3. пакин̣н̣акасан̇гахаанудӣпана̄

129. пакин̣н̣акасан̇гахе. убхиннам̣ читта четасика̄нам̣. ‘‘тепан̃н̃а̄са̄’’ти тепан̃н̃а̄савидха̄. ‘‘бха̄во’’ти виджджама̄накирийа̄. йо лаккхан̣а раса̄дӣсу лаккхан̣анти вуччати. тена̄ха ‘‘дхамма̄нам̣’’тиа̄дим̣. паваттоти па̄т̣хасеса падам̣. етена ‘ведана̄ бхедена читтачетасика̄нам̣ сан̇гахо’тиа̄дӣсупи ведана̄ бхедена паватто читтачетасика̄нам̣ сан̇гахотиа̄дина̄ самбандхам̣ дассети. ‘‘вачанаттхо дассито’’ти, катхам̣ дасситоти а̄ха ‘‘ведана̄ бхедена читтачетасика̄нам̣ сан̇гахо’’тиа̄ди. ‘‘тесам̣ да̄ни йатха̄рахам̣’’ти еттха ‘‘тесам̣’’ти читтачетасика̄нам̣, сан̇гахо на̄ма̄ти самбандхо. етена айам̣ сан̇гахо читта четасика̄нам̣ ева сан̇гахоти сиддхам̣ хоти. ведана̄ хетуто. ла. ламбан̣аваттхуто сан̇гахо на̄ма̄ти самбандхо. етена упари ведана̄ сан̇гахотиа̄дӣсу ведана̄то сан̇гахо ведана̄ сан̇гахо. ла. ваттхуто сан̇гахо ваттху сан̇гахоти сиддхам̣ хоти, ведана̄тотиа̄дӣсу ча ведана̄ бхедатотиа̄ди аттхато сиддхам̣ хоти. евам̣ чханнам̣ пакин̣н̣акасан̇гаха̄нам̣ вачанаттхо дассито. тена̄ха ‘‘ведана̄ бхедена̄’’тиа̄дим̣. а̄дина̄ дасситоти самбандхо. ‘‘сан̇гахо на̄ма ниййате’’ти вуттатта̄ ‘‘нӣто на̄ма аттхӣ’’ти вуттам̣. ‘‘ниййате’’ти ча паваттӣйатети аттхо. нану тесам̣ ‘‘сан̇гахо на̄ма ниййате’’ти вуттатта̄ двӣхи читта четасикехи ева айам̣ сан̇гахо нетабботи. на. читтена нӣте четасикехи висум̣ нетабба киччасса абха̄ватоти дассетум̣ ‘‘читте пана сиддхе’’тиа̄ди вуттам̣.

130. ведана̄ сан̇гахе. ведана̄ бхедам̣ нисса̄йа имасса сан̇гахасса паваттатта̄ ‘‘ниссайа дхамма париггахаттха’’нти вуттам̣. ‘‘сам̣йуттаке’’ти ведана̄ сам̣йуттаке. ‘‘а̄рамман̣ам̣ анубхонтӣ’’ти а̄рамман̣а расам̣ анубхонти. ‘‘те’’ти теджана̄. ‘‘там̣’’ти там̣ а̄рамман̣ам̣. ‘‘са̄тато’’ти сукха̄ка̄рато. ‘‘асса̄тато’’ти дуккха̄ ка̄рато. тато ан̃н̃опака̄ро наттхи, тасма̄ ведана̄ анубхавана лаккхан̣ена тивидха̄ ева хотӣти йоджана̄. ‘‘две’’ти две ведана̄йо. упеккхам̣ сукхе сан̇гахетва̄ сукхадуккхавасена ва̄ две ведана̄ вутта̄ти йоджана̄. ‘‘сантасмим̣ еса̄ пан̣ӣте сукхе’’ти джха̄насампайуттам̣ адуккхама сукхам̣ сандха̄йа вуттам̣. пан̃ча бхеда̄дӣсу виттха̄ро ведана̄ сам̣йутте гахетаббо. ведайитанти ча ведана̄ти ча аттхато екам̣. ‘‘саббам̣ там̣ дуккхасмим̣’’ти саббам̣ там̣ ведайитам̣ дуккхасмим̣ ева павит̣т̣хам̣ хоти. сан̇кха̄ра дуккхатам̣ а̄нанда майа̄ сандха̄йа бха̄ситам̣ сан̇кха̄ра випарин̣а̄матан̃ча, йам̣ кин̃чи ведайитам̣, саббам̣ там̣ дуккхасмим̣ти па̄л̣и. ‘‘индрийабхедавасена̄’’ти соманасса сахагатам̣, упеккха̄сахагатам̣, доманасса сахагатам̣, сукхасахагатам̣, дуккха сахагатанти евам̣ индрийа бхедавасена. ‘‘йесу дхаммесӯ’’ти сампайутта дхаммесу. ‘‘тесам̣’’ти сампайутта дхамма̄нам̣. таттха сукхасампайутта̄ дхамма̄ ка̄йика сукха сампайутта четасика сукха сампайутта васена дувидха̄. евам̣ иссарат̣т̣ха̄набхӯта̄нам̣ сампайутта дхамма̄нам̣ дувидхатта̄ анубхавана бхеде тӣсу ведана̄су екам̣ сукха веданам̣ двидха̄ бхиндитва̄ сукхиндрийам̣ соманассиндрийанти вуттам̣. дуккхасампайутта дхаммесупи есеванайо. ‘‘апи ча̄’’ти кин̃чи ваттаббам̣ аттхӣти аттхо. ‘‘тепӣ’’ти упеккха̄ сампайутта̄пи дхамма̄. чаккха̄ди паса̄дака̄йа̄ на̄ма чаккху сота гха̄на дживха̄ паса̄дака̄йа̄. тесу ниссита̄ на̄ма чаккху вин̃н̃а̄н̣а читтуппа̄да̄дайо. ‘‘саббха̄ва̄’’ти сантабха̄вато сам̣виджджама̄на бха̄вато дувидха̄ хонтӣти йоджана̄. ‘‘ека расатта̄’’ти маджджхаттабха̄вена екарасатта̄. ‘‘итара̄нӣ’’ти соманасса доманасса упеккхиндрийа̄ни. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣.

