4. вӣтхисан̇гахаанудӣпана̄
136. вӣтхисан̇гахе. ‘‘тесан̃н̃е ва̄’’ти читта четасика̄нам̣ ева. ‘‘вуттаппака̄рена̄’’ти ‘таттха читтам̣ та̄ва чатуббидхам̣ хоти ка̄ма̄вачарам̣ рӯпа̄вачарам̣, тиа̄дина̄ иччевам̣ вуттаппака̄рена. ‘‘пубба̄ паранийа̄митам̣’’ти ва̄ дваттим̣са сукха пун̃н̃амха̄тиа̄дина̄ найена пубба̄ паранийа̄митам̣. ‘‘а̄раббхага̄тха̄йа̄’’ти.
вӣтхи читтавасеневам̣, паваттийа мудӣрито;
паватти сан̇гахо на̄ма, сандхийам̣ да̄ни вуччатӣ.ти
евам̣ паваттика̄ле паватти сан̇гахо, пат̣исандхика̄ле паватти сан̇гахоти сиддхо хоти. кечи ва̄де ‘‘пат̣исандхи паваттийам̣’’ти ниддха̄ран̣е гахите двӣсу пат̣исандхи сан̇гаха паватти сан̇гахесу ида̄ни паватти сан̇гахам̣ паваккха̄ми, паччха̄ пат̣исандхи сан̇гахам̣ паваккха̄мӣти аттхо хоти. таттха ‘‘пат̣исандхи сан̇гахо’’ти пат̣исандхика̄ле сан̇гахо. ‘‘паватти сан̇гахо’’ти паваттика̄ле сан̇гахо. со ча упарига̄тха̄йа на саметӣти дассетум̣ ‘‘евам̣ сатӣ’’тиа̄дима̄ха. ‘‘та̄ни тӣн̣и чхакка̄ни никкхитта̄нӣ’’ти чхаккаматта̄ни никкхитта̄ни, на сакалам̣. ваттху два̄ра̄ ламбан̣а сан̇гахоти адхиппа̄йо. ‘‘са̄ пана̄’’ти са̄висайаппаватти пана. ‘‘ка̄чи сӣгхатама̄’’ти ка̄чи атирекатарам̣ сӣгха̄. ‘‘дандха̄’’ти сан̣ика̄, чира̄йика̄. ‘‘анупапанна̄’’ти асампанна̄. асампанна досо а̄гаччхатӣти вуттам̣ хоти. ‘‘дха̄тубхедам̣’’ти сатта вин̃н̃а̄н̣а дха̄тӯнам̣ вибха̄гам̣. ‘‘дха̄туна̄наттам̣’’ти дха̄ран̣а киччана̄наттам̣. ити тасма̄ манодха̄ту висум̣ вутта̄ти самбандхо. ‘‘мананам̣’’ти виджа̄нанабха̄вам̣ апаттам̣. а̄ваджджанаматта сампат̣иччханаматта сан̇кха̄там̣ джа̄нанаматтам̣. ‘‘йам̣ кин̃чи мананам̣’’ти антамасо а̄ваджджанаматта сампат̣иччханаматтам̣ пӣти адхиппа̄йо. ‘‘суддхо пана мановин̃н̃а̄н̣аппабандхо’’ти манодва̄ра вика̄рам̣ пат̣ичча паватто мановин̃н̃а̄н̣аппабандхо. на бхаван̇га мановин̃н̃а̄н̣аппабандхо. со хи вӣтхимуттатта̄ идха аппасан̇готи. манодва̄ре пана двидха̄ти самбандхо. буддхасса бхагавато патхама̄бхинӣха̄рака̄ло на̄ма сумедхата̄пасака̄ле буддха бха̄ва̄йа ка̄йа читта̄нам̣ абхинӣха̄рака̄ло. а̄дисаддена паччхима бхаве пат̣исандхиггахан̣а̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘джа̄ти пхаликаккхандха̄ вийа сампаджджантӣ’’ти тена обха̄сена аджджхоттхат̣атта̄ джа̄типхаликаккхандха садиса̄ хонтӣти адхиппа̄йо. ‘‘упапатти дева брахма̄нам̣ пана̄’’ти упапаттиппат̣исандхика̄нам̣ опапа̄тика дева брахма̄нам̣ пана. ‘‘паса̄да ниссайа бхӯта̄нам̣’’ти чаккха̄дӣнам̣ паса̄да ваттхӯнам̣ ниссайа маха̄бхӯта̄нам̣.
‘‘йа̄ни пана̄’’тиа̄дӣсу. дватти читтаккхан̣а̄ни атиккамма а̄па̄там̣ а̄гаччхантӣти йоджана̄. евам̣ параттхапи. вибхӯтасса̄ти ча авибхӯтасса̄ти ча идам̣ а̄димхи манодва̄ре пана вибхӯтасса̄ти ча авибхӯтасса̄ти ча пада̄нам̣ уддхаран̣ам̣. ‘‘рӯпа̄ рӯпа̄нам̣’’ти рӯпа дхамма̄нан̃ча арӯпа дхамма̄нан̃ча. ‘‘та̄ва̄’’ти вӣтхи читтаппаватти дассанато патхаматарам̣ ева̄ти аттхо. ‘‘аддха̄на париччхедам̣’’ти кхан̣ака̄ла париччхедам̣. вибха̄ванипа̄т̣хе ‘‘атимаханта̄ дивасена висайа ваваттха̄нам̣ хотӣ’’ти вачанена а̄димхи ‘чхаваттхӯни, чха два̄ра̄ни, чха а̄рамман̣а̄ни, чха вин̃н̃а̄н̣а̄ни, чха вӣтхийо, чха дха̄висайаппаваттӣ,ти евам̣ вуттесу чхасу чхаккесу чхадха̄висайаппаваттӣти падаматтам̣ сан̇ган̣ха̄ти. там̣ анупапаннам̣ хоти. тена̄ха ‘‘еван̃хи сатӣ’’тиа̄дим̣. ‘‘висайа ваваттха̄наттха мева̄’’ти атимаханта̄ди висайа ваваттха̄наттхамева вуттанти на ча сакка̄ ваттум̣. рӯпа̄ рӯпа дхамма̄нам̣ аддха̄на париччхедо на̄ма абхидхамме саббаттха иччхитаббо. тасма̄ тасса дассанаттхампи там̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘сабха̄ваппат̣ила̄бхо’’ти чинтана пхусана̄дӣнам̣ па̄тубха̄во вуччати. ‘‘аниваттӣ’’ти анантарадха̄нам̣ вуччати. ‘‘париха̄йитва̄’’ти джара̄ киччам̣ а̄ха. ‘‘аччхара̄сан̇гха̄т̣аккхан̣асса̄’’ти ан̇гулӣнам̣ сан̇гхат̣т̣анаккхан̣асса. а̄чарийа̄нандаттхеро на̄ма абхидхамма т̣ӣка̄ка̄ро вуччати. ‘‘асса̄ виджджуйа̄т̣хити на̄ма висум̣ на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти виджджуппа̄дам̣ пассанта̄нам̣ на пан̃н̃а̄йати. татха̄ читтампи вад̣д̣хана̄нантарамева бхиджджатӣти йоджана̄. тена̄ха ‘‘там̣ пӣ’’тиа̄дим̣. удайабха̄го на̄ма вад̣д̣ханабха̄го, вайабха̄го на̄ма антарадха̄набха̄го. ‘‘еван̃ча катва̄’’ти ладдхагун̣а вачанам̣. ‘‘екам̣читтам̣ дивасам̣ тит̣т̣хатӣ’’ти пуччха̄ вачанам̣. ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣ин̃н̃а̄ вачанам̣. ‘‘вайаккхан̣о’’ти пуччха̄. ‘‘на хевам̣ ваттаббе’’ти пат̣иккхепо. паччатта вачанасса ека̄раттам̣. евам̣ наваттаббанти аттхо. ‘‘маха̄тхерена̄’’ти моггали путтатисса маха̄тхерена. нану суттантесу вуттанти самбандхо. ‘‘на̄’’ти на упалаббхати. ‘‘имасса вуттатта̄’’ти имасса вачанасса вуттатта̄. сан̇кхата лаккхан̣ам̣ висайо йесам̣ та̄ни сан̇кхата висайа лаккхан̣а̄ни. сан̇кхата дхаммамева а̄хачча тит̣т̣хати. айам̣ абхидхамме дхаммата̄ти адхиппа̄йо. ‘‘сан̇гаха ка̄рена̄’’ти а̄чарийа буддхагхосаттхерам̣ вадати. ‘‘аттхиккхан̣ам̣’’ти кхан̣адвайамева вуччати. ити ватва̄ таматтхам̣ са̄дхентӣти самбандхо. га̄тха̄йам̣. ‘‘тассева̄’’ти тасса̄ т̣хитийа̄ ева бхедо. саббада̄ саббапа̄н̣инам̣ маран̣ам̣ на̄ма вуччатӣти йоджана̄. ‘‘таматтхам̣’’ти та̄ни аттхиккхан̣ам̣ упа̄да̄йа лаббхантӣти аттхам̣. ‘‘атхава̄’’ти еко тхерава̄до. ‘‘сантати васена т̣ха̄нам̣’’ти т̣хита̄йа ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йатӣти еттха т̣хитабха̄васан̇кха̄там̣ т̣ха̄нам̣ сантати т̣хитивасена ведитаббанти ваданти. ‘‘имасмим̣ пана сутте’’ти ведана̄йа уппа̄до пан̃н̃а̄йати, вайо пан̃н̃а̄йати, т̣хита̄йа ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йатӣти идам̣ суттам̣ вадати. ‘‘аппат̣иба̄хетва̄’’ти анӣва̄ретва̄. йа̄вад̣д̣ханасса ниватти на̄ма аттхи. удайа парийанта маттабхӯта̄ са̄ ева ниватти. ‘‘двӣхи кхандхехӣ’’ти рӯпа джара̄ рӯпаккхандхена сан̇гахита̄. арӯпа джара̄ сан̇кха̄раккхандхена̄ти евам̣ двӣхи кхандхехи. йан̃ча таттха вуттанти самбандхо. рӯпасса уппа̄до двидха̄бхиндитва̄ десито. катхам̣, упачайо сантатӣ тийоджана̄. ‘‘вибха̄га̄ рахасса̄’’ти уппа̄до уппаджджа нат̣т̣хена еко сама̄но рӯпа̄нам̣ вад̣д̣хана самайе уппа̄до. упари вад̣д̣ханат̣т̣хена упачайоти вутто. авад̣д̣хитва̄ т̣хита самайе уппа̄до йатха̄ т̣хита нӣха̄рена чирака̄лам̣ паватти аттхена сантатӣти вутто. евам̣ вибха̄га̄ рахасса. ‘‘йатха̄нулома са̄санам̣’’ти винетабба пуггала̄нам̣ аджджха̄сайа̄нулома са̄санам̣.
