃аруккхесу сантесупи кхадӣраруккха бахулатта̄ кхадӣраванантвева на̄мам̣ хотӣти ваттаббанти. ка̄йакаммам̣ нит̣т̣хитам̣.
149. вачӣкамме. ‘‘муса̄ вадантӣ’’ти абхӯтато ваданти. писати ета̄йа̄ти писун̣а̄. ‘‘нирутти найена̄’’ти еттха пийасун̃н̃а каран̣а̄ти ваттаббе аккхара лопакаран̣ам̣ нирутти найо на̄ма. ‘‘йена̄’’ти йенаджанена. ‘‘сампхам̣’’ти еттха сам̣саддо саммати дуккхам̣ етена̄ти аттхена сукхе хите ваттатӣти а̄ха ‘‘сам̣ сукхам̣ хитан̃ча̄’’ти. кӣдисам̣ сукхам̣ хитан̃ча̄ти а̄ха ‘‘са̄дхуджанехи адхигантаббам̣’’ти. етена па̄паджанехи адхигантаббам̣ хитасукхам̣ пат̣иккхипати. хитасукхасса вина̄санам̣ на̄ма тасса а̄гамана маггабхиндананти а̄ха ‘‘хитасукха маггам̣ бхиндатӣ’’ти. ‘‘там̣ ва̄’’ти еттха ‘‘там̣’’ти хитасукхам̣. ‘‘аттха дхамма̄ пагатасса̄’’ти аттхато ча дхаммато ча апагатасса. ‘‘пат̣ибха̄н̣а читтасса̄’’ти сун̣анта̄нам̣ читтарати читтаха̄савад̣д̣ханаттха̄йа пат̣ибха̄н̣ан̃н̃а̄н̣ена читтӣкатасса. ‘‘йаттха̄’’ти йасмим̣ катха̄ магге. ‘‘аттха дхамма винайападам̣’’ти аттха падан̃ча дхаммападан̃ча винайа падан̃ча. таттха аттхо на̄ма а̄рогйасампатти, миттасампатти, пан̃н̃а̄сампатти, дхана сампатти, бхогасампаттийо. та̄су косалладжанакам̣ ва̄кйападам̣ аттхападам̣ на̄ма. идам̣ сучаритам̣ на̄ма саггасам̣ваттаникам̣, идам̣ дуччаритам̣ на̄ма апа̄йа сам̣ваттаниканти евам̣ сабха̄ва дхаммесу косалла джанакам̣ ва̄кйа падам̣ дхамма падам̣ на̄ма. евам̣ читтам̣ дамитаббам̣, евам̣ индрийа̄ни дамитабба̄ни, евам̣ ра̄го винетаббо, евам̣ досо винетабботиа̄дина̄ винетаббесу винайа косалладжанакам̣ ва̄кйападам̣ винайа падам̣ на̄ма. йаттха еварӯпам̣ аттха падан̃ча дхамма падан̃ча винайа падан̃ча кин̃чи наттхи. тасса ва̄ча̄ ваттхуматтасса етам̣на̄мам̣ хотӣти йоджана̄. ‘‘сампхам̣’’ти вуттаппака̄рам̣ нираттхакавачанам̣. ‘‘таттха̄’’ти тесу вачӣкаммесу. висам̣ва̄данам̣ на̄ма вираджджха̄ панам̣. висам̣ва̄дако на̄ма вираджджха̄панако. аттхам̣ бхан̃джати вина̄сетӣти аттха бхан̃джанако. ‘‘каммапатхабхедо’’ти пат̣исандхи джанако каммапатхависесо. ‘‘итаро’’ти аттха бхан̃джанакато ан̃н̃о муса̄ва̄до. ‘‘камма мева̄’’ти паватти випа̄ка джанакам̣ вачӣкаммамева. ‘‘раджа̄нам̣’’ти дхӯлӣнам̣. та̄су сугати дуггатӣсу уппаджджантӣти тадуппаджджанака̄ни. ‘‘патхабхӯтатта̄’’ти уппаттимаггабхӯтатта̄. ‘‘бхеда пуреккха̄рена̄’’ти миттабхедапуреккха̄рена. миттам̣ бхиндатӣти бхедако. ‘‘сам̣килит̣т̣ха четана̄’’ти аттха пуреккха̄ра дхамма пуреккха̄ра винайа пуреккха̄ра ануса̄сани пуреккха̄ра рахита̄ кевалам̣ бхедапуреккха̄ра четана̄ сам̣килит̣т̣ха четана̄ на̄ма. ‘‘паре бхинне йева̄’’ти параджане параджанена митхубхедавасена бхиннейева. ‘‘йам̣ кин̃чӣ’’ти йам̣ кин̃чи аккосаваттху. ‘‘айам̣ пӣ’’ти айам̣ пхарусава̄ча̄пи. евам̣ аккосана каммам̣пи аккоситаббасса дӯре т̣хитассапи матассапи сампаджджатӣти йоджана̄. анаттхам̣ нираттхакава̄ча̄ ваттху маттам̣ вин̃н̃а̄петӣти анаттхавин̃н̃а̄панако. ‘‘саччато ган̣ханте йева̄’’ти йатха̄ со катхети, татха̄ там̣ ваттху уппанна пуббанти евам̣ саччато ган̣хантейева. кечи саччато ган̣хитва̄ кин̃чи ваттхум̣ пӯджанӣйа т̣ха̄не т̣хапетва̄ тхомента̄ пӯджента̄ ванданта̄ парихаранти. сампара̄йи каттха̄йа там̣ саран̣ам̣ гаччханти. саббаметам̣ нираттхакам̣ хоти. ‘‘тадасса̄давасена̄’’ти там̣ ра̄джакатха̄дим̣ таттха читтаратим̣ лабхитва̄ асса̄давасена катхентассева каммам̣ хоти. аничча лаккхан̣а вибха̄ванаттха̄йа ва̄ ратанаттайа гун̣авибха̄ванаттха̄йа ва̄ па̄па гараха калйа̄н̣а самбха̄вана̄йа ва̄ катхентасса пана саттхакамева хотӣти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘аттха дхамма винайа нисситам̣’’тиа̄дим̣. сесаметтха ка̄йадва̄ре дӣпитамева.
150. манокамме. ‘‘абхиджха̄йантӣ’’ти атирекатарам̣ джха̄йанти, чинтенти, олокенти ва̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘асса̄даматте ат̣хатва̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘бйа̄па̄дентӣ’’ти вигатабха̄вам̣ а̄па̄денти сампа̄пенти. тан̃ча а̄па̄данам̣ на ка̄йава̄ча̄хи. атха кхо читтенева̄ти вуттам̣ ‘‘чинтентӣ’’ти. ‘‘табби парӣтато’’ти саппуриса пан̃н̃аттито випарӣтена. ‘‘таттха̄’’ти тесу манокаммесу. ‘‘идам̣ мамасса̄’’ти идам̣ сантакам̣ мамасантакам̣ бхавеййа, ахо са̄дху вата̄ти йоджана̄. ‘‘аттано катва̄’’ти аттано сантакам̣ катва̄. ‘‘ла̄бха̄ватиме’’ти еттха сула̄бхам̣ лабхантӣти ла̄бха̄. ‘‘аттано кареййам̣’’ти аттано сантакам̣ кареййам̣. парабхан̣д̣ам̣ ваттху йасса̄ти парабхан̣д̣а ваттхуко. ‘‘ваттхӯ’’ти а̄рамман̣абхӯтам̣ ваттху. йа̄ва на парин̣а̄мети, та̄ва на каммапатхабхедо хотӣти йоджана̄. ‘‘вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄сӯ’’ти адхика̄ро. ‘‘айам̣’’ти айам̣ сатто. ‘‘тасса̄’’ти тасса саттасса. дасаваттхука̄миччха̄дит̣т̣хи на̄ма ‘наттхидиннам̣, наттхийит̣т̣хам̣, наттхихутам̣’тиа̄дика̄ миччха̄дит̣т̣хи. два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигатесу ка̄чидит̣т̣хийо наттхика̄ди сабха̄ва̄ хонти. идха пана таббахуланайена каммамева̄ти вуттам̣. йатха̄вуттоти самбандхо. гаччхантасса пуггаласса. ‘‘читтуппа̄до’’ти маггачиттуппа̄де. ‘‘пассанто’’ти тӣн̣и лаккхан̣а̄ни пассанто. вуттоти самбандхо. ‘‘нийа̄мам̣’’ти самматта нийа̄мам̣. авипарӣтанийа̄манти аттхо. пуна ‘‘нийа̄мам̣’’ти миччхаттанийа̄мам̣. випарӣта нийа̄манти аттхо. тикиччхитум̣ асаккун̣еййоти атекиччхо. екантена апа̄йага̄мӣ хотӣти аттхо. ‘‘апасситва̄’’ти дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄нам̣ апасситва̄. ‘‘миччха̄дхимоккхаматтена̄’’ти титтха̄ чарийесу саддахана маттена̄ти адхиппа̄йо. ‘‘сакам̣ а̄чарийакам̣’’ти аттано а̄чарийасса сантакабхӯтам̣. т̣хито пуггало. ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто, йатха̄ха миччхаттатике миччха̄сабха̄ва̄ти миччхатта̄. випа̄када̄не сати, кхандхабхеда̄нантарамева випа̄када̄нато нийата̄. миччхатта̄ ча те нийата̄ ча̄ти миччхаттанийата̄. самма̄са бха̄ва̄ти самматта̄. самматта̄ ча те нийата̄ ча анантарамева пхалада̄на нийамена̄ти самматтанийата̄ти. ‘‘тасса̄’’ти миччха̄дит̣т̣хийа̄. ‘‘ачопетва̄’’ти ача̄летва̄. ‘‘етена̄’’ти етенапи саддена. ‘‘имесам̣’’ти манокамма̄нам̣. ‘‘етена̄’’ти манасмим̣ ева̄ти вачанена. ‘‘упапаннам̣’’ти парипун̣н̣ам̣. ‘‘упалаккхан̣а̄дивасена̄’’ти упалаккхан̣анайа нидассананайа падха̄нанайа̄дивасена. ‘‘аттхантараппасан̇го хотӣ’’ти катхам̣ хоти. евасаддена вина̄ па̄н̣а̄типа̄та каммам̣ ка̄йадва̄ре ба̄хулла вуттито ка̄йакаммам̣ на̄ма̄ти вутте идам̣ ладдха̄тапатто ра̄джакума̄роти вийа упалаккхан̣анайаматтам̣. тена сесадва̄ресупи ба̄хулла вуттим̣ упасаллаккхетӣти аттхантараппасан̇го сийа̄ти. евам̣ сесанайесупӣти. ‘‘апича̄’’ти кин̃чи ваттаббам̣ аттхӣти джотети. ‘‘тесӯ’’ти па̄н̣авадха̄дӣсу. ‘‘екам̣ ан̇гам̣’’ти упаккамоти чатуттхам̣ ан̇гам̣. ‘‘там̣ сахаджа̄та̄ ча̄’’ти четана̄ сахаджа̄та̄ ча. четана̄ паккхе бхава̄ти четана̄ паккхика̄. четана̄ вийа ка̄йакаммабха̄вам̣ гаччхантӣти вуттам̣ хоти. ‘‘аббоха̄рикаттам̣ гаччхантӣ’’ти манокамманти вохаритум̣ аппахонакаттам̣ гаччхантӣти аттхо. атта̄ падха̄нам̣ йесам̣ те аттаппадха̄на̄. абхиджджха̄дайо. аттаппадха̄на̄ на хонти. четана̄ падха̄на̄ хонти. идхева те аттаппадха̄на̄ хонтӣти аттхо. ‘‘татха̄ татха̄’’ти аховата идам̣ мамасса̄тиа̄дина̄ тена тена пака̄рена. ‘‘таттха̄’’ти тесу манокаммесу. ‘‘саббена саббам̣’’ти па̄т̣ипадикападаметам̣. саббаппака̄ратоти аттхо. ‘‘идха̄’’ти манокаммат̣т̣ха̄не. ‘‘манокамма киччависесена̄’’ти аховата идам̣ мамасса̄тиа̄дикена кичча висесена. манокамма дӣпана̄ нит̣т̣хита̄.
151. ‘‘еттха ча дасаннам̣ пӣ’’тиа̄дӣсу. ‘‘та̄пӣ’’ти та̄ пубба̄парачетана̄йопи. а̄дито пат̣т̣ха̄йа паватта̄ та̄пӣти самбандхо. ‘‘йа̄нипана̄’’тиа̄дӣсу. еко екасса вадати ахам̣ имам̣ саттам̣ ма̄реми, твам̣ асукам̣саттам̣ ма̄рехӣти. евам̣ ватва̄ убхопи упаккамам̣ каронти. каммам̣ пана убхиннампи на сиджджхати. таттха а̄н̣а̄пакасса твам̣ асукам̣ саттам̣ ма̄рехӣти а̄н̣а̄пана каммам̣ саче сиджджхати. вачӣдва̄ре паваттам̣ ка̄йакамманти вуччати. идха пана асиддхатта̄ вачӣдва̄ре дисса ма̄нам̣ вачӣкамманти вуччати. вачӣдуччаритаматтанти вуттам̣ хоти. есанайо сесесупи.
