10. бхӯмича̄ласуттам̣
70. екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. веса̄лийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘ган̣ха̄хи, а̄нанда, нисӣданам̣. йена ча̄па̄лам̣ четийам̣ [па̄ва̄лачетийам̣ (сйа̄.), ча̄па̄лачетийам̣ (пӣ. ка.)] тенупасан̇камисса̄ма дива̄виха̄ра̄йа̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато пат̣иссутва̄ нисӣданам̣ а̄да̄йа бхагавантам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхи.
атха кхо бхагава̄ йена ча̄па̄лам̣ четийам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘раман̣ӣйа̄, а̄нанда, веса̄лӣ, раман̣ӣйам̣ уденам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ готамакам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ саттамбам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ бахупуттакам̣ четийам̣; раман̣ӣйам̣ са̄рандадам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ ча̄па̄лам̣ четийам̣. йасса кассачи, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄, а̄кан̇кхама̄но со, а̄нанда, каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄. татха̄гатасса кхо, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄. а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, татха̄гато каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄’’ти. евампи кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавата̄ ол̣а̄рике нимитте кайирама̄не ол̣а̄рике обха̄се кайирама̄не на̄саккхи пат̣ивиджджхитум̣; на бхагавантам̣ йа̄чи – ‘‘тит̣т̣хату, бханте, бхагава̄ каппам̣, тит̣т̣хату сугато каппам̣ бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’’нти, йатха̄ там̣ ма̄рена парийут̣т̣хитачитто.
дутийампи кхо бхагава̄…пе… татийампи кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘раман̣ӣйа̄, а̄нанда, веса̄лӣ, раман̣ӣйам̣ уденам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ готамакам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ саттамбам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ бахупуттакам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ са̄рандадам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ ча̄па̄лам̣ четийам̣. йасса кассачи, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄, а̄кан̇кхама̄но со, а̄нанда, каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄. татха̄гатасса кхо, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄…пе… а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, татха̄гато каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄’’ти. евампи кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавата̄ ол̣а̄рике нимитте кайирама̄не ол̣а̄рике обха̄се кайирама̄не на̄саккхи пат̣ивиджджхитум̣; на бхагавантам̣ йа̄чи – ‘‘тит̣т̣хату, бханте, бхагава̄ каппам̣, тит̣т̣хату сугато каппам̣ бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’’нти, йатха̄ там̣ ма̄рена парийут̣т̣хитачитто.
атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘гаччха твам̣ [гаччха кхо твам̣ (сам̣. ни. 5.822) уда̄. 51 пасситаббам̣], а̄нанда, йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато пат̣иссутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ бхагавато авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ачирапакканте а̄йасманте а̄нанде бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато. паринибба̄нака̄ло да̄ни, бханте, бхагавато. бха̄сита̄ кхо панеса̄, бханте, бхагавата̄ ва̄ча̄ – ‘на та̄ва̄хам̣, па̄пима, паринибба̄йисса̄ми йа̄ва ме бхиккхӯ на са̄вака̄ бхависсанти вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ паттайогаккхема̄ [идам̣ падам̣ дӣ. ни. 2.168 ча сам̣. ни. 5.822 ча на диссати] бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄рино, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккхиссанти десессанти пан̃н̃апессанти пат̣т̣хапессанти вивариссанти вибхаджиссанти утта̄нӣкариссанти уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десессантӣ’ти. етарахи, бханте, бхиккхӯ бхагавато са̄вака̄ вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ паттайогаккхема̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄рино, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккханти десенти пан̃н̃апенти пат̣т̣хапенти виваранти вибхаджанти утта̄нӣкаронти уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десенти.
‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато. паринибба̄нака̄ло да̄ни, бханте, бхагавато. бха̄сита̄ кхо панеса̄, бханте, бхагавата̄ ва̄ча̄ – ‘на та̄ва̄хам̣, па̄пима, паринибба̄йисса̄ми йа̄ва ме бхиккхунийо на са̄вика̄ бхависсанти…пе… йа̄ва ме упа̄сака̄ на са̄вака̄ бхависсанти…пе… йа̄ва ме упа̄сика̄ на са̄вика̄ бхависсанти вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ паттайогаккхема̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄ринийо, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккхиссанти десессанти пан̃н̃апессанти пат̣т̣хапессанти вивариссанти вибхаджиссанти утта̄нӣкариссанти, уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десессантӣ’ти. етарахи, бханте, упа̄сика̄ бхагавато са̄вика̄ вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ паттайогаккхема̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄ринийо, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккханти десенти пан̃н̃апенти пат̣т̣хапенти виваранти вибхаджанти утта̄нӣкаронти, уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десенти.
‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато. паринибба̄нака̄ло да̄ни, бханте, бхагавато. бха̄сита̄ кхо панеса̄, бханте, бхагавата̄ ва̄ча̄ – ‘на та̄ва̄хам̣, па̄пима, паринибба̄йисса̄ми йа̄ва ме идам̣ брахмачарийам̣ на иддхан̃чева бхависсати пхӣтан̃ча виттха̄рикам̣ ба̄худжан̃н̃ам̣ путхубхӯтам̣, йа̄ва девамануссехи суппака̄сита’нти. етарахи, бханте, бхагавато брахмачарийам̣ иддхан̃чева пхӣтан̃ча виттха̄рикам̣ ба̄худжан̃н̃ам̣ путхубхӯтам̣, йа̄ва девамануссехи суппака̄ситам̣.
‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато. паринибба̄нака̄ло да̄ни, бханте, бхагавато’’ти. ‘‘аппоссукко твам̣, па̄пима, хохи. начирам̣ татха̄гатасса паринибба̄нам̣ бхависсати. ито тин̣н̣ам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена татха̄гато паринибба̄йиссатӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ ча̄па̄ле четийе сато сампаджа̄но а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджи. оссат̣т̣хе ча бхагавата̄ а̄йусан̇кха̄ре маха̄бхӯмича̄ло ахоси бхим̣санако саломахам̣со, девадундубхийо ча пхалим̣су. атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘туламатулан̃ча самбхавам̣, бхавасан̇кха̄рамавассаджи муни;
аджджхаттарато сама̄хито, абхинди кавачамиваттасамбхава’’нти.
атха кхо а̄йасмато а̄нандасса етадахоси – ‘‘маха̄ вата̄йам̣ бхӯмича̄ло; сумаха̄ вата̄йам̣ бхӯмича̄ло бхим̣санако саломахам̣со, девадундубхийо ча пхалим̣су. ко ну кхо хету, ко паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа̄’’ти?
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘маха̄ вата̄йам̣, бханте, бхӯмича̄ло; сумаха̄ вата̄йам̣, бханте, бхӯмича̄ло бхим̣санако саломахам̣со, девадундубхийо ча пхалим̣су. ко ну кхо, бханте, хету, ко паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа̄’’ти?
‘‘ат̣т̣химе, а̄нанда, хетӯ, ат̣т̣ха паччайа̄ махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа. катаме ат̣т̣ха? айам̣, а̄нанда, маха̄патхавӣ удаке патит̣т̣хита̄; удакам̣ ва̄те патит̣т̣хитам̣; ва̄то а̄ка̄сат̣т̣хо хоти. со, а̄нанда, самайо йам̣ маха̄ва̄та̄ ва̄йанти; маха̄ва̄та̄ ва̄йанта̄ удакам̣ кампенти; удакам̣ кампитам̣ патхавим̣ кампети. айам̣, а̄нанда, пат̣хамо хету, пат̣хамо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ иддхима̄ четовасиппатто девата̄ ва̄ махиддхика̄ маха̄нубха̄ва̄. тасса паритта̄ патхавӣсан̃н̃а̄ бха̄вита̄ хоти, аппама̄н̣а̄ а̄посан̃н̃а̄. со имам̣ патхавим̣ кампети сан̇кампети сампакампети сампаведхети. айам̣, а̄нанда, дутийо хету, дутийо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ бодхисатто тусита̄ ка̄йа̄ чавитва̄ сато сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣, а̄нанда, татийо хету; татийо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ бодхисатто сато сампаджа̄но ма̄тукуччхисма̄ никкхамати, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣, а̄нанда, чатуттхо хету, чатуттхо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ татха̄гато ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхати, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣, а̄нанда, пан̃чамо хету, пан̃чамо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ татха̄гато ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттети, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣, а̄нанда, чхат̣т̣хо хету, чхат̣т̣хо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ татха̄гато сато сампаджа̄но а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджджати, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣, а̄нанда, саттамо хету, саттамо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ татха̄гато анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йати, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣, а̄нанда, ат̣т̣хамо хету, ат̣т̣хамо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа. име кхо, а̄нанда, ат̣т̣ха хетӯ, ат̣т̣ха паччайа̄ махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа̄’’ти. дасамам̣.
бхӯмича̄лавагго дутийо.