‘‘арӯпа’’нтиа̄дӣсу. ‘‘арӯпам̣’’ти саббасо рӯпасан̣т̣ха̄на рахитатта̄ читта четасикам̣ на̄мам̣ вуччати. ‘‘арӯпи сабха̄ватта̄’’ти арӯпа дхамма сабха̄ватта̄ иччеваттхо. таттха арӯпа дхамма сабха̄во на̄ма рӯпа дхаммато сатагун̣енава̄сахассагун̣енава̄сан̣хасукхумасабха̄во. вибха̄ва нипа̄т̣хе. ‘‘га̄хака гахетабба бха̄васса там̣ там̣ кхан̣авасена ниппхаджджанато’’ти еттха пан̃чадва̄ра вӣтхӣсу вӣтхи читта̄нан̃ча а̄рамман̣а̄нан̃ча висайӣ висайабха̄во га̄хака гахетабба бха̄во на̄ма. ‘‘там̣ там̣ кхан̣авасена ниппхаджджанато’’ти вӣтхи читта̄ни ча екасмим̣ а̄рамман̣епи а̄ваджджана̄дӣхи на̄на̄ киччехи ган̣ханта̄ ева гахан̣а киччам̣ сампа̄денти. на̄на̄ кичча̄ни ча на̄на̄ читта̄нам̣ васена сампаджджанти. а̄рамман̣а̄ни ча пуреджа̄та̄ни хутва̄ йа̄ва та̄ни кичча̄ни сампаджджанти, та̄ва паччуппаннабха̄вена дхарама̄на̄ни ева гахан̣ам̣ сампа̄денти. евам̣ сати, га̄хака̄нам̣ вӣтхи читта̄нан̃ча кхан̣аттайа̄йукатта̄ ева га̄хака киччам̣ ниппхаджджати, сиджджхати. гахетабба̄нам̣ а̄рамман̣а̄нан̃ча саттараса читтаккхан̣а̄йукатта̄ ева гахетабба киччам̣ ниппхаджджати, сиджджхати. евам̣ там̣ там̣ кхан̣а васена ниппхаджджанато. вин̃н̃атти двайам̣ ека читтаккхан̣икам̣. касма̄, читта̄ну париватти дхамматта̄. ‘‘уппа̄даматта̄’’ти ниппханна рӯпа̄нам̣ уппа̄даматта̄. ‘‘бхан̇гаматта̄’’ти тесамева бхан̇гаматта̄. ‘‘рӯпа дхамма̄нам̣’’ти ниппханна рӯпа дхамма̄нам̣. ‘‘уппа̄даниродха видха̄насса̄’’ти уппа̄да ниродха видха̄набхӯтасса маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дасса пат̣исиддхатта̄ти самбандхо. ‘‘там̣’’ти там̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄ вачанам̣. ‘‘тасмим̣ ва̄де’’ти тасмим̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄де. ‘‘таттха а̄гата̄’’ти тасмим̣ ва̄де а̄гата̄. йам̣ пана вибха̄ванийам̣ ка̄ран̣ам̣ вуттанти самбандхо. ‘‘там̣ т̣ӣка̄найам̣’’ти там̣ сол̣аса читтаккхан̣а̄йука дӣпакам̣ мӯлат̣ӣка̄найам̣. тадаттхам̣ са̄дхентена вибха̄вани т̣ӣка̄чарийена вуттанти самбандхо. сан̇гахака̄расса ат̣т̣хакатха̄ чарийасса. ‘‘упачарӣйатӣ’’ти упача̄ра васена вохарӣйати. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘ета̄нӣ’’ти а̄рамман̣а̄ни. ‘‘там̣’’ти там̣ ека читтаккхан̣ам̣. ‘‘те ча̄’’ти рӯпа дхамма̄ ча. ‘‘парипун̣н̣а паччайӯпаладдха̄’’ти парипун̣н̣ам̣ паччайам̣ упаладдха̄. ‘‘со’’ти т̣ӣка̄ка̄ро. ‘‘итара̄нӣ’’ти гандхараса пхот̣т̣хабба̄ни. ‘‘гочарабха̄вам̣’’ти пан̃чадва̄рика читта̄нам̣ гочарабха̄вам̣. ‘‘пурима̄ни две’’ти рӯпасадда̄ рамман̣а̄ни. ‘‘нимитта васена гхат̣т̣ентӣ’’ти а̄да̄сам̣ пассантасса мукхасадисам̣ мукханимиттам̣ мукхаппат̣ибимбам̣ а̄да̄се упат̣т̣ха̄ти. евам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ чаккхупаса̄де садда̄рамман̣ан̃ча сотапаса̄де там̣ садиса нимитта васена гхат̣т̣енти. наваттху васена гхат̣т̣енти. сайам̣ гантва̄ на гхат̣т̣ентӣти адхиппа̄йо. асампатта̄нан̃н̃ева а̄рамман̣а̄нам̣. ‘‘нимитту пат̣т̣ха̄на васена̄’’ти нимиттасса упат̣т̣ха̄навасена. ‘‘нимитта аппана̄васена̄’’ти нимиттасса павесана васена. манодва̄ре пана асампатта̄нийева хутва̄ти па̄т̣хасесо. ‘‘а̄па̄та̄ гаманан̃четтха̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘лан̃чхака̄нам̣’’ти лан̃чханака̄ра̄нам̣. ‘‘лан̃чханаккхандхам̣’’ти айомайам̣ лан̃чханаккхандхам̣. со ча лан̃чханаккхандхо та̄лапан̣н̣е а̄па̄тетва̄ аккхарам̣ упат̣т̣ха̄пети. таттха ‘‘а̄па̄тетва̄’’ти аджджхоттхаритва̄. ‘‘чаккха̄диппатхе’’ти чаккха̄дӣнам̣ висайаккхетте. на кевалам̣ аттано два̄ресу ева а̄па̄та ма̄гаччханти. атха кхо манодва̄репи а̄па̄та ма̄гаччханти. на кевалам̣ бхаван̇га манодва̄ре ева а̄па̄та ма̄гаччхантӣти йоджана̄. ‘‘тесу пана̄’’ти тесу а̄рамман̣есу пана. та̄ни а̄рамман̣а̄ни йесам̣ та̄ни тада̄ рамман̣а̄ни. на екаккхан̣е пан̃часу а̄рамман̣есу вӣтхи читта̄ни паваттанти, екекасмим̣ а̄рамман̣е ева̄ти вуттатта̄ на двӣсу, на тӣсу, на чатӯсӯтипи ваттаббам̣. бахучиттаккхан̣а̄тӣта̄ни пан̃ча̄рамман̣а̄ни бахучиттаккхан̣а̄тӣте пан̃чадва̄рети йоджана̄. пан̃чадва̄рети ча пан̃чадва̄ресӯти аттхо. ‘‘евам̣ сатӣ’’ти тесам̣ паса̄да̄нам̣ а̄ваджджанена саддхим̣ уппаттийа̄ сати. ‘‘а̄дилаккхан̣ам̣’’ти пан̃ча̄рамман̣а̄нам̣ пан̃чадва̄ресу а̄па̄та̄ гамана сан̇кха̄там̣ висайаппаваттийа̄ а̄дилаккхан̣ам̣. чаланан̃ча дат̣т̣хаббанти самбандхо. ‘‘йатха̄ гахитам̣’’ти пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа гахитаппака̄рам̣. вибха̄ванипа̄т̣хе ‘‘йогйа деса̄ват̣т̣ха̄на васена̄’’ти а̄па̄там̣ а̄гантум̣ йуттат̣т̣ха̄не авеччат̣т̣ха̄на васена. йуджджанан̃ча, мантханан̃ча, кхобхакаран̣ан̃ча, гхат̣т̣ананти ча а̄па̄та̄ гамананти ча вуччатӣти йоджана̄. хет̣т̣ха̄ вуттойева а̄па̄та̄ гаманан̃четтха̄тиа̄дина̄. ‘‘на̄на̄ т̣ха̄нийесӯ’’ти на̄на̄ т̣ха̄несу т̣хитесу. ‘‘еко дхамманийа̄мо на̄ма̄’’ти йатха̄ бодхисатте ма̄тукуччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣ханте дхамманийа̄ма васена сакале джа̄тиккхетте патхавикампанам̣ ахоси. татха̄ идхапи пан̃чадва̄ресу екекасмим̣ два̄ре а̄рамман̣е гхат̣т̣енте дхамманийа̄ма васена бхаван̇га чаланам̣ хоти. айам̣ дхамманийа̄мо на̄ма. ‘‘сахева̄’’ти екатойева. катхам̣ хадайа ваттху нисситасса бхаван̇гасса чаланам̣ сийа̄ти йоджана̄. еттха ча пан̃чавин̃н̃а̄н̣асса чаланам̣ сийа̄ти идам̣ на ваттаббам̣. касма̄, тада̄ пан̃чавин̃н̃а̄н̣асса авиджджама̄натта̄. йада̄ ча там̣ виджджати, тада̄ там̣ на чалатӣти на ваттаббам̣. саббампи хи вӣтхичиттам̣ на̄ма чалати йева̄ти. сантати на̄ма пубба̄ параппабандхо. сан̣т̣ха̄нам̣ на̄ма сахаппаватта̄нам̣ екато т̣хити. идха сан̣т̣ха̄нам̣ адхиппетам̣. пан̃чаниссайа маха̄бхӯтехи саддхим̣ хадайа ваттху ниссайабхӯта̄нам̣ ека сан̣т̣ха̄на бха̄вена ека̄баддхатта̄ти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘сан̣т̣ха̄на васена̄ти пана ваттаббам̣’’ти. ‘‘та̄дисасса ануккама чаланасса̄’’ти вибха̄ванийам̣ бхерисаккхаропама̄йа саддхим̣ рӯпа̄дина̄ паса̄де гхат̣т̣ите таннисса йесу маха̄бхӯтесу чалитесу ануккамена там̣ самбандха̄нам̣ сесарӯпа̄нампи чаланена хадайа ваттхумхи чалите таннисситасса бхаван̇гасса чалана̄ ка̄рена паваттитотӣти евам̣ вуттасса ануккама чаланасса. ‘‘бхаван̇гаппава̄хам̣’’ти бхаван̇га сантатим̣. ‘‘курума̄нам̣’’ти каронтам̣. саллаккхентам̣’’ти идамева̄ти саннит̣т̣ха̄пентам̣. ‘‘йони соманасика̄ра̄дивасена̄’’ти йони соманасика̄ро кусала джавануппаттийа̄ паччайо. айони соманасика̄ро акусала джавануппаттийа̄ паччайо. ниранусайа санта̄ната̄ крийаджавануппаттийа̄ паччайо. тесу ча соманасса джавана̄дӣнам̣ уппатти паччайопи хет̣т̣ха̄ читта сан̇гахе вуттанайена ведитаббо.