131. хетусан̇гахе. ‘‘суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханам̣’’ти сут̣т̣ху патит̣т̣хахантӣти суппатит̣т̣хита̄. суппатит̣т̣хита бха̄васа̄дханам̣ хету киччам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. ‘‘имепи дхамма̄’’ти имепи чха хету дхамма̄. ‘‘таттха̄’’ти тесу а̄рамман̣есу, са̄дхенти. тасма̄ суппатит̣т̣хита бха̄васа̄дханам̣ хетукиччам̣ на̄ма̄ти вуттам̣. ‘‘апаре пана̄’’ти пат̣т̣ха̄нат̣т̣ха катха̄йам̣ а̄гато ревататтхера ва̄до. ‘‘дхамма̄нам̣ кусала̄ди бха̄васа̄дханам̣’’ти сахаджа̄тадхамма̄нам̣ кусалабха̄васа̄дханам̣ акусалабха̄васа̄дханам̣ абйа̄катабха̄васа̄дханам̣. ‘‘евам̣ санте’’тиа̄ди там̣ ва̄дам̣ пат̣иккхипанта̄нам̣ пат̣иккхепавачанам̣. ‘‘йеса’’нти мохамӯла читта двайе мохо ча ахетука читтуппа̄да рӯпа нибба̄на̄ни ча. ‘‘на сампаджджеййа̄’’ти сахаджа̄та хетуно абха̄ва̄ тасса мохасса акусала бха̄во, итаре сан̃ча абйа̄ката бха̄во на сампаджджеййа. идам̣ вуттам̣ хоти. хету на̄ма сахаджа̄та дхамма̄нам̣ кусала̄дибха̄вам̣ са̄дхетӣти вуттам̣. евам̣ сати, со мохо сампайутта дхамма̄нам̣ акусала бха̄вам̣ са̄дхеййа. аттано пана акусала бха̄вам̣ са̄дхенто сахаджа̄то ан̃н̃о хету наттхи. тасма̄ тасса акусалабха̄во на сампаджджеййа. татха̄ ахетука читтуппа̄да рӯпа нибба̄на̄нан̃ча абйа̄катабха̄вам̣ са̄дхенто кочи сахаджа̄то хету на̄ма наттхӣти тесампи абйа̄ката бха̄во на сампаджджеййа. на ча на сампаджджати. тасма̄ со тхерава̄до на йуттоти. еттха сийа̄. соча мохо аттано дхаммата̄йа акусало хоти. та̄ни ча ахетука читтуппа̄дарӯпа нибба̄на̄ни аттано дхаммата̄йа абйа̄ката̄ни хонтӣти. евам̣ санте, йатха̄ те дхамма̄. татха̄ ан̃н̃епи дхамма̄ аттано дхаммата̄йа ева кусала̄ кусала̄ бйа̄ката̄ бхависсанти. на четтха ка̄ран̣ам̣ аттхи, йенака̄ран̣ена те ева дхамма̄ аттано дхаммата̄йа акусала̄ бйа̄ката̄ хонти. ан̃н̃е пана дхамма̄ аттано дхаммата̄йа кусала̄ кусала̄ бйа̄ката̄ на хонти, хетӯхи ева хонтӣти. тасма̄ тесам̣ саббесампи кусала̄ди бха̄ваттха̄йа хетӯхи пайоджанам̣ наттхи. тасма̄ со тхерава̄до на йутто йева̄ти. на кевалан̃ча тасмим̣ тхерава̄де еттако досо аттхи. атха кхо ан̃н̃опи досо аттхӣти дассетум̣ ‘‘йа̄ни ча̄’’тиа̄дима̄ха. таттха̄йам̣ адхиппа̄йо. саче дхамма̄нам̣ кусала̄ди бха̄во сахаджа̄та хетуппат̣ибаддхо сийа̄. евам̣ сати, хету паччайе кусала хетуто ладдха паччайа̄ни рӯпа̄ни кусала̄ни бхавеййум̣. акусала хетуто ладдха паччайа̄ни рӯпа̄ни акусала̄ни бхавеййум̣. на ча бхаванти. тасма̄ со ва̄до айутто йева̄ти. ида̄ни пуна там̣ тхерава̄дам̣ паггахетум̣ ‘‘йатха̄пана̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘дхаммесӯ’’ти чатуссачча дхаммесу. муйханакирийа̄ на̄ма андхака̄ра кирийа̄. дхаммаччхандо на̄ма да̄нам̣ да̄тука̄мо, сӣлам̣ пӯретука̄мо, бха̄ванам̣ бха̄ветука̄мо ичча̄дина̄ паватто чхандо. ‘‘аккхантӣ’’ти аккхаманам̣, арочанам̣, амана̄по. па̄па дхамма па̄па̄ рамман̣а виродхо на̄ма ка̄мара̄гат̣т̣ха̄нӣйехи саттавидха метхуна дхамма̄дӣхи па̄па дхаммехи чева пан̃чака̄магун̣а̄ рамман̣е хи ча читтасса виродхо, джегуччхо пат̣икӯло. муйханакирийа̄ пана еканта акусала