‘‘досамӯлена̄’’тиа̄дӣсу. досо ева мӯлам̣ досамӯлам̣. досо мӯлам̣ масса̄ти досамӯлам̣. там̣ сампайутта читтанти двидха̄ аттхо. бйа̄па̄до на̄ма досо ева. со катхам̣ досена мӯлена джа̄йеййа̄ти вуттам̣ ‘‘пуримо бйа̄па̄даваджджехӣ’’ти. парато абхиджджха̄йампи есанайо. вибха̄ванипа̄т̣хе. нидхипа̄т̣хака̄ на̄ма ра̄джанидхи видха̄йака̄. таттха чан̣д̣о ниггахетабботи а̄гататта̄ дут̣т̣ханиггахаттханти вуттам̣. ра̄джӯнам̣ адинна̄да̄нам̣ мохамӯлена джа̄йатӣти йоджана̄. ‘‘бра̄хман̣а̄нан̃ча̄’’ти сакасан̃н̃а̄йа ева йам̣ кин̃чи харанта̄нам̣ бра̄хман̣а̄нан̃ча каммапхаласамбандха̄пава̄дӣнан̃ча. ‘‘а̄харан̣ам̣’’ти адинна̄да̄навасена харан̣ам̣. авахаран̣анти вуттам̣ хоти. йо пана мохо ра̄джӯнам̣ уппанно, йо ча бра̄хман̣а̄нам̣ уппанно, йо ча камма пхаласамбандха̄ пава̄дӣнам̣ уппанноти самбандхо. ‘‘лобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’ти лобхо камма̄нам̣ сут̣т̣хувад̣д̣хана̄йа нида̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ хотӣти йоджана̄. сан̃джа̄та̄ кан̇кха̄йесам̣ те сан̃джа̄такан̇кха̄. парито ут̣т̣ха̄ти еттха̄ти парийут̣т̣ха̄нам̣. кан̇кха̄йа парийут̣т̣ха̄нам̣ кан̇кха̄парийут̣т̣ха̄нам̣. джана̄нам̣ та̄никамма̄нӣти самбандхо.
акусалакаммадӣпана̄нит̣т̣хита̄.
157. кусалакамме. айам̣ пана евама̄дӣсу суттападесу а̄гатоти самбандхо. ‘‘меттам̣ ка̄йакаммам̣’’ти метта̄сахагатам̣ ка̄йакаммам̣. евам̣ вачӣкаммепи. четана̄ хеттха камманти адхиппета̄. манокамме пана четана̄пи йуджджати. абйа̄па̄допи йуджджати. н̃а̄н̣ам̣ анупариваттӣти н̃а̄н̣а̄нупариваттам̣. н̃а̄н̣а̄нупариваттӣтипи па̄т̣хо, со йеваттхо. ‘‘падаккхин̣ам̣’’ти павад̣д̣хитам̣. апарам̣ парийа̄йам̣ дассети ‘‘йасмим̣ пана̄’’тиа̄дина̄. дуссӣласса бха̄во дуссилйам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄дикаммам̣. ‘‘паваттама̄не’’ти ка̄йадва̄ре паваттама̄не. ‘‘йам̣ пана кусалам̣’’ти па̄н̣а̄ти па̄та̄дито вирати кусалам̣. ‘‘паваттама̄нам̣’’ти читте паваттама̄нам̣. ‘‘кичча сӣсена̄’’ти киччаппадха̄нена. киччам̣ падха̄нам̣ катва̄ти адхиппа̄йо. сесаметтха ка̄йакамме сувин̃н̃еййам̣.
‘‘вачӣкаммепи есеванайо’’ти йасмим̣ дуссилйе паваттама̄не ва̄ча̄ апарисуддха̄ хоти. вачӣ сам̣варо бхиджджатӣтиа̄дина̄ ваттаббам̣. ‘‘авасесам̣ пана̄’’ти тӣхи ка̄йакаммехи чатӯхи вачӣкаммехи авасесам̣. таттха ‘‘тӣхи ка̄йакаммехӣ’’ти тӣхи ка̄йадуччарита вирати каммехи. ‘‘чатӯхи вачӣкаммехӣ’’ти чатӯхи вачӣдуччарита вирати каммехи. ‘‘саббам̣пи калйа̄н̣а каммам̣’’ти саббампи да̄накаммам̣, саббампи бха̄вана̄ каммам̣, апача̄йана каммам̣, веййа̄ваччакаммам̣, паттида̄накаммам̣, патта̄нумодана̄каммам̣, дхаммасавана каммам̣, дхамма десана̄ каммам̣, саббампи дит̣т̣хиджукаммам̣ тӣсудва̄ресу паваттампи манокаммам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. имесу пана двӣсу парийа̄йесу паччхимойева падха̄нанти самбандхо. ‘‘йа̄ва дева̄’’ти антима париччхеда джотако нипа̄то. маттхакапариччхедена̄ти аттхо.
сӣлападе. ‘‘сӣлайатӣ’’ти самма̄ дахати ча упадха̄рети ча̄ти двидха̄ аттхо. ‘‘сусама̄хита̄нӣ’’ти суппатит̣т̣хита̄ни. ‘‘упариме кусала дхамме’’ти махаггата локуттара кусаладхамме. саттасу висуддхӣсу упариме читта висуддха̄ди кусаладхамме. ‘‘адхикусала дхамме’’ти адхике бодхипаккхийа кусала дхамме. парехи диннам̣, тадева паттим̣. сабба̄ни пана та̄ни да̄на̄дӣни кусала̄ни. содхенти саппуриса̄джана̄. та̄ни евапун̃н̃а̄ни. екамекам̣ пун̃н̃акрийаваттху. ‘‘имина̄ паччайена̄’’ти чӣвара̄ди паччайена, аннапа̄на̄ди паччайена, дхана дханан̃н̃а̄дипаччайена ва̄. ‘‘саббам̣пи четам̣’’ти саббампи етам̣ дасавидхам̣ пун̃н̃ам̣. ‘‘хӣнена чхандена̄’’ти йасака̄мата̄дивасена хӣнена чхандена, хӣнена читтена, хӣнена вӣрийена, хӣна̄йа вӣмам̣са̄йа. ‘‘маджджхимена̄’’ти пун̃н̃аппхалака̄мата̄дивасена маджджхимена. ‘‘пан̣ӣтена̄’’ти каттаббамевиданти арийавам̣са̄ну брӯханавасена пан̣ӣтена чханда̄дина̄ паватти там̣ пан̣ӣтанти йоджана̄. ‘‘йасака̄мата̄йа̄’’ти китти саддака̄мата̄йа ва̄, парива̄рака̄мата̄йа ва̄. ‘‘пун̃н̃аппхалака̄мата̄йа̄’’ти бхавасампатти бхогасампаттика̄мата̄йа. ‘‘арийабха̄вам̣ нисса̄йа̄’’ти идам̣ да̄нам̣ на̄ма арийа̄нам̣ вам̣со. ахампи арийо. тасма̄ майа̄пи каттаббамевиданти евам̣ арийабха̄вам̣ нисса̄йа̄ти аттхо. еттха ча ‘‘арийо’’ти а̄ча̄ра арийопи йуджджати дассана арийопи. таттха а̄ча̄ра арийо на̄ма саппурисо путхуджджана калйа̄н̣ако вуччати. дассана арийо на̄ма параматтха арийо. ‘‘па̄рамита̄ да̄нам̣’’ти саббада̄нехи аггапаттам̣ маха̄бодхи сатта̄нам̣ па̄ран̇гатада̄нам̣. тан̃хи сабба саттавимоккхаттха̄йа паватти татта̄ аггапаттам̣ хоти, па̄ран̇гатам̣. тато уттаритарасса кассачида̄насса абха̄вато. сесесупи пун̃н̃а крийаваттхӯсу. ‘‘тикадвайам̣’’ти пурима̄ди хӣна̄ди тикадвайам̣. ‘‘антима ваттхуна̄’’ти антима ваттху аджджха̄паджджанена ва̄. ‘‘дуссӣло на̄ма̄’’ти дуссӣла бхиккху на̄ма. со хи йа̄вабхиккхуппат̣ӣн̃н̃ам̣ на виджахи. та̄ва бхиккху ева. на са̄ман̣еро, на гихӣ. там̣ че ан̃н̃о бхиккху амӯлакена антима ваттхуна̄ ануддхам̣сети. ануддхам̣сентасса сан̇гха̄ди сесо. омасава̄де па̄читтийам̣. сахасеййат̣т̣ха̄не тена саха атирека раттим̣ сайантасса̄пи а̄патти наттхи. тасма̄ со дуссӣла бхиккхутвева ваттабботи. ‘‘пуна каммава̄ча̄йа сама̄да̄таббанти наттхӣ’’ти йатха̄ сиккхам̣ паччаккхантасса саббам̣ сама̄да̄нам̣ бхиджджати. пуна бхиккхубха̄вам̣ иччхантена пуна каммава̄ча̄йа сама̄да̄таббам̣ хоти. евам̣ пуна каммава̄ча̄йа сама̄да̄таббанти наттхи. ‘‘итаресу пана̄’’ти лин̇гана̄санан̇гато ан̃н̃есу дан̣д̣акамман̇гесу. ниччасӣла̄дӣсу. ‘‘йам̣ ниччамева ват̣т̣атӣ’’ти йам̣ па̄н̣а̄типа̄та вирати сӣлам̣ ниччамева раккхитум̣ ват̣т̣ати. аниччам̣ на ват̣т̣ати. касма̄, па̄н̣агха̄та̄дим̣ каронтасса саббака̄лампи дуччарита самбхавато. тена̄ха ‘‘аниччам̣ са̄ваджджам̣ хотӣ’’ти. дуччаритам̣ хотӣти аттхо. ‘‘йам̣ ниччампи ват̣т̣атӣ’’ти пакати гахат̣т̣ха̄нам̣ йам̣ вика̄ла бходжана̄ди вирати сӣлам̣ ниччампи ват̣т̣ати. ‘‘аниччампи ват̣т̣атӣ’’ти сама̄да̄на дивасам̣ атиккамитва̄ вика̄ла бходжана̄дим̣ каронтасса вӣтиккама досова̄ дуччарита досо ва̄ наттхӣти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘са̄ваджджам̣ на хотӣ’’ти. дуччаритам̣ на хотӣти аттхо. татха̄ дасасӣлан̃ча пакати гахат̣т̣ха̄нам̣ аниччасӣлам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. ‘‘аниччасӣламева хотӣ’’ти пакати гахат̣т̣ха̄нам̣ там̣ дасасӣлам̣ йа̄ваджӣвам̣ ниччам̣ катва̄ сама̄дийитва̄ раккханта̄нампи апаббаджитатта̄ паббаджитесу джа̄ти сабха̄венева сиддхам̣ ниччасӣлам̣ на̄ма на хоти. йа̄ваджӣвам̣ катва̄ сама̄да̄на васенева ниччам̣ хотӣти адхиппа̄йо. ‘‘весадха̄ран̣ена саха сиддхатта̄’’ти еттха катхам̣ весадха̄ран̣ена сиддхам̣ хотӣти. весадха̄ран̣ам̣ на̄ма гихиваттхам̣ паха̄йа ка̄са̄йа ваттха дха̄ран̣ам̣. ка̄са̄йаваттхан̃ча на̄ма арахаттадхаджо хоти. на ча арахаттадхаджам̣ дха̄рентасса сиккха̄падам̣ асама̄дийантассапи вика̄ле бхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. татха̄ начча̄дӣни пасситум̣, ма̄ла̄дӣни дха̄ретум̣, учча̄сайана̄дӣсу васитум̣, джа̄тарӯпа̄дӣни са̄дитум̣. касма̄ ити че, тесан̃хи там̣ там̣ йатха̄сакам̣ сӣлам̣ ниччам̣ суддхам̣ катва̄ раккхитумева ват̣т̣атӣтиа̄дина̄ ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева̄ти. ‘‘аппанам̣ апатта̄ва адхиппета̄’’ти аппана̄патта̄нам̣ махаггатабха̄вана̄нам̣ висум̣ упари ваккхама̄натта̄ти адхиппа̄йо. ‘‘еттхева̄’’ти имасмим̣ бха̄вана̄ камме ева. ‘‘те сан̃н̃ева̄’’ти ратанаттайа̄дӣнам̣ ева ча. гантум̣ а̄раддхо гамико. аддха̄нам̣ дӣгхамаггам̣ гаччханто аддхико. ‘‘парисуддхена̄’’ти ла̄бхасакка̄ра̄ди нирапеккхата̄йа аттуккам̣ сана паравамбхана̄ди рахитата̄йа ча парисуддхена. ‘‘хитаппхаран̣а читтена̄’’ти майи каронте имасса еттакам̣ хитасукхам̣ бхависсатӣти евам̣ тесам̣ хитасукхесу пхаран̣а читтена. меттачиттена̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘аттано киччесу вийа̄’’ти етена тесам̣ саббам̣ киччам̣ аттанобха̄рам̣ каротӣти дӣпети. ‘‘са̄дха̄ран̣а каран̣ам̣’’ти аттано пун̃н̃ам̣ паресам̣ да̄нам̣. атта маната̄паведанийа̄дхуса̄дхӯти вачӣбхедакаран̣ам̣. тан̃хидиннан̃ча̄нумодитан̃ча дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ джа̄танти самбандхо. ‘‘йонисоманасика̄ре т̣хатва̄ти еттха силока̄дипаккхикам̣ айонисоманасика̄рам̣ джахитва̄ сун̣антасса имам̣ дхаммам̣ сутва̄ аттхарасадхаммарасаппат̣исам̣ведӣ бхависса̄мӣти, десентасса имам̣ десенто дхаммасса ча сун̣анта̄нан̃ча ануггахам̣ карисса̄мӣти йонисоманасика̄ре т̣хатва̄. ла̄бха сакка̄ра̄ди паккхико манасика̄ро айони соманасика̄ро на̄ма. ниййа̄наттха ниссаран̣аттха паккхико йонисоманасика̄ро на̄ма. нираваджджа камма̄ни на̄ма касигораккха̄ди камма̄ни. нираваджджасиппа̄ни на̄ма вад̣д̣хакисиппа̄дӣни веджджасиппа̄дӣни ча. нираваджджа виджджа̄т̣ха̄на̄ни на̄ма парӯпародхара хита̄ни ан̇гавиджджа̄ ведавиджджа̄ мантавиджджа̄дӣни. ‘‘вода̄на каран̣ам̣’’ти висесена висуддхакаран̣ам̣. ‘‘там̣ сабха̄ватта̄’’ти да̄насабха̄ватта̄. ‘‘ча̄ритта сӣлатта̄’’ти саппуриса̄нам̣ пакати ча̄ритта сӣлатта̄. пуна ‘‘там̣ сабха̄ватта̄’’ти бха̄вана̄ сабха̄ватта̄. татха̄хи десентасса ча сун̣антасса ча десана̄сота̄нуса̄рена читтабха̄вана̄ н̃а̄н̣абха̄вана̄вахатта̄ десана̄савана̄ сабха̄ва̄ хонти. аттано дит̣т̣хим̣ сайамева уджум̣ каронтасса ча н̃а̄н̣абха̄вана̄ каммамева. татха̄ парасса дхаммадесанам̣ сутва̄ уджум̣ каронтасса̄пӣти. ‘‘дхаммо на̄ма наттхӣ’’ти десана̄ дхаммо на̄ма наттхи. касма̄, да̄насӣла̄ни десентенапи анте лаккхан̣аттайена сахасаччаппака̄санасса каттаббатта̄. етена десана̄савана̄ анте лаккхан̣аттайа̄нупассана̄ бха̄вана̄ каммат̣т̣ха̄не патит̣т̣хитатта̄ там̣ сабха̄ва̄ хонтӣти дассети. ‘‘манокамма мева̄’’ти падуддха̄ро. ‘‘манасмим̣ ева̄’’ти манодва̄ре ева. ‘‘киччасиддхито’’ти аппана̄киччасса сиджджханато. ‘‘ан̇габха̄ва̄ самбхавато’’ти аппана̄ киччасиддхийам̣ ан̇габха̄ва̄ самбхавато. ‘‘тан̃чабха̄вана̄ майа’’нти падуддха̄ро. ‘‘да̄на̄дивасена̄’’ти да̄насӣлавасена. да̄навасена аппаваттанатоти идам̣ та̄ва йуджджати. сӣлавасена аппаваттанатоти идам̣ пана па̄л̣ийа̄ на самети. па̄л̣ийан̃хи махаггатаджджха̄несупи паха̄нам̣ сӣлам̣ вераман̣и сӣлантиа̄ди вуттанти чодана̄. там̣ парихаранто ‘‘йам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘парийа̄йена вуттам̣’’ти кенапарийа̄йена вуттанти. пакати ча̄риттам̣ сӣланти вуччати. уппанне ча патхамаджджха̄не нӣваран̣а̄нам̣ паха̄нам̣ на̄ма пакатича̄риттамева пакати нийа̄мена паваттамева. ити пакатича̄риттатта̄ сӣланти вуттам̣. пуна нӣваран̣а̄нам̣ паха̄намева техи вигаманат̣т̣хена вераман̣ӣти ча, пидаханат̣т̣хена сам̣вароти ча, паха̄на киччам̣ авиджаханат̣т̣хена авӣтиккамоти ча, вуттам̣. четана̄сӣланти еттха пана джха̄насампайутта четана̄ ева вуччати. са̄ ча сӣладжа̄ти катта̄ сӣланти вутта̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘аппана̄патта’’нти падуддха̄ро. ‘‘джха̄набхедена̄’’ти пана ваттаббам̣. рӯпа̄вачаракусалан̃хи джха̄набхедена пан̃чавидхам̣, джха̄намева пана джха̄нан̇габхедена пан̃чавидханти.
кусалакаммадӣпана̄ нит̣т̣хита̄.
153. ‘‘еттха̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘дхаммасан̇гахе’’ти дхаммасан̇ган̣и па̄л̣ийам̣. ‘‘дассанена̄’’ти сота̄патти магган̃н̃а̄н̣ена. ‘‘там̣’’ти уддхачча четанам̣. ‘‘бха̄вана̄йа̄’’ти упаримаггаттайасан̇кха̄та̄йа бха̄вана̄йа. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘читтуппа̄да̄’’ти читтачетасика̄ вуччанти. ‘‘сийа̄’’ти екаччети аттхе нипа̄та падам̣. имесу чхасу читтуппа̄десу екачче чха читтуппа̄да̄ сота̄патти маггена паха̄табба̄, екачче чха читтуппа̄да̄ тӣхи упари маггехи паха̄табба̄ти аттхо. таттха патхамападе ‘‘екачче чха читтуппа̄да̄’’ти каммапатхапаттакаммасахаджа̄та̄ чха читтуппа̄да̄. дутӣйа паде ‘‘екачче чха читтуппа̄да̄’’ти акаммапатха патта̄ дхаммикесу т̣ха̄несу асса̄дана̄бхи нанда̄дивасена паватта̄ чха читтуппа̄да̄. ‘‘таттха̄’’ти дхаммасан̇гахе. ‘‘итараттха̄’’ти итаресу бха̄вана̄йа паха̄таббесу. ‘‘тасса̄’’ти на̄наккхан̣ика каммапаччайасса. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘сахаджа̄та̄’’ти аттано паччайуппаннехи сахаджа̄та̄. ‘‘на̄наккхан̣ика̄’’ти аттано паччайуппаннехи асахаджа̄та̄ атӣтака̄лабхӯте на̄наккхан̣е паватта̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ди четана̄. ‘‘йади евам̣’’ти евам̣ йади сийа̄ти аттхо. йади уддхачча четана̄ дассана паде ануддхат̣атта̄ пат̣исандхим̣ на̄кад̣д̣хатӣти вин̃н̃а̄йеййа. евам̣ сатӣти па̄т̣хасесо. ‘‘че’’ти че вадеййа. ‘‘на̄’’ти на сакка̄ ваттум̣. ‘‘тасса̄ випа̄касса̄’’ти тасса̄ уддхачча четана̄йа випа̄касса. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘имесу дхаммесу н̃а̄н̣ам̣’’ти име дхамме а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаннан̃н̃а̄н̣ам̣. ‘‘тесам̣ випа̄ке’’ти уддхачча сахагата̄нам̣ випа̄ке. ‘‘н̃а̄н̣ам̣’’ти там̣ випа̄кам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаннан̃н̃а̄н̣ам̣. ‘‘сабба дуббаланти ча сакка̄ ваттум̣’’ти самбандхо. ‘‘ативийа ка̄л̣акадхамматта̄’’ти буддха̄дӣсу махантесу т̣ха̄несу саддха̄ратанасса антара̄йам̣ катва̄ паваттанато атийевакан̣ха дхамматта̄. тасса̄ вичикиччха̄ четана̄йа пат̣исандхи а̄кад̣д̣ханампи вин̃н̃а̄таббанти йоджана̄. ‘‘сабха̄ва вируддхатта̄ йева̄’’ти вичикиччха̄ асаннит̣т̣ха̄на сабха̄ва̄. адхимоккхо саннит̣т̣ха̄на сабха̄воти евам̣ сабха̄ва вируддхатта̄йева.