‘‘бхаван̇гапа̄то’’тиа̄дӣсу. ‘‘а̄ваджджанато пат̣т̣ха̄йа ут̣т̣хитам̣’’ти камма випа̄касанта̄нато ча тада̄рамман̣ато ча мун̃читва̄ висум̣ крийа̄майа бйа̄па̄рена а̄рамман̣антарам̣ гахетва̄ ут̣т̣хитам̣ самут̣т̣хитам̣. бхаван̇га чаланампи ут̣т̣ха̄насса а̄ди хоти. тасма̄ тампи ут̣т̣хите читта санта̄не сан̇ган̣ханто патхама бхаван̇га чаланатойева ва̄ти вуттам̣. ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не’’ти вӣтхи читта̄нам̣ ануккамена аттано киччехи а̄рамман̣аппаваттит̣т̣ха̄не. ‘‘дова̄рикопама̄’’ти бадхирадова̄рикопама̄. ‘‘га̄миллопама̄’’ти га̄мада̄ракопама̄. ‘‘амбопама̄’’ти амбаппхалопама̄. ан̃н̃а̄пи упама̄ аттхи. маккат̣асуттопама̄, уччхуйантопама̄, джаччандхопама̄. та̄сабба̄пи ат̣т̣хаса̄линийам̣ випа̄куддха̄ра катха̄то гахетабба̄. ‘‘йаттхахӣ’’тиа̄дӣсу. ‘‘катхам̣ чха чхакка йоджана̄ хотӣ’’ти. чаккху ваттху вачанан̃ча, чаккхудва̄ра вачанан̃ча, рӯпа̄ рамман̣а вачанан̃ча, чаккху вин̃н̃а̄н̣а вачанан̃ча, чаккхудва̄ра вӣтхи чаккху вин̃н̃а̄н̣а вӣтхи вачанан̃ча, атимаханта̄ рамман̣а вачанан̃ча̄,ти ета̄ни чхавачана̄ни. техи чхачхаккехи а̄харитва̄ имиссам̣ вӣтхийам̣ дассита̄ни. сесавӣтхӣсупи йатха̄ла̄бхам̣ дасситабба̄ни. евам̣ чхачхаккайоджана̄ хоти. ‘‘еттха ча йаттака̄нӣ’’тиа̄дӣсу. ‘‘екӯна пан̃н̃а̄са парима̄н̣есӯ’’ти екассаниппханна рӯпадхаммасса екапан̃н̃а̄са маттесу кхуддакаккхан̣есу уппа̄даккхан̣ан̃ча бхан̇гаккхан̣ан̃ча т̣хапетва̄ маджджхе екӯна пан̃н̃а̄са матта̄ни т̣хитиккхан̣а̄ни санти. тесу кхан̣есу ануккамена уппанна̄ екӯна пан̃н̃а̄са чаккху паса̄да̄ ча санти. ‘‘кисмин̃чӣ’’ти тесу катарасмим̣ на̄ма чаккху паса̄де на гхат̣т̣ентӣти на ваттабба̄ни. ‘‘тесу пана̄’’ти ниддха̄ран̣е бхуммавачанам̣. ‘‘йадева екам̣ чаккхӯ’’ти ниддха̄ран̣ӣйам̣. там̣ пана катаманти. атӣта бхаван̇гена саддхим̣ уппаджджитва̄ там̣ атиккамма бхаван̇га чаланаккхан̣е ладдхагхат̣анам̣ екам̣ чаккху. там̣ пана чаккху вин̃н̃а̄н̣асса ваттху бха̄ван̃ча два̄рабха̄ван̃ча са̄дхети. сесавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ два̄рабха̄вам̣ са̄дхетӣти. тена̄ха ‘‘йатха̄рахам̣’’ти. етадева етам̣ ева чаккху кичча са̄дханам̣ на̄ма хоти вӣтхи читтуппаттийа̄ ваттху киччадва̄ра кичча̄нам̣ са̄дханато. ‘‘йам̣ маджджхима̄йукам̣’’ти манда̄йука аманда̄йука̄нам̣ маджджхе паваттатта̄ йам̣ маджджхима̄йуканти ваданти. там̣ кичча са̄дханам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. ‘‘итара̄ни пана̄’’ти екӯна пан̃н̃а̄са парима̄н̣есу чаккху паса̄десӯти вутта̄ни, тесу екам̣ кичча са̄дханам̣ т̣хапетва̄ сеса̄ни итара̄ни ат̣т̣ха чатта̄лӣса чаккхӯни могхаваттхӯни на̄ма хонти. рӯпа̄ рамман̣ехи саддхим̣ ладдха гхат̣т̣ана̄нампи сатам̣ вӣтхи читтуппаттийа̄ ваттху киччадва̄ра киччарахитатта̄. тесу катама̄ни манда̄йука̄ни на̄ма̄ти а̄ха ‘‘та̄ни пана̄’’тиа̄дим̣. кичча са̄дханато пурима̄ни на̄ма атӣта бхаван̇гато пуре терасасу бхаван̇гесу а̄ди бхаван̇гасса бхан̇гаккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа кхан̣е кхан̣е уппанна̄ саттатим̣са чаккху паса̄да̄. та̄ни манда̄йука̄нӣти ваданти. касма̄, кичча са̄дханато аппатара̄йукатта̄. кичча са̄дханато паччхима̄ни на̄ма атӣта бхаван̇гасса т̣хитиккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа кхан̣е кхан̣е уппанна̄ ека̄даса чаккху паса̄да̄, та̄ни аманда̄йука̄нӣти ваданти. касма̄, кичча са̄дханато бахутара̄йукатта̄. тадубхайа̄нипи ат̣т̣ха чатта̄лӣса матта̄ни ведитабба̄нӣти самбандхо. ‘‘тато’’ти техи ат̣т̣хачатта̄лӣса маттехи. ‘‘пуриматара̄нӣ’’ти саттатим̣са манда̄йукехи пуриматара̄ни. та̄ни хи чаккху вин̃н̃а̄н̣асса уппа̄даккхан̣е т̣хити бха̄вена анупаладдхатта̄ идха на гахита̄ни. ‘‘паччхиматара̄нӣ’’ти ека̄даса аманда̄йукехи паччхиматара̄ни. та̄ни ча чаккху вин̃н̃а̄н̣асса уппа̄даккхан̣е уппанна̄нипи тасмим̣ кхан̣е т̣хити бха̄вена анупаладдхатта̄ идха на гахита̄ни. касма̄ пана чаккхувин̃н̃а̄н̣асса уппа̄даккхан̣е т̣хити бха̄вена анупаладдха̄ни тадубхайа̄ни идха на гахита̄нӣти. чаккху вин̃н̃а̄н̣асса уппа̄даккхан̣е т̣хити бха̄вена дхарама̄на̄нам̣ ат̣т̣хачатта̄лӣса матта̄нам̣ чаккхӯнам̣ маджджхе ева катамам̣ чаккху чаккху вин̃н̃а̄н̣асса ваттху кичча два̄ра киччам̣ са̄дхетӣти а̄сан̇китаббам̣ хоти. еттха ча пан̃ча ваттхӯни на̄ма аттано т̣хитиккхан̣е ева пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ ваттхудва̄ра кичча са̄дхакатта̄ чаккху вин̃н̃а̄н̣асса уппа̄даккхан̣е т̣хити бха̄вена анупаладдхатта̄ идха на гахита̄нӣти ча, чаккху вин̃н̃а̄н̣асса уппа̄даккхан̣е т̣хити бха̄вена дхарама̄на̄нанти ча, вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
‘‘еттха сийа̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘има̄йа вӣтхийа̄’’ти има̄йа атимаханта̄ рамман̣а вӣтхийа̄. ‘‘самуда̄йагга̄хика̄’’ти рӯпа̄ рамман̣а̄нам̣ самӯхагга̄хика̄. ‘‘ван̣н̣асаллаккхан̣а̄’’ти ван̣н̣ававаттха̄ника̄. ‘‘ваттхугга̄хика̄’’ти дабба сан̣т̣ха̄нагга̄хика̄. ‘‘на̄магга̄хика̄’’ти на̄ма пан̃н̃аттигга̄хика̄. ‘‘ала̄тачаккасса га̄хика̄ вийа̄’’ти раттандхака̄ре еко ала̄там̣ гахетва̄ париббхамати. ан̃н̃о там̣ пассанто чаккам̣ вийа ман̃н̃ати. таттха ала̄тасса гатагатат̣т̣ха̄не паччуппаннам̣ рӯпам̣ а̄раббха чаккхудва̄ра вӣтхийо уппаджджанти. манодва̄ра вӣтхийо пана пурима пурима̄хи чаккхудва̄ра вӣтхӣхи гахита̄ни атӣта рӯпа̄ни амун̃читва̄ екато сан̣т̣ха̄нан̃ча сантатин̃ча катва̄ ган̣ханти. тада̄ пассантасса чаккам̣ вийа упат̣т̣ха̄ти. евам̣ айам̣ самуда̄йагга̄хика̄ дат̣т̣хабба̄. ‘‘наттхи тада̄рамман̣уппа̄до’’тиа̄дӣсу. ‘‘йасса̄’’ти йасса а̄рамман̣асса. читта̄нӣти ча на̄на̄рамман̣а̄нӣти ча каммапада̄ни. авасесе тасмим̣ а̄рамман̣е. ‘‘сан̇гаха ка̄рена̄’’ти пора̄н̣а ат̣т̣хакатха̄йо екато сан̇гахетва̄ кататта̄ буддхагхосаттхерена ката̄ сабба̄ ат̣т̣хакатха̄йо сан̇гахат̣т̣хакатха̄ на̄ма. со ча сан̇гаха ка̄роти вуччати. ‘‘идха пӣ’’ти имасмим̣ абхидхамматтха сан̇гахепи. ‘‘тхерена̄’’ти ануруддхаттхерена. ‘‘екампи иччхати йева̄’’ти. ‘‘йасса хи чатта̄рӣ’’тиа̄дӣсу йасса а̄рамман̣асса чатта̄ри ва̄ пан̃чава̄ чхава̄тиа̄дина̄ йоджетаббам̣. ‘‘джаванампи ануппаджджитва̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘аттано падха̄на крийа̄йа̄’’ти ануппаджджитва̄ти падасса парато ‘йам̣ паваттатӣ’ти аттано падха̄на крийа̄падам̣ аттхи. тена аттано крийа̄падена саддхинти аттхо. ‘‘каттхачи вутта̄’’ти каттхачи саддагантхесу вутта̄. апи ча, хетумхи тва̄паччайо лаккхан̣е хетумхи ча ма̄нанта паччайа̄ джотанӣйат̣т̣хена вутта̄, на вачанӣйат̣т̣хена̄ти дат̣т̣хабба̄. ‘‘пакати нийа̄мена̄’’ти етена паччайа висесесати, чатта̄ри ва̄ пан̃чава̄ чхава̄ джавана̄ни уппаджджантӣти дӣпети. тена̄ха ‘‘еттхапана̄’’тиа̄дим̣. ‘‘дваттиккхаттум̣’’ти ва̄саддаттхе ан̃н̃ападаттха сама̄сападанти вуттам̣ ‘‘двиккхаттум̣ ва̄ тиккхаттум̣ ва̄’’ти. ‘‘вот̣т̣хаббанасса а̄севаната̄’’ти а̄севана паччайата̄ва̄ паччайуппанната̄ва̄. ‘‘а̄ваджджана̄йа̄’’ти еттха вот̣т̣хаббана киччам̣ а̄ваджджанампи сан̇ган̣ха̄ти. идхапи а̄рамман̣а дуббалата̄йа чатуппан̃ча джавануппатти иччхи табба̄ти йоджана̄. таттха ‘‘идха пӣ’’ти имасмим̣ паритта̄ рамман̣а ва̄репи. тивот̣т̣хаббаника̄ пан̃ча паритта̄ рамман̣а вӣтхийоти йоджана̄. ‘‘итара̄нӣ’’ти паритта маханта̄ти маханта̄ рамман̣а̄ни. ‘‘убхайатха̄пӣ’’ти а̄па̄та̄ гамана васенапи а̄рамман̣а каран̣а васенапи. имасса падасса.