джа̄тика̄ ева хоти. етта̄вата̄ мохамӯла читта двайе мохо аттано дхаммата̄йа акусало хотӣти имаматтхам̣ патит̣т̣ха̄пети. ‘‘евам̣ санте’’тиа̄дикам̣ таттха доса̄ропанам̣ видхамати. ида̄ни ахетука читтуппа̄да рӯпа нибба̄на̄ни аттано дхаммата̄йа абйа̄ката̄ни хонтӣти имаматтхам̣ патит̣т̣ха̄петум̣ ‘‘йоча дхаммо’’тиа̄дима̄ха. ‘‘еттакамева̄’’ти ан̃н̃ам̣ дуккара ка̄ран̣ам̣ наттхӣти адхиппа̄йо. ‘‘ахетука читта̄нам̣’’ти ахетука читтуппа̄да̄нам̣. аттано дхаммата̄йа ева сиддхо. етта̄вата̄-ахетука. ла. нибба̄на̄ни аттано дхаммата̄йа абйа̄ката̄ни хонтӣ-ти имаматтхам̣ патит̣т̣ха̄пети. ‘‘евам̣ санте’’тиа̄ди таттха доса̄ропанам̣ апанети. ида̄ни саббопи мохо аттано дхаммата̄йа акусала бха̄вет̣хатва̄ ан̃н̃есам̣ иччха̄ на̄ма аттхи, аккханти на̄ма аттхӣти евам̣ вутта̄нам̣ иччха̄ аккханти дхамма̄нампи акусала бха̄вам̣ са̄дхетӣти дассетум̣ ‘‘таттха мохо’’тиа̄дима̄ха. ‘‘муйхана ниссанда̄ни ева̄’’ти муйханакирийа̄йа ниссандаппхала̄ни ева. на кевалам̣ со лобха̄дӣнам̣ акусалабха̄вам̣ са̄дхети, атха кхо алобха̄дӣнампи кусалабха̄вам̣ со ева са̄дхетӣти дассетум̣ ‘‘алобха̄дӣнан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘авиджджа̄нусайена сахева сиддхо’’ти та̄ни саттасанта̄не авиджджа̄нусайе аппахӣне кусала̄ни хонти. пахӣне кирийа̄ни хонтӣти адхиппа̄йо. ида̄ни лобха доса̄нам̣ алобха̄дӣнан̃ча хету киччам̣ дассетум̣ ‘‘та̄ни пана лобха̄дӣнӣ’’тиа̄ди вуттам̣. раджджана дуссана̄нам̣ ниссанда̄ни раджджана̄диниссанда̄ни. ‘‘дит̣т̣хи ма̄на̄дӣнӣ’’ти дит̣т̣хи ма̄на исса̄ маччхарийа̄дӣни. араджджана адуссана амуйхана̄нам̣ ниссанда̄ни араджджана̄ди ниссанда̄ни. ‘‘саддха̄дӣнӣ’’ти саддха̄ сати хири оттаппа̄дӣни. ‘‘хетумукхенапӣ’’ти ахетука читтуппа̄да рӯпа нибба̄на̄нам̣ абйа̄катабха̄во аттано дхаммата̄йа сиддхоти вутто. сахетука випа̄ка крийа̄нам̣ абйа̄ката бха̄во пана аттано дхаммата̄йа сиддхотипи сахаджа̄та хетӯнам̣ хету киччена сиддхотипи ваттум̣ ват̣т̣атӣти адхиппа̄йо. вибха̄ва нипа̄т̣хе. ‘‘маггитаббо’’ти гавеситаббо. атха тесам̣ кусала̄ди бха̄во сесасампайутта хетуппат̣и баддхо сийа̄ти йоджана̄. ‘‘аппат̣и баддхо’’ти хетуна̄ аппат̣и баддхо. ‘‘кусала̄дибха̄во’’ти кусала̄дибха̄во сийа̄. ‘‘со’’ти кусала̄дибха̄во. ‘‘ахетука̄нам̣’’ти ахетука читтуппа̄да рӯпа нибба̄на̄нам̣. ида̄ни ‘йа̄ни ча ладдхахету паччайа̄нӣ’тиа̄ди вачанам̣ пат̣иккхипанто ‘‘йатха̄ча̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘рӯпа̄рӯпа дхаммесӯ’’ти ниддха̄ран̣е бхумма вачанам̣. ‘‘арӯпа дхаммесу ева̄’’ти ниддха̄ран̣ӣйам̣. на рӯпа дхаммесу пхаранти. евам̣ сати, касма̄ те рӯпа дхамма̄ джха̄напаччайуппаннесу вутта̄ти а̄ха ‘‘те пана̄’’тиа̄дим̣. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣. ‘‘там̣ пана тесам̣’’ти тесам̣ хам̣са̄дӣнам̣ там̣ ван̣н̣ависесам̣. ‘‘йонийо’’ти ма̄та̄питу джа̄тийо. ‘‘абйа̄ката̄нам̣ пана̄ти саббам̣’’ти абйа̄ката̄нам̣ пана абйа̄катабха̄во ниранусайа санта̄наппат̣и баддхо, каммаппат̣и баддхо, авипа̄кабха̄ваппат̣и баддхо ча̄ти дат̣т̣хаббанти идам̣ саббам̣. ‘‘вутта паккхепатати йева̄’’ти тасмим̣ паккхе антогадхамева̄ти адхиппа̄йо.