‘‘саббаттха̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘випаччатӣти випа̄четӣ’’ти ваданти. там̣ пана падарӯпена на саметӣти ан̃н̃ам̣ аттхам̣ ваданто ‘‘саббампи ва̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘маха̄сампаттийо самут̣т̣ха̄петва̄’’ти девалоке девасампатти садиса̄ диббавима̄на̄дика̄ маха̄сампаттийо самут̣т̣ха̄петва̄. идам̣ ‘‘ока̄сам̣ катва̄’’ти паде висесанам̣. таттха ‘‘сукха випа̄кам̣’’ти идам̣ ат̣т̣ха ахетука випа̄ка̄ни сандха̄йа вуттам̣. рӯпалоке брахма̄нам̣ рӯпака̄йо рӯпа̄вачара каммена ниббатто. со ча ка̄ма̄вачара дхамма самӯхо ева. евам̣ санте тасмим̣ локе пан̃ча ахетука випа̄ка̄нипи рӯпа̄вачара каммена ниббатта̄ни сийунти чодана̄. там̣ парихаранто ‘‘рӯпа̄вачара кусалам̣хӣ’’тиа̄дима̄ха. ‘‘та̄нӣ’’ти апа̄йабхӯмийам̣ уппанна̄ни ат̣т̣ха ахетука випа̄ка̄ни. ‘‘саббасмим̣ ка̄малоке’’ти ека̄дасавидхе ка̄малоке. ‘‘тесу ча̄’’ти тесу ат̣т̣ха ахетука випа̄кесу ча. ‘‘а̄рамман̣антаре’’ти касин̣а нимитта̄дито ан̃н̃асмим̣ а̄рамман̣е. ‘‘нимитта̄ рамман̣е’’ти касин̣а нимитта̄дике нимитта пан̃н̃атта̄ рамман̣е. ‘‘та̄ни пан̃чавипа̄ка̄нӣ’’ти чаккху вин̃н̃а̄н̣а̄дӣни пан̃ча ахетука випа̄ка̄ни ка̄ма̄вачара кусала каммассева випа̄ка̄ни хонтӣти йоджана̄. ‘‘сол̣асака магго’’ти сол̣асакатха̄ магго катха̄пабандхо. евам̣ два̄даса камагго. ‘‘ахетукат̣т̣хака’’нти ахетука випа̄кат̣т̣хакам̣. самма̄ пака̄рена джа̄на̄тӣти сампаджа̄нам̣. н̃а̄н̣ам̣. сампаджа̄нена катанти виггахо. на сампаджа̄накатам̣ асампаджа̄накатам̣. ‘‘саддахитва̄’’ти етена дит̣т̣худжу камман̃а̄н̣а сампаттим̣ дӣпети. на хи тена н̃а̄н̣ена асампанно камман̃ча каммапхалан̃ча саддахатӣти. джа̄нитва̄ти ва̄ па̄т̣хо сийа̄. ‘‘екамекам̣’’ти екамекам̣ кусалакаммам̣. ‘‘кусала самайе’’ти кусала камма каран̣ака̄ле. кусалуппаттика̄ле ва̄. йассаме ӣдисам̣ пун̃н̃ам̣ пасутам̣. тассаме бхавала̄бхо бхогала̄бхо миттала̄бхо саббела̄бха̄ екантена сула̄бха̄ти аттхо. ‘‘суладдхам̣’’ти идам̣ пун̃н̃ам̣ суладдхам̣. девесу ча мануссесу сам̣саритва̄ти па̄т̣хасесо. ‘‘сесена̄’’ти тассакаммасса випа̄ка̄васесена. ат̣т̣хакатха̄ па̄т̣хе. ‘‘екапин̣д̣апа̄тасмим̣’’ти екава̄рам̣ пин̣д̣апа̄тада̄не. сам̣йуттат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. тасма̄ йам̣ вуттам̣ ‘ека̄ четана̄ екамева пат̣исандхим̣ детӣ’ти, там̣ сувуттанти адхиппа̄йо. ‘‘пат̣ипаккхехӣ’’ти пат̣ипаккхехи акусалехи. висесена бхусам̣ мул̣хо бйа̄мул̣хо. ативийа бйа̄мул̣хо атибйа̄мул̣хо. атибйа̄мул̣хаттха̄йа паччайабхӯтанти виггахо. атидуппан̃н̃а̄йа паччайабхӯтанти аттхо. со хи тхеро вадатӣти самбандхо. ‘‘ити катва̄’’ти евам̣ манасикаритва̄. ‘‘саннихитапаччайаматтена̄’’ти а̄санне сан̣т̣хитапаччайа маттена. ‘‘пуббапайога паччайаматтена̄’’ти вуттам̣ хоти. балавакаммавасена уппаннатта̄ тиккхатарам̣ випа̄кам̣. йада̄ пайога рахитена паччайаган̣ена уппаджджати, тада̄ асан̇кха̄рикам̣ на̄ма. йада̄ пайогасахитена, тада̄ сасан̇кха̄рикам̣ на̄ма. таттха асан̇кха̄рикам̣ тиккхам̣ на̄ма. сасан̇кха̄рикам̣ мандам̣ на̄ма. татха̄ дуббала каммена уппанне мандавипа̄кепи йоджетаббам̣. евам̣ тиккхаманда̄нам̣ мандатиккхата̄патти на̄ма сийа̄. на ча татха̄ сакка̄ бхавитунти адхиппа̄йо. еттха сийа̄, йади пуббакаммавасена ат̣т̣ханнам̣ маха̄випа̄ка̄нам̣ сан̇кха̄рабхедо сиддхо сийа̄, ат̣т̣ханнам̣ ахетука випа̄ка̄нампи сосан̇кха̄рабхедо сиддхо бхавеййа. та̄нипи хи ка̄ничи асан̇кха̄рикена каммена ниббатта̄ни, ка̄ничи сасан̇кха̄рикена̄ти чодана̄. там̣ парихаранто ‘‘ахетука випа̄ка̄нам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘убхайакамма ниббаттанам̣’’ти тесам̣ сан̇кха̄ра бхедарахитатта̄ асан̇кха̄рика камменапи виродхо наттхи. сасан̇кха̄рика камменапи виродхо наттхи. асан̇кха̄рика камменапи ниббаттанти. сасан̇кха̄рика камменапи ниббаттанти. евам̣ убхайакамма ниббаттанам̣ йуттам̣. ‘‘ити адхиппа̄йо’’ти тасса тхерасса адхиппа̄йо. ‘‘на камма̄гамана васена̄’’ти каммасан̇кха̄тасса чирака̄лато а̄гамана паччайасса васена. ‘‘а̄гаманам̣’’ти ча а̄гаччхати етена̄ти а̄гамананти виггахо. ‘‘каммабхаве’’ти атӣте каммакаран̣абхаве. ‘‘кечана̄’’ти кечи. ат̣т̣хаса̄линийам̣ пана а̄гата̄ти ча. пат̣исамбхида̄ магге пана двихетука̄ вутта̄ти ча самбандхо. имасмим̣ т̣ха̄не пат̣исамбхида̄ маггат̣т̣хакатха̄ вачанампи ваттаббанти ваданто ‘‘таттха пана̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘тӣсукхан̣есӯ’’ти каммаккхан̣е никантиккхан̣е пат̣исандхиккхан̣ети тӣсукхан̣есу. ‘‘т̣ӣка̄ка̄ра̄пана̄’’ти абхидхаммат̣ӣка̄ка̄ра̄пана. ‘‘са̄васесапа̄т̣хо’’ти па̄л̣ийам̣ тихетукена каммена двихетука пат̣исандхи, двихетукена каммена ахетука пат̣исандхи авасеса̄ хоти. евам̣ авасеса ва̄кйа сахито па̄т̣хо. сариккхамева сариккхакам̣. каммена сариккхакам̣ садисам̣ каммасариккхакам̣. випа̄кам̣. ‘‘маха̄тхерена̄’’ти са̄рипутта маха̄тхерена. еван̃ча катва̄тиа̄дина̄ т̣ӣка̄ка̄ра̄нам̣ вачанам̣ упаттхамбхети.
ка̄ма̄вачаракаммам̣ нит̣т̣хитам̣.
154. рӯпа̄вачаракамме. ‘‘аппагун̣ата̄йа̄’’ти апаричитата̄йа. авад̣д̣хата̄йа. ‘‘хӣнехи чханда̄дӣхӣ’’ти ла̄бхасакка̄ра силока̄ди са̄пеккхата̄йа хӣнехи чханда̄дӣхи. ‘‘те дхамма̄’’ти чханда̄дайо дхамма̄. та̄ни идха на̄дхиппета̄ни. касма̄, упапаттиппабхедасса аса̄дхакатта̄ти адхиппа̄йо. ‘‘има̄нева̄’’ти има̄ни ева джха̄на̄ни. ‘‘тивидха̄сӯ’’ти екасмим̣тале брахмапа̄рисаджджа̄ди васена тивидха̄су. ‘‘ат̣т̣ха̄расаппабхедена вибхаджитва̄’’ти тӣсу хӣна маджджхимапан̣ӣтесу екекасмим̣ хӣна хӣнам̣ хӣна маджджхимам̣ хӣна пан̣ӣтантиа̄дина̄ вибхаттена нававидха̄ни хонти. пуна тесу тӣн̣и маджджхима̄ни. маджджхимахӣнам̣ маджджхимамаджджхимантиа̄дина̄ вибхатта̄ни нававидха̄ни хонти. евам̣ ат̣т̣ха̄расабхедена вибхаджитва̄. ‘‘каммадва̄ра̄ни на̄ма̄’’ти каммаппаватти мукха̄ни на̄ма. ‘‘имехи пабха̄витатта̄’’ти имехи пабха̄вехи мӯлака̄ран̣ехи пабха̄витатта̄ паватта̄питатта̄. ‘‘ат̣т̣ха̄расакхаттийа̄’’ти хӣнамаджджхима̄дибхедена ат̣т̣ха̄раса кхаттийа̄. татха̄ ат̣т̣ха̄раса бра̄хман̣а̄дайо. ат̣т̣ха чатта̄лӣса готта̄ни на̄ма хӣнамаджджхима̄ дивасена вибхатта̄ни готамаготта̄дӣни ат̣т̣хачатта̄лӣса готта̄ни. тесам̣ ча̄ритта пат̣ипаттибхӯта̄ни чаран̣а̄нипи ат̣т̣хачатта̄лӣса хонтӣти. еттха сийа̄. пурима вачане хӣна̄дӣни брахмалоке, ат̣т̣хакатха̄ вачанехӣна̄дӣни мануссалокети са̄дхетаббам̣ ан̃н̃ам̣, са̄дхакам̣ ан̃н̃анти чодана̄. там̣ парихарати ‘‘етенахӣ’’тиа̄дина̄. ‘‘упалаккхетӣ’’ти паччаккхато па̄кат̣ам̣ екадесам̣ дассетва̄ апа̄кат̣е та̄дисепи джа̄на̄петӣти аттхо. ‘‘саматтха̄ саматтхам̣ ва̄’’ти саматтха̄ саматтхабха̄вам̣ ва̄. ‘‘татха̄ ха̄нена̄’’ти татха̄хи анена а̄чарийена. ануруддха̄ чарийена̄ти вуттам̣ хоти. на̄ма рӯпа париччхеде вуттанти самбандхо. сама̄на̄севане ладдхе сати, махаббале виджджама̄не махаггатакаммам̣ випа̄кам̣ джанети. та̄дисам̣ хетум̣ аладдха̄ алабхитва̄ абхин̃н̃а̄ четана̄ випа̄кам̣ на паччатӣти йоджана̄. таттха ‘‘сама̄на̄ севане’’ти бхӯмисама̄ната̄ васена сама̄на̄севане. ка̄маджаванам̣ ка̄маджаванена сама̄на̄севанам̣. рӯпаджаванам̣ рӯпаджаванена. арӯпаджаванам̣ арӯпаджаванена̄ти дат̣т̣хаббам̣. тена вуттам̣ ‘‘сама̄набхӯмикато’’тиа̄ди. таттха ‘‘тадабха̄вато’’ти та̄дисасса балавабха̄васса абха̄вато. екава̄раматтабхӯта̄ махаггата четана̄ ча. ‘‘сабба патхамабхӯта̄’’ти сама̄патти вӣтхӣсу готрабхусса анантаре махаггата джаванам̣ сандха̄йа вуттам̣. локуттара маггачетана̄ када̄чипи сама̄на̄ севанам̣ на лабхати. евам̣ сантепи аттано анантарато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвампи бхавантарепи арийапхалам̣ джанетийева. евамева̄ти вуттам̣ хоти. идам̣ паваттипхалам̣ на̄ма хоти, идха пана пат̣исандхи пхалам̣ вича̄ритам̣, тасма̄ асама̄нам̣ идам̣ нидассананти че. вуччате. маггачетана̄ на̄ма тан̣ха̄ саха̄йакам̣ ват̣т̣ага̄ми каммам̣ на хоти. атан̣ха̄ саха̄йакам̣ виват̣т̣ага̄ми каммам̣ хоти. тасма̄ пат̣исандхим̣ на дети. саче пана там̣ тан̣ха̄ саха̄йакам̣ ват̣т̣ага̄микаммам̣ бхавеййа. пат̣исандхи ка̄лепи пхалам̣ дадеййа. асама̄на̄ севаната̄ пама̄н̣ам̣ на бхавеййа. евам̣ ан̃н̃ака̄ран̣атта̄ асама̄нам̣ нидассанам̣ хоти. на асама̄на̄ севаната̄йа̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘упачитатта̄’’ти пунаппунам̣ а̄севана ла̄бхена вад̣д̣хитатта̄. ‘‘са̄ четана̄’’тиа̄дикаммикамахаггата четана̄ ча. ‘‘на̄’’ти чодана̄, на сийа̄ти аттхо. на ча са̄пи сама̄набхӯмака дхаммато ладдха̄ севана̄ хоти. евам̣ сантепи кататта̄ бха̄витатта̄ти вуттам̣. бха̄витатта̄ти ча пунаппунам̣ а̄севана ла̄бхена вад̣д̣хитатта̄ иччеваттхо. тасма̄ вин̃н̃а̄йати асама̄набхӯмикехи пуббабха̄гаппаваттехи ка̄маджаванехи парампарато пунаппунам̣ ладдха̄ севаната̄йа ева идха упачитатта̄ти вуттанти. тена вуттам̣ ‘‘убхайаттха пана̄’’тиа̄ди. таттха ‘‘убхайаттха̄’’ти убхайесу кататта̄ упачитатта̄ти ча кататта̄ бха̄витатта̄ти ча вуттесу па̄т̣хесу. ‘‘патхама саманна̄ха̄рато пат̣т̣а̄йа̄’’ти махаггатаджджха̄не аппана̄вӣтхито пуре двӣсу парикамма бха̄вана̄ упача̄ра бха̄вана̄су парикамма бха̄ванам̣ бха̄вентасса патхавӣ патхавӣтиа̄дина̄ патхама саманна̄ха̄рато пат̣т̣ха̄йа. локуттара маггепана дасасу випассана̄ н̃а̄н̣есу саббапатхамам̣ саммасанан̃н̃а̄н̣ам̣ бха̄вентасса рӯпам̣ аниччам̣ ведана̄ аничча̄тиа̄дина̄ патхама саманна̄ха̄рато пат̣т̣ха̄йа̄ти аттхо. упачинитва̄ти ча бха̄ветва̄ти ча вад̣д̣хетва̄ иччева аттхо. ‘‘аббхун̣ха̄’’ти абхинава̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘айам̣ ва̄до’’ти ануруддха̄ чарийасса ва̄до. йади евам̣, ат̣т̣хакатха̄су сан̇кха̄ра паччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а пада ниддесесу абхин̃н̃а̄ четана̄ панеттха парато вин̃н̃а̄н̣асса паччайо на хотӣти на гахита̄ти вуттам̣. таттха ан̃н̃ам̣ йуттам̣ ка̄ран̣ам̣ ваттаббанти, там̣ ваданто ‘‘чатуттхаджджха̄на сама̄дхисса пана̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘т̣ӣка̄ка̄ра̄’’ти абхидхаммат̣ӣка̄ка̄ра̄. ‘‘тасса̄ пана̄’’тиа̄ди аттанова̄да дассанам̣. са̄дхентийа̄ абхин̃н̃а̄ четана̄йа. ачиттакабхава паттхана̄сахитам̣ сан̃н̃а̄ вира̄ганти самбандхо. ‘‘идха̄’’ти манусса локе.