137. ‘‘манодва̄ре пана̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘париттаккхан̣а̄ пӣ’’ти читта пхасса̄дайо аппатараккхан̣а̄пи. ‘‘атӣта̄на̄гата̄ пӣ’’ти атӣта̄на̄гата дхамма̄пи. ‘‘гхат̣т̣анена̄’’ти рӯпа̄дӣнам̣ гхат̣т̣анена. ‘‘йаттха̄’’ти йасмим̣ бхаван̇ге. ‘‘пан̃чадва̄ра̄ну бандхакам̣’’ти пан̃чадва̄ра вӣтхи анугатам̣. атӣтам̣ а̄ламбан̣ам̣ паваттети йева̄ти самбандхо. ‘‘йатха̄па̄та̄ гатамева̄’’ти пакатийа̄ а̄па̄та̄ гатаппака̄рамева. ‘‘татха̄ татха̄’’ти дит̣т̣ха самбандха̄дина̄ тена тена пака̄рена. ‘‘кин̃чӣ’’ти кин̃чи а̄рамман̣ам̣. ‘‘дисва̄’’ти паччаккхам̣ катва̄. пан̃чадва̄раггахитан̃хи а̄рамман̣ам̣ паччаккхакатат̣т̣хена дит̣т̣ханти вуччати. йам̣ кин̃чи а̄рамман̣ам̣. ‘‘анума̄нентасса̄’’ти евамева бхавиттха, бхависсати, бхаватӣти анума̄нан̃н̃а̄н̣ена чинтентасса. там̣ садисам̣ а̄рамман̣ам̣. ‘‘парасса саддахана̄’’ти паравачанам̣ сутва̄ йатха̄ айам̣ вадати, татхе ветанти саддахана̄. ‘‘дит̣т̣хи’’ вуччати н̃а̄н̣ам̣ ва̄ ладдхи ва̄. ‘‘ниджджха̄нам̣’’ти сут̣т̣ху олоканам̣. ‘‘кхантӣ’’ти кхаманам̣ саханам̣. ан̃н̃атхаттам̣ агаманам̣. дит̣т̣хийа̄ ниджджха̄нам̣ дит̣т̣хиниджджха̄нам̣. дит̣т̣хиниджджха̄насса кханти дит̣т̣хиниджджха̄наккханти. ‘‘сесам̣’’ти на̄на̄камма балена̄тиа̄дикам̣. ‘‘девато пасам̣ха̄равасена̄’’ти девата̄ када̄чи кесан̃чи супинанте на̄на̄рамман̣а̄ни упасам̣харитва̄ дассенти. евам̣ девато пасам̣ха̄ра васена̄пи. анубодхо на̄ма локийан̃н̃а̄н̣а васена чатуссачча дхамма̄нам̣ анубуджджханам̣. пат̣иведхо на̄ма локуттаран̃н̃а̄н̣а киччам̣. ананта рӯпа ниссайа паччайаггахан̣ена пакатӯ паниссайа паччайампи упалаккхети. читта санта̄насса анантарӯпаниссайа паччайабха̄во на̄ма̄ти самбандхо. ананта рӯпа ниссайа паччайасатти на̄ма анантара парампара виппхаран̣авасена маха̄гатика̄ хотӣти вуттам̣ хоти. ананта рӯпа ниссайа паччайа̄ну бха̄вотипи йуджджати. катхам̣ маха̄виппха̄роти а̄ха ‘‘саким̣ пӣ’’тиа̄дим̣. ‘‘сут̣т̣ху а̄севитва̄’’ти еттха паччха̄ аппамуссама̄нам̣ катва̄ пунаппунам̣ севанам̣ сут̣т̣ху а̄севанам̣ на̄ма. на кевалам̣ пурима читта санта̄насса со упаниссайа паччайа̄нубха̄во ева маха̄виппха̄ро хоти. пакатийа̄ читтасса вичитта бха̄ва сан̇кха̄там̣ чинтана̄ киччампи маха̄виппха̄рам̣ хотӣти дассетум̣ ‘‘читтан̃ча на̄ма̄’’тиа̄дивуттам̣. катхам̣ маха̄виппха̄рам̣ хотӣти а̄ха ‘‘кин̃чи нимиттам̣’’тиа̄дим̣. ‘‘кин̃чи нимиттам̣’’ти дит̣т̣ха̄дӣсу на̄на̄ рамман̣есу кин̃чи аппаматтакам̣ дит̣т̣ха̄дикам̣ а̄рамман̣а нимиттам̣. ‘‘техи чака̄ран̣ехӣ’’ти техи каттубхӯтехи дит̣т̣ха̄дӣхи ка̄ран̣ехи. ‘‘чодӣйама̄нам̣’’ти пайоджӣйама̄нам̣. ‘‘аджджха̄сайа йуттам̣’’ти аджджха̄сайена сам̣йуттам̣. бхаван̇га читтасса а̄рамман̣ам̣ на̄ма авибхӯтам̣ хоти. бхаван̇гам̣ ча̄летва̄ а̄ваджджанам̣ нийоджетӣти самбандхо. ‘‘ладдха паччайесӯ’’ти а̄лока̄дивасена ва̄ дит̣т̣ха̄дивасена ва̄ ладдха паччайавантесу. тадабхининна̄ка̄ро на̄ма ниччака̄лампи тесу а̄рамман̣есу абхимукхам̣ нинна̄ка̄ро. тена а̄ка̄рена паватто манасика̄ро. тена сампайуттасса. етехи вачанехи суддхаманодва̄ре а̄рамман̣а̄нам̣ апа̄та̄гаманан̃ча бхаван̇га чаланан̃ча на кевалам̣ ладдха паччайа̄нам̣ а̄рамман̣а̄нам̣ васенева хоти. та̄дисена пана манасика̄рена йуттасса сайан̃ча вӣтхи читта чинтана̄ киччасса читтасса васена̄пи хотӣти сиддхам̣ хоти. на хи а̄рамман̣антаре абхининна̄ка̄ро на̄ма наттхӣти сакка̄ ваттум̣. касма̄, абха̄вита читта̄нам̣ пама̄да бахула̄нам̣ джана̄нам̣ када̄чи карахачи бха̄вана̄ манасика̄ре карӣйама̄непи вӣтхи читта санта̄насса бахиддха̄ на̄на̄рамман̣есу абхининна̄ка̄расса сандиссанатоти. ‘‘йатха̄ четтха̄’’ти йатха̄ еттха манодва̄ре рӯпа̄рӯпа сатта̄нам̣ вибхӯта̄ рамман̣епи тада̄ рамман̣уппа̄до наттхи, еванти йоджана̄. н̃а̄н̣авибхан̇гат̣т̣хакатха̄йам̣ пана вот̣т̣хаббанава̄ропи а̄гато. йатха̄ха супиненева дит̣т̣хам̣ вийа ме, сутам̣ вийа мети катханака̄лепи абйа̄като йева̄ти. таттха хи ‘‘абйа̄като йева̄’’ти супинанте манодва̄ре дваттиккхаттум̣ уппаннасса а̄ваджджанасса васена абйа̄катойева. тато парам̣ бхаван̇гапа̄то. ат̣т̣хаса̄линийампи вуттам̣ айам̣ пана ва̄ро дит̣т̣хам̣ вийа ме, сутам̣ вийа ме тиа̄дӣни ваданака̄ле лаббхатӣти. там̣ пана пан̃ча два̄ре паритта̄рамман̣е дваттиккхаттум̣ уппаннасса вот̣т̣хаббанасса васена вуттам̣. ‘‘сопи идха ладдхум̣ ват̣т̣ати йева̄’’ти сопи ва̄ро имасмим̣ манодва̄ре ладдхум̣ ват̣т̣атийева. ‘‘бхаван̇ге чалите ниваттанакава̄ра̄нам̣’’ти двиккхаттум̣ бхаван̇га чаланаматте т̣хатва̄ вӣтхи читта̄ни ануппаджджитва̄ бхаван̇гапа̄тавасена ниваттанака̄нам̣ могхава̄ра̄нам̣ манодва̄репи пама̄н̣ам̣ на бхависсатийева. атха имасмим̣ва̄ре вӣтхи читтаппаватти наттхи. евам̣ сати, имасмим̣ вӣтхи сан̇гахе со ва̄ро на ваттабботи че. ваттаббойева. касма̄, чхадха̄ висайаппаваттӣти имасмим̣ чхакке сан̇гахитатта̄ти дассетум̣ ‘‘висайе ча а̄па̄та̄гате’’тиа̄ди вуттам̣. а̄рамман̣абхӯта̄ висайаппаватти. екекасмим̣ анубандхакава̄ре. ‘‘тада̄рамман̣а ва̄ра̄дайо’’ти тада̄рамман̣а ва̄ро джаванава̄ро вот̣т̣хаббана ва̄ро могхава̄ро. тесу пана тада̄ рамман̣ава̄ро ваттхуггахан̣е ча на̄маггахан̣е ча на лаббхати. ‘‘ваттхӯ’’ти хи сан̣т̣ха̄на пан̃н̃атти. ‘‘на̄мам̣’’ти на̄ма пан̃н̃атти. на ча тада̄ рамман̣ам̣ пан̃н̃атта̄ рамман̣ам̣ хотӣти. тена вуттам̣ ‘‘йатха̄рахам̣’’ти. ‘‘таттха̄’’ти тесу дит̣т̣хава̄ра̄дӣсу чхасу ва̄ресу. етарахи пана кечи а̄чарийа̄ти па̄т̣хасесо. ‘‘атӣта бхаван̇га васена̄’’ти екам̣ бхаван̇гам̣ атиккамма а̄па̄та̄ гате а̄рамман̣е еко ва̄ро, две бхаван̇га̄ни атиккамма а̄па̄та̄ гате екотиа̄дина̄ атӣта бхаван̇га бхедавасена. ‘‘тада̄ рамман̣а васена̄’’ти тада̄ рамман̣асса уппаннава̄ро ануппанна ва̄роти евам̣ тада̄ рамман̣а васена. каппенти чинтенти, видаханти ва̄. ‘‘кхан̣а васена балавадуббалата̄ самбхаво’’ти йатха̄ пан̃чадва̄ре атимаханта̄ рамман̣есупи а̄рамман̣а дхамма̄ уппа̄дам̣ патва̄ а̄дито екачиттаккхан̣аматте дуббала̄ хонти. аттано два̄ресу а̄па̄там̣ а̄гантум̣ на сакконти. ека читтаккхан̣ам̣ пана атиккамма балаванта̄ хонти. аттано два̄ресу а̄па̄там̣ гантум̣ сакконти. маханта̄ рамман̣а̄дӣсу пана дви читтаккхан̣икаматте дуббала̄ хонтӣтиа̄дина̄ ваттабба̄. на татха̄ манодва̄ре а̄рамман̣а̄нам̣ кхан̣а васена балавадуббалата̄ самбхаво аттхи. касма̄ наттхӣти а̄ха ‘‘тада̄’’тиа̄дим̣. таттха ‘‘тада̄’’ти тасмим̣ вӣтхи читтаппаваттика̄ле. ‘‘таттха̄’’ти манодва̄ре.