132. киччасан̇гахе. тасмим̣ париккхӣн̣ети самбандхо. ‘‘каммасса̄’’ти каммантарасса. чутасса саттасса абхиниббаттӣти самбандхо. ‘‘бхавантара̄диппат̣и сандха̄на васена̄’’ти бхавантарасса а̄дикот̣ийа̄ пат̣исандха̄на васена. бхавасанта̄насса паваттӣти самбандхо. катхам̣ паваттӣти а̄ха ‘‘йа̄ва там̣ каммам̣’’тиа̄дим̣. ‘‘авиччхедаппаватти паччайан̇габха̄вена̄’’ти авиччхедаппаваттийа̄ падха̄на паччайа сан̇кха̄тена ан̇габха̄вена. етена бхаван̇гападе ан̇гасаддасса аттхам̣ вадати. тена̄ха ‘‘тассахӣ’’тиа̄дим̣. ‘‘тасса̄’’ти бхаван̇гасса. а̄ваджджанам̣ а̄ват̣т̣ананти еко вачанаттхо. там̣ ва̄ а̄ваджджетӣти еко. ‘‘там̣’’ти читта санта̄нам̣. а̄ват̣т̣ати ва̄ там̣ еттха̄ти еко. а̄ват̣т̣ати ва̄ там̣ етена̄ти еко. ‘‘там̣’’ти читта санта̄нам̣. а̄ваджджети ва̄ти еко. ‘‘вот̣т̣хаббанам̣’’ти ви-ава-т̣хапанам̣ти падаччхедо. вибха̄вани вича̄ран̣а̄йам̣. ‘‘ека̄ваджджана парикамма читтато’’ти маггена ва̄ абхин̃н̃а̄йа ва̄ екам̣ сама̄нам̣ а̄ваджджанам̣ асса̄ти виггахо. тассам̣ вӣтхийам̣ ‘а̄ваджджанам̣, парикаммам̣, упача̄ро, ануломам̣, готрабхӯ,ти еттха парикамма джаваначиттам̣ идха парикамма читтанти вуттам̣. ‘‘та̄нӣ’’ти магга̄ бхин̃н̃а̄джавана̄ни. ‘‘таттха̄’’ти тасмим̣ вибха̄вани па̄т̣хе. ‘‘дӣгхам̣ аддха̄нам̣’’ти сакалараттийам̣ ва̄ сакала дивасам̣ ва̄ ниддоккамана васена дӣгхам̣ ка̄лам̣. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣. ‘‘пат̣исандхийа̄т̣ха̄нам̣’’ти пат̣исандхикиччасса т̣ха̄нам̣. ка̄лохи на̄ма висум̣ читтасса а̄рамман̣а бхӯто еко пан̃н̃атти дхаммоти етена ка̄ло на̄ма сабха̄вато авиджджама̄натта̄ катхам̣ кичча̄нам̣ паваттит̣т̣ха̄нам̣ на̄ма сакка̄ бхавитунти имам̣ а̄сан̇кам̣ висодхети. ‘‘итаратха̄’’ти татха̄ аггахетва̄ ан̃н̃атха̄ киччат̣т̣ха̄на̄нам̣ абхеде гахите сатӣти аттхо. ‘‘сайам̣ соманасса йуттам̣пӣ’’ти када̄чи сайам̣ соманасса йуттам̣пи. ‘‘там̣’’ти соманасса сантӣран̣ам̣. ‘‘ладдхапаччайа бха̄вена̄’’ти ладдхаанантара паччайабха̄вена. ‘‘а̄севана бха̄ва рахитам̣ пӣ’’ти а̄севана гун̣а рахитампи. тан̃хи а̄севана паччайе паччайопи на хоти, паччайуппаннампи на хотӣти. ‘‘парикамма бха̄вана̄ балена ча паваттатта̄’’ти идам̣ пхаласама̄патти вӣтхийам̣ пхаладжаванесу па̄кат̣ам̣. сесаметтхасубодхамева.

133. два̄расан̇гахе. ‘‘а̄да̄сапат̣т̣амайо’’ти а̄да̄сапат̣т̣ена пакато. ‘‘две ева̄’’ти две ева два̄ра̄ни. ‘‘два̄ра садисатта̄’’ти нагара два̄ра садисатта̄. ‘‘каммависеса маха̄бхӯта висеса сиддхена̄’’ти еттха каммависесена ча маха̄бхӯта висесена ча сиддхоти виггахо. а̄ваджджана̄дӣни ча вӣтхи читта̄ни ган̣ханти. ‘‘йамхӣ’’ти йасмим̣ чаккхумхи. тадева чаккху чаккхудва̄рам̣ на̄ма̄ти самбандхо. ‘‘тесам̣ двиннам̣’’ти рӯпа нимитта̄нан̃ча а̄ваджджана̄ди вӣтхичитта̄нан̃ча. ‘‘висайа висайӣ бха̄вӯпагаманасса̄’’ти еттха рӯпа нимитта̄нам̣ висайабха̄васса упагаманам̣ на̄ма чаккху ман̣д̣е а̄па̄та̄гаманам̣ вуччати. а̄ваджджана̄дӣнам̣ висайӣ бха̄васса упагаманам̣ на̄ма тесам̣ нимитта̄нам̣ а̄рамман̣а каран̣ам̣ вуччати. ‘‘мукхаппатхабхӯтатта̄’’ти мукхамаггабхӯтатта̄. евам̣ два̄ра саддасса каран̣а са̄дханайуттим̣ дассетва̄ ида̄ни адхикаран̣а са̄дхана йуттим̣ дассети ‘‘атхава̄’’тиа̄дина̄. ‘‘рӯпа̄нам̣’’ти рӯпа нимитта̄нам̣. ‘‘чаккхумева чаккху два̄ра’’нти етена чаккхумева два̄рам̣ чаккху два̄ранти авадха̄ран̣а сама̄сам̣ дассети. ‘‘ка̄ран̣ам̣ вуттамева̄’’ти хет̣т̣ха̄ читтасан̇гахе манодва̄ра̄ваджджанападе вуттамева. саббам̣ екӯна навутивидхам̣ читтам̣ манодва̄рамева на̄ма хоти. татха̄хи вуттам̣ ат̣т̣хаса̄линийам̣ айам̣ на̄мамано манодва̄рам̣ на̄ма на хотӣти на ваттабботи. ‘‘упапатти два̄рамева̄’’ти упапаттибхава парийа̄паннам̣ каммаджадва̄рамева. ‘‘идха ча̄’’ти имасмим̣ сан̇гахагантхе ча. йан̃ча