‘‘ана̄га̄мино пана̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘етена̄’’ти етена аттха вачанена. ‘‘саддха̄дхико’’ти сандхиндрийа̄дхико. евам̣ вӣрийа̄дхика̄дӣсупи. ‘‘аттана̄ ладдха сама̄паттӣнам̣’’ти екассапи пуггаласса бахӯнам̣ аттана̄ ладдха сама̄паттӣнам̣. тесу путхуджджана сота̄панна сакада̄га̄мӣсу. ‘‘путхуджджано’’ти джха̄нала̄бхи путхуджджано. ‘‘никантийа̄сатӣ’’ти ка̄мабхаваникантийа̄ сати. ‘‘итаре пана̄’’ти сота̄панна сакада̄га̄мино пана. парихӣнаджджха̄на̄ ева таттха ниббаттанти. на никанти балена̄ти адхиппа̄йо. вибха̄ванипа̄т̣хе ‘‘тесам̣ пӣ’’ти джха̄нала̄бхи сота̄панна сакада̄га̄мӣнампи. иччхантена т̣ӣка̄чарийена. татха̄ никантийа̄ сати путхуджджана̄дайо ка̄ма̄вачара камма балена ка̄мабхавепи ниббаттантӣти йоджана̄. четопан̣идхи иджджхати. касма̄, висуддхатта̄. сӣлависуддхатта̄ти адхиппа̄йо. ‘‘те’’ти джха̄нала̄бхи сота̄панна сакада̄га̄мино. ан̇гуттара па̄т̣хе. ‘‘сахадассануппа̄да̄’’ти сота̄патти магган̃н̃а̄н̣ам̣ дассананти вуччати. дассанасса уппа̄даккхан̣ена саддхим̣. наттхи тасса там̣ сам̣йоджанантипи па̄т̣хо. ‘‘имам̣ локам̣’’ти имам̣ ка̄малокам̣. ‘‘випассана̄ никанти тан̣ха̄’’ти тенева дхаммара̄гена та̄йа дхамма нандийа̄ти евам̣ вутта̄ випассана̄ сукхе никанти тан̣ха̄. паччайе сати куппанти нассантӣти куппа̄. куппа̄ дхамма̄ йесам̣ те куппа дхамма̄. ‘‘дхамма̄’’ти махаггата дхамма̄. име две сота̄панна сакада̄га̄мино сӣлесу парипӯрака̄рино на̄ма. сӣлаппат̣и паккха̄нам̣ килеса̄нам̣ саббасо пахӣнатта̄. тасма̄ те сӣлесу акуппа дхамма̄ти вуччанти. сама̄дхисмим̣ пана куппа дхамма̄ ева. ‘‘маха̄брахмесу на ниббаттантӣ’’ти маха̄брахматтам̣ на лабхантӣти адхиппа̄йо. ‘‘хӣнаджджха̄сайатта̄’’ти еттха иттхийо на̄ма пакатийа̄ва хӣнаджджха̄сайа̄ хонти нӣча чханда̄ нӣча читта̄ мандавӣрийа̄ мандапан̃н̃а̄. касма̄, хӣналин̇гатта̄. касма̄ ча та̄ хӣналин̇га̄ хонти. дуббала камманиббаттатта̄. дуббала камманти ча пурисатта джанакам̣ каммам̣ упа̄да̄йа вуччати. брахмапурохита̄нампи сан̇гахан̣ам̣ ведитаббам̣. касма̄, брахмапа̄рисаджджа̄нанти ат̣т̣хакатха̄ вачанасса йебхӯййавачанатта̄. тена̄ха ‘‘на маха̄брахма̄нам̣’’ти. итаратха̄ на брахмапурохита̄нам̣ на ча маха̄брахма̄нанти вуттам̣ сийа̄. на ча татха̄ сакка̄ ваттум̣ ‘брахматтанти маха̄брахматта’нти имина̄ вачанена вируджджханато. айан̃ча аттхо на кевалам̣ йебхӯййанайаматтена сиддхо. атха кхо бйан̃джана са̄маттхийена̄пи сиддхоти дассетум̣ ‘‘техӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘те’’ти брахмапурохита̄. сам̣йуттапа̄т̣хе. ‘‘пат̣ибха̄тутам̣’’ти еттха ‘‘там̣’’ти туйхам̣. дхаммӣкатха̄ туйхам̣ пат̣ибха̄ту, па̄туббхавату. катхету иччева вуттам̣ хоти. ‘‘бра̄хман̣а̄’’ти абхибхум̣ бхиккхум̣ а̄лапати. ‘‘брахмуно’’ти маха̄брахмуно аттха̄йа. евам̣ сесесу двӣсу. ‘‘тесам̣’’ти брахмапурохита̄нам̣. вибха̄ванипа̄т̣хе ‘‘ити аттхо дат̣т̣хаббо’’ти ‘‘брахмапа̄рисаджджесу йева̄’’ти пуллин̇га вачанатта̄ пуггалаппадха̄нам̣ хоти. набхӯмиппадха̄нам̣. тасма̄ айаматтхо йуттивасена дат̣т̣хабботи. ‘‘тӣсубхаваггесӯ’’ти вехаппхалабхӯми путхуджджанабхавагго на̄ма хоти рӯпалоке. тато упари путхуджджанабхӯмийа̄ абха̄вато. аканит̣т̣хабхӯми арийабхавагго на̄ма. таттха т̣хита̄нам̣ арийа̄нам̣ таттхева нит̣т̣ха̄нато. невасан̃н̃а̄бхӯми локабхавагго на̄ма. тато упари локассева абха̄ватоти.
каммачатукка̄нудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.
155. маран̣уппаттийам̣. ‘‘а̄йупарима̄н̣асса̄’’ти а̄йукаппасса. ‘‘тадубхайасса̄’’ти а̄йукаппасса ча каммасса ча. ‘‘упагха̄така каммена̄’’ти балавантена па̄н̣а̄типа̄такаммена. ‘‘дуссима̄ра кала̄бура̄джа̄дӣнам̣ вийа̄’’ти тесам̣ маран̣ам̣ вийа. упародхитам̣ кхандха санта̄на масса̄ти виггахо. ‘‘упародхитам̣’’ти упагантва̄ ниродха̄питам̣. каммам̣ кхиййатийева. евам̣ сати, саббам̣пи маран̣ам̣ екена каммаккхайена сиддхам̣. тасма̄ екам̣ каммаккхайа маран̣амева ваттаббанти вуттам̣ хоти. ‘‘итарепи вутта̄’’ти итара̄нипи тӣн̣и маран̣а̄ни вутта̄нӣти чодана̄. вуччате париха̄ро. ‘‘сарасавасенева̄’’ти аттано дхаммата̄васенева. на̄на̄ а̄йу каппам̣ видаханти сан̇кхаронтӣти на̄на̄а̄йукаппа видха̄йака̄. ‘‘саттаника̄йе’’ти саттасамӯхе. ниччака̄лам̣ т̣хитим̣ каронтӣти т̣хитикара̄. када̄чи вуддхим̣ каронти, када̄чи ха̄ним̣ каронтӣти вуддхикара̄ ха̄никара̄ ча. ‘‘тесам̣ васена̄’’ти тесам̣ уту а̄ха̄ра̄нам̣ васена. ‘‘тайопи чете’’ти ететайопи т̣хитикара̄дайо. каммам̣ випаччама̄нам̣ датва̄ кхиййатӣти самбандхо. етена еварӯпет̣ха̄не каммам̣ аппадха̄нанти дӣпети. ‘‘таданурӯпам̣ ева̄’’ти там̣ дасавассака̄ла̄ну рӯпам̣ ева. ‘‘бхо ган̃ча̄’’ти дханадхан̃н̃а̄дипарибхоган̃ча. тесам̣ утуа̄ха̄ра̄нам̣ гати етесанти таггатика̄. тесам̣ утуа̄ха̄ра̄нам̣ гатим̣ ануваттантӣти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘тадануваттика̄’’ти. сан̇кха̄равидӯхи ан̃н̃атра̄ти самбандхо. сан̇кха̄равидуно т̣хапетва̄ти аттхо. иддхийа̄ паката̄ти иддхимайа̄. ‘‘иддхийа̄’’ти девиддхийа̄ва̄ бха̄вана̄майиддхийа̄ва̄. виджджа̄йа паката̄ти виджджа̄майа̄. ‘‘виджджа̄йа̄’’ти гандха̄ривиджджа̄йа. ат̣т̣хи нха̄ру мам̣са лохита̄дика̄ расадха̄туйо айанти вад̣д̣ханти етехӣти раса̄йана̄ни. та̄ни видаханти етехӣти раса̄йана видхайо. найӯпадеса̄. чират̣т̣хити каттха̄йа джӣвитам̣ сан̇кхаронти етехӣти джӣвита сан̇кха̄ра̄. иддхимайа виджджа̄майа джӣвита сан̇кха̄ресу ча раса̄йана видхисан̇кха̄тесу джӣвита сан̇кха̄ресу ча видуноти сама̄со. ‘‘дви самут̣т̣ха̄ника рӯпадхаммесӯ’’ти утусамут̣т̣ха̄ника рӯпадхаммесу ча а̄ха̄ра самут̣т̣ха̄ника рӯпадхаммесу ча. ‘‘парин̣амантесӯ’’ти випарин̣амантесу. тена̄ха ‘‘джиййама̄несӯ’’тиа̄дим̣. ‘‘йа̄вамахантам̣ пӣти’’ саббан̃н̃убуддха̄нам̣ каммам̣ вийа кот̣ипаттавасена атимахантампи. ‘‘асса̄’’ти каммасса. ‘‘упаччхедака маран̣епи нетаббо’’ти балаванте упаччхедака камме а̄гате йа̄вамахантампи джанака каммам̣ аттано випа̄ка̄дхит̣т̣ха̄на випаттийа̄ кхиййатийева. со чассакхайо на сарасена хоти, атха кхо упаччхедака камма балена хотӣти идха упаччхедака маран̣ам̣ висум̣ гахитанти евам̣ упаччхедака маран̣епи нетаббо. ‘‘ака̄ла маран̣ам̣’’ти а̄йуккхайамаран̣а̄дӣни тӣн̣и маран̣а̄ни ка̄ламаран̣а̄ни на̄ма, маран̣а̄ рахака̄ле маран̣а̄нӣти вуттам̣ хоти. тато ан̃н̃ам̣ йам̣ кин̃чи маран̣ам̣ ака̄ла маран̣анти вуччати. тена̄ха ‘‘тан̃хи паваттама̄нам̣’’тиа̄дим̣. ‘‘мӯлабхедато’’ти мӯлака̄ран̣аппабхедато. йасма̄ пана милинда пан̃хе вуттанти самбандхо. саннипатантӣти саннипа̄та̄. саннипа̄техи уппанна̄ саннипа̄тика̄ти аттхам̣ сандха̄йа ‘‘саннипатита̄нам̣’’ти вуттам̣. атхава̄. саннипатанам̣ саннипа̄то. двиннам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄ доса̄нам̣ миссакабха̄во. саннипа̄тена уппанна̄ саннипа̄тика̄типи йуджджати. ‘‘анисаммака̄рӣнам̣’’ти аниса̄метва̄ анупадха̄ретва̄ каран̣а сӣла̄нам̣. паватта̄ а̄ба̄дха̄ висамапариха̄раджа̄на̄ма̄ти йоджана̄. ‘‘аттана̄ ва̄ката̄нам̣ пайога̄нам̣’’ти саттхахаран̣а, висакха̄дана, удакапа̄тана̄дивасена ката̄нам̣. ‘‘вина̄сентӣ’’ти саттхавасса ва̄лукавасса̄дӣни васса̄петва̄ва̄ самудда вӣчийо ут̣т̣ха̄петва̄ва̄ еварӯпе маханте бхайупаддаве катва̄ вина̄сенти. ‘‘манусса патхе’’ти манусса падесе. ‘‘те’’ти чан̣д̣а̄ йаккха̄. ‘‘джӣвитаккхайам̣ па̄пентӣ’’ти манусса̄нам̣ ва̄ гомахим̣са̄нам̣ ва̄ медалохита̄ни па̄табйаттха̄йа тесу на̄на̄рогантара каппа̄ни уппа̄детва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пентӣти аттхо. ‘‘ваттаббамева наттхӣ’’ти сакалам̣ раджджам̣ ва̄ рат̣т̣хам̣ ва̄ дӣпакам̣ ва̄ вина̄сентӣти вутте сакалам̣ джанападам̣ ва̄ нагарам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ га̄мам̣ ва̄ там̣ там̣ пуггалам̣ ва̄ вина̄сентӣти висум̣ ваттаббам̣ наттхӣти адхиппа̄йо. ‘‘саттхадуббхиккхарогантара каппа̄пӣ’’ти саттхантара каппо дуббхиккхантара каппо рогантара каппоти име тайо антара каппа̄пи идха ваттабба̄ти аттхо. тесу пана рогантара каппо йаккха̄ ва̄л̣е амануссе оссаджджанти, тена бахӯ манусса̄ ка̄лан̇каронтӣти имина̄ екадесена вуттойева. ‘‘упапӣл̣ако пагха̄така̄нам̣ камма̄нам̣ випаччанавасена̄’’ти еттха тесам̣ камма̄нам̣ ока̄саппат̣ила̄бхена саттасанта̄не сукхасанта̄нам̣ виба̄дхетва̄ маран̣ам̣ ва̄ па̄петва̄ маран̣а маттам̣ ва̄ дуккхам̣ джанетва̄ пӣл̣анан̃ча гха̄танан̃ча идха випаччана на̄мена вуттанти дат̣т̣хаббам̣. випа̄кам̣ пана джанентува̄, ма̄ва̄, идха аппама̄н̣анти. еттха сийа̄. ат̣т̣хасу ка̄ран̣есу опаккамикат̣т̣ха̄не ‘куппита̄хи девата̄ сакалам̣ раджджа̄дикам̣ асесам̣ катва̄ вина̄сентӣ’ти вуттам̣. таттха вина̄сита̄ джана̄ ким̣ ну кхо аттано аттано камма випа̄каджехи а̄ба̄дхана дан̣д̣ехи ва̄ винассанти, уда̄ху висум̣ опаккамикехи а̄ба̄дхана дан̣д̣ехи ва̄ винассанти. йан̃четтха вуттам̣ ‘евам̣ ака̄ла маран̣ам̣ упаччхедака каммуна̄ ва̄ ан̃н̃ехи ва̄ анека сахассехи ка̄ран̣ехи хотӣ’ти. таттха йасса упаччхедака каммам̣ на̄ма наттхи. ким̣ тасса ан̃н̃ена ка̄ран̣ена ака̄ла маран̣ам̣ на̄ма бхавеййа̄ти. еттха вадеййум̣, тасса ан̃н̃ена ка̄ран̣ена ака̄ла маран̣ам̣ на̄ма на бхавеййа. саббе сатта̄ каммассака̄, каммада̄йа̄да̄, каммайонӣ, камма бандхӯ, каммаппат̣иссаран̣а̄тихи вуттам̣ти. тесам̣ там̣ ва̄дам̣ бхинданто ‘‘йехикечи локе диссантӣ’’тиа̄дима̄ха. пуна тадаттхам̣ дал̣хам̣ каронто ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄дим̣ вадати. таттха дувидхам̣ каммапхалам̣, випа̄ка пхалан̃ча ниссанда пхалан̃ча. таттха випа̄ка пхалам̣ на̄ма випа̄каккхандха̄ ча чаккху сота̄дӣни кат̣атта̄ рӯпа̄ни ча. там̣ йена пуббе каммам̣ катам̣, тассева са̄дха̄ран̣ам̣ хоти. тасса санта̄не ева паваттати. ниссанда пхалам̣ на̄ма тасса сукхуппаттийа̄ ва̄ дуккхуппаттийа̄ ва̄ аттано камма̄нубха̄вена бахиддха̄ самут̣т̣хита̄ни ит̣т̣ха̄рамман̣а̄ни ва̄ анит̣т̣ха̄ рамман̣а̄ни ва̄. там̣ пана ан̃н̃есампи са̄дха̄ран̣ам̣ хоти. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сакакаммасамут̣т̣хита̄ ева. ла. паресам̣ са̄дха̄ран̣а̄ ева̄’’ти. локе ат̣т̣халока дхамма̄ на̄ма саббе камма випа̄каджа̄ ева̄ти на ваттабба̄. име ча сатта̄ сам̣са̄ре сам̣саранта̄ ат̣т̣хасулока дхаммесу ниммуджджанта̄ сам̣саранти, тасма̄ те вина̄пи упапӣл̣ака каммена ан̃н̃ехи ка̄ран̣ехи на̄на̄дуккхам̣ пхусантийева. татха̄ вина̄пи упаччхедака каммена маран̣а дуккхам̣ па̄пун̣антийева. тена вуттам̣ ‘‘каммена вина̄ йатокуточи самут̣т̣хита̄’’тиа̄ди.
‘‘те уппаджджантӣ’’ти те на̄на̄рога̄дайо уппаджджанти. ‘‘на упа̄йа кусала̄ ва̄’’ти тато атта̄нам̣ мочетум̣ ка̄ран̣а кусала̄ ва̄ на хонти. ‘‘на ча пат̣ика̄ра кусала̄ ва̄’’ти уппаннам̣ рога̄дибхайам̣ апанетум̣ вӯпасаметум̣ пат̣ика̄ра каммети киччхакамме кусала̄ ва̄ на хонти. ‘‘на̄пи париха̄ра кусала̄ ва̄’’ти тато мочанаттхам̣ парихаритум̣ десантарам̣ гантум̣ кусала̄ ва̄ на хонтӣти аттхо. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣. ‘‘рога̄дайо ева там̣ кхепента̄ паваттантӣ’’ти катхам̣ те пуббакаммам̣ кхепентӣти. тасса випа̄кабхӯтам̣ джӣвита санта̄нам̣ вина̄сента̄ кхепенти. винат̣т̣хехи джӣвита санта̄не там̣ бхавам̣ джанентам̣ кхиййати йева̄ти. тена̄ха ‘‘йатха̄хӣ’’тиа̄дим̣. ‘‘каммассапи татхева̄’’ти татхева пуббакаммассапи тин̣агге усса̄ва биндуссева паридуббалата̄ сиддха̄ хоти. джӣвите париккхӣн̣е там̣ бхавам̣ джанентасса пуббакаммассапи париккхӣн̣атта̄. ‘‘еван̃четам̣’’ти етам̣ каммаппат̣и сам̣йутта вачанам̣ идха амхехи вуттанайена сампат̣иччхитаббам̣. саббам̣ пуббекатахетудит̣т̣хи на̄ма саббам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ сучаритам̣ ва̄ дуччаритам̣ ва̄ пуббабхаве аттана̄ катена пуббакаммахетуна̄ ева уппаджджатӣти евам̣ паватта̄ дит̣т̣хи. ‘‘йам̣ кин̃ча̄йам̣’’ти йам̣ кин̃чи айам̣. маха̄бодхисатта̄нам̣ адхимуттика̄лан̇карийа̄ на̄ма идха ме чирака̄лам̣ т̣хитасса па̄рамипӯран̣а киччам̣ наттхи, ида̄нева ито чавитва̄ мануссалоке уппаджджисса̄ми, упаруджджхату ме идам̣ джӣвитанти адхимун̃читва̄ дал̣хам̣ манасикаритва̄ ка̄лан̇карийа̄. ‘‘сайамева саттхам̣ а̄харитва̄’’ти сайамева аттано гӣвам̣ саттхена ханитва̄ти аттхо. ‘‘еттхева̄’’ти ака̄ламаран̣е ева.
‘‘татха̄ ча̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘сама̄патти ла̄бхӣнам̣’’ти ниддха̄ран̣ебхумма вачанам̣. ‘‘джӣвита самасӣсӣнам̣’’ти арахатта маггам̣ лабхитва̄ маггапаччавеккханавӣтхи ева маран̣а̄саннавӣтхим̣ катва̄ паринибба̄натта̄ самам̣ сӣсам̣ етесанти самасӣсино. ‘‘самам̣ сӣсам̣’’ти джӣвита санта̄на парийантена самам̣ ват̣т̣адуккха санта̄на парийантам̣ вуччати. ‘‘саббесам̣ пӣ’’ти саббесампи кхӣн̣а̄сава̄нам̣. ‘‘имам̣ суттападам̣’’ти маха̄паринибба̄насутте а̄гатам̣ суттападам̣. ‘‘те’’ти те ва̄дино. ‘‘тена̄’’ти тена ва̄давачанена. крийаманодха̄ту на̄ма пан̃чадва̄ра̄ваджджанам̣. крийа̄хетукамано вин̃н̃а̄н̣адха̄ту на̄ма хаситуппа̄дачиттам̣. ‘‘асса̄’’ти паринибба̄йантасса буддхасса. ‘‘на самети йева̄’’ти сантим̣ анупа̄дисесам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ти еттха паринибба̄на джаванехи а̄рамман̣ам̣ катва̄ти вуттепи на саметийева. тена̄ха ‘‘татха̄хӣ’’тиа̄дим̣. ‘‘бхаван̇гам̣ отаритва̄ паринибба̄йатӣ’’ти еттха паринибба̄на чутичиттамева бхаван̇ганти вуттам̣. чутичиттанти ча бхавантарам̣ гаччхантассева вуччати. идха пана воха̄ра маттанти дат̣т̣хаббам̣. вибха̄ванипа̄т̣хе. чутипарийоса̄на̄нам̣ маран̣а̄санна читта̄нам̣. йатха̄ пана буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ йа̄ваджӣвам̣ уппаннам̣ маха̄бхаван̇гачиттам̣ каммакамманимитта̄дайо а̄рамман̣ам̣ каротийева. татха̄ паринибба̄на чутичиттам̣ пӣти а̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄дим̣. нану маран̣ака̄ле каммакамманимитта̄дӣнам̣ гахан̣ам̣ на̄ма бхавантара гаманаттха̄йа хоти, буддха̄ ча бхавантарам̣ на гаччханти. тасма̄ ‘‘на хи. ла. на каротӣ’’ти идам̣ на йуттанти. но на йуттам̣. бхавантара гаманаттха̄йа̄ти идам̣ джаванехи гахан̣е дат̣т̣хаббам̣. идха пана чутичиттена гахан̣ети дассенто ‘‘начачутийа̄гахита̄нӣ’’тиа̄дима̄ха. ‘‘каммасиддхийа̄’’ти каммасиджджханаттха̄йа.‘‘еттха ча̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘тасса̄’’ти сон̣аттхера питуно. ‘‘каммабалена̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘ан̃н̃енапи ка̄ран̣а балена̄’’ти а̄чин̣н̣абха̄ва̄дикена ка̄ран̣абалена. гатинимиттам̣ пана каммабаленева̄ти йуттам̣ сийа̄. ‘‘татхопат̣т̣хитам̣’’ти антимавӣтхито пуббе бахӯсувӣтхӣсу упат̣т̣хитаппака̄рантиаттхо. па̄папаккхийесу дуггатинимиттесу. калйа̄н̣апаккхийа̄ни сагганимитта̄ни. дхамма̄сокаран̃н̃о маран̣ака̄ле па̄папаккхийа̄нам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ каттхачи сӣхал̣агантхе вуттам̣.