‘‘еттха сийа̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘сийа̄’’ти кесан̃чи вича̄ран̣а̄ сийа̄. екам̣ а̄ваджджанам̣ асса̄ти ека̄ваджджана̄. ‘‘вӣтхӣ’’ти вӣтхичиттаппабандхо. ека̄ваджджана̄ ча са̄ вӣтхи ча̄ти виггахо. ‘‘а̄ваджджанам̣’’ти а̄ваджджана читтам̣. там̣ ва̄ а̄ваджджатӣти самбандхо. ‘‘там̣ там̣ джаванена̄’’ти тена тена джаванена сахуппаннам̣ ва̄ парасса читтам̣ а̄ваджджати кинти йоджана̄. ‘‘кин̃четтха̄’’ти еттха вачане кин̃чи ваттаббам̣ аттхӣти аттхо. йади та̄ва а̄ваджджанан̃ча джавана̄ни ча̄ти адхика̄ро. ‘‘тан̃хи читтам̣’’ти парасса читтам̣. ‘‘евампи бхиннамева̄’’ти джавана̄нам̣ дхаммато бхиннамева. еттха ат̣т̣хакатха̄йам̣ виниччхитанти самбандхо. там̣ читтам̣ нируддхампи джавана̄нампи паччуппаннамева хотӣти йоджана̄. ‘‘аддха̄васена гахитам̣’’ти аддха̄ паччуппанна васена гахитам̣. ‘‘сантативасена гахитам̣’’ти сантати паччуппаннавасена гахитам̣. а̄чарийа̄нандамате. саббесампи а̄ваджджана джавана̄нам̣. читтамева хоти, тасма̄ дхаммато абхиннам̣. паччуппаннан̃ча хоти, тасма̄ ка̄лато абхиннанти вуттам̣ хоти. анантарапаччайе атӣто ча паччуппанно ча кхан̣а васена йуджджати. йади аддха̄сантати васена йуджджеййа, паччуппанно дхаммо паччуппаннасса дхаммасса анантара паччайена паччайоти вутто бхавеййа. касма̄, ека̄ваджджана вӣтхийан̃хи сабба̄ни читта̄ни аддха̄сантати васена паччуппанна̄ни ева хонтӣти.
138. аппана̄ва̄ре. ‘‘аппана̄ джаванам̣’’ти каммападам̣. ‘‘тада̄ рамман̣ам̣’’ти каттупадам̣. ‘‘индрийа самата̄дӣхӣ’’ти саддха̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анати ваттанавасена самата̄дӣхи. ‘‘парито’’ти самантато. ‘‘упечча̄’’ти упагантва̄. аппанам̣ вахитум̣ джанетум̣ саматтха бха̄во аппана̄вахасаматтхабха̄во. ‘‘йасса паваттийа̄’’ти йасса упача̄ра джаванасса паваттито. ‘‘ачирам̣ ка̄лам̣’’ти ачирека̄ле. паритта джа̄тика̄ на̄ма ка̄ма̄вачараджа̄ти. ‘‘готтам̣’’ти каммакатту падам̣. ‘‘абхибхуййатӣ’’ти бха̄вана̄ балена абхибхуййама̄нам̣ хоти. абхимаддӣйама̄нам̣ хотӣти аттхо. ‘‘чхиджджатӣ’’ти идам̣ пана абхибхаванасса сикха̄патта дассанам̣. йа̄ва там̣ готтам̣ чхедам̣ па̄пун̣а̄ти, та̄ва абхибхуййати, маддӣйатӣти вуттам̣ хоти. готтам̣ абхибхаватӣти готрабхӯтипи йуджджати. ‘‘пан̃чамам̣’’ти пан̃чаме читтава̄ре. ‘‘тада̄хи джаванам̣ патитам̣ на̄ма хотӣ’’ти пакатийа̄ джаванаппаваттина̄ма саттаккхатту парамо хоти. чатуттхан̃ча муддхапаттам̣. пан̃чамато пат̣т̣ха̄йа патитам̣. тасма̄ тасмим̣ пан̃чамава̄ре джаванам̣ патитам̣ на̄ма хоти. ‘‘дутӣйена̄’’ти дутӣйена ева саддена. ‘‘дутӣйам̣’’ти дутӣйе читтава̄ре. тада̄ ануломам̣ патхамаджаванам̣ хотӣти вуттам̣ ‘‘аладдха̄ севанам̣ анулома’’нти. ‘‘етенева̄’’ти етена ева садда двайе нева. ат̣т̣хаса̄линийам̣ пана анун̃н̃а̄та̄ вийа диссати. вуттан̃хи таттха. мандапан̃н̃асса чатта̄ри анулома̄ни хонти, пан̃чамам̣ готрабху, чхат̣т̣хам̣ маггачиттам̣, саттамам̣ пхаланти. ‘‘итарат̣т̣хакатха̄сӯ’’ти винайат̣т̣ха катха̄дӣсу. ‘‘пат̣исиддхатта̄’’ти пан̃чамам̣ готра бхуппаваттийа̄ пат̣исиддхатта̄ а̄димхи ат̣т̣ханнам̣ ан̃н̃атрасмим̣ти вуттатта̄ идха нируддхети падам̣ авассам̣ иччхитаббамева̄ти вуттам̣ ‘‘нируддхе анантарамева̄ти падаччхедо’’ти. анантара саддасса ча ниччам̣ самбандха̄пеккхатта̄ тамевападам̣ вибхатти парин̣а̄мена адхикатанти а̄ха ‘‘нируддхасса̄ти аттхато ладдхамева̄’’ти. ‘‘васибхӯта̄пӣ’’ти васибхӯта̄пи сама̄на̄. ‘‘екава̄рам̣ джавитва̄’’ти идам̣ локийаппана̄васена вуттам̣. локуттара аппана̄пана саттамампи уппаджджатийева. мӯлат̣ӣка̄ па̄т̣хе ‘‘бхӯмантарапаттийа̄’’ти готрабху читтам̣ ка̄мабхӯми хоти. аппана̄пана махаггатабхӯми ва̄ локуттарабхӯми ва̄ хоти. евам̣ бхӯмантарапаттийа̄. ‘‘а̄рамман̣антара ладдхийа̄’’ти пхаласама̄патти вӣтхийам̣ пхаладжаванам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттхахи пурима̄ни анулома джавана̄ни сан̇кха̄ра̄ рамман̣а̄ни хонти. пхаладжаванам̣ нибба̄на̄рамман̣ам̣. идан̃ча ка̄ран̣аматтамева. йатха̄вутта лед̣д̣упама̄ ева идха йуттарӯпа̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хабба’’нти етам̣ аттхаджа̄там̣ на кхо евам̣ дат̣т̣хаббам̣. ‘‘анаддханӣйа̄’’ти аддха̄нам̣ дӣгхака̄лам̣ накха мантӣти анаддханӣйа̄. аса̄ра̄. аса̄ратта̄ ева сӣгхатарам̣ руханти. сӣгхатарам̣ вуддхим̣ вирул̣хим̣ а̄паджджанти. са̄раванта̄ пана са̄рена саха вад̣д̣хама̄натта̄ сӣгхатарам̣ наруханти. сӣгхатарам̣ вуддхим̣ вирул̣хим̣ на̄ паджджанти. тена̄ха ‘‘екавассаджӣвино’’тиа̄дим̣. ‘‘евамева̄’’тиа̄дӣсу ‘‘патитаджаванесӯ’’ти пан̃чама чхат̣т̣ха саттама джаванесу. ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘супаккаса̄либхатта садиса̄нӣ’’ти йатха̄ са̄либхатта̄ни супаккатта̄ ева мудутара̄ни хутва̄ дуббала̄ни ачират̣т̣хитика̄ни. тасмим̣ дивасепи пӯтибха̄вам̣ гаччханти. евам̣ аппана̄ джавана̄ни. ‘‘йасма̄ ча̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘дувидхасса нийамасса̄’’ти джавананийамасса ча ка̄ланийамасса ча. ‘‘пат̣исандхийа̄ анантара паччайа бха̄вино’’ти саттама джавана четана̄ анантара паччайо, таданантаре паваттам̣ випа̄ка санта̄нам̣ паччайуппанно, тамева ча аваса̄не чути читтам̣ хутва̄ бхавантаре пат̣исандхи читтасса анантара паччайо. евам̣ пат̣исандхи читтасса анантара паччайа бха̄вена авассам̣ бхависсама̄насса̄ти аттхо. идан̃ча ка̄ран̣а маттамева. маха̄т̣ӣка̄вачанам̣ пана кин̃чи ваттабба рӯпанти на пат̣иккхиттам̣. ‘‘нирантараппаватта̄нам̣’’ти а̄дӣсу. бхинна̄ асадиса̄ ведана̄ йесам̣ та̄ни бхиннаведана̄ни. ‘‘а̄севана паччанӣка̄нам̣’’ти а̄севана паччайаппат̣и паккха̄нам̣. абхинна̄ ведана̄ йесанти виггахо. крийаджавана̄нантарам̣ арахаттапхалам̣ пхаласама̄патти вӣтхийам̣ дат̣т̣хаббам̣. сесаметтхасувин̃н̃еййам̣.