са̄дхака вачананти самбандхо. ‘‘таттха̄’’ти вибха̄ванийам̣. ‘‘таттхева там̣ йуттам̣’’ти тасмим̣ па̄л̣иппадесе ева там̣ са̄дхака вачанам̣ йуттам̣. итаре две паччайа̄ти самбандхо. ‘‘манан̃ча̄ти еттха̄’’ти манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣ти ва̄кйе манан̃ча̄типаде. таттха пана джавана мановин̃н̃а̄н̣асса уппаттийа̄ чатӯсу паччайесу манан̃ча̄ти еттха два̄рабхӯтам̣ бхаван̇гамано ча а̄ваджджана мано ча̄ти две паччайа̄ лаббханти. дхамме ча̄ти паде дхамма̄рамман̣а сан̇кха̄то еко паччайо лаббхати. ча саддена мановин̃н̃а̄н̣а сампайуттаккхандха̄ гайханти. евам̣ чатта̄ро паччайа̄ хонти. ‘‘еттха ча̄’’ти имасмим̣ ат̣т̣хакатха̄ вачане. ‘‘саннихита паччайа̄нам̣ ева таттха адхиппетатта̄’’ти пат̣ичча саддаса̄маттхийена а̄санне дхарама̄напаччайа̄нам̣ ева тасмим̣ па̄л̣ива̄кйе адхиппетатта̄. ‘‘два̄рабха̄ва̄рахасса̄’’ти висайа висайӣнам̣ вутта найена паватти мукхабха̄ва̄рахасса. етена а̄рамман̣а̄ни а̄па̄там̣ а̄гаччханту ва̄, ма̄ва̄, вӣтхи читта̄ни паваттантува̄, ма̄ва̄, аппама̄н̣ам̣. пабхассараппасаннабха̄вена два̄рабха̄ва̄ рахата̄ ева пама̄н̣анти дӣпети. ‘‘нит̣т̣хаметтха гантаббам̣’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ еттха гантаббам̣. два̄равика̄ра мӯлака̄ни та̄диса̄ни кичча̄ни йесам̣ та̄ни там̣ киччаванта̄ни. ‘‘каммавасена сиджджхантӣ’’ти саттасанта̄не паваттантӣти адхиппа̄йо. там̣ киччаванта̄ни читта̄ни. вибха̄вани па̄т̣хе ‘‘манодва̄ра сан̇кха̄та бхаван̇гато’’ти манодва̄ра сан̇кха̄та бхаван̇га бха̄вато ча. ‘‘а̄рамман̣антараггахан̣авасена аппаваттито’’ти пат̣исандхи читтена йатха̄ гахитам̣ каммакамманимитта̄дикам̣ а̄рамман̣ам̣ мун̃читва̄ паваттика̄ле чхасу два̄ресу а̄па̄та̄гатасса а̄рамман̣антарасса гахан̣а васена аппаваттито ча. хет̣т̣ха̄пи пан̃чадва̄ра̄ ваджджана чаккху вин̃н̃а̄н̣а сампат̣иччхана сантӣран̣а вот̣т̣хаббана ка̄ма̄вачараджавана тада̄ рамман̣а васена̄тиа̄дина̄ киччасӣсенева. ла. вутто. еттхахи а̄ваджджана сампат̣иччхана̄дӣни кичча висеса̄нам̣ на̄ма̄ни хонти. ‘‘че’’ти че вадеййа. ‘‘на̄’’ти на ваттаббам̣. ‘‘татха̄ ассутатта̄’’ти екӯна вӣсати два̄ра вимутта̄нӣти ча, чха два̄рика̄ни чева два̄ра вимутта̄нӣти ча, махаггата випа̄ка̄ни два̄ра вимутта̄не ва̄ти ча, сутам̣. на пана два̄рика вимутта̄нӣти сутам̣.

134. а̄рамман̣а сан̇гахе. ‘‘дуббала пурисена̄’’ти гелан̃н̃а̄бхибхӯтатта̄ ва̄ джара̄бхибхӯтатта̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ раджджукена ва̄ вина̄ ут̣т̣ха̄тумпи патит̣т̣ха̄тумпи апара̄парам̣ гантумпи асакконтена дуббала пурисена дан̣д̣акам̣ ва̄ раджджукам̣ ва̄ а̄ламбийати. а̄ламбитва̄ ут̣т̣ха̄ти. патит̣т̣ха̄ти. апара̄парам̣ гаччхати. евамева. амун̃ча ма̄нехи хутва̄ти па̄т̣хасесо. ‘‘а̄гантва̄’’ти а̄рамман̣а каран̣а васена тато тато а̄гантва̄. ‘‘висум̣ сиддха̄нӣ’’ти а̄ламбийатӣти етасмим̣ аттхе сати, а̄ламбан̣анти сиджджхати. а̄рамман̣анти на сиджджхати. та̄ни еттха а̄гантва̄ рамантӣти етасмим̣ аттхе сати, а̄рамман̣анти сиджджхати. а̄ламбан̣анти на сиджджхати. еван̃ча сати екам̣ падам̣ двӣхива̄кйехи дассанам̣ на сундаранти. ‘‘ан̃н̃а̄ни а̄рамман̣а̄нӣ’’ти рӯпа̄рамман̣ато ан̃н̃а̄ни садда̄рамман̣а̄дӣни. ‘‘а̄гаччхатӣ’’ти а̄вибха̄вам̣ гаччхати, уппа̄даппаватти васена паччаккхабха̄вам̣ па̄пун̣а̄ти. ‘‘а̄гаччхиттха̄’’ти а̄вибха̄вам̣ гаччхиттха, уппа̄даппаватти васена паччаккхабха̄вам̣ па̄пун̣иттха. ‘‘ана̄гатам̣’’ти еттха на ка̄ро аваттха̄ васена пат̣иседхо. йо дхаммо паччайа са̄маггийам̣ сати а̄гамана джа̄тико уппаджджана сӣло. со ева ида̄ни а̄гаччхати, ида̄ни а̄гаччхиттха, ида̄ни а̄гамана джа̄тийам̣ т̣хито, на̄гаччхати на̄гаччхиттха̄ти имина̄ аттхена со ана̄гато на̄ма. нибба̄на пан̃н̃аттийо пана а̄гамана джа̄тика̄ на