сакалам̣ патхавим̣ бхутва̄,
датва̄ кот̣исатам̣ дханам̣;
анте ад̣д̣ха̄малакаматтасса;
асоко иссарам̣ гато; ти ча;
асоко сока ма̄гато; ти ча;
‘‘там̣’’ти випаччама̄накам̣ каммам̣. ‘‘нийа̄мака сахака̄ри паччайабхӯта̄’’ти еттха йатха̄ на̄ва̄йам̣ нийа̄мако на̄ма на̄вам̣ иччхитадиса̄бхимукхам̣ нийа̄мети, нийоджети. татха̄ айам̣ тан̣ха̄пи бхаваниканти хутва̄ читтасанта̄нам̣ гантаббабхава̄бхимукхам̣ нийа̄мети, нийоджети. каммасса ча ачча̄йатта саха̄йабха̄вена сахака̄рӣ паччайо хотӣти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘кусала̄кусала камманимитта̄ни ва̄’’ти ан̃н̃а̄ни кусала̄ кусалакамманимитта̄ни ва̄. ‘‘тадупаттхамбхика̄’’ти тасса каммасса упаттхамбхика̄. ‘‘нимиттасса̄дагадхитам̣’’ти мукханимитта̄дӣсу асса̄дентам̣ гиджджхантам̣. ‘‘тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хатӣ’’ти тит̣т̣хама̄нам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. амун̃читва̄ тит̣т̣хатӣти вуттам̣ хоти. анубйан̃джанам̣ на̄ма пийаса̄тарӯпо катхиталапита̄ди крийа̄висесо. ‘‘асса пуггаласса̄’’ти а̄санна маран̣асса пуггаласса. ат̣т̣хакатха̄ па̄т̣хе. ‘‘килеса балавина̄митам̣’’ти авиджджа̄ тан̣ха̄дӣнам̣ килеса̄нам̣ балена вина̄митам̣. пат̣иччха̄дика̄ а̄дӣна ва̄ йасса̄ти виггахо. ‘‘там̣’’ти читтасанта̄нам̣. ‘‘тасмим̣’’ти камма̄дивисайе. ат̣т̣хакатха̄йа на самети. тасмим̣ висайетихи таттха вуттам̣. на вуттам̣ тасмим̣ бхавети. ‘‘тасмим̣ вутта̄ нам̣’’ти тасмим̣ ‘йебхӯййена бхавантаре чха два̄раггахитам̣’ти т̣ха̄не т̣ӣка̄су вутта̄нам̣. там̣ садиса джавануппатти на̄ма каммакаран̣ака̄ле паватта джаванехи садиса̄нам̣ ида̄ни джавана̄нам̣ уппатти. бхаваппат̣иччханнан̃ча каммам̣ апа̄кат̣ан̃ча каммам̣ на татха̄ упат̣т̣ха̄ти. кевалам̣ атта̄нам̣ абхинавакаран̣а васена два̄рапаттам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣти адхиппа̄йо. ‘‘висӣда патта̄’’ти висан̃н̃ӣбха̄вена вирӯпам̣ хутва̄ сӣданапатта̄. ‘‘таббипарӣтена па̄пакамма бахула̄пи ваттабба̄’’ти тепивисӣдантаре а̄вудха хаттха̄ па̄н̣агха̄там̣ каронта̄ ган̣хатхабандхатха̄ти уггхосанта̄ дут̣т̣хачитта̄ хонтӣтиа̄дина̄ ваттабба̄. ат̣т̣хакатха̄ па̄т̣хесу. уккхитто аси йасса̄ти уккхитта̄ сико. патуданти виджджханти етена̄ти патоданам̣. па̄джанадан̣д̣о. тасса агге ката̄ сӯчи патодана сӯчи. ‘‘патодана дуккхам̣’’ти виджджхана дуккхам̣. катхам̣ пана уккхитта̄сика̄дибха̄вена упат̣т̣ха̄нам̣ каммупат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма хоти. катхан̃ча там̣ пат̣исандхийа̄ а̄рамман̣абха̄вам̣ упетӣти а̄ха ‘‘со ча̄’’тиа̄дим̣. уппаджджама̄на̄нам̣ сатта̄нам̣. ‘‘итаресам̣ пана̄’’ти рӯпа̄рӯпа бхавесу уппаджджама̄на̄нам̣ пана. ‘‘парипун̣н̣ам̣ катва̄’’ти тада̄рамман̣а парийоса̄на̄йава̄ суддха̄йа ва̄ джаванавӣтхийа̄ти евам̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄. айам̣ пана бхаван̇га̄васа̄не чутичиттуппатти на̄ма ат̣т̣хакатха̄су наттхи. йан̃ча бхаван̇гам̣ отаритва̄ паринибба̄йатӣтиа̄ди таттха таттха вуттам̣. таттхапи ‘‘бхаван̇гам̣’’ти чутичиттамева т̣ӣка̄су ван̣н̣енти. тасма̄ ‘‘бхаван̇гаккхайева̄’’ти идам̣ катхам̣ йуджджеййа̄ти а̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дим̣. анурӯпам̣ сетӣти анусайо. анубандхо хутва̄ сетӣти анусайо. ану ану ва̄ сетӣти анусайо. еттха ча анусайо на̄ма джаванасахаджа̄то на хоти. идха ча анусайа на̄мена вуттам̣. на̄на̄джавана сахаджа̄та̄ ча авиджджа̄ тан̣ха̄ пат̣исандхийа̄ висеса паччайа̄ хонтева. катхам̣ та̄ идха гахита̄ сийунти а̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дим̣. евам̣ санте авиджджа̄ париккхиттена тан̣ха̄мӯлакена̄ти вуттесу сут̣т̣ху йуджджати. анусайехи саха джаванасахаджа̄та̄нампи ладдхатта̄. тасма̄ идха анусайа вачанам̣ на йуттанти чодана̄. йуттамева̄ти дассенто ‘‘апи ча̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘парийатта̄’’ти саматта̄. ‘‘со пӣ’’ти пхасса̄ди дхамма самӯхопи.‘‘татха̄ рӯпа̄ йева̄’’ти аггамаггена аппахӣна рӯпа̄йева, анусайабхӯта̄йева̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘там̣’’ти читта санта̄нам̣. ‘‘таттха̄’’ти тадубхайасмим̣. катхам̣ там̣ таттха кхипантӣти а̄ха ‘‘тасмим̣’’тиа̄дим̣. ‘‘виджа̄нанадха̄туйа̄’’ти вин̃н̃а̄н̣а дха̄туйа̄. сан̇канта̄ на̄ма наттхи. йаттха йаттха уппаджджанти. таттха таттхева бхиджджантӣти адхиппа̄йо. куто маран̣ака̄ле сан̇канта̄ на̄ма аттхи виджджантӣти йоджана̄. евам̣ санте идам̣ вачанам̣ анаматаггийа суттена вируддхам̣ сийа̄ти. на вируддхам̣. идан̃хи абхидхамма вачанам̣, мукхйавачанам̣, анаматаггийа суттам̣ пана суттанта вачанам̣ парийа̄йа вачананти дассенто ‘‘йан̃ча̄’’тиа̄дима̄ха. парийа̄йена вуттанти ватва̄ там̣ парийа̄йам̣ дассети ‘‘йесан̃хӣ’’тиа̄дина̄. ‘‘со’’ти со пуггало. ‘‘тесам̣’’ти авиджджа̄ тан̣ха̄ сан̇кха̄ра̄нан̃ча пат̣исандхи на̄ма рӯпа дхамма̄нан̃ча. ‘‘хетуппхаласамбандхена бхавантарам̣ сандха̄вати сам̣саратӣти вуччатӣ’’ти пуббе каммакаран̣ака̄лепи те авиджджа̄ тан̣ха̄ сан̇кха̄ра̄ ева со саттоти вуччанти. паччха̄ тесам̣ пхалабхӯта̄йам̣ пат̣исандхийа̄ па̄тубхаванака̄лепи са̄пат̣исандхи ева со саттоти вуччати. маджджхе дхаммаппабандхопи со саттоти вуччати. евам̣ хетудхаммехи саддхим̣ пхаладхамме екам̣ саттам̣ каронтасса хетуппхала самбандхо хоти. евам̣ хетуппхала самбандхена со ева каммам̣ кароти. тена каммена со ева бхавантарам̣ сандха̄вати сам̣саратӣти вуччати. еттха ча анаматагго йам̣ бхиккхаве. ла. авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ти евам̣ саттавоха̄рена вуттатта̄ са̄дхаммадесана̄ парийа̄йадесана̄ хоти. парийа̄йадесанатта̄ ча сандха̄ватам̣ сам̣саратанти парийа̄йопи сиджджхати. йассам̣ пана дхамма десана̄йам̣ дхаммадесана̄ти вачана̄ну рӯпам̣ дхаммамева десети, на саттам̣, на пуггалам̣. айам̣ дхаммадесана̄ ева мукхйадесана̄ на̄ма хоти. таттха десита дхамма̄ пана пакатика̄лепи десантарам̣ ка̄лантарам̣ кхан̣антарам̣ сан̇канта̄ на̄ма наттхи. йаттха йаттха уппанна̄, таттха таттхева бхиджджанти. кхайавайам̣ гаччханти. тена вуттам̣ ‘на хи уппаннуппанна̄ дхамма̄. ла. сан̇канта̄ на̄ма аттхӣ’ти. пат̣игхосо ча, падӣпо ча, мудда̄ ча. а̄дисаддена пат̣ибимбаччха̄йа̄ ча, бӣджасан̇кха̄ро ча, па̄т̣ибхого ча, ба̄лакума̄ра сарӣресу упайутта̄ виджджа̄сиппосадха̄ ча̄ти евам̣ ат̣т̣хакатха̄ йам̣ а̄гата̄ни нидассана̄ни сан̇гайханти. ‘‘нидассана̄’’нӣти ча упама̄йо вуччанти. таттха ‘‘пат̣игхосо’’ти гамбхӣрален̣а два̄ре т̣хатва̄ саддам̣ каронтасса антолен̣е пат̣игхосо паваттати. таттха два̄ре уппанно мӯласаддо антолен̣ам̣ на гаччхати, уппаннат̣т̣ха̄не ева нируджджхати. пат̣игхосо ча тато а̄гато на хоти. на ча вина̄ мӯласадда + паччайена ан̃н̃ато паваттати. мӯласаддапаччайа̄ ева таттха паваттатӣти. таттха мӯласаддо вийа атӣта каммам̣. пат̣игхосо вийа анантаре пат̣исандхи. есанайо падӣпа мудда̄ пат̣ибимбаччха̄йа̄су. таттха ‘‘падӣпо’’ти патхамам̣ екам̣ падӣпам̣ джа̄летва̄ тена ан̃н̃ам̣ падӣпасатампи падӣпа сахассампи джа̄лети. ‘‘мудда̄’’ти лан̃чханалекха̄. таттха екена лан̃чханаккхандхена, тена лан̃чханалекха̄сатампи лан̃чханалекха̄ сахассампи кароти. ‘‘пат̣ибимбаччха̄йа̄’’ти пасаннесу а̄да̄сапат̣т̣есува̄ удакесува̄ уппанна̄ сарӣраччха̄йа̄. етехи нидассанехи пхалам̣ на̄ма хетуто а̄гатам̣ на хоти. хетуна̄ ча вина̄ на сиджджхатӣти еттакаматтхам̣ дӣпети. ‘‘бӣджасан̇кха̄ро’’ти ка̄лантаре уппаннесу пуппхапхалесу иччхитаван̣н̣а гандхарасапа̄тубха̄ваттха̄йа ропанака̄ле амбабӣджа̄дӣсу иччхитаван̣н̣а гандхарасадха̄тӯнам̣ парибха̄вана̄. таттха таппаччайа̄ ка̄лантаре пуппхапхалесу уппаннесу теван̣н̣агандхараса̄ па̄туббхаванти. ‘‘па̄т̣ибхого’’ти кин̃чи аттхам̣ са̄дхетум̣ парасса сантике ин̣ам̣ ган̣хантасса тавадханам̣ сам̣ваччхарена вуд̣д̣хийа̄ саха дасса̄ми, саче нададеййам̣. асукам̣ на̄ма мамакхеттам̣ ва̄ ваттхува̄ туйхам̣ хотӯти пат̣ин̃н̃а̄т̣хапанам̣. таттха таппаччайа̄ дханам̣ лабхитва̄ там̣ аттхан̃ча са̄дхети. ка̄ле сампатте вуд̣д̣хийа̄ саха ин̣ан̃ча содхети. ‘‘виджджа̄сиппосадха̄’’ти локе путтаке йа̄ваджӣвам̣ хитаттха̄йа дахарака̄ле кин̃чи виджджам̣ва̄ сиппам̣ва̄ сиккха̄пенти. йа̄ваджӣвам̣ кхарарога̄нам̣ ануппа̄даттха̄йа дахарака̄ле оджавантам̣ кин̃чи осадхам̣ ва̄ аджджхоха̄ренти. таттха таппаччайа̄ путта̄нам̣ йа̄ваджӣвам̣ хитаппат̣ила̄бхо ва̄ та̄диса̄нам̣ рога̄нам̣ ануппа̄до ва̄ хотийева. етехи йатха̄ ка̄лантаре асантесуйева па̄т̣ибхога̄дӣсу мӯлакаммесу пуббабха̄ге катапаччайа̄ ева паччха̄ аттха са̄дхана̄дӣни сиджджханти. татха̄ кусала̄ кусала камма̄ни катва̄ ка̄лантаре тесу асантесупи пуббе кататта̄ ева паччха̄ пат̣исандха̄дӣни пхала̄ни па̄туббхавантӣти