139. ‘‘саббатха̄ пӣ’’тиа̄дӣсу. локе маджджхимаке хи маха̄джанехи иччхитампи кин̃чи а̄рамман̣ам̣ атиуккат̣т̣хехи мандха̄ту ра̄джа̄дӣхи иччхитам̣ на хоти. татха̄ техи маха̄джанехи аниччхитампи кин̃чи а̄рамман̣ам̣ атидуггатехи паччанта ва̄сӣхи иччхитам̣ хоти. тасма̄ а̄рамман̣а̄нам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха ваваттха̄нам̣ патва̄ атиуккат̣т̣хехи ча атидуггатехи ча ваваттха̄нам̣ на гаччхати, маджджхимакехи ева ваваттха̄нам̣ гаччхати. тена̄ха ‘‘таттха ча̄’’тиа̄дим̣. ‘‘а̄рамман̣ам̣’’ти каттупадам̣. ‘‘випа̄качиттам̣’’ти каммападам̣. ‘‘кин̃чӣ’’ти кин̃чи рӯпам̣. ‘‘кисмин̃чӣ’’ти касмим̣чи екасмим̣ пуппхе. ‘‘тена ва̄’’ти тена ва̄ сукхасампхассена ваттхена. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣.
‘‘ведана̄нийамопана̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘а̄да̄се мукханимиттасса вийа̄’’ти йатха̄ а̄да̄се мукха нимиттасса чалана чавана̄дийого на̄на̄ван̣н̣айого ча йатха̄мукхамева сиддхо. татха̄ випа̄ка̄нам̣. ведана̄ його пана йатха̄рамман̣амева сиддхоти йоджана̄. таттха ‘‘ведана̄його’’ти на̄на̄ведана̄його. ‘‘каппетва̄’’ти чинтетва̄. ‘‘пакаппетва̄’’ти на̄наппака̄рато чинтетва̄. на кевалан̃ча випа̄ка̄нам̣ ева йатха̄рамман̣ам̣ ведана̄ його хотӣти йоджана̄.
‘‘айан̃ча̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣ пӣ’’ти пат̣т̣ха̄на ат̣т̣хакатха̄йампи. ‘‘тада̄рамман̣а васена̄’’ти тада̄рамман̣авасена паватта̄нанти па̄т̣хасесо. ‘‘пан̃чаннам̣’’ти соманасса сантӣран̣ена саддхим̣ чатта̄ри маха̄випа̄ка соманасса̄ни сандха̄йа вуттам̣. ‘‘пакати нӣха̄рена̄’’ти пакатийа̄ ниччака̄лам̣ паваттаппака̄рена. па̄л̣ипа̄т̣хе. бха̄вита̄ни индрийа̄ни йена̄ти бха̄витиндрийо. ‘‘мана̄пам̣’’ти манораммам̣. ‘‘амана̄пам̣’’ти аманораммам̣. вихареййанти саче кан̇кхатӣти самбандхо. ‘‘пат̣икӯле’’ти амана̄пе. ‘‘аппат̣икӯла сан̃н̃ӣ’’ти мана̄пасан̃н̃ӣ. евам̣ сесесу. ‘‘тесам̣’’ти кхӣн̣а̄сава̄нам̣. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘сумано’’ти соманассито. ‘‘думмано’’ти доманассито. па̄л̣ипа̄т̣хе. ‘‘метта̄йава̄ пхаратӣ’’ти айам̣ сатто аверохотӯтиа̄дина̄ метта̄читтена ва̄ пхарати. ‘‘дха̄тусо упасам̣харатӣ’’ти йатха̄ ма ма ка̄йопи чатудха̄ту самуссайо хоти. таттха ека̄пи дха̄ту на̄ма пат̣икӯла̄ ва̄ аппат̣икӯла̄ ва̄ на хоти. кевалам̣ туччха сун̃н̃а сабха̄ваматта̄ хоти. евамева имасса саттасса ка̄йопӣтиа̄дина̄ дха̄ту со упасам̣харати. ‘‘асубха̄йа ва̄’’ти асубха бха̄вана̄йа ва̄. асубха бха̄вана̄ читтена ва̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘асубха̄йа̄’’ти ва̄ тасса асубхабха̄ваттха̄йа. девана̄т̣ака̄ деваччхара̄ на̄ма. кутхита̄ни кут̣т̣ха̄ни йесам̣ та̄ни кутхита кут̣т̣ха̄ни. ‘‘сарӣра̄нӣ’’ти ка̄йан̇га̄ни. кутхита кут̣т̣ха̄ни сарӣра̄ни йасса со кутхитакут̣т̣хасарӣро. ‘‘кутхита̄нӣ’’ти аббхуккиран̣а̄ни. ведана̄ йутта̄ни хонти ити апаре вадантӣти йоджана̄. тасма̄ паччайо хотӣти самбандхо. катхам̣ паччайо хотӣти а̄ха ‘‘йатха̄ а̄нисам̣са дассанена̄’’тиа̄дим̣. таттха ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣’’ти висуддхи маггат̣т̣хакатха̄йам̣. ‘‘буддхасубуддхата̄ дассанена̄’’ти аттано саттхубхӯтасса буддхасса субуддхата̄ дассанена. ‘‘аттасампатти дассанена̄’’ти майам̣ пана еварӯпа̄ дуккха̄ мутта̄мха̄ти евам̣ аттано сампатти дассанена. ‘‘ат̣т̣хикан̇каликапетарӯпе’’ти ниммам̣ салохите ат̣т̣хипун̃джапетасарӣре. ‘‘кут̣т̣хино’’ти кут̣т̣хасарӣрасса. ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣’’ти дхаммапада ат̣т̣хакатха̄йам̣. ати ит̣т̣хе деваччхара ван̣н̣а̄дике. ати анит̣т̣хе кутхитакут̣т̣хасарӣра̄дике. ‘‘ваттху бхӯто’’ти уппаттит̣т̣ха̄на бхӯто. ‘‘тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣’’ти катту аттхеса̄мивачанам̣. ‘‘тадубхайам̣ пӣ’’ти убхайам̣ там̣ гахан̣ам̣пи. ‘‘тесам̣’’ти тесам̣ локийа маха̄джана̄нам̣. ‘‘випалла̄савасенева хотӣ’’ти деваччхараван̣н̣а̄дӣсу атиит̣т̣хесу атиит̣т̣ха̄ка̄рато гахан̣ампи випалла̄са васенева хоти. касма̄, деваччхара ван̣н̣а̄дӣсу ати ит̣т̣ха сан̃н̃а̄йа випалла̄са сан̃н̃а̄бха̄вато.
вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘паваттийа̄’’ти паваттанато. ат̣т̣хакатха̄дхиппа̄йе т̣хатва̄ вуттатта̄ ат̣т̣хакатха̄га̄равена’’там̣ вича̄ретабба мева̄’’ти вуттам̣. аттхато пана айуттамева̄ти вуттам̣ хоти. есанайо ан̃н̃аттхапи. ‘‘дхамма чаккхурахита̄’’ти дхамма ваваттха̄нан̃н̃а̄н̣а чаккху рахита̄. ‘‘кусала̄кусала̄ни йева̄’’ти тесам̣ дхамма чаккху рахита̄нам̣ уппанна̄ни кусала̄кусала̄нийева. га̄тха̄йам̣. ‘‘рӯпа̄’’ти рӯпато наппаведхантӣти самбандхо. ‘‘садда̄’’тиа̄дӣсупи есеванайо. наппаведхантӣти ча на чаланти, на кампанти, читтан̃н̃атхаттам̣ на гаччханти. татха̄ упеккха̄ крийаджавана̄нантарампи тада̄рамман̣а̄ни соманассу пеккха̄ведана̄ йутта̄ни ева сийунти йоджана̄. мӯлат̣ӣка̄па̄т̣хе. ‘‘тада̄рамман̣ата̄’’ти тада̄рамман̣ата̄йа тада̄рамман̣абха̄вена. ‘‘каттхачӣ’’ти каттхачи абхидхамма па̄л̣ийам̣. ‘‘виджджама̄не ча тасмим̣’’ти тасмим̣ крийаджавана̄ну бандхаке тада̄ рамман̣е виджджама̄не сати. етам̣ бхаван̇ган̃ча на̄ма анубандхатӣти самбандхо. надӣсото пат̣исотага̄мина̄вам̣ анубандхати вийа̄ти йоджана̄. ‘‘савиппха̄рикам̣ еваджаванам̣’’ти килеса дхамма̄нам̣ випалла̄са дхамма̄нан̃ча васена кхан̣аматтепи анекасатесу а̄рамман̣есу вивидха̄ка̄рена пхаран̣авегасахитам̣ кусала̄кусала джаванамева анубандхатӣти йуттам̣. на пана крийаджаванам̣ анубандхатӣти йуттанти йоджана̄. ‘‘чхал̣ан̇гу пеккха̄вато’’ти чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нева сумано хоти, на думмано, упеккхако вихаратӣ-тиа̄дина̄ вутта̄йа чха два̄рикавасена чхал̣ан̇га саманна̄гата̄йа упеккха̄йа сампаннасса. ваттанам̣ вутти. санта̄ вутти асса̄ти санта вутти. там̣ вича̄ренто ‘‘пат̣т̣ха̄не пана̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘йади четам̣ вуччеййа̄’’ти еттха ‘‘етам̣’’ти крийа̄ бйа̄катетиа̄дикам̣ етам̣ вачанам̣. ‘‘тасмим̣’’ти тасмим̣ вачане. ‘‘евама̄дина̄’’ти евама̄дина̄ найена. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘уттарам̣’’ти париха̄рам̣. ‘‘випассана̄ча̄ра васена̄’’ти випассана̄ паватти васена. ‘‘тесам̣’’ти соманасса доманасса̄нам̣. ‘‘итарӣтара̄нантара паччайата̄’’ти ан̃н̃аман̃н̃а̄нантара паччайата̄ти аттхо. ‘‘тхерена̄’’ти ануруддхаттхерена. сабба̄ни тада̄ рамман̣а̄ни, сабба̄ни бхаван̇га̄ни ча. ‘‘самуда̄ чарантӣ’’ти чирака̄лам̣ сан̃чаранти. ‘‘ета̄нихӣ’’тиа̄дина̄ тесам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣ джавана̄нам̣ анантарам̣ тада̄рамман̣а̄нам̣ анийамато паваттийа̄ ка̄ран̣айуттим̣ дассети. самбхавати уппаджджати етена̄ти самбхаво. тада̄ рамман̣асса самбхаво тада̄ рамман̣а самбхаво. атхава̄, самбхаванам̣ уппаджджанам̣ самбхавоти име две аттхе дассетум̣ ‘‘тада̄ рамман̣а самбхаво’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘йесам̣ пана̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘йесам̣’’ти йесам̣ пуггала̄нам̣. ‘‘итара̄нӣ’’ти упеккха̄ сантӣран̣а двайато ан̃н̃а̄ни. ‘‘на хонтӣти на ваттабба̄нӣ’’ти вуттам̣. евам̣сати, касма̄ тхерена идха на вутта̄нӣти. ат̣т̣хаса̄линийам̣ авуттатта̄ идха на вутта̄нӣти. ат̣т̣хаса̄линийам̣ пана касма̄ на вутта̄ни. йебхӯййа нийамасоте патитатта̄ на вутта̄ни. на пана алаббхама̄натта̄ на вутта̄нӣти имаматтхам̣ дассенто ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘упеккха̄сахагата сантӣран̣а двайамева вуттам̣’’ти а̄гантука бхаван̇габха̄вена вуттам̣. йатха̄ха атхасса йада̄ соманасса сахагатаппат̣исандхикасса паватте джха̄нам̣ ниббаттетва̄ пама̄дена парихӣнаджджха̄насса пан̣ӣта дхаммо ме нат̣т̣хоти паччавеккхато виппат̣иса̄ри васена доманассам̣ уппаджджати, тада̄ ким̣ уппаджджати. соманасса̄нантаран̃хи доманассам̣, доманасса̄нантаран̃ча соманассам̣ пат̣т̣ха̄не пат̣исиддхам̣. махаггата дхаммам̣ а̄раббха джаване джавите тада̄ рамман̣ампи таттхева пат̣исиддханти. кусала випа̄ка̄ва̄ акусалавипа̄ка̄ва̄ упеккха̄ сахагата̄ хетукамановин̃н̃а̄н̣а дха̄ту уппаджджати. кимасса̄ рамман̣анти. рӯпа̄дӣсу паритта дхаммесу ан̃н̃атарам̣. етесу хи йадева тасмим̣ самайе а̄па̄тама̄гатам̣ хоти. там̣ а̄раббха етам̣ читтам̣ уппаджджатӣти ведитаббам̣-ти. евам̣ доманассасахагата джавана̄нурӯпам̣ упеккха̄сахагата сантӣран̣а двайамева а̄гантука бхаван̇габха̄вена ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти. ‘‘етампи йуджджати йева̄’’ти акусала джавана̄васа̄не етам̣ сахетукам̣ а̄гантука бхаван̇гам̣пи йуджджатийева. ‘‘доманасса джавана̄нантарам̣ бхаван̇га па̄това хотӣ’’ти упеккха̄ сахагата мӯлабхаван̇га па̄това хоти. а̄гантука бхаван̇гена киччам̣ наттхи. касма̄, упеккха̄ пат̣исандхикатта̄. неватада̄рамман̣а самбхаво аттхи. касма̄, тесу а̄рамман̣есу тада̄рамман̣ава̄расса асамбхавато. на хи маханта̄рамман̣есу ча авибхӯта̄рамман̣есу ча тада̄рамман̣ава̄ро самбхавати. на ча мӯлабхаван̇га самбхаво аттхи. касма̄, мӯлабхаван̇габхӯ тасса соманасса бхаван̇гасса доманасса джаванена саха вируддхатта̄. ‘‘ити катва̄’’ти имина̄ ка̄ран̣ена. ‘‘екам̣’’ти екам̣ упеккха̄сахагата випа̄кам̣. татха̄ тассева доманассам̣ уппа̄дентасса нева тада̄рамман̣а самбхаво аттхи. на ча мӯлабхаван̇га самбхавоти катва̄ доманасса̄нантарам̣ чхасу…пе… паваттатӣти йоджана̄. таттха ‘‘тассева̄’’ти соманассаппат̣исандхикассева. неватада̄рамман̣а самбхаво аттхи. касма̄, а̄рамман̣а̄нам̣ атимахантаттепи ативибхӯтаттепи сати соманасса тада̄рамман̣асса джаванена саха вируддхатта̄. упеккха̄ тада̄ рамман̣асса ча а̄рамман̣ена саха вируддхатта̄. на хи ати ит̣т̣ха̄рамман̣е упеккха̄ тада̄рамман̣ам̣ паваттати. махаггата пан̃н̃атта̄ рамман̣есу пана убхайампи тада̄рамман̣ам̣ нуппаджджатийева. на ча мӯлабхаван̇га самбхаво аттхи. касма̄, джаванена саха вируддхатта̄ти.
‘‘еттха ча̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘сабба дхаммесӯ’’ти саббесу а̄рамман̣а дхаммесу. ‘‘патхама саманна̄ха̄ро’’ти а̄ваджджана киччам̣ а̄ха. суттанта па̄т̣хе. ‘‘таджджо’’ти тена а̄рамман̣а̄нам̣ а̄па̄та̄ гаманена джа̄то. ‘‘таджджо’’ти ва̄ таданурӯпотипи ваданти. ‘‘вин̃н̃а̄н̣абха̄гасса̄’’ти чаккху два̄рика вин̃н̃а̄н̣а кот̣т̣ха̄сасса. ‘‘йато’’ти йасмим̣ ка̄ле. катхам̣ а̄ваджджанена вина̄ нуппаджджатӣти а̄ха ‘‘саче а̄ваджджанена̄’’тиа̄дим̣. ‘‘еттха сийа̄’’тиа̄дӣсу. йатха̄ пана нира̄ваджджанам̣ хоти бхинна̄ рамман̣ан̃ча, евам̣ татха̄ти йоджана̄. ‘‘екассапӣ’’ти екасса а̄гантука бхаван̇гассапи наттхи досо. маха̄ат̣т̣хакатха̄йан̃ча наттхи. ат̣т̣хаса̄линийам̣ пана аттхийева. ‘‘савиппханданатта̄’’ти еттха аттхо савиппха̄риканти паде вуттанайена ведитаббо. ‘‘итаре сан̃ча̄’’ти махаггаталокуттара джавана̄нан̃ча. ка̄ни чи паритта̄рамман̣а̄нипи сама̄на̄ни. йади тада̄рамман̣ӯ панисса йасса ка̄мабхаван̇гасса абха̄вато тада̄рамман̣а̄ни рӯпа̄рӯпа брахма̄нам̣ нуппаджджанти. евам̣ сати, чаккхусота два̄рика читта̄нипи рӯпа брахма̄нам̣ нуппаджджеййунти а̄ха ‘‘чаккху сотавин̃н̃а̄н̣а̄ни пана̄’’тиа̄дим̣. ‘‘индрийаппаватти а̄нубха̄вато’’ти чаккху ваттху сотаваттху сан̇кха̄та̄нам̣ индрийа ваттхӯнам̣ рӯпа брахма санта̄не паваттатта̄ тесам̣ паватти а̄нубха̄вато чаккху сотавин̃н̃а̄н̣а̄ни рӯпабрахма̄нам̣ паваттантийе ва̄ти дассетум̣ ‘‘сампат̣иччхана сантӣран̣а̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘викаппабалева̄’’ти ка̄макусала̄ кусала̄нам̣ вийа вивидхена а̄ка̄рена каппетва̄ пакаппетва̄ а̄рамман̣аггахаса̄маттхийева̄сати. ‘‘аппана̄патта бха̄вана̄ каммависесе ва̄’’ти еттха абхин̃н̃а̄ джавана̄ни вийа махаггата випа̄ка локуттара випа̄ка̄ни вийа ча̄ти ваттаббам̣. ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣’’ти пат̣ичча самуппа̄да вибхан̇гат̣т̣хакатха̄йам̣. ‘‘вибха̄ванийам̣ вутта ка̄ран̣а̄нӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄то а̄харитва̄ вибха̄ванийам̣ вутта̄ни ‘аджанакатта̄ джанака сама̄натта̄ бха̄вато’тиа̄дӣни ка̄ран̣а̄ни.
140. джавана нийаме. ат̣т̣хакатха̄йампи чхаккхаттум̣ паватти вутта̄. йатха̄ха саче пана балава̄ рамман̣ам̣ а̄па̄та̄гатам̣ хоти. крийаманодха̄туйа̄ бхаван̇ге а̄ват̣т̣ите чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни уппаджджанти. джаванат̣т̣ха̄не пана патхамака̄ма̄вачара кусала читтам̣ джаванам̣ хутва̄ чхасаттава̄ре джавитва̄ тада̄рамман̣асса ва̄рам̣ детӣти. ‘‘мудутара бха̄вена̄’’ти ма̄тукуччхимхи т̣хитака̄лева̄ сампати джа̄така̄ле ва̄ ваттхусса атимудубха̄вена. ‘‘кеначиупаддута бха̄вена̄’’ти ба̄л̣хагелан̃н̃аджа̄така̄ле кеначи ва̄тапиттасемха̄дина̄ упаддута бха̄вена. ‘‘аджджхоттхат̣а бха̄вена̄’’ти тасса вевачанаматтам̣. мандӣбхӯто вего йесам̣ та̄ни мандӣбхӯта вега̄ни. ‘‘асайха рӯпехӣ’’ти дуккхамасабха̄вехи. абхибхӯта̄нам̣ сатта̄нам̣. тан̃ча кхо вачанам̣ па̄катика сатта̄нам̣ васенева вуттам̣. на саттависеса̄нам̣ васена. евам̣ сати, саттависеса̄нам̣ васена катхам̣ дат̣т̣хаббанти а̄ха ‘‘йе пана̄’’тиа̄дим̣. ‘‘упарӣ’’ти маран̣уппаттит̣т̣ха̄не. ‘‘вуттан̃хӣ’’ти висуддхи магге вуттамева. ‘‘йамакаппа̄т̣иха̄рийам̣’’ти йугал̣аваттхӯнам̣ екато паватта аччхарийа каммам̣. ‘‘две джха̄нан̇га̄нӣ’’ти упеккхекаггата̄ джха̄нан̇га̄ни.