хонти. тасма̄ а̄гаманаппасан̇га̄бха̄вато ана̄гата̄ти на вуччантӣти. тена̄ха ‘‘уппа̄да джа̄тика̄’’тиа̄дим̣. ‘‘там̣ вича̄ретаббам̣’’ти ватва̄ вича̄ран̣а̄ка̄рам̣ дассети ‘‘саббепихӣ’’тиа̄дина̄. те йада̄ ваттабба паккхе тит̣т̣хантӣти самбандхо. уппа̄да джа̄тика̄нан̃н̃ева сан̇кхата дхамма̄нам̣. та̄сам̣ нибба̄на пан̃н̃аттӣнам̣. ‘‘на татха̄ имесам̣’’ти имесам̣ два̄ра вимутта̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ пана татха̄ на хотӣти йоджана̄. ‘‘таттха̄’’ти тасмим̣ бхава висесе. вибха̄ванипа̄т̣хе ‘‘а̄ваджджанассавийа̄’’ти а̄ваджджанасса а̄рамман̣ам̣ вийа. аггахитамева хутва̄. ‘‘екаваджджана вӣтхийам̣ аггахита бха̄во идха на пама̄н̣а’’нти чха два̄раггахитанти идха аппама̄н̣ам̣. бхавантаре гахитасса адхиппетатта̄. ‘‘ка̄лавимутта са̄ман̃н̃ам̣’’ва̄ти йам̣ кин̃чика̄ла вимуттам̣ ва̄ на хотӣти адхиппа̄йо. а̄гамасиддхи воха̄ро на̄ма ‘‘камманти ва̄, камманимиттанти ва̄, гати нимиттанти ва̄, пасиддхо воха̄ро вуччати. аджа̄та саттура̄джа̄ сан̇киччаджа̄такепи питарам̣ ма̄рети. тасма̄ ‘‘двӣсубхавесӯ’’ти вуттам̣. ‘‘чха хи два̄рехӣ’’ти каран̣а бхӯтехи чхахи чаккха̄ди два̄рехи. ‘‘маран̣а̄санна джаванехӣ’’ти катту бхӯтехи маран̣а̄санне паваттехи чха два̄рика джаванехи. ‘‘анекам̣ сабха̄вам̣’’ти анеканта бха̄вам̣. йан̃хи а̄рамман̣анти самбандхо. ‘‘кеначи два̄рена аггахитамева хотӣ’’ти еттха асан̃н̃ӣ бхавато чута̄нам̣ сатта̄нам̣ ка̄мапат̣исандхийа̄ камма̄ди а̄рамман̣ам̣ бхавантаре кеначи два̄рена аггахитанти йуттам̣. касма̄, тасмим̣ бхаве кассачидва̄рассева абха̄вато. арӯпабхавато чута̄нам̣ пана ка̄мапат̣исандхийа̄ гати нимитта самматам̣ а̄рамман̣ам̣ катхам̣ бхавантаре кеначи два̄рена аггахитам̣ бхавеййа, манодва̄раггахитамева бхавеййа̄ти имам̣ чоданам̣ висодхетум̣ ‘‘еттха ча йасма̄ пат̣т̣ха̄не’’тиа̄ди вуттам̣. тато чута̄нам̣ сатта̄нам̣ йа̄ ка̄мапат̣исандхи, тасса̄ка̄мапат̣и сандхийа̄. паччуппаннам̣ гатинимиттам̣ а̄рамман̣ам̣ етисса̄ти виггахо. ка̄мапат̣исандхи. паресам̣ пайога балена̄пи камма̄дӣнам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма хотӣтиа̄дина̄ йоджетаббам̣. ‘‘сут̣т̣ху а̄севита̄нам̣’’ти чирака̄лам̣ сан̇гха ватта четийаватта каран̣а̄дивасена там̣ там̣ бха̄вана̄ каммавасена ча сут̣т̣ху а̄севита̄нам̣ каммакамманимитта̄нам̣. ‘‘хоти йева̄’’ти камма̄дӣнам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма хотийева. ‘‘а̄гантва̄’’ти имам̣ манусса локам̣ а̄гантва̄ ган̣хантийева. тада̄пи нирайапа̄лехи дасситам̣ там̣ там̣ гати нимиттам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ чаванти. ‘‘там̣’’ти реватим̣ на̄ма иттхим̣. нану нирайапа̄ла̄ на̄ма та̄ватим̣са̄ бхаванам̣ гантум̣ на саккун̣еййунти. но насаккун̣еййум̣. касма̄, махиддхика йаккха джа̄тикатта̄ти дассетум̣ ‘‘техӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘вессаван̣а дӯта̄’’ти вессаван̣амаха̄ра̄джасса дӯта̄. ‘‘упача̄раджджха̄нет̣хатва̄’’ти аппана̄джха̄нам̣ апаттата̄йа упача̄рабха̄вана̄бхӯте ка̄ма̄вачараджджха̄нет̣хатва̄. ‘‘та̄нева нимитта̄нӣ’’ти патхавӣкасин̣а нимитта̄дӣни пат̣ибха̄га нимитта̄ни. ‘‘ка̄мапат̣исандхийа̄ а̄рамман̣ам̣’’ти техи нимитта̄рамман̣ехи ан̃н̃ам̣ упача̄ра бха̄вана̄ каммам̣ ва̄ йам̣ кин̃чи анурӯпам̣ гати нимиттам̣ ва̄. ‘‘та̄нева нимитта̄ни гахетва̄’’ти вачанена та̄ни нимитта̄ни маран̣а̄санна джаванехи гахита̄нӣти дассети. та̄ни ча пан̃н̃атти дхамматта̄ ка̄мапат̣исандхийа̄ а̄рамман̣ам̣ на хонтӣти. ‘‘паччуппаннагати нимитте сиддхе сиддхамева̄’’ти тасмим̣ бхаве гатасса таттха йа̄ваджӣвампи ану бхавитаббам̣ а̄рамман̣ам̣ на̄ма тасмим̣ кхан̣е дхарама̄нам̣ паччуппаннампи аттхи. тато вад̣д̣хама̄нам̣ ана̄гатампи аттхи. таттха паччуппанне упат̣т̣хаханте пат̣исандхийа̄ а̄рамман̣ам̣ сампаджджати. ана̄гатам̣ пана анупат̣т̣хахантампи паччуппанне антогадхасадисам̣ хотӣти адхиппа̄йо. вибха̄вани па̄т̣хена ча паччуппанна гатинимиттам̣ вийа а̄па̄тама̄гатам̣, касма̄, паччуппанна гати нимиттенева кичча сиддхито-ти адхиппа̄йо. сесаметтха субодхам̣. ‘‘та̄нихӣ’’тиа̄дӣсу. кечи ваданти. анеджосанти ма̄раббха. йам̣ ка̄ламакарӣмунӣти вуттатта̄ саббан̃н̃у буддха̄дӣнам̣ паринибба̄на чути читтам̣ санти лаккхан̣ам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ каротӣти. там̣ саббатха̄пи ка̄ма̄вачара̄ ламбан̣а̄ нева̄ти имина̄ апанетаббанти дассетум̣ ‘‘та̄ нихи саббан̃н̃у буддха̄нам̣ уппанна̄ни пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘локуттара дхамма̄’’тиа̄дӣсу. ‘‘та̄нӣ’’ти два̄даса̄ кусала читта̄ни ат̣т̣хан̃а̄н̣а виппайутта кусала крийа джавана̄ни ча. аджджха̄на ла̄бхино путхуджджана̄ махаггатаджджха̄на̄нипи а̄ламбитум̣ на сакконтӣти вуттам̣ ‘‘пан̃н̃аттийа̄ саха ка̄ма̄вачара̄ рамман̣а̄нӣ’’ти. ‘‘та̄не ва̄’’ти н̃а̄н̣а сампайутта ка̄ма кусала̄ни ева. джха̄нала̄бхӣнам̣ та̄нева н̃а̄н̣а сампайуттака̄ма кусала̄ни. хет̣т̣хима пхалат̣т̣ха̄нам̣ та̄нева аттана̄ адхигата маггапхала нибба̄на̄ рамман̣а̄ни. ‘‘джха̄на̄ни паттхентӣ’’ти а̄йатим̣ джха̄нала̄бхино бхавеййа̄ма̄ти паттханам̣ каронти. ‘‘тесам̣ пӣ’’ти тесам̣ путхуджджана̄нампи. ‘‘те’’ти те локуттара дхамма̄. ‘‘анубхонтӣ’’ти сампа̄пун̣анти. ‘‘наванипа̄те’’ти ан̇гуттара ника̄йе наванипа̄те. сесам̣ саббам̣ сувин̃н̃еййамева.

135. ваттхусан̇гахе. ‘‘ваттхӯ’’ти ниссайа висесо вуччати. та̄ни ниссайа ваттхӯни йесам̣ та̄ни таббаттхука̄ни. ‘‘тесан̃ча саддо на йуджджатӣ’’ти тесам̣ ва̄де ча саддо на йуджджати. на хи алутта ча ка̄рам̣ дванда падам̣ на̄ма аттхӣти. ‘‘пуббападесу а̄нетаббо’’ти чаккху ваттху ча сотаваттху ча̄тиа̄дина̄ а̄нетаббо. сама̄са падам̣ на йуджджати. на хи сама̄са падато ека десам̣ ан̃н̃аттха а̄нетум̣ йуджджатӣти. авибхаттика ниддесо на̄ма чаккхум̣, сотам̣, гха̄нам̣, дживха̄, ка̄йо, хадайам̣, ваттху ча̄ти ваттаббе пуббападесу авибхаттика ниддесо. еван̃часати ваттху саддо ча саддо ча пуббападесу а̄нетум̣ лаббхантӣти. ка̄матан̣ха̄йа адхӣнена а̄йаттена ка̄ма̄вачара каммена ниббатта̄ ка̄матан̣ха̄дхӣна камма ниббатта̄. ‘‘рӯпа̄дӣнам̣ парибхого’’ти рӯпа̄дӣнам̣ пан̃чака̄магун̣а̄нам̣ парибхого. ‘‘париттакаммам̣ пӣ’’ти саббам̣ ка̄ма̄вачара каммампи. ‘‘пӯрайама̄нам̣’’ти парипӯрентам̣. чаккху дассана̄нуттарийам̣ на̄ма. сотам̣ савана̄нуттарийам̣ на̄ма. саббесам̣ дассана кичча̄нам̣ маджджхе буддха дассана̄ дивасена ануттарам̣ дассанам̣ джанетӣти дассана̄нуттарийам̣. евам̣ савана̄нуттарийепи чатусачча дхаммассавана̄ дивасена̄ти ваттаббам̣. ‘‘аджджхатта бахиддха санта̄ несу пӣ’’ти аджджхатта санта̄непи бахиддха санта̄непи. ‘‘суддхе’’ти кеначи а̄локена ча андхака̄рена ча вирахите. а̄локо хи еко рӯпа висесо. татха̄ андхака̄ро ча. те ча таттха наттхи. ‘‘имасмим̣ сан̇гахе’’ти ваттху сан̇гахе. висит̣т̣хам̣ джа̄нанам̣ виджа̄нанам̣. тан̃ча виджа̄нанам̣ тӣсу манодха̄тӯсу наттхӣти вуттам̣ ‘‘виджа̄нана кичча̄бха̄вато’’ти. а̄ваджджана киччам̣ киметанти, манасика̄ра маттам̣ хоти. сампат̣иччхана киччан̃ча пан̃чавин̃н̃а̄н̣ехи йатха̄ гахита̄нева пан̃ча̄рамман̣а̄ни сампат̣иччхана маттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘висесаджа̄нана кичча̄ни на хонтӣ’’ти. дассанам̣, саванам̣, гха̄йанам̣, са̄йанам̣, пхусана, нти има̄ни кичча̄ни тхокам̣ висеса джа̄нана кичча̄ни хонтӣти вуттам̣ ‘‘паччаккхато дассана̄ дивасена̄’’тиа̄дим̣. тхокам̣ висеса джа̄нана кичча̄ни хонти. тасма̄ та̄ни пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нӣти вутта̄ни. авасеса̄ пана сантӣран̣а̄дайо мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо на̄ма̄ти самбандхо. нану мананат̣т̣хена мано ча там̣ виджа̄нанат̣т̣хена вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄ти вуттепи пан̃чавин̃н̃а̄н̣ехи висесо наттхӣти а̄ха ‘‘атиссайа висеса джа̄нана дха̄туйоти аттхо’’ти. евам̣ сантепи со аттхо саддайуттийа̄ сиддхо на хоти. йадиччха̄ васена вутто хотӣти а̄ха ‘‘парийа̄йа пада̄нам̣’’тиа̄ди. етена со аттхо саддайуттийа̄ ева сиддхо. на йадиччха̄васена вуттоти дассети. ‘‘висесана сама̄се’’ти мано ча там̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄ти мановин̃н̃а̄н̣анти еварӯпе каммадха̄райа сама̄се. ‘‘падат̣т̣ха̄нам̣’’ти еттха паданти ча т̣ха̄нанти ча ка̄ран̣аттха вачана̄ни, тасма̄ парийа̄йа садда̄ на̄ма. падан̃ча там̣ т̣ха̄нан̃ча̄ти вутте атиссайа ка̄ран̣анти аттхо вин̃н̃а̄йати. татха̄ дуккха дуккхам̣, рӯпа рӯпам̣, ра̄джа ра̄джа̄, девадевотиа̄дӣни. ‘‘каттхачи диссати йуджджати ча̄’’ти на хи каттхачи диссати ча. сачепи каттхачи диссеййа, на хи йуджджати ча̄ти аттхо. ‘‘манасо вин̃н̃а̄н̣ам̣’’ти еттха пат̣исандхи читтато пат̣т̣ха̄йа йа̄вачути читта̄ антаре саббам̣ читта санта̄нам̣ сатта вин̃н̃а̄н̣а дха̄тӯнам̣ васена вибха̄гам̣ катва̄ аттхо ваттаббо. пан̃чадва̄ра̄ ваджджанан̃ча сампат̣иччхана двайан̃ча манодха̄ту маттатта̄ мано на̄ма. пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни вин̃н̃а̄н̣а матта̄ни на̄ма. авасеса̄ни сабба̄ни вин̃н̃а̄н̣а̄ни манасса вин̃н̃а̄н̣анти аттхена мановин̃н̃а̄н̣а̄ни на̄ма. таттха ‘‘манасса вин̃н̃а̄н̣ам̣’’ти анантара паччайа бхӯтасса ва̄ манасса паччайуппанна бхӯтам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣. еттха сампат̣иччхана двайам̣ паччайамано на̄ма. сантӣран̣ато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва два̄рантаре пан̃чадва̄ра̄ ваджджанам̣ на̄гаччхати, та̄ва антаре саббам̣ мановин̃н̃а̄н̣а санта̄нам̣ паччайуппанна вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. пуна ‘‘манасса вин̃н̃а̄н̣а’’нти паччайуппанна бхӯтасса манасса паччайа бхӯтам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣. еттха пан̃чадва̄ра̄ ваджджанам̣ паччайуппанна мано на̄ма. тато пуре саббам̣ мановин̃н̃а̄н̣а санта̄нам̣ паччайа мано на̄ма. сесам̣ сувин̃н̃еййам̣. авасеса̄пана̄тиа̄дӣсу. ‘‘мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту бха̄вам̣ самбха̄ветӣ’’ти авасеса̄ пана дхамма̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту ча на̄ма хонти, хадайа ваттхун̃ча нисса̄йайева ваттантӣти евам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту бха̄ван̃ча самбха̄вети, ван̣н̣ети. сут̣т̣ху пака̄сетӣти аттхо. еттха пана̄тиа̄дӣсу. ‘‘па̄л̣ийам̣’’ти индрийа сам̣йутта па̄л̣ийам̣. дутӣйаджджха̄не ева апарисеса ниродха вачанам̣ вируддхам̣ сийа̄. катхам̣, саче пат̣игхо анӣваран̣а̄ ваттхо на̄ма наттхи. патхамаджджха̄нато пуббе ева со нируддхо сийа̄. атха дутӣйаджджха̄нупача̄репи со уппаджджеййа, патхамаджджха̄нампи парихӣнам̣ сийа̄. тасмим̣ парихӣне сати, дутӣйаджджха̄нампи нуппаджджеййа. евам̣ вируддхам̣ сийа̄. ‘‘пурима ка̄ран̣амева̄’’ти анӣваран̣а̄ ваттхасса пат̣игхасса абха̄ватоти ка̄ран̣ам̣ ева. паратогхосо на̄ма са̄вака̄нам̣ самма̄дит̣т̣хиппат̣ила̄бха̄йа падха̄на паччайо хоти. со ча арӯпабхаве наттхи. дхамма̄бхисамайо на̄ма чатусачча дхаммаппат̣иведхо, буддха̄ ча паччека самбуддха̄ ча сайамбхуно парато гхосена вина̄ дхаммам̣ пат̣ивиджджханти. те ча таттха нуппаджджанти. ‘‘рӯпавира̄га бха̄вана̄йа̄’’ти рӯпавира̄га бха̄вана̄ балена. тесам̣ рӯпа̄вачара читта̄нам̣. ‘‘саматиккантатта̄’’ти тесу никантиппаха̄навасена сут̣т̣ху атиккантатта̄. сесам̣ саббам̣ сувин̃н̃еййам̣.

пакин̣н̣акасан̇гахадӣпанийа̄анудӣпана̄нит̣т̣хита̄.