дӣпети. тенавуттам̣ ‘‘пат̣игхоса падӣпамудда̄дӣни четтха нидассана̄нӣ’’ти. ‘‘каммадуббалабха̄вена̄’’ти тада̄ джӣвитиндрийасса дуббалатта̄ каммампи дуббаламева хотӣти катва̄ вуттам̣. ка̄ман̃четтха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ватва̄ дасситам̣, татха̄пи самбхаватӣти самбандхо. таттха ‘‘там̣ пӣ’’ти гатинимиттампи. ‘‘татха̄ чаванта̄нам̣’’ти диббаратха̄дӣни гатинимиттам̣ катва̄ чаванта̄нам̣. ‘‘дайхама̄нака̄йена̄’’ти иттхамбхӯталаккхан̣е каран̣авачанам̣. га̄тха̄йам̣. пан̃чадва̄ре пат̣исандхикаммам̣ вина̄ двигочаре сийа̄ти йоджана̄. таттха ‘‘двигочаре’’ти камманимитта гатинимиттабхӯте двигочаре. таттха пан̃чадва̄ре пат̣исандхи на̄ма пан̃чадва̄рика маран̣а̄санна вӣтхичитта̄нам̣ анте ча ванта̄нам̣ пат̣исандхи. са̄пи гатинимиттабхӯте гочаре сийа̄ти вутте пан̃чадва̄рика вӣтхичитта̄ни пан̃ча̄рамман̣абхӯта̄ни гатинимитта̄ни а̄рамман̣ам̣ каронтӣтипи сиддхам̣ хоти. еван̃ча сати. тесам̣ вӣтхичитта̄нам̣ анте ачавитва̄ таданубандхака манодва̄рикавӣтхичиттехипи када̄чи кесан̃чи ча ванам̣ нанасамбхаватӣти сакка̄ ваттум̣. тесу пана анубандхака вӣтхӣсу атӣтаггахан̣а самуда̄йаггахан̣ехи ча ванта̄нам̣ атӣта̄нипи гатинимитта̄ни лаббханти. ваттхуггахан̣ана̄маггахан̣ехи ча ванта̄нам̣ дхамма̄ рамман̣ам̣пи лаббхатийева. тасма̄ йам̣ вуттам̣ а̄чарийена ка̄ма̄вачара пат̣исандхийа̄ чха два̄раггахитам̣ камманимиттам̣ гатинимиттан̃ча паччуппаннаматӣта̄ рамман̣ам̣ упалаббхатӣти. там̣ сувуттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. йам̣ пана ‘тамева татхопат̣т̣хитам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄раббха читтасанта̄нам̣ абхин̣хам̣ паваттатӣ’ти евам̣ антимавӣтхито пуббабха̄ге бахӯнам̣ вӣтхива̄ра̄нам̣ паваттанам̣ а̄чарийена вуттам̣. там̣ татхопат̣т̣хитам̣ гатинимиттам̣ а̄раббха̄типи ладдхум̣ ват̣т̣атийева. еван̃часати, гатинимиттам̣пи атӣтам̣ лаббхатӣти дассетум̣ ‘‘йада̄пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘сантати васена̄’’ти сантати паччуппанна васена. ‘‘тасса̄’’ти гатинимиттасса. йебхӯййена вутто, на саббасан̇га̄хикена вуттоти адхиппа̄йо. ‘‘манодва̄рика маран̣а̄санна джавана̄нам̣пи иччхитаббатта̄’’ти пуреджа̄тапаччайа бха̄вена иччхитаббатта̄ти адхиппа̄йо. ‘‘таданубандха̄йа̄’’ти та̄ни манодва̄ри камаран̣а̄санна джавана̄ни анугата̄йа. ‘‘пат̣исандхийа̄пи самбхавато’’ти тасса пуреджа̄та паччайасса пат̣исандхийа̄пи пуреджа̄та паччайата̄ самбхавато. нану тхерена бхиндитва̄ авуттепи бхиндитаббе сати, бхинданамева йуттанти че. на йуттам̣. касма̄, камманимиттена сама̄нагатикатта̄. тена̄ха ‘‘начатам̣’’тиа̄дим̣. вибха̄ванийам̣ йатха̄самбхавам̣ йоджетаббам̣ти ватва̄ апарепана ависесатова ван̣н̣ентӣти апарева̄допи вутто. таттха ‘‘ависесато ван̣н̣ентӣ’’ти абхиндитва̄ва ван̣н̣ентӣти вуттам̣ хоти. пуна там̣ апарева̄дам̣ асампат̣иччханто ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. идха пана там̣ апарева̄дам̣ пагган̣ханто пуна ‘‘йан̃ча таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘тада̄рамман̣а̄йа̄’’ти там̣ гатинимитта̄ рамман̣а̄йа. ‘‘тесам̣ вачанам̣’’ти апаресам̣ вачанам̣. ‘‘ан̃н̃атра авича̄ран̣а̄йа̄’’ти касма̄ вуттам̣. нану ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄тиа̄ди саббам̣ вича̄ран̣а̄ вачанамева хотӣти. саччам̣ йатха̄ дит̣т̣хапа̄т̣хавасена, са̄васеса па̄т̣хабха̄вам̣ пана на вича̄ретийева. тасма̄ ‘‘ан̃н̃атра авича̄ран̣а̄йа̄’’ти вуттам̣. еттха сийа̄. ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хо са̄васесо хоту, мӯлат̣ӣка̄па̄т̣хо пана манодва̄ре йева̄ти нийаметва̄ вуттатта̄ катхам̣ са̄васесо сийа̄ти. нийаметва̄ вуттопи идха адхиппетаттхе апарипун̣н̣е са̄васесо ева хотӣти. тена вуттам̣ ‘‘ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ наттхи ан̃н̃атра авича̄ран̣а̄йа̄’’ти. ‘‘паччуппаннаматӣтам̣’’тиа̄дӣсу. тада̄рамман̣а̄васа̄на̄йа пан̃чадва̄рика джаванавӣтхийа̄ ча ванам̣ хотӣти йоджана̄. евам̣ апараттхапи. балавантепи сати. тада̄рамман̣а̄васа̄на̄йа ева вӣтхийа̄. ‘‘вуттатта̄ пана̄’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ ева вуттатта̄ пана. ‘‘пуримабха̄ге ева̄’’ти пан̃чадва̄рика антима вӣтхито пуббабха̄ге ева. ‘‘та̄хӣ’’ти деййадхаммаваттхӯхи. ‘‘йатха̄там̣’’ти там̣ аттхаджа̄там̣ катамам̣ вийа̄ти аттхо. ‘‘ито’’ти манусса бхавато. нимитта садисам̣ саддам̣ ван̣н̣анти самбандхо. ‘‘нат̣т̣хачака̄рам̣’’ти патитачака̄рам̣. ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хе н̃а̄така̄ ма̄та̄дайо пан̃чадва̄ре упасам̣харантӣти самбандхо. ‘‘таваттха̄йа̄’’ти тавааттха̄йа. ‘‘чӣнапат̣асома̄рапат̣а̄дивасена̄’’ти чӣнарат̣т̣хе паватто пат̣о чӣнапат̣о. татха̄ сома̄рапат̣епи. ‘‘та̄нӣ’’ти расапхот̣т̣хабба̄ни. пхот̣т̣хаббам̣ пана ан̃н̃ам̣пи йуджджатева. аттхида̄нӣти манасикататта̄ паччуппаннабхӯта̄нӣти вуттам̣. ‘‘арӯпӣнам̣’’ти арӯпабрахма̄нам̣. ‘‘те’’ти арӯпино. ‘‘та̄нӣ’’ти хет̣т̣химаджджха̄на̄ни. виссат̣т̣хам̣ ладдхаджха̄нам̣ йесам̣ те виссат̣т̣хаджджха̄на̄. ‘‘татойева ча̄’’ти виссат̣т̣хаджджха̄натта̄йева ча. а̄кад̣д̣хитам̣ ма̄насам̣ читтам̣ етесанти виггахо. идан̃ча хетувисесана падам̣. а̄кад̣д̣хитама̄насатта̄ ка̄мабхаве уппаджджама̄на̄нанти дӣпети. тесам̣ арӯпӣнам̣. ‘‘ан̃н̃ам̣ дуббала каммам̣’’ти упача̄раджджха̄накаммато ан̃н̃ам̣ тихетукомакам̣ каммам̣. ‘‘тесам̣’’ти рӯпалокато ча ванта̄нам̣. ‘‘сато’’ти сантасса сама̄насса. ‘‘упаттхамбхане ка̄ран̣ам̣ наттхӣ’’ти идам̣ упача̄раджджха̄на каммасса гарука каммагатикатта̄ вуттам̣. еканта гарукакаммабхӯтам̣пи пана махаггатаджджха̄на каммам̣ на̄ма на̄на̄никанти балена пат̣иба̄хӣйама̄нам̣ пат̣исандхим̣ на детийева. упача̄раджджха̄на камме ваттаббам̣ наттхӣти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘та̄диса̄нӣ’’ти татха̄ рӯпа̄ни двихетукомака камма̄ни тесам̣ ока̄сам̣ на лабханти. нӣваран̣а̄нам̣ сут̣т̣хувиккхамбхитатта̄йева. ‘‘йена̄’’ти йена чханда̄дӣнам̣ паватти ка̄ран̣ена. ‘‘на̄на̄камма̄ни пӣ’’ти упача̄раджджха̄на каммато ан̃н̃а̄ни паччуппанна камма̄нипи атӣтабхавесу ката̄ни апарапарийа̄йа камма̄нипи. ‘‘йена ча̄’’ти йена на̄на̄камма̄нампи ока̄са ла̄бхака̄ран̣ена ча. ‘‘те’’ти рӯпӣ брахма̄но. ‘‘вуттанайене ва̄’’ти сут̣т̣хувиккхамбхитанӣваран̣а̄нам̣ тесам̣ аппана̄ паттаджджха̄нависесена [ йасма̄ пана̄тиа̄дина̄ ча ] парибха̄вита читтасанта̄натта̄’ти ча вуттанайенева. ‘‘там̣ ка̄ран̣ам̣’’ти ахетука пат̣исандхийа̄ абха̄ва ка̄ран̣ам̣. парампара бхавесуча вӣтхимуттачитта̄нам̣ паватта̄ка̄рам̣ дассетунти самбандхо. ‘‘йатха̄ та̄нийева осадха̄нӣ’’ти локе екам̣ осадхам̣ лабхитва̄там̣ девасикам̣ бхун̃джати. екопатхамадивасе бхун̃джантам̣ дисва̄ катамам̣ на̄ма твам̣ осадхам̣ бхун̃джасӣти пуччхи. идам̣ на̄ма осадхам̣ бхун̃джа̄мӣти вадати. пунадивасесупи осадхам̣ бхун̃джантам̣ дисва̄ татхева пуччхи. тамева осадхам̣ бхун̃джа̄мӣти вадати. таттха ‘‘тамева осадхам̣’’ти йам̣ патхамадивасе осадхам̣ тайа̄ча пуччхитам̣. майа̄ ча катхитам̣. тамева аджджа бхун̃джа̄мӣти аттхо. таттха пана патхамадивасе бхуттам̣ осадхам̣ ан̃н̃ам̣. аджджа бхуттам̣ ан̃н̃ам̣. там̣садисам̣ пана ан̃н̃ам̣пи тамева̄ти локе вохаранти та̄нийева осадха̄ни бхун̃джа̄мӣти. евам̣ идхапи тассадисе таббоха̄ро дат̣т̣хаббо. ‘‘тасмим̣’’ти бхаван̇гачитте. аваттама̄не упапаттибхаво оччхиджджати. ваттама̄не на оччхиджджати. тасма̄ тасса упапатти бхавасса аноччхеда ан̇гаттха̄йа ка̄ран̣атта̄ бхаван̇ганти вуччатӣти адхиппа̄йо. ‘‘упапатти бхаво’’ти ча каммаджаккхандхасанта̄нам̣ вуччати. ‘‘парасамайе’’ти уччхеда дит̣т̣хӣнам̣ ва̄де. ‘‘ват̣т̣амӯла̄нӣ’’ти авиджджа̄тан̣ха̄ вуччанти. ват̣т̣амӯла̄ни сут̣т̣хууччхиджджанти еттха̄ти виггахо. ‘‘йасса аттха̄йа̄’’ти саупа̄дисеса̄дикасса нибба̄насса пат̣ила̄бхаттха̄йа. ‘‘пат̣т̣хапӣйантӣ’’ти паватта̄пӣйанти. паджджанти па̄пун̣анти арийа̄ джана̄ еттха̄ти падам̣. парато самантипаде анупа̄дисесасса гайхама̄натта̄ идха саупа̄дисесанти вуттам̣. буджджхантӣти будха̄. сут̣т̣ху саддхим̣ уччхиннам̣ синехабандханам̣ йехи те сусамуччхиннасинехабандхана̄. катхан̃ча сут̣т̣хууччхиннам̣, кехи ча саддхим̣ уччхиннантиа̄ха ‘‘анусайаматтам̣ пӣ’’тиа̄дим̣. ‘‘сесакилесехӣ’’ти тан̣ха̄синеха бандханато авасеса килесехи. ‘‘адхисайитам̣’’ти виккхамбхитум̣пи асаккун̣еййам̣ хутва̄ атирекатарам̣ сайитам̣. ‘‘адхигама̄вахам̣’’ти адхигамо вуччати нававидхо локуттара дхаммо. там̣ а̄вахатӣти адхигама̄вахам̣. ‘‘сӣлам̣’’ти чатупа̄рисуддхисӣлам̣. ‘‘дхутан̇гам̣’’ти терасадхутан̇гам̣. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣.
вӣтхимуттасан̇гахадӣпанийа̄анудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.