‘‘йогакаммасиддхийа̄’’ти бха̄вана̄ну йогакаммасиддхасса. иддхи викуббанам̣ на̄ма иддхийа̄ на̄на̄каммакаран̣ам̣. ‘‘сиддхийа̄ ева̄’’ти сиджджха наттха̄йа ева. аттано анантаре ева уппаннам̣ пхалам̣ етисса̄ти а̄нантарикаппхала̄. маггачетана̄. ‘‘итӣ’’ти тасма̄. ‘‘мандасса̄’’ти манда пуггаласса. ‘‘тиккхасса̄’’ти тиккха пуггаласса. тӣн̣и пхалачитта̄ни. ‘‘пайога̄бхисан̇кха̄расса̄’’ти патхамаджджха̄нато пат̣т̣ха̄йа саматха випассана̄йуганандхаппаватти сан̇кха̄тасса пуббаппайога̄бхисан̇кха̄расса. ‘‘аката̄дхика̄расса̄’’ти а̄санне пуримабхаве аката джха̄напарикаммасса пуггаласса. саббесампи пхалат̣т̣ха̄нам̣ чин̣н̣авасибха̄ва̄нева хонтӣти йоджана̄.
джавананийамонит̣т̣хито.
141. духетука̄дӣсу. джа̄ти двихетука̄дайо ева адхиппета̄ти вуттам̣ ‘‘пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣а сахагата̄’’тиа̄дим̣. ‘‘тесам̣ двиннам̣ пӣ’’ти двихетука̄нампи ахетука̄нампи. бхусоджха̄на маггапхала̄ни ва̄ренти нӣва̄рентӣти а̄варан̣а̄ни. випа̄ка̄ни ча та̄ни а̄варан̣а̄ни ча̄ти виггахо. ‘‘випа̄ка̄нӣ’’ти ахетука двихетука випа̄ка̄ни. техи гахитаппат̣исандхика̄нам̣ имасмим̣ бхаведжха̄на маггапхалаппат̣ила̄бхо на̄ма наттхи. тена̄ха ‘‘випа̄ка̄варан̣а саббха̄вато’’тиа̄дим̣. ‘‘тесам̣’’ти дуггати ахетука пуггала̄нам̣. пуггала̄нанти вуттам̣ хоти. на лаббхантӣти самбандхо. ‘‘итаресам̣’’ти тато ан̃н̃есам̣ сугати ахетука пуггала̄нам̣.
‘‘еттха сийа̄’’тиа̄дӣсу. дуггати парийа̄панна̄нан̃ча ахетука̄нам̣. ‘‘мӯлабхаван̇ге’’тиа̄димхи пат̣исандхи читтам̣ хутва̄ а̄гате мӯлабхаван̇ге. ‘‘йам̣ кин̃чӣ’’ти йам̣ кин̃чи бхаван̇гам̣. ‘‘вуччате’’ти висаджджана̄ вуччате. ‘‘сабба ат̣т̣хакатха̄су пат̣иккхитто’’ти ат̣т̣хаса̄линийам̣ та̄ва випа̄куддха̄ракатха̄йам̣ сол̣асасу ка̄ма̄вачара кусала випа̄кесу ат̣т̣ханнам̣ ахетука випа̄ка̄нам̣ ева а̄па̄йикесу саттесу уппаттим̣ дассети. на ат̣т̣ханнам̣ сахетука випа̄ка̄нам̣. татха̄ пат̣ичча самуппа̄дат̣т̣ха катха̄су ча вин̃н̃а̄н̣а падаван̣н̣ана̄су ан̃н̃а̄су ча абхидхамма̄вата̄ра̄дӣсӯти евам̣ саббат̣т̣хакатха̄су пат̣иккхитта̄ на̄ма хоти. ‘‘йогаса̄ дханӣйатта̄’’ти пайогена са̄дхетаббатта̄. кусала̄кусала̄ни хи вад̣д̣хетум̣ ва̄ ха̄петум̣ ва̄ пайоге кате вад̣д̣ханти чева ха̄йанти ча. н̃а̄н̣авиппайуттабхӯтам̣ гахетум̣ йуттам̣. касма̄, ахетукасса бхаван̇гасса̄ти вуттасса мӯлабхаван̇гасса ахетукатта̄. ‘‘двиннампи ахетука̄нам̣’’ти дуггати ахетука̄нан̃ча сугати ахетука̄нан̃ча. ‘‘апарепана̄’’тиа̄ди вибха̄ванийам̣ а̄гато апаре ва̄до. вуттан̃хи таттха ‘апарепана йатха̄ ахетука̄нам̣ сахетука тада̄рамман̣ам̣ хоти, евам̣ двихетука̄нам̣ тихетука тада̄рамман̣ам̣пӣ’ти ван̣н̣енти. тесам̣мата̄нуродхена ча идхапи н̃а̄н̣асампайутта випа̄каппат̣иккхепо ахетукейева сандха̄йа̄ти вадантӣти. там̣ пана випа̄куддха̄ракатха̄йам̣ ‘еттхева два̄даса камаггопӣ’ти ча, еттхева дасакамаггопӣ’ти ча а̄гатехи на самети. таттха хи сол̣асасукусалавипа̄кесу двихетука камманиббатта̄нам̣ двиннам̣ двихетука̄хетука пуггала̄нам̣ чатта̄ри н̃а̄н̣асампайутта випа̄ка̄ни ваджджетва̄ два̄даса камагго на̄ма хоти. пуна сесесу два̄даса випа̄кесупи асан̇кха̄рика камманиббатта̄нам̣ две н̃а̄н̣авиппайутта сасан̇кха̄рика випа̄ка̄ни, сасан̇кха̄рика камманиббатта̄нан̃ча две н̃а̄н̣авиппайутта асан̇кха̄рика випа̄ка̄ни ваджджетва̄ дутийаттхера ва̄де дасакамагго на̄ма хотӣти. еттха пана дви хетукопи пуггало адхикена чхандена ва̄ вӣрийена ва̄ читтена ва̄ йутто парийатти дхаммам̣ ва̄ на̄на̄виджджа̄сиппа̄ни ва̄ бахум̣ ган̣хеййа, сун̣еййа, дха̄реййа, ва̄чеййа, чинтеййа. атхасса н̃а̄н̣асампайутта джаванам̣ бахулам̣ самуда̄ чареййа. тада̄ тасса на̄на̄каммена джавана̄ну рӯпам̣ н̃а̄н̣асампайутта тада̄рамман̣ам̣ на на самбхаватӣти вуттам̣. там̣ йуттам̣ вийа диссатӣти. ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣ пихи. ла. вутта̄’’ти катхам̣ вутта̄. ета̄ни хи мануссесу ча ка̄ма̄вачара девесу ча пун̃н̃аванта̄нам̣ двихетукати хетука̄нам̣ пат̣исандхика̄ле пат̣исандхи хутва̄ випаччантӣтиа̄дина̄ вутта̄ти. те пана тивидха̄, нававидха̄ти самбандхо. ‘‘тесам̣ таббха̄во’’ти кусала̄нам̣ кусалабха̄во, акусала̄нам̣ акусалабха̄во. ‘‘сиккхана дхаммайутта̄’’ти тӣхи сиккха̄хи паха̄табба̄нам̣ килеса̄нам̣ аттхита̄йа сиккхитаббата̄ пакатийам̣ т̣хита̄ти адхиппа̄йо.‘‘хет̣т̣хима̄нан̃ча̄’’ти хет̣т̣хима пхала̄нан̃ча. йа̄нийа̄нисака̄ни йатха̄сакам̣. ‘‘упарима̄нам̣’’ти упарима̄нам̣ пуггала̄нам̣. ‘‘паринит̣т̣хита сиккха̄ киччатта̄’’ти сиккха̄ киччам̣ на̄ма килеса дхамма̄нам̣ паха̄наттха̄йа ева хотӣти тесу саббасо пахӣнесу сиккха̄ киччам̣ паринит̣т̣хитам̣ хоти. евам̣ паринит̣т̣хита сиккха̄ киччатта̄. сут̣т̣ху бхабботи самбхаво. самбхавоти висесана падаметанти а̄ха ‘‘йатха̄ самбхавам̣’’ти.
142. ‘‘еттхева̄’’ти етасмим̣ ка̄малоке ева. ‘‘там̣ там̣ паса̄дарахита̄нам̣’’ти тенатена паса̄дена рахита̄нам̣. тасмим̣ тасмим̣ два̄ре уппанна̄ни там̣ там̣ два̄рика̄ни. чатусат̣т̣хивӣтхи читта̄ни. две чатта̄лӣса вӣтхи читта̄ни. ‘‘брахмалоке ва̄’’тиа̄дӣсу. идам̣ ат̣т̣хакатха̄ вачанам̣. йатха̄ха рӯпабхаве чатуннам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣, татхева паччайо. паватте, нопат̣исандхийам̣. соча кхо ка̄ма̄вачаре анит̣т̣ха рӯпадассана саддасаванавасена, брахмалоке пана анит̣т̣ха̄ рӯпа̄дайо на̄ма наттхи. татха̄ ка̄ма̄вачара девалоке пӣти. та̄ни чатта̄ри читта̄ни. ‘‘таттха̄’’ти тасмим̣ рӯпалоке. вибха̄ванипа̄т̣хе. ‘‘идха̄’’ти имасмим̣ вачане. ‘‘там̣ там̣ бхӯми парийа̄панне’’ти тиссам̣ тиссам̣ бхӯмийам̣ парийа̄панне. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣.
вӣтхисан̇гахадӣпанийа̄анудӣпана̄ нит̣т